საუბარი 2. შესაქმის დასაწყისზე: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ" (დაბ 1:1)

1. სულიერი თესვის დრო

დიდი სიხარულით ვივსები დღეს, როდესაც თქვენს საყვარელ სახეებს ვხედავ. და მართლაც, შვილთმოყვარე მშობლები არ იხარებენ და არ მხიარულობენ ისე, როგორც მე ვმხიარულობ და ვხარობ, როდესაც ვხედავ, თუ როგორ შეიკრიბა ეს თქვენი სულიერი კრება აქ ამგვარი კეთილწესიერებითა და ღვთის სიტყვის მოსმენის ცოცხალი სურვილით, როგორ უგულებელყავით ხორციელი საზრდელი და სულიერი ნადიმისკენ ისწრაფეთ, და თვით საქმით ამართლებთ უფლის სიტყვებს: „არა პურითა ხოლო ცხოვნდების კაცი, არამედ ყოვლითა სიტყჳთა, რომელი გამოვალს პირისაგან ღმრთისა" (მათ 4:4). მოვიქცეთ მიწათმოქმედთა მსგავსად: როგორც ისინი, როდესაც ხედავენ, რომ მიწა უკვე განწმენდილი და მავნე მცენარეებისგან გათავისუფლებულია, თესლს დიდი უხვებით ყრიან, ისე ჩვენც, რადგან ღვთის მადლით ეს სულიერი ყანა მძიმე ვნებებისგან განიწმინდა, როდესაც განცხრომანი შეწყდა და არავის აქვს აზრებში არეულობა და ქარიშხალი, არამედ დიდი სიმშვიდე და სიწყნარეა მათ გონებაში, რომელიც თითქოს თავად ცამდე აფრინდება და ამაღლდება, და ხორციელის ნაცვლად სულიერს ჭვრეტს, – საყვარელნო, ცოტა ვისაუბროთ თქვენთან და დღეს უფრო ღრმა მსჯელობები გავბედოთ, საღვთო წერილიდან სწავლებას შემოგთავაზებთ რა. თუ ახლა არ ვიზამთ ამას, როდესაც მარხვაა, მუცლის (სიამოვნებათა) უგულებელყოფა და აზრების სათანადო განწყობა, მაშინ როდის შევძლებთ, საყვარელნო, ამის შეთავაზებასას? მაშინ, როდესაც განცხრომანია, საკვების უზომობა და დიდი დაუდევრობა? მაგრამ მაშინ ჩვენც ვერ შევძლებთ ამის სათანადოდ გაკეთებას, და თქვენც, აზრების ტალღებით დატბორილნი, თითქოს ბურუსით, ვერ შეძლებთ შეთავაზებულული სწავლების მიღებას.

მაგრამ თუ არის დრო ამგვარი სწავლებებისთვის, ეს სწორედ ახლაა, როდესაც მხევალი უკვე აღარ აჯანყდება დედოფლის წინააღმდეგ, არამედ მშვიდდება, დიდ მორჩილებასა და მოსმენას იჩენს, ხორცის ვნებათა აღძვრას აოკებს და თავის საზღვრებში რჩება. მარხვა ჩვენი სულების განსვენებაა, მოხუცთა სამკაული, ჭაბუკთა აღმზრდელი, უმანკოთა მასწავლებელი; იგი ყოველ ასაკსა და სქესს თითქოს გვირგვინით ამშვენებს. დღეს არსად ისმის ხმაური, არც ყვირილი, არც ხორცის დაჭრა, არც მზარეულთა სირბილი; ეს ყველაფერი შეწყდა და ჩვენი ქალაქი ახლა პატიოსან, მოკრძალებულ და უმანკო დედაკაცს ჰგავს. როდესაც მოულოდნელ ცვლილებას ვფიქრობ, რომელიც დღეს მოხდა, და გუშინდელი დღის უწესრიგობას მოვიგონებ, მაკვირვებს და მაოცებს მარხვის ძალა – როგორ შევიდა იგი თითოეულის სინდისში და შეცვალა აზრები, გაწმინდა გონება არა მხოლოდ წინამძღოლთა, არამედ უბრალო ხალხის, არა მხოლოდ თავისუფალთა, არამედ მონათა, არა მხოლოდ მამაკაცთა, არამედ დედაკაცთა, არა მხოლოდ მდიდართა, არამედ ღარიბთა, არა მხოლოდ ბერძნულის მცოდნეთა, არამედ ბარბაროსთაც. რას ვამბობ წინამძღოლთა და უბრალო ხალხის შესახებ? მარხვამ იმის სინდისიც კი მოდრიკა, ვინც დიადემით არის შემოსილი, დანარჩენებთან ერთნაირი მორჩილებისკენ. დღეს ვერ ნახავ განსხვავებას მდიდრისა და ღარიბის ტაბლას შორის, არამედ ყველგან უბრალო საჭმელია, მოკლებული დახვეწილობასა და ახირებას; და უბრალო ტაბლას უფრო დიდი სიამოვნებით ეახლებიან, ვიდრე მაშინ, როდესაც უამრავი დახვეწილი კერძი და ღვინო იყო შეთავაზებულული.

