„უქო შეყუარებულსა ქება საყვარელისა ვენაჴსა ჩემსა“ ().
1.
მწუხარებით შეაშინა, კეთილით გაახარა, მრავალგვარი მკურნალობა აღასრულა და ახლა სიტყვა კვლავ სხვა დასაწყისისკენ მიჰყავს, ისეთი დასაწყისისკენ, რომელიც წინასწარმეტყველების შესავალს ჰგავს. როგორც დასაწყისში აუწყა მათთვის მომხდარი ღვთის ქველმოქმედებანი და თქვა: „ძენი ვშვენ და აღვამაღლენ“ (), შემდეგ კი მათ მიერ გაბედულად ჩადენილ ურჯულოებებს ამატებდა: „ხოლო მათ შეურაცხ-მყვეს მე“ () და „ისრაჱლმან მე არა მიცნა და ერმან ჩემმან მე არა გულისხმა-მყო“ (), ასევე აქაც სხვა სიტყვებით, მაგრამ იმავე აზრებით იმავეს აჩვენებს, რაც ადრე თქვა. მაგრამ რატომ უწოდებს იგი ბრალდებას გალობას, როცა ბრალის დადებას აპირებს? მოსემ კი მარიამთან ერთად ეს მართებულად გააკეთა, რადგან გამარჯვების საგალობლის გალობას აპირებდა და ამიტომ მართებულად ასე იწყებდა: „უგალობდეთ უფალსა, რამეთუ დიდებით დიდებულ არს, ცხენები და მჴედრები შთასთხია ზღუასა“ (გამოსვლა 15:1). დებორაც იმ საოცარი ძლევის ნიშნისა და საკვირველი გამარჯვების შემდეგ მართებულად ქსოვს იმ გამარჯვების გალობას და ღმერთს ქებას აღუვლენს. ეს კი, როცა ბრალის დადებას აპირებს და დაძაბული სიტყვისა და არა მოდუნებული, არამედ შეკრული სულის საჭიროება აქვს, გვპირდება, რომ გვიგალობებს და ბრალდებებს გალობას უწოდებს.
და არა მარტო ის, არამედ ის დიდი მოსეც, რომელმაც მაშინ გამარჯვების გალობა იგალობა, როცა იუდეველებს ამხელდა, ბრალდებები გრძელ გალობად აქცია და თქვა: „ესე მოსაგებელი მოაგეს უფალსა ამან ერმან ცოფმან და არაბრძენმან ამან“ (მეორე სჯული 32:6). „ეს ხალხი უგუნური და არა ბრძენია“; და მრავალი ბრალდების შეთხზვის შემდეგ დაადგინა, რომ ისინი ამას გალობით ამბობდნენ; და ამას დღემდე გალობით ვამბობთ ჩვენც. მაშ, რატომ აქცევენ ბრალდებებს გალობად? იმიტომ, რომ სულიერ სიბრძნეს იყენებენ და მსმენელთა სულებში დიდი სარგებლის ჩადება სურთ. რადგან არაფერია ისეთი სასარგებლო, როგორც ცოდვების განუწყვეტელი ხსოვნა, ხოლო არაფერს ქმნის ხსოვნას ისე მტკიცეს, როგორც მელოდია; ამიტომ, რათა ბრალდებათა სიმრავლის გამო არ შედრკნენ, უკან არ დაიხიონ და არ გაექცნენ საკუთარი ცოდვების მუდმივ გახსენებას, გალობის ჰანგით ხსოვნისგან მომდინარე სირცხვილს თითქოს მალულად ამსუბუქებს და აუტანელ გულდამძიმებას ანუგეშებს; ამიტომ აქცია ისინი საგალობლებად, რათა მელოდიის სურვილით იძულებულნი, მუდმივად წარმოთქვამდნენ მათ, მუდმივად ახსოვდეთ ისინი და ამ მუდმივი ხსოვნით სათნოების მასწავლებლად ჰქონდეთ ცოდვების განუწყვეტელი ხსოვნა. თქვენ იცით, რომ ახლაც სხვა წიგნები მრავალთათვის სახელითაც კი არაა ცნობილი, ხოლო ფსალმუნთა კრებული ყველას პირზე აქვს, და თვით ეს საგალობლებიც; ამგვარად თვით საქმეებით ჩანს, რამდენად დიდი სარგებელია მელოდიისგან.
ამიტომ ისიც ამბობს: „უქო შეყუარებულსა ქება საყვარელისა ვენაჴსა ჩემსა“ (). „გალობა საყვარელ ვენახს“, ამბობს იგი; ანუ ვიგალობებ თვით საყვარელის შესახებ. რადგან მასაც ვუგალობებ, ამბობს, და გალობის საგანიც მისსა და მის საქმეებს ეხება. თუ კი ბრალის დადებას აპირებს და მაინც საყვარელსა და შეყვარებულს უწოდებს, ნუ გაგიკვირდება. ესეც ხომ ბრალდების უდიდესი საბუთია: ღმერთმა შეიყვარა ისინი, ღვთისგან ასეთი კეთილგანწყობა მიიღეს და მაინც უკეთესნი არ გახდნენ.
ამას სხვა წინასწარმეტყველიც მიანიშნებდა: „ვითარცა ყურძენი უდაბნოს ზედა, ვიპოე ისრაჱლი და, ვითარცა მსტუარი ლეღუსა მსთუადი, მამანი მათნი ვიხილენ“ (); ამ ნაყოფებით მათ სასურველობასა და საამურობას აჩვენებდა, მაგრამ სასურველი და საამური იყვნენ არა საკუთარი სათნოების გამო, არამედ ღვთის სიკეთის გამო. ხოლო მისი ნათქვამი ასეთია: მე ისე შევიყვარე, როგორც ვინმე უდაბნოში ნაპოვნ ყურძენს შეიყვარებდა, ან როგორც ვინმე ლეღვზე ადრეულ ნაყოფს. თუმცა მაგალითები ღვთისთვის შეუფერებელია, მაგრამ მათი გემოთმოყვარეობისთვის შესაფერისია. ხოლო ისინი, ამბობს, ასეთი სიყვარულის მიღების შემდეგ გაუცხოდნენ და შევიდნენ ბეელფეგორისკენ. ასევე აქაც მას შეყვარებულსა და საყვარელს უწოდებს, რათა აჩვენოს, რომ ღმერთმა ყოველივე თავისი მხრიდან წარმოაჩინა: არა მათ დაიწყეს, არამედ ღმერთმა უწინამძღვრა. ისინი კი ამის შემდეგაც არ გამოაჩინეს თავი ქველმოქმედების ღირსად, არამედ სრულიად საპირისპირო აჩვენეს.
„ვენაჴი ექმნა შეყვარებულსა რქისა მიერ ადგილსა შინა პოხილსა“ (). ვენახის სახელით მან მთელი განგება და მათზე ზრუნვა გამოხატა. მაგრამ ამით არ ჩერდება, არამედ სხვა ქველმოქმედებებსაც ჩამოთვლის; პირველად ამას ადგილის მდებარეობიდან აკეთებს: სიტყვებში „რქაზე, პოხილ ადგილას“ ერთით მიწის ბუნებას აქებს, მეორით კი მდებარეობას; ამასვე ამბობს დავითიც გალობისას: „მთანი გარემოს მისსა, და უფალი გარემოს ერისა თჳსისა“ (ფსალმუნი 124:2). მან იგი ადგილის მდებარეობითაც შემოზღუდა, ამბობს; თუმცა ამით არ დაკმაყოფილდა, არამედ უდიდეს კედლად თვითონვე გახდა მისთვის; ამასვე ეს წინასწარმეტყველიც მიანიშნებს სიტყვებით „რქაზე“, რითაც ხარის რქის გადატანითი სახით ადგილის დაუძლეველობასა და მიუწვდომლობას, უპირველესად კი ღვთისგან შეწევნას აღნიშნავს. არსებობს კიდეც ასეთი ხალხური ანდაზა მათ შესახებ, ვინც რომელიმე უსაფრთხო ადგილს აფარებს თავს. რადგან ხარი ყველაზე ძლიერია, ხოლო ამ ცხოველში ყველაზე ძლიერი მისი რქაა, რადგან მას იარაღად იყენებს; ამიტომ, ძნელად დასამორჩილებლობის გამო, ხალხი ამას ამბობს; და წერილიც ხშირად ერთრქის რქას უწოდებს უსაფრთხოდ მყოფთ. ამრიგად, აქ „რქაზე“ ნიშნავს უსაფრთხოებაში და სიმაღლეზე, როგორც დასაწყისში თქვა: „ძენი ვშვენ და აღვამაღლენ“ (). „პოხილ ადგილას“ ნიშნავს იმას, რაც მოსემ თქვა: „ქუეყანასა მას გამომადინებელსა სძისა და თაფლისასა“ (გამოსვლა 3:8).
„და ზღუდე გარემოვსდევ და მოვიკრძალე“ (). ღობედ ან კედელს ამბობს, ან რჯულს, ან მის საკუთარ განგებას. რადგან რჯული მათ გარშემო კედელზე უფრო უსაფრთხოდ იდგა. „მოვიკრძალე“, ანუ უსაფრთხოება მტკიცე გავხადე. რადგან ღობე ხშირად ადვილად დასაძლევია, ამბობს, ამიტომ სხვა მოკავშირეობაც შემოვავლე მათ.
„და დავჰნერგე ვენაჴი სორექი“ (). იგი რჩება გადატანით სახეში, რომელიც სიტყვასიტყვით არ უნდა განიმარტოს; საკმარისია ვიცოდეთ მიზანი და ამას დავჯერდეთ. „სორექი“ აქ ჭეშმარიტს, კეთილშობილს ნიშნავს: არა ცუდ მცენარეთაგან, არც მდარეთაგან, არამედ გამოცდილთა და პირველთაგან. რადგან ვაზის მრავალი სახეობა არსებობს. „და აღვაშენე გოდოლი საშუალ მისა, და წინ სასაწნეხელე მოვთხარე მას შინა“ (). ზოგი ამბობს, რომ კოშკი ტაძარია, ხოლო საწნახელი - საკურთხეველი, რადგან იქ იკრიბებოდა თითოეულის სათნოების ნაყოფი, შესაწირავები და ყველა მსხვერპლი; მე კი ახლაც იმას ვიტყვი, რაც უკვე ვთქვი: უნდა მივაქციოთ ყურადღება გადატანითი სახის მიზანს. რადგან ყოველივე ამის საშუალებით ის ამას ამბობს: ჩემი მხრიდან ყველაფერი აღვასრულე, ყოველგვარი ზრუნვა ვაჩვენე. შრომებით არ დამიტვირთავს, გაჭირვებით არ დამიმტვრევია, თვითონ მათ არ ვუბრძანე აშენება, თხრა ან დარგვა, არამედ დასრულებული საქმე გადავეცი.
და კაცთმოყვარეობა მხოლოდ აქამდე არ შევაჩერე, არამედ: „ველოდე ყოფად ყურძნისა“ (); დაველოდე ნაყოფიერების შესაფერის დროსაც, დიდი სულგრძელებით ვიქცეოდი. რადგან სიტყვა „ველოდე“ სწორედ ამას აჩვენებს. „ხოლო ყუნა ეკალნი“ (). იგი აჩვენებს მათ უნაყოფო ცხოვრებას - უხეშს და მკაცრს. რა შენდობის ღირსნი იქნებოდნენ ისინი, როცა ასეთი ზრუნვის შემდეგ მიწათმოქმედს ასეთი ნაყოფი მიუტანეს?
„და აწ, მკჳდრთა იერუსალიმისათა და კაცმან იუდასმან, საჯეთღა ჩემ შორის და საშუალ ვენაