📋 სარჩევი
1. მარხვის მოახლოება — ჭეშმარიტი დღესასწაული
ვხარობ და ვმხიარულობ, როდესაც ვხედავ, რომ ღვთის ეკლესია თავისი შვილების სიმრავლით მშვენიერდება და ყველანი დიდი სიხარულით შეიკრიბეთ. როდესაც თქვენს ნათელ სახეებს ვუცქერი, მათში თქვენი სულიერი მხიარულების უცხადეს მოწმობას ვპოულობ, როგორც ბრძენმა თქვა: „გულისა მხიარულისა პირიცა მხიარულ არნ" (). ამიტომ მეც დიდი მოშურნეობით ავდექი დღეს, რათა ამ სულიერ სიხარულში თქვენთან ერთად მონაწილეობა მიმეღო და, ამასთანავე, დიდი მარხვის მოახლოების მაუწყებელი ვყოფილიყავი თქვენთვის, ვითარცა ჩვენი სულების წამლისა. ჩვენი ყველას საერთო უფალმა, ვითარცა შვილთმოყვარე მამამ, ჩვენი ნებისმიერ დროს ჩადენილი ცოდვებისგან განწმენდის სურვილით, წმიდა მარხვაში წამალი მოგვანიჭა. მაშ, ნურავინ იწუხებს, ნურავინ იჩვენებს თავს მოწყენილად, არამედ იხარეთ, ილხინეთ და განადიდეთ ჩვენი სულების მზრუნველი, რომელმაც ეს მშვენიერი გზა გაგვიხსნა, და დიდი სიხარულით მიიღეთ მისი დადგომა! შერცხვნენ ელინები, შერცხვნენ იუდეველები, როცა ხედავენ, რა მხიარული მზადყოფნით ვეგებებით მის მოსვლას, და საქმით შეიცნონ, რა განსხვავებაა ჩვენსა და მათ შორის. მათ ლოთობას, ყოველგვარ გარყვნილებასა და უსირცხვილობას, რომელთაც ჩვეულებრივ ამ დროს ჩადიან, დღესასწაულებსა და ზეიმებს უწოდებენ. ღვთის ეკლესიამ კი – მათ საპირისპიროდ – მარხვა, მუცლის (სიამოვნებათა) უგულებელყოფა და ამის შემდეგ მომდინარე ყოველგვარი სათნოება უწოდოს დღესასწაულად. ეს არის ჭეშმარიტი დღესასწაული, სადაც სულთა ცხონებაა, სადაც მშვიდობა და თანხმობაა, საიდანაც ყოველგვარი ამქვეყნიური ფუფუნება განდევნილია, სადაც არც ყვირილია, არც ხმაურია, არც მზარეულთა სირბილია, არც ცხოველთა დაკვლაა, არამედ ამ ყველაფრის ნაცვლად სრულყოფილი მყუდროება, სიწყნარე, სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სიმშვიდე და ურიცხვი სიკეთე სუფევს.
სწორედ ამ დღესასწაულზე, ვამბობ, საყვარელნო, ცოტა ვისაუბროთ, წინასწარ გთხოვთ რა, სრული სიმშვიდით მოისმინოთ ჩვენი სიტყვები, რათა აქედან სახლში კეთილი ნაყოფის წაღებით წახვიდეთ. ჩვენ არა უბრალოდ და არა ამაოდ ვიკრიბებით აქ, მხოლოდ იმისთვის, რომ ერთმა ილაპარაკოს და მეორე ტაშით მიეგებოს პირველის სიტყვებს, და შემდეგ ყველანი აქედან წავიდნენ, არამედ იმისთვის, რომ ჩვენც რაიმე სასარგებლო და თქვენი ცხონებისთვის საჭირო ვთქვათ, თქვენც ჩვენი სიტყვებისგან ნაყოფი და დიდი სარგებელი მიიღოთ, და ამით აქედან წახვიდეთ. ეკლესია სულიერი სამკურნალოა, და აქ მოსულნი შესაფერის წამლებს უნდა იღებდნენ, თავიანთ ჭრილობებზე ადებდნენ და ამით წავიდნენ აქედან. ხოლო, რომ მხოლოდ მოსმენა, საქმით შესრულების გარეშე, არანაირ სარგებელს არ მოიტანს, ამის შესახებ მოისმინე ნეტარი პავლესი, რომელიც ამბობს: „რამეთუ არა მსმენელნი შჯულისანი განმართლდნენ წინაშე ღმრთისა, არამედ მყოფელნი შჯულისანი განმართლდენ" (). და ქრისტემ თავის ქადაგებაში თქვა: „არა ყოველმან რომელმან მრქუას მე: უფალო, უფალო, და შევიდეს იგი სასუფეველსა ცათასა, არამედ რომელმან ყოს ნებაჲ მამისა ჩემისა ზეცათაჲსაჲ" ().
მაშ, საყვარელნო, რადგან ვიცით, რომ მოსმენისგან არანაირი სარგებელი არ გვექნება, თუ მას საქმით შესრულება არ მოჰყვება, ვიყოთ არა მხოლოდ მსმენელნი, არამედ აღმსრულებელნიც, რათა სიტყვების შესაფერისმა საქმეებმა სულიერი სიტყვის საფუძველი შეადგინოს. განახვენით თქვენი სულის წიაღი და მიიღეთ სიტყვა მარხვის შესახებ. როგორც უბიწო და მშვენიერი პატარძლის მისაღებად მზადებულნი საქორწინო ოთახს ყოველი მხრიდან საფარველებით ამშვენებენ, მთელ სახლს ასუფთავებენ, არცერთ უვარგის მხევალს არ შეუშვებენ, და მხოლოდ ამის შემდეგ შეჰყავთ პატარძალი საქორწინო ოთახში, – ასევე მსურს, რომ თქვენც, თქვენი სული განწმინდოთ, გართობებსა და ყოველგვარ უზომოებას გამოეთხოვოთ, და გაშლილი მკლავებით მიიღოთ ყველა სიკეთის დედა და უმანკოებისა და ყოველგვარი სათნოების მასწავლებელი, ესე იგი მარხვა, – ისე, რომ თქვენც დიდი სიამოვნებით ისარგებლოთ, და მარხვამაც თქვენთვის სათანადო და შესაფერისი წამალი მოგიტანოთ. ექიმებიც, როდესაც აპირებენ წამლის მიცემას იმათთვის, ვისაც გახრწნილი და დაზიანებული წვენების განწმენდა სურთ, ჩვეულებრივი საჭმლისგან თავშეკავებას უბრძანებენ, რომ მან ხელი არ შეუშალოს წამალს მოქმედებაში და ძალის გამოვლენაში; მით უმეტეს ჩვენ, რომლებიც ამ სულიერი წამლის, ესე იგი მარხვისგან მომდინარე სარგებლის მიღებას ვემზადებით, თავშეკავებით უნდა განვწმინდოთ ჩვენი გონება და სული შევამსუბუქოთ, რათა მან, უზომოებაში ჩაძირულმა, მარხვა ჩვენთვის უსარგებლო და უნაყოფო არ გახადოს.