2. „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ" (1:1)

ხედავთ, საყვარელნო, ნათქვამიდან მარხვის ძალას? ამიტომაც დღეს უფრო დიდი მოშურნეობით, ვიდრე ადრე, გადავწყვიტე ვისაუბრო თქვენთან, რადგან ვიცი, რომ თესლს ნოყიერ და ღრმა ნიადაგში ვყრი, რომელსაც შეუძლია მალე მოგვცეს უხვი ნაყოფი თესვისგან. მოდით, თუ გნებავთ, განვიხილოთ იმ სიტყვების აზრი, რომელიც დღეს ნეტარი მოსეს წიგნიდან წაგვიკითხეს. მაგრამ გთხოვთ, ყურადღებით მოისმინოთ ჩვენი სიტყვები, რადგან ჩვენ არ ვილაპარაკებთ ჩვენგან, არამედ რასაც ღვთის მადლი შთაგვაგონებს თქვენი სარგებლისთვის. რა არის ეს? „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". აქ (უპირველეს ყოვლისა) ადგილია კითხვისთვის: რისთვის გვიცხადებს ამას ნეტარი წინასწარმეტყველი, რომელიც (ამ მოვლენის) შემდეგ მრავალი თაობის შემდეგ ცხოვრობდა? არა უმიზეზოდ და არა უმიზნოდ. დასაბამში ღმერთმა, ადამიანის შემქმნელმა, თავად ესაუბრა ადამიანებს, რამდენადაც ადამიანებს შეეძლოთ მისი მოსმენა. ასე მოვიდა იგი ადამთან; ასე ამხილა კაენი; ასე ესაუბრა ნოეს; ასე სტუმრობდა აბრაამს. ხოლო როდესაც მთელი კაცთა მოდგმა დიდ უღმრთოებაში ჩავარდა, მაშინაც სრულიად არ განუდგა შემოქმედი მთელ კაცთა მოდგმას; მაგრამ, რადგან ადამიანები მასთან საუბრის უღირსნი გახდნენ, მათთან ურთიერთობის განახლების სურვილით, ადამიანებს, თითქოს შორს მყოფთ, წერილს უგზავნის, რათა მთელი კაცთა მოდგმა თავისკენ მიიზიდოს. ეს წერილი ღმერთმა გამოგზავნა, ხოლო მოსემ მოიტანა. რაზე ლაპარაკობს წერილი? „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". შეამჩნიე, საყვარელო, ამაშიც ამ საკვირველი წინასწარმეტყველის განსაკუთრებული უპირატესობა. ყველა სხვა წინასწარმეტყველი ან იმაზე ლაპარაკობდა, რაც დიდი ხნის შემდეგ უნდა მომხდარიყო, ან იმაზე, რასაც მაშინვე უნდა შეემთხვია, ხოლო იგი, ნეტარი, რომელიც უკვე მრავალი თაობის შემდეგ (ქვეყნის შექმნის შემდეგ) ცხოვრობდა, ღირსი შეიქნა, ზეციური მარჯვენის ხელმძღვანელობით, გამოეთქვა ის, რაც ყოველივეს უფალმა მის დაბადებამდე შეჰქმნა. ამიტომაც დაიწყო ლაპარაკი ასე: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", თითქოს ხმამაღლა მოგვმართავდა ჩვენ ყველას: ადამიანთა სწავლებით კი არ ვამბობ ამას; ვინც ეს (ცა და მიწა) არარსებობიდან არსებობაში მოიყვანა, მანვე ამოძრავა ჩემი ენა მათ შესახებ მოსათხრობად. ამრიგად, გთხოვთ, ამ სიტყვებს ისე მოვისმინოთ, თითქოს არა მოსეს, არამედ თავად სამყაროს უფალს ვისმენდეთ, რომელიც მოსეს პირით ლაპარაკობს, და დიდი ხნით დავემშვიდობოთ საკუთარ მსჯელობებს: „რამეთუ გულისსიტყუანი მოკუდავთანი მოშიშ, და საცთომელ განზრახვანი ჩემნი" (სიბრძ 9:14). დიდი მადლიერებით მივიღოთ მოსეს მიერ ნათქვამი, არ გავცდეთ ჩვენს საზღვრებსა და არ გამოვიძიოთ ის, რაც ჩვენს ზემოთაა, როგორც მოიქცნენ ჭეშმარიტების მტრები, რომლებსაც სურდათ ყველაფერი საკუთარი გონებით წვდომოდათ, და ვერ მოიფიქრეს, რომ ადამიანის ბუნებას არ ძალუძს ღვთის ქმნილებათა წვდომა. რას ვამბობ – ღვთის ქმნილებათა? ჩვენ ვერც კი ჩვენი თანამონა ადამიანის ხელოვნებას ვერ ვწვდებით. მართლაც, მითხარი, როგორ მიიღება გამდნობი ხელოვნებით ოქროს ბუნება, ანუ როგორ მიიღება ქვიშიდან მინის სიწმინდე? ვერ იტყვი ამას. მაგრამ თუ ვერ წვდები იმას, რაც თვალწინ გაქვს და რასაც ღვთის კაცთმოყვარეობით ადამიანის სიბრძნე ქმნის, მაშინ როგორ წვდები, ადამიანო, ღვთის ქმნილებებს?

და რა გამართლება, რა მიტევება შეგიძლია გქონდეს, როდესაც ასე უგუნურობ და ისეთ რამეს ოცნებობ, რაც შენს ბუნებას აღემატება? იმის თქმა, რომ ყველაფერი უკვე მზა მატერიისგან წარმოიშვა, და არაღიარება, რომ სამყაროს შემოქმედმა ყველაფერი არაფრისგან შეჰქმნა, უკიდურესი უგუნურების ნიშანი იქნებოდა. ამრიგად, უგუნურთა პირი რომ დაუხშოს, ნეტარმა წინასწარმეტყველმა წიგნის თავშივე ასე თქვა: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". ხოლო როდესაც გესმის: „შეჰქმნა", ნურაფერს მოიგონებ, არამედ თავმდაბლად ირწმუნე ნათქვამი. ეს ღმერთია – ყველაფერს ქმნის და გარდაქმნის, და ყველაფერს თავისი ნებით მოაწყობს. შეამჩნიე აქ უკიდურესი შეწყნარებაც: (მოსე) არ ლაპარაკობს უხილავ ძალებზე, არ ამბობს: „დასაბამში შეჰქმნა ღმერთმა ანგელოზები და მთავარანგელოზები"; არა ამაოდ და არა უმიზნოდ აირჩია ჩვენთვის სწავლების ეს გზა. ვინაიდან იგი იუდეველებთან ლაპარაკობდა, რომლებიც აწმყოს იყვნენ მიჯაჭვულნი და ვერაფერ გონებით შესამეცნებელს ვერ ჭვრეტდნენ, ჯერ გრძნობადი საგნებიდან მიჰყავს ისინი სამყაროს შემოქმედისკენ, რათა საქმეებიდან შეიცნონ რა ხელოვანი, თაყვანი სცენ შემოქმედს და ქმნილებებზე არ შეჩერდნენ. თუ ამის შემდეგაც კი არ შეწყვიტეს ქმნილებათა ღმერთად აღიარება და ყველაზე უპატიო ცხოველთა პატივისცემა, რა უგუნურებამდე არ მივიდოდნენ, ამგვარი შეწყნარება, რომ არ გამოეჩინა?

