1. რებეკას ღვთისმოსაობა და ესავის პირმშოობის გაყიდვა (25:21-33)
გნებავთ, რომ გუშინდელი ჩვენი საუბრის ნაშთი, საყვარელნო, შემოგთავაზოთ? გუშინ ისააკის შესახებ მთელი თხრობის დასრულება ვერ მოვახერხეთ, არამედ იქ შევჩერდით, სადაც ისააკმა საკუთარი, დაუცხრომელი ლოცვით რებეკას საშო შვილთმშობლობისკენ აღძრა და, ასე ვთქვათ, დაზიანებული ბუნება გახსნა. ეს ყველაფერი გუშინ საკმარისად განგიმარტეთ და გაჩვენეთ წლების ის რიცხვი, რომელიც ამ ნეტარმა კაცმა ღვთის ვედრებასა და თხოვნაში გაატარა. შემდეგ უნაყოფოთა შესახებ სიტყვაზე გადავედით, აგიხსენით მიზეზი, რის გამოც იმ მართალთა მეუღლეები უნაყოფონი იყვნეს, და ამით გუშინდელი საუბარი დავასრულეთ. ხოლო დღეს რებეკას ღვთისმოსავი სულის შესწავლა გვმართებს, რათა არა მხოლოდ მართალი ისააკის სათნოებისგან მივიღოთ სარგებელი, არამედ რებეკას შესახებ თხრობითაც შეგვეძლოს მსმენელთა მასთან შეჯიბრებისკენ აღძვრა. მას შემდეგ, რაც ღმერთმა მართლის ლოცვა შეისმინა და რებეკამ მუცლად იღო, — „ჰკრთებოდეს, — ამბობს წერილი, — ყრმანი მუცელსა მისსა", და ამის გამო მას მძიმე ტკივილების ატანა უწევდა. იგი ამბობდა: „უკუეთუ ესრეთ ყოფად არს ჩემდა, რაჲსათჳსმე ესე ჩემდა?" არა ერთი ყრმა უნდა შობილიყო, არამედ ორს ერთად ატარებდა მუცელში და ამიტომ მუცლის სიმჭიდროვე მას დიდ მწუხარებას მიაყენებდა. მაგრამ შენიშნე ამ შემთხვევაში ამ დედაკაცის ღვთისმოსაობა. მან არ მიმართა რაიმე ადამიანურ დახმარებას, როგორც ამას ბევრი ამჟამინდელი უზრუნველად მცხოვრები ქალი აკეთებს; არც მათ მიმართა, ვინც მსგავს მოვლენებს თავისი გონებით, რაღაც ვარაუდებითა და დაკვირვებებით განსჯიდა; არ მიენდო მაცთურთა ცბიერებასა და იმათ, ვინც ადამიანური ბუნებისთვის ზემდგომ რამეს ჰპირდება; არა, — „წარვიდა იგი კითხვად უფლისა მიერ". შენიშნე მისი კეთილგონიერებაც. მან იცოდა, რომ თავად ბუნების მეუფემ გახსნა მისი საშო და უნაყოფო მუცელი მოულოდნელად ასე ნაყოფიერი გახადა; ხედავდა ასევე, მუცლის სიდიდით, რომ რაღაც დიდი ემზადებოდა, — და ამიტომ „წარვიდა იგი კითხვად უფლისა მიერ". რას ნიშნავს: „წარვიდა იგი კითხვად უფლისა მიერ"? ნიშნავს, რომ მან ჭეშმარიტ ცოდნას მიმართა — მღვდელს, ღვთისმსახურს, სურდა მის მეშვეობით ფარულად შეეტყო ყოველივე და, ყველაფერი თავის შესახებ რომ მოუთხრო, ზუსტად შეიტყო ყველაფერი, რადგან კაცთმოყვარე ღმერთმა მღვდლის პირით ყოველივე ცხადად გამოუცხადა და ამით იგი კიდევ უფრო მოშურნე გახადა. და, რომ იცოდე, რა მაღალი იყო მაშინ სამღვდელო ღირსება, — წერილი არსად ამბობს, რომ „მღვდელმა" უპასუხა მას, არამედ, როცა თქვა: „წარვიდა იგი კითხვად უფლისა მიერ", წერილი დაუმატებს: „და ჰრქუა მას უფალმან", ანუ მღვდლის მეშვეობით: „ორი ნათესავი არს მუცელსა შენსა", ატარებო. სხვა ადგილას კი საღვთო წერილი მღვდელს ანგელოზს უწოდებს, რითაც აჩვენებს, რომ მღვდელი იმას აუწყებს, რასაც სულიწმიდის მადლი შთააგონებს. მაშ, უფალმა მღვდლის მეშვეობით უთხრა მას: „ორი ნათესავი არს მუცელსა შენსა და ორნი ერნი მუცლისა შენისაგან გამოვიდენ. და ერი ერსა წარემატოს და უხუცესი ჰმონებდეს მრწემსა" (). ეს წინასწარმეტყველება ცხადად უხსნიდა მას მომავალ მოვლენებს. ყრმები, მუცელში თავიანთი ძლიერი მოძრაობებით, უკვე ზუსტად წინასწარ აუწყებდნენ ყოველივეს. და ახლა თავად დედაკაცმა შეიტყო არა მხოლოდ ის, რომ ორ ყრმას შობდა, არამედ ისიც, რომ ისინი ხალხებად იზრდებოდნენ და რომ უმცროსი უფროსზე იბატონებდა. და როცა, ამბობს წერილი, შობის დრო მოვიდა, „გამოვიდა პირმშოჲ იგი მწითური ყოვლად, ვითარცა ტყავი ფაჩუნიერი, და დასდვა მას სახელი ესავ. და ამისსა შემდგომად გამოვიდა ძმაჲ მისი და ჴელი მისი მოხეული იყო ბრჭალსა ესავისსა და უწოდა სახელი მისი იაკობ" (დაბ 25:25–26). ღმერთმა თავიდანვე თითქოს დაანიშნა, რომ მისი წინასწარმეტყველებით უმცროსი უფროსზე იბატონებდა. იაკობს, ნათქვამია, ხელით ესავის ქუსლი ეჭირა; ეს კი ნიშანი იყო იმისა, რომ ძლიერად მიჩნეულს სძლევდა. და შენიშნე, როგორ წინასწარ ანიშნებს საღვთო წერილი შემდგომში აღსასრულებელ მოვლენებს, როცა თავიდანვე გიჩვენებთ თითოეული ძმის საქმიანობას: ერთი ნადირობით იყო დაკავებული, ხოლო მეორე მიწის მუშაკი იყო, კაცი უმანკო, მუდმივად სახლში მცხოვრები. ამიტომ რებეკას იაკობი უყვარდა, ხოლო ისააკს — ესავი: „რამეთუ ნადირი მისი, — ამბობს წერილი, — იყო საზრდელად მისა" (). შეხედე, როგორ იყოფდნენ თავად მშობლები შვილებს. დედა რომ ხედავდა იაკობში გულუბრყვილო ბავშვს, მუდმივად სახლში მყოფს, მისკენ მეტ მიდრეკილებას იჩენდა. ხოლო მამას ესავი უფრო უყვარდა, იმის გამოც, რომ პირმშო იყო, და მისი ნადირობის ნამონადირევის გამოც. თუმცა ისინი ასე იქცეოდნენ ბუნებრივი სიყვარულის მიხედვით. მაგრამ წინასწარმეტყველება, რომ „უხუცესი ჰმონებდეს მრწემსა" (), თანდათან აღსრულებას მიეახლებოდა. აჰა, შეხედე ახლა. „შეგბოლა, — ამბობს წერილი, — იაკობ გბოლვილი. და მოვიდა ესავ ველით დამაშურალი. და ჰრქუა ესავ იაკობს: გემო მაჩუენე მე მგბარისა მისგან ოსპისანი, რამეთუ მოუძლურდი. ამისთჳს ეწოდა სახელი მისი ედომ. და ჰრქუა იაკობ ესავს: მომეც მე დღეს პირმშოებაჲ შენი" (დაბ 25:29–31). ამაზე ესავმა უპასუხა: რა სარგებელი მაქვს პირმშოებისგან, როცა სიკვდილი მემუქრება, თუ საზრდელს არ მივიღებ? მაგრამ იაკობი ფიცსაც ითხოვს, რათა პირმშოების დათმობას სიმტკიცე მიეცეს. „და ეფუცა მას, — ნათქვამია, — ესავ" ().
2. სიმდიდრის უგულებელყოფა და გლახაკთა მიმართ მოწყალება
აი, ამ დროიდან შეიცვალა წესრიგი და პირმშოების ღირსება იმას გადაუვიდა, ვინც სულიერი სათნოებით ბრწყინავდა. „და მისცა, — ამბობს წერილი, — ესავ პირმშოებაჲ" იაკობს, ანუ საზრდელის სანაცვლოდ გაყიდა ღირსება, თავად ბუნებისგან მისთვის მინიჭებული. ამიტომ წერილი დაუმატებს: „და განაქარვა ესავ პირმშოებაჲ თჳსი" (): ასე უგრძნობელი გახდა ბუნებისგან მისთვის მინიჭებული უპირატესობის მიმართ. ეს ყველაფერი კი იმისთვის მოხდა, რომ მისი უგუნურება გამომჟღავნებულიყო და ღვთის წინასწარმეტყველება მართლაც აღსრულებულიყო.
ჩვენ, ამის მსმენელნი, ვისწავლოთ, რომ ღვთის ნიჭები არასდროს უგულებელვყოთ და მცირედისა და უმნიშვნელოს გამო დიდი არ დავკარგოთ. რისთვის, მითხარი, როცა ჩვენთვის ცათა სასუფეველი და გამოუთქმელი სიკეთენი არის მომზადებული, რისთვის ვეტაცებით სიმდიდრის ვნებასა და დროებითს, ხშირად საღამომდეც ვერ შენარჩუნებულს და უსასრულოსა და საუკუნო სიკეთეს ვამჯობინებთ? და რა შეიძლება ამ უგუნურებეზე უარესი იყოს, როცა დროებით სიკეთეებზე მიჯაჭვულობით მომავალი სიკეთეებიც გვეკარგება და აწმყოთითაც ვერ ვტკბებით უმწიკვლოდ? რა სარგებელია, მითხარი, დიდ ქონებაში? თუ არ იცით, რომ სიმდიდრის მომრავლება სხვას არაფერს მოგვიტანს, საზრუნავისა, შფოთვისა და უძილობის მომრავლების გარდა? ვერ ხედავთ, რომ განსაკუთრებით ისინი ხდებიან, ასე ვთქვათ, ყოველივეს მონები, ვინც დიდი დოვლათით არის გარშემორტყმული, და ყოველდღიურად თავად ჩრდილების ეშინიათ? აქედან წარმოიშობა ვერაგობა, ცილისწამება, ძლიერი შური და ათასი სხვა ბოროტება. და ხშირად ხედავ, რომ ის, ვისაც ათასობით ტალანტი ოქრო უდევს, ბედნიერად მიიჩნევს მუშაკს, რომელიც ხელების შრომით იკვებება. მაშ, რა სიამოვნება, რა სარგებელი, როცა ამ სიკეთეებით ვერ ვტკბებით და მათზე მიჯაჭვულობით ზენა სიკეთეებს ვკარგავთ? და რას ვამბობ — ზენა სიკეთეებს, — როცა აქ გვეწევა რა უბედურებები და იქ მომზადებული სიკეთეების დაკარგვის გარდა, თავად გეჰენაშიც ვიგზავნებით? არ ვამბობ სიმდიდრისგან წარმოშობილ ათასობით ცოდვაზე: მოტყუებაზე, სიავეზე, ტაცებაზე, ანგარებაზე. თუნდაც ვინმე ამ ყოველი ცოდვისგან თავისუფალი იყოს, რაც, მართალია, ძნელია, მაგრამ თუ იგი, დიდი სიმდიდრის მფლობელი, ფულს იხვეჭს და მხოლოდ საკუთარი ტკბობისთვის ხმარობს, ხოლო გაჭირვებულთა მიმართ გულუხვობას არ გამოიჩენს, — გეჰენის ცეცხლი მასაც ეწევა. ამის შესახებ ნათლად გვასწავლის სახარებაში იგავი, რომელიც ერთს მარჯვნივ აყენებს, მეორეთ მარცხნივ, და ამბობს, რომ პირველთათვის ცათა სასუფეველი მომზადებულია გაჭირვებულთა შესახებ მზრუნველობისთვის: „მოვედით, — ნათქვამია იქ, — კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკჳდრეთ განმზადებული თქუენთჳს სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისაჲთ" (). რატომ და რისთვის? „რამეთუ მშიოდა, და მეცით მე ჭამადი" (). ხოლო უკანასკნელთათვის საუკუნო ცეცხლი არის მომზადებული. „წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას საუკუნესა, რომელი განმზადებულ არს ეშმაკისათჳს და ანგელოზთა მისთათჳს" (). დიდია ამ სიტყვების მნიშვნელობა! ყოველივეს უფალი და შემოქმედი ამბობს: „რამეთუ მშიოდა, და არა მეცით მე ჭამადი" (). რომელ სულს არ აღაძრავს ეს, თუნდაც ის ქვის სული იყოს? შენი უფალი მშიერი დადის, ხოლო შენ ფუფუნებაში ცხოვრობ! და არა მხოლოდ ეს არის საშინელი, არამედ ისიც, რომ ფუფუნებაში მცხოვრები ბედავ მისი უგულებელყოფას, თანაც მაშინ, როცა ბევრს კი არ ითხოვს, არამედ მხოლოდ ერთ პურს, შიმშილის მოსაკლავად. იგი სიცივისგან გაშეშებული დადის, შენ კი, აბრეშუმის ქსოვილებში გახვეული, ყურადღებას არ აქცევ, არანაირ თანალმობას არ იჩენ, არამედ ყოველგვარი თანალმობის გარეშე მის გვერდით ჩაუვლი. ამას რა გამართლება შეიძლება ჰქონდეს? — მაშ, ვიზრუნოთ არა იმაზე, რომ ნებისმიერი საშუალებით ყველაზე მეტი სიმდიდრე მოვიხვეჭოთ, არამედ ყურადღება იმას მივაქციოთ, რომ ისიც, რაც გვაქვს, კარგად განვკარგოთ. შევუმსუბუქოთ გაჭირვებულთა სიღარიბე, რომ არ დავკარგოთ ის სიკეთენი, რომლებიც მუდმივად რჩება და არავითარ ცვალებადობას არ ექვემდებარება. სწორედ იმისთვის დამალა ჩვენგან უფალმა ჩვენი სიკვდილის დღე, რომ მუდმივი ფხიზლობისა და სიფრთხილისკენ განგვაწყოს და ამგვარად სათნოებაზე მზრუნველობისკენ კიდევ უფრო მეტად წაგვახალისოს. „იღჳძებდით უკუე, — ამბობს იგი, — რამეთუ არა იცით დღე იგი, არცა ჟამი" (). ჩვენ კი საპირისპიროდ ვიქცევით და მუდმივად ისეთი ძილით გვძინავს, ბუნებრივ ძილზე უმძიმესით. ბუნებრივი ძილით მძინარე ვერც ბოროტსა და ვერც კეთილს ჩაიდენს; ჩვენ კი სხვაგვარი ძილით გვძინავს — სათნოების საქმეებისთვის გვძინავს, ხოლო ბოროტ საქმეებისთვის ვიღვიძებთ; ბოროტ საქმეებს დაუზარელად ვასრულებთ, კეთილ საქმეებში კი დიდ დაუდევრობასა და მძინარობას ვიჩენთ. და ასე ვიქცევით, მაშინ, როცა ყოველდღე ვხედავთ, რომ ზოგნი ამქვეყნიდან მიდიან, ზოგნი კი ამჟამინდელ ცხოვრებაშიც მრავალ ცვალებადობას განიცდიან. თუმცა ცხოვრების ეს არამდგრადობა ვერ ასწავლის ჩვენს გონებას საკმარისად, ვერ აღძრავს ჩვენში სათნოებისკენ სწრაფვას, ვერ განგვაწყობს აწმყო სიკეთეთა ზიზღისა და მომავალთა სურვილისკენ, რომ ჩრდილებსა და სიზმრებს ჭეშმარიტება ვამჯობინოთ. ხომ აწმყო სიკეთენი ჩრდილებისა და სიზმრებისგან არაფრით განირჩევა? მაშ, ნუ მოვიტყუებთ თავს და ჩრდილებს ნუ დავედევნებით; არამედ, ოდესმე მაინც, ჩვენს ცხონებაზეც ვიზრუნოთ და სიმდიდრე გაჭირვებულებზე დავხარჯოთ, რომ ამის სანაცვლოდ კაცთმოყვარე ღვთისგან საზღაურის ღირსნი გავხდეთ, რისიც ჩვენ ყველანი ღირსნი ვიქნებით, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.