2. ლოთობის ზიანი და მარხვის კურთხევანი (2:16-17)
ვხედავ, რომ ბევრს ჩვენი სიტყვები უცნაურად ეჩვენება; მაგრამ გთხოვთ, ნუ მოვემონებით უგუნურად ჩვეულებას, არამედ ჩვენი ცხოვრება გონიერებით მოვაწყოთ. მართლაც, რა სარგებელს მოგვცემს, თუ მთელ დღეს ღორმუცლობასა და ლოთობაში გავატარებთ? რას ვამბობ: სარგებელიო? პირიქით, ამისგან დიდი ზიანი და გამოუსწორებელი ბოროტება წარმოიშობა. როგორც კი გონება ღვინის უზომო სმისგან დაბნელდება, მაშინვე, თავიდანვე და პირველივე ნაბიჯზე, მარხვის სარგებელი წყდება. რა არის უფრო უსიამოვნო, მითხარი, რა არის უფრო საძაგელი იმ ადამიანებზე, რომლებიც შუაღამემდე სვამენ და გამთენიისას, მზის ამოსვლისას, ისეთ სუნს აფრქვევენ, თითქოს ახალი ღვინით სავსე ტიკები იყვნენ? ისინი შემხვედრთათვის უსიამოვნონი არიან, მონათა თვალში – საზიზღარნი, და ყველასთვის, ვინც წესიერებას ოდნავ მაინც იცნობს, – სასაცილონი, და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ასეთი უზომოებითა და უდროო და წარმწყმედელი გაუმაძღრობით ღვთის რისხვას იწვევენ. „მომთრვალეთა..., – ნათქვამია, – სასუფეველი ღმრთისაჲ არა დაიმკჳდრონ" (). რა შეიძლება იყოს უფრო საწყალობელი იმ ადამიანებზე, რომლებიც მოკლე და წარმწყმედელი სიამოვნების გამო სასუფევლის კარიბჭიდან გამოიგდებიან? მაგრამ ნუ იქნება, რომ ვინმე აქ შეკრებილთაგანი ამ ვნებას მიეცეს; პირიქით, ყველანი, დღევანდელი დღეც ყოველგვარი სიბრძნისმოყვარეობითა და უმანკოებით გავატაროთ, და ლოთობისგან წარმოშობილ ქარიშხალსა და ღელვას რომ გავერიდეთ, სულთა ჩვენთა ნავსადგურში, ესე იგი მარხვაში, შევიდეთ, და მის მიერ ბოძებული სიკეთე უხვად მივიღოთ. როგორც საჭმლის უზომოება კაცთა მოდგმისთვის ურიცხვი ბოროტების მიზეზი და წყარო ყოფილა, ისე მარხვა და მუცლის (სიამოვნებათა) უგულებელყოფა ჩვენთვის ყოველთვის გამოუთქმელი სიკეთის მიზეზი იყო. თავიდანვე ადამიანის შექმნისას, რადგან იცოდა, რომ ეს წამალი სულის ცხონებისთვის ძალზე საჭირო იყო, ღმერთმა მაშინვე, თავიდანვე პირველქმნილს შემდეგი მცნება მისცა: „ყოვლისაგან ხისა სამოთხისა ჭამით შჭამო. ხოლო ხისა მისგან ცნობადისა კეთილისა და ბოროტისა არა შჭამოთ მისგან" (დაბ 2:16–17). სიტყვები: „ამას ჭამე, ხოლო ამას ნუ ჭამ" მარხვის გარკვეულ სახეს შეიცავდა. მაგრამ ადამიანმა, მცნების დაცვის ნაცვლად, იგი დაარღვია; მუცლის პატივს მიეცა, ურჩობა გამოიჩინა და სიკვდილით დაისაჯა. ბოროტმა დემონმა და ჩვენი მოდგმის მტერმა, როდესაც დაინახა, რომ პირველქმნილი სამოთხეში უდარდელ ცხოვრებას ეწეოდა და ხორცშესხმული ქვეყანაზე ანგელოზივით ცხოვრობდა, გადაწყვიტა მისი ცთუნება და კიდევ უფრო დიდი სიკეთის დაპირებით დაცემისკენ მიზიდვა, და ამგვარად, ისიც წაართვა, რაც უკვე ჰქონდა. აი, რას ნიშნავს საკუთარ საზღვრებში არდარჩენა და მეტის მოთხოვნა. სწორედ ამაზე მიუთითებს ბრძენი, როდესაც ამბობს: „შურითა ეშმაკისათა სიკუდილი სოფელსა შემოჴდა" (). ხედავ, საყვარელო, როგორ მოვიდა სიკვდილი თავიდანვე თავშეუკავებლობისგანგან? ნახე, როგორ საღვთო წერილიც შემდგომში მუდმივად გმობს მეინახეობას და ამბობს – ერთგან: „და დასხდა ერი იგი ჭამად და სუმად და აღდგეს სიმღერად" (), ხოლო სხვაგან: „ჭამა... განძღა და შეჰზრიობდა საყუარელი იგი, განსუქნა, განსხუა, განიშუა... და განუდგა" (). სოდომის მცხოვრებლებმაც ამით, სხვა დანაშაულთა გარდა, ღვთის შეუწყნარებელი რისხვა დაიმსახურეს. მოისმინე, რას ამბობს წინასწარმეტყველი: „ესე უსჯულოებაჲ სოდომისა... სისავსითა პურისაჲთა... ნუკვეულობდა" (). ეს მანკიერება თითქოს ყველა ბოროტების წყარო და ფესვია.
3. მარხვის მაგალითები საღვთო წერილში
ხედავ თავშეუკავებლობის ზიანს? ახლა მარხვის კეთილმყოფელ ნაყოფს შეხედე. ორმოცი დღე მარხვაში გაატარა რა, დიდი მოსე ღირსი შეიქნა სჯულის ფიცართა მიღებისა; ხოლო როდესაც მთიდან ჩამოვიდა და ხალხის ურჯულოება დაინახა, ასეთი შრომით მიღებული ფიცრები გადააგდო და დაამსხვრია, რადგან შეუფერებლად მიიჩნია უფლის მცნებათა გადაცემა ლოთობასა და ურჯულოებაში მყოფი ხალხისთვის. ამიტომ ამ საკვირველ წინასწარმეტყველს კიდევ ორმოცი დღე მარხვა დასჭირდა, რათა კვლავ ღირსი ყოფილიყო ზეგარდმო მიეღო და ხალხისთვის მოეტანა ფიცრები, რომლებიც მათი ურჯულოების გამო დამსხვრეულიყო (). დიდმა ელიამაც იმდენივე დღე იმარხულა და სიკვდილის ბატონობას გადაურჩა, ცეცხლოვანი ეტლით „თითქოსდა ცად" ამაღლდა და დღემდე სიკვდილი არ განუცდია (4 მეფ 2:1, 11). სურვილთა კაციც, მრავალი დღე მარხვაში გაატარა რა, იმ საკვირველი ხილვის ღირსი შეიქნა (); მანვე ლომთა მრისხანება დააოკა და ცხვართა სიმშვიდედ აქცია (დან 6:16–23, 14:30–39), არა ბუნების შეცვლით, არამედ განწყობის ცვლილებით, თუმცა მათი ნადირული ბუნება იგივე დარჩა. ნინეველებმაც მარხვით უფლის განაჩენი აიცილეს, ადამიანებთან ერთად უტყვი ცხოველებიც ამარხულეს რა, და ამგვარად, ყველანი ბოროტი საქმეებისგან განეშორნენ და სამყაროს მეუფე კაცთმოყვარეობისკენ მოაქციეს (). მაგრამ რისთვის მივმართავ ჯერ კიდევ მონებს (შეგვიძლია მრავალი სხვაც ჩამოვთვალოთ, ვინც მარხვით განითქვა ძველ და ახალ აღთქმაში), როდესაც ჩვენ ყველას საერთო მეუფეზე უნდა მივუთითოთ? თავად ჩვენმა უფალმა იესო ქრისტემ, ორმოცდღიანი მარხვის შემდეგ, ეშმაკთან ბრძოლა დაიწყო და ჩვენ ყველას მაგალითი მოგვცა, რომ ჩვენც იმავე მარხვით შევიარაღებულიყავით და ამით ძალა მოგვეპოვებინა, ეშმაკთან ბრძოლაში შეგვესვლა (). მაგრამ აქ, შესაძლოა, ვინმე მახვილი და ცოცხალი გონებისა იკითხოს: რატომ მარხულობს მეუფე იმდენივე დღეს, რამდენსაც მონები, და არა მეტს? ეს არა უბრალოდ და არა ამაოდ მოხდა, არამედ ბრძნულად და მისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით. რათა არ ეფიქრათ, თითქოს იგი მოჩვენებითად გამოცხადდა და ხორცი არ მიიღო, ან ადამიანური ბუნება არ ჰქონდა, ამისთვის იმდენივე დღე იმარხულა და არა მეტი, და ამგვარად, კამათის მოყვარეთა უსირცხვილო პირი დაუხშო. თუ ახლაც, ყოველივე ეს რომ ასე მოხდა, ჯერ კიდევ ბედავენ ამის თქმას, რას არ იტყოდნენ, (უფალს) თავისი წინდახედვით საბაბი რომ არ წაერთმია? ამიტომ კეთილინება მარხულობა არა მეტი, არამედ იმდენივე დღე, რამდენიც მონებმა, რათა საქმით გვესწავლა, რომ ჩვენი მსგავსი ხორცი ეტარებინა და ჩვენი ბუნებისთვის უცხო არ ყოფილიყო.
4. მარხვა — სულის საზრდელი
მაშ, ცხადი გახდა, როგორც მონათა მაგალითიდან, ისე თავად უფლის მაგალითიდან, რომ დიდია მარხვის ძალა და მრავალი სარგებელი მოაქვს სულისთვის. ამიტომ გევედრებით, საყვარელნო, მარხვის სარგებელი იცით რა, დაუდევრობით არ დაკარგოთ იგი, და მისი დადგომისას არ იწუხებდეთ, არამედ იხაროდეთ და მხიარულობდეთ, ნეტარი პავლეს სიტყვების თანახმად: „დაღათუ... გარეშე ესე კაცი ჩუენი განიხრწნების, არამედ შინაგანი განახლდების" (). მართლაც, მარხვა სულის საზრდელია, და როგორც ხორციელი საზრდელი სხეულს ასუქებს, ისე მარხვა სულს აძლიერებს, მსუბუქ ფრენას ანიჭებს, სიმაღლეზე ასვლისა და ზეციურზე ფიქრის უნარს აძლევს, და აწმყო ცხოვრების სიამოვნებათა და სიტკბოებათა ზემოთ აყენებს. როგორც მსუბუქი ხომალდები უფრო სწრაფად გადაცურავენ ზღვას, ხოლო მძიმე ტვირთით დატვირთულნი იძირებიან, ისე მარხვაც, ჩვენს გონებას მსუბუქს ხდის რა, ეხმარება სწრაფად გაცუროს ამ ცხოვრების ზღვა, ცისკენ და ზეციურისკენ მისწრაფდეს, აწმყოს არ დააფასოს, არამედ ჩრდილზე და სიზმარზე უფრო ნაკლებად მიიჩნიოს. პირიქით, ლოთობა და ღორმუცლობა, გონებას ამძიმებს რა და სხეულს ასუქებს, სულს ტყვედ აქცევს, ყოველი მხრიდან ტალღებით არტყამს და მტკიცე საფუძველს მსჯელობაში აღარ უტოვებს, კლდეებზე ატარებს და საკუთარი ცხონების საზიანოდ ყველაფერს აკეთებინებს. ნუ ვიქნებით, საყვარელნო, უზრუნველნი ჩვენი ცხონების მოწყობაში, არამედ, რადგან ვიცით, რამდენი ბოროტება მომდინარეობს თავშეუკავებლობისგანგან, ვეცადოთ მისი მავნე შედეგების თავიდან აცილებას. ფუფუნება აკრძალულია არა მხოლოდ ახალ აღთქმაში, სადაც უფრო მეტი სიბრძნისმოყვარეობაა მოთხოვნილი, უფრო დიდი ღვაწლია შეთავაზებულული, დიდი შრომა, მრავალი ჯილდო და გამოუთქმელი გვირგვინია, არამედ ძველშიც არ იყო ნებადართული, როდესაც ჯერ კიდევ ჩრდილის ქვეშ იმყოფებოდნენ, სანთლით სარგებლობდნენ და თანდათანობით ისწავლებოდნენ, როგორც რძით კვებული ბავშვები. და, რომ არ გეგონოთ, თითქოს ჩვენ უსაფუძვლოდ ვგმობთ მეინახეობას, მოისმინეთ წინასწარმეტყველი, რომელიც ამბობს: „რომელნი მოვლენ დღედ ბოროტად... მძინარნი ცხედართა ზედა პილოჲძუალედთა და მშუებელნი სარეცელთა ზედა მათთა და მჭამელნი თიკანთანი სამწყსოთაგან და ჴბოებსა შორის სამროწლისა მწუარებსა; ...მსუმელნი წურვილსა ღჳნოსა და პირველთა მიჰრონთა მცხებელნი... ვითარცა მდგომარენი შეჰრაცხნეს და არა ვითარცა მლტოლვარენი" (ამოს 6:3–6). ხედავთ, როგორ ამხელს წინასწარმეტყველი ფუფუნებას, და, ამასთან, იუდეველებს ეუბნება, უგრძნობთ, უგუნურთ, ყოველდღე მუცლის პატივს მიცემულთ? და შეამჩნიეთ გამოთქმათა სიზუსტე: საჭმლისა და ღვინის სმის უზომოება რომ ამხილა, შემდეგ დაუმატა: „ვითარცა მდგომარენი შეჰრაცხნეს და არა ვითარცა მლტოლვარენი", ამით აჩვენებს, რომ სიამოვნება (საჭმლისა და ღვინისა) მხოლოდ ყელითა და ბაგეებით შემოიფარგლება, და შემდეგ აღარ გრძელდება.
სიამოვნება ხანმოკლე და წარმავალია, ხოლო მისგან წარმოშობილი მწუხარება მუდმივი და უსასრულოა. და ამას (წინასწარმეტყველი) გამოცდილებით იცის რა, ამბობს: მათ ყველაფერი „ვითარცა მდგომარენი შეჰრაცხნეს", ესე იგი მუდმივად მიიჩნიეს, „და არა ვითარცა მლტოლვარენი", ესე იგი გაფრენილად და ერთ წუთსაც კი შეუჩერებლად. ასეთია ხომ ყოველივე ადამიანური და ხორციელი: არ მოასწრებს გამოჩენას – და გაფრინდება. ასეთია სიხარული, ასეთია დიდება და ადამიანური ძალაუფლება, ასეთია სიმდიდრე, ასეთია საერთოდ ამ ცხოვრების კეთილდღეობა; მას არაფერი მყარი აქვს, არაფერი მუდმივი, არაფერი მტკიცე, არამედ მდინარის ნაკადებზე უფრო სწრაფად მიქრის და ცარიელი ხელებით და უნივთოდ ტოვებს მათ, ვინც მას მიეკრობა. პირიქით, სულიერი ასეთი არ არის: იგი მტკიცე და შეურყეველია, ცვლილებას არ ექვემდებარება და სამარადისოდ რჩება. რა უგუნურება იქნებოდა შეურყეველის შეცვლა მერყევზე, საუკუნოსი – დროებითზე, მუდმივისა – წარმავალზე, მომავალ საუკუნეში დიდი სიხარულის მომნიჭებელისა – იმაზე, რაც იქ დიდ ტანჯვას გვიმზადებს? ყოველივე ამაზე ფიქრით, საყვარელნო, და ჩვენი ცხონებით გაფრთხილებულნი, მოვიძაგოთ უნაყოფო და წარმწყმედელი მეინახეობა; შევიყვაროთ მარხვა და ყოველგვარი სხვა სიბრძნისმოყვარეობა, ცხოვრებაში დიდი ცვლილება გამოვაჩინოთ და ყოველდღე კეთილი საქმეების აღსრულებას ვეცადოთ, რათა მთელი დიდი მარხვის განმავლობაში, სულიერი ვაჭრობა მოვაწარმოოთ რა და სათნოების დიდი სიმდიდრე შევაგროვოთ, ამგვარად, ღირსნი გავხდეთ უფლის დღეს მივაღწიოთ, კადნიერებით მივუდგეთ საშინელ და სულიერ ტრაპეზს, სუფთა სინდისით ვიყოთ გამოუთქმელი და უკვდავი სიკეთეების თანაზიარნი და ზეციური მადლით აღვივსოთ, თავად ქრისტეს, ჩვენი კაცთმოყვარე ღვთის წინაშე ღვთივსათნოთა ლოცვითა და შუამდგომლობით. ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.