3. მწვალებლობათა უარყოფა და შექმნის წესრიგი (1:1)

ნუ გიკვირს, საყვარელო, რომ მოსე ამ გზით მიდის და თავის სიტყვას, უპირველეს ყოვლისა, უხეშ იუდეველებს მიმართავს, როდესაც პავლეც მადლის ხანაში, ქადაგების ამოდენა გავრცელების შემდეგ, ათენელებთან საუბრისას, ხილულ საგნებიდან ასწავლის, ასე ეუბნება: „ღმერთსა, რომელმან შექმნა სოფელი და ყოველი, რაჲ არს მას შინა. ესე ცისა და ქუეყანისაჲ არს უფალი, არა ჴელით ქმნულთა ტაძართა შინა დამკჳრდებულ არს, არცა კაცობრივთა ჴელთა მიერ იმსახურების" (საქმ 17:24–25). ვინაიდან იცოდა, რომ ასეთი სწავლება მათ შეესაბამებოდა, ამ გზაც აირჩია. იმის გათვალისწინებით, თუ ვინ იყვნენ მისგან სწავლების მიმღებნი, სულიწმიდის ხელმძღვანელობით, შესაბამისი სწავლებაც მისცა. და, რომ დარწმუნდე, რომ ამის მიზეზი მსმენელთა სხვაობა და სიუხეშეა, მოისმინე, როგორ მიდის უკვე სხვა გზით კოლოსელთადმი ეპისტოლეში, მათთან სხვაგვარად საუბრობს და ამბობს: „რამეთუ მის მიერ დაებადა ყოველივე ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ხილულნი და არა-ხილულნი, ანუ თუ საყდარნი, ანუ თუ უფლებანი, გინა თუ მთავრობანი, გინა თუ ჴელმწიფებანი, – ყოველივე მის მიერ და მისა მიმართ დაებადა" (კოლ 1:16). და იოანე, ქუხილის ძემ, ასე აღმოთქვა: „ყოველივე მის მიერ შეიქმნა, და თჳნიერ მისა არცა ერთი რაჲ იქმნა, რაოდენი-რაჲ იქმნა" (იოან 1:3). მაგრამ მოსემ ასე კი არ ასწავლა – და სამართლიანადაც, რადგან უგუნურობა იქნებოდა მყარი საჭმელის მიცემა იმათთვის, ვისაც ჯერ კიდევ რძე სჭირდებოდა. როგორც მასწავლებლები, რომლებიც ბავშვებს მშობლებისგან იღებენ, სწავლების პირველ საწყისებს აძლევენ, ხოლო მომდევნო მასწავლებლები უფრო სრულყოფილ ცოდნას გადასცემენ, ისე მოიქცნენ ნეტარი მოსეც, წარმართთა მოძღვარი (პავლე) და ქუხილის ძეც (იოანე). ერთმა, კაცთა მოდგმა თავიდანვე მიიღო რა, მსმენელებს პირველი საწყისები ასწავლა; ხოლო ესენი, მოსესგან მიიღეს რა იგი, უკვე სრულყოფილ სწავლებას გადასცემდნენ. ახლა ჩვენ შევიცანით მოსეს შეწყნარების მიზეზი და ის, რომ სულის შთაგონებით, მსმენელთა შესაბამისად წარმოადგენდა ყველაფერს. მაგრამ, ამასთანავე, ყველა მწვალებლობას, რომელიც ეკლესიაში ღვარძლივით ამოდის, ამავე სიტყვებით ამოძირკვავს: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". მოვა შენთან მანიქეველი, რომელიც ამტკიცებს, რომ მატერია წინასწარ არსებობდა, ან მარკიონი, ან ვალენტინი, ანდა ვინმე წარმართი, – უთხარი მათ: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". – მაგრამ მას წერილი არ სჯერა? მაშინ განერიდე მას, როგორც შმაგსა და უგუნურს. ვინც სამყაროს შემოქმედს არ სჯერა და ჭეშმარიტებას თითქოს სიცრუეში ადანაშაულებს, რა მიტევება შეიძლება ოდესმე დაიმსახუროს? ეს ადამიანები თვალთმაქცურ სახეს იღებენ, სიმშვიდის ნიღაბს ირგებენ, ცხვრის ტყავის ქვეშ მგელს მალავენ. მაგრამ შენ ნუ მოტყუვდები, არამედ უფრო მეტად შეიძულე ასეთი იმის გამო, რომ შენს წინაშე, ისეთივე მონის წინაშე, როგორიც თავად არის, სიმშვიდეს ითამაშებს, ხოლო ყოველივეს მეუფის – ღვთის წინააღმდეგ ბრძოლას აწარმოებს და ვერ გრძნობს, რომ თავისივე ცხონების წინააღმდეგ მიდის. ჩვენ კი ვეჭიდოთ შეურყეველ საფუძველსა და კვლავ დავუბრუნდეთ დასაწყისს: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". შეხედე, როგორ ავლენს თავად შექმნის წესიც საღვთო ბუნებას: როგორ ქმნის ადამიანური ჩვეულების საპირისპიროდ – ჯერ ცას გადაშლის, შემდეგ კი მიწას უფენს ძირს; ჯერ სახურავს აკეთებს, მერე კი საფუძველს. ვინ ნახა, ვინ მოისმინა (ასეთი რამ)? ადამიანთა ნაგებობებში ასე არასოდეს ხდება, მაგრამ როდესაც ღმერთი ბრძანებს, მაშინ ყველაფერი ნებას დაუთმობს და დაემორჩილება მის ნებას. ნუ გამოვიძიებთ ღვთის საქმეებს ჩვენი ადამიანური გონებით, არამედ ქმნილებებს, რომ განვიხილავთ, ხელოვანს გავოცდეთ. „რამეთუ უხილავი იგი მისი დაბადებითგან სოფლისაჲთ ქმნულთა მათ შინა საცნაურად იხილვების, და სამარადისოჲ იგი ძალი მისი და ღმრთეებაჲ" (რომ 1:20).

4. ქმნილება არაფრისგან (1:1-2)

ხოლო თუ ჭეშმარიტების მტრები დაჟინებით იტყვიან, რომ შეუძლებელია არარსებულისგან რაიმეს შექმნა, ჩვენ ვკითხავთ მათ: პირველი ადამიანი მიწისგან შეიქმნა თუ სხვა რაიმესგან? ეჭვგარეშეა, რომ დაგვეთანხმებიან და იტყვიან, რომ მიწისგან. მაშ, გვითხრან, როგორ წარმოიქმნა მიწისგან ხორცი? მიწისგან შეიძლება იყოს ტალახი, აგური, თიხა, კრამიტი, მაგრამ როგორ წარმოიქმნა ხორცი? როგორ – ძვლები, მყესები, ძარღვები, ქონი, კანი, ფრჩხილები, თმა? როგორ წარმოიქმნა ერთი არსებული ნივთიერებისგან ამდენი სხვადასხვა თვისების მქონე რამ? ამაზე მათ პირის გახსნაც კი არ შეუძლიათ. რას ვამბობ ჩვენი სხეულის შესახებ? გვითხრან პურის შესახებ, რომლითაც ყოველდღიურად ვიკვებებით: როგორ გარდაიქმნება ერთგვაროვანი პური სისხლად, ბალღამ სითხედ, ნაღველად და სხვადასხვა წვენად? პური ძირითადად ხორბლის ფერისაა, ხოლო სისხლი წითელი ან შავია. ამრიგად, თუ ვერ გვეტყვიან იმის შესახებ, რაც ყოველდღიურად თვალწინ გვაქვს, მით უმეტეს ვერ გვეტყვიან ღვთის დანარჩენ ქმნილებებზე. მაგრამ თუ ამდენი მტკიცებულების შემდეგაც დაჟინებით დაიცავენ თავიანთ კამათს, ჩვენ მიუხედავად ამისა არ შევწყვეტთ ერთი და იმავეს სიტყვას: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". ეს ერთი გამონათქვამი შეუძლია დაამხოს მოწინააღმდეგეთა ყველა საყრდენი, საფუძვლამდე დაანგრიოს ყველა ადამიანური მსჯელობა, და მათ თავად ჭეშმარიტების გზაზე დააყენოს, ოღონდ ისინი ოდესმე დამოეშვნენ კამათს. მიწა, ნათქვამია, „იყო უხილავ და განუმზადებელ". მითხარი, რატომ (ღმერთმა) ცა ნათელი და სრულყოფილი შეჰქმნა, ხოლო მიწა – უსახური? ესეც უმიზეზოდ კი არ გააკეთა, არამედ იმისთვის, რომ შენ, ქმნილების უკეთეს ნაწილში მისი შემოქმედების ძალა რომ შეიცან, დანარჩენი ეჭვები მიგეტოვებინა და არ გეფიქრა, თითქოს ეს ძალის ნაკლებობის გამო მოხდა. გარდა ამისა, ღმერთმა მიწა სხვა მიზეზითაც შეჰქმნა უსახური. ვინაიდან იგი ჩვენია – ჩვენი მკვებავი და დედა; მისგან წარმოვიშვით და ვიკვებებით, იგი ჩვენთვის სამშობლოცაა და საერთო საფლავიც, მასში ვბრუნდებით და მისი მეშვეობით უთვალავ სიკეთეს ვიღებთ, – რათა ადამიანებს სასარგებლო და აუცილებელი მიწა ზომაზე მეტად არ ეპატივებინათ, წინასწარ გიჩვენებს მას უსახურად და მოუწყობლად, რათა მიწიდან მიღებული ქველმოქმედებანი არა მიწის ბუნებას, არამედ მას მიაწერო, ვინც იგი არარსებობიდან არსებობაში მოიყვანა. ამიტომაც ამბობს: „ხოლო ქუეყანაჲ იყო უხილავ და განუმზადებელ". შესაძლოა, ჩვენ ზედმეტად ადრე და ნაჩქარევად მივიყვანეთ თქვენი გონება დაძაბულ მდგომარეობამდე განყენებული მსჯელობებით; ამიტომ საჭიროდ მიგვაჩნია აქ შევაჩეროთ სიტყვა და გევედრებით, საყვარელნო, დაიმახსოვროთ ნათქვამი, და მუდმივად გქონდეთ ეს ახალ ხსოვნაში; ხოლო როდესაც აქედან გახვალთ, ხორციელ ტაბლასთან ერთად სულიერ ტაბლასაც გაშალეთ: ქმარმა აქ ნათქვამიდან რაიმე გადასცეს, ცოლმა მოისმინოს, შვილებმა ისწავლონ, და მსახურებმაც სწავლება მიიღონ, და ამგვარად სახლი ეკლესიად იქცეს, რათა იქიდან ეშმაკი გაიქცეს და ეს ბოროტი დემონი და ჩვენი ცხონების მტერი დაიმალოს, ხოლო იქ სულიწმიდის მადლი განისვენებდეს, სრულყოფილი მშვიდობა და ერთსულოვნება იცავდეს მცხოვრებთ. ადრე ნათქვამის მოგონებით, უფრო მეტი მზადყოფნით მიიღებთ შემდეგ შეთავაზებულსაცულსაც; ჩვენც უფრო მეტი მოშურნეობითა და უხვებით წარმოვადგენთ იმას, რასაც საღვთო მადლი მოგვცემს, როდესაც დავინახავთ, რომ დათესილი აღმოცენდება. ასევე მიწათმოქმედიც, როდესაც დაინახავს, რომ თესლი ამოვიდა, მაშინ დიდი მოშურნეობით უვლის ყანებს და სიხარულით იწყებს სხვა ადგილების დათესვასაც.

5. სარწმუნოება და საქმენი

ამრიგად, რომ ჩვენში მეტი მოშურნეობა აღძრას, გამოიჩინეთ ნათქვამის ზუსტი დაცვა და ჭეშმარიტ დოგმატებს ცხოვრებაზე დიდი მზრუნველობაც შეუერთეთ. „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა" (მათ 5:16). დაე, ცხოვრება შეესაბამებოდეს დოგმატებს, და დოგმატები იყვნენ ცხოვრების მაუწყებელნი. „რამეთუ ვითარცა ჴორცნი თჳნიერ სულისა მკუდარ არიან, ეგრეთვე სარწმუნოებაჲ თჳნიერ საქმეთასა მკუდარ არს" (იაკ 2:26), და საქმეები სარწმუნოების გარეშე მკვდარია. თუ საღ დოგმატებს ვინარჩუნებთ, მაგრამ ცხოვრებაზე არ ვზრუნავთ, არანაირი სარგებელი არ გვექნება დოგმატებისგან; და კიდევ, თუ ცხოვრებაზე ვზრუნავთ, მაგრამ დოგმატებში ვკოჭლობთ, ამ შემთხვევაშიც არანაირი სარგებელი არ იქნება. ამიტომ აუცილებელია, რომ ჩვენი სულიერი სახლი ორივე მხრიდან მტკიცე იყოს. „ყოველმან რომელმან ისმინნეს სიტყუანი ესე ჩემნი და ყვნეს იგინი", – ამბობს უფალი, – „ვამსგავსო იგი კაცსა გონიერსა, რომელმან აღაშენა სახლი თჳსი კლდესა ზედა" (მათ 7:24). ხედავ, როგორ სურს მას, რომ არა მხოლოდ მოვისმინოთ, არამედ აღვასრულოთ და საქმით გამოვაჩინოთ ის, რასაც ვისმენთ, გონიერს უწოდებს რა მას, ვინც სიტყვების შესაბამისად მოქმედებს, ხოლო უგუნურს – მას, ვინც სიტყვებს არ გასცდება. და სამართლიანად, რადგან ეს უკანასკნელი, ამბობს უფალი, „აღაშენა სახლი თჳსი ქჳშასა ზედა", რის გამოც მას ვერ გაუძლო ქართა მოწოლას, არამედ მაშინვე დაინგრა (მათ 7:26–27). ასეთია უზრუნველი სულები, რომლებიც სულიერ კლდეზე არ განმტკიცებულან. (უფლის სიტყვებში) ლაპარაკი არ არის შენობასა და სახლზე, არამედ სულებზე, რომლებიც მცირე გამოცდისგანაც კი ირყევიან. ქარის, წვიმისა და მდინარეების სახელით უფალმა ჩვენზე გამოცდათა მოქმედება გამოაჩინა. ადამიანი, რომელიც მტკიცე, ფხიზელი და ფრთხილია, ამისგან უფრო მეტად განმტკიცდება, და რაც მეტია ჭირი, მით მეტად იზრდება მისი მამაცობა; ხოლო დაუდევარი და უზრუნველი, მსუბუქი ქარიც კი, თუ შემოუბერავს გამოცდისა, მაშინვე ირყევა და ეცემა – არა გამოცდათა ბუნებით, არამედ საკუთარი ნებელობის სისუსტით. ამიტომ საჭიროა ფხიზლობა, სიფრთხილე და ყველაფრისთვის მზადყოფნა, რათა ბედნიერებაში თავშეკავებულნი ვიყოთ, ხოლო ჭირში არ დავმწუხრდეთ, არამედ დიდი კეთილგონიერება შევინარჩუნოთ, უწყვეტად მადლობას აღვავლენდეთ კაცთმოყვარე ღვთისადმი. თუ ჩვენ ასე მოვაწყობთ ჩვენს ცხოვრებას, ზეგარდმო დიდ მადლს მივიღებთ და შევძლებთ აწმყო ცხოვრება უსაფრთხოდ გავატაროთ, ხოლო მომავალ ცხოვრებაში დიდი კადნიერება მოვიმზადოთ, რომლის ღირსნი ყველანი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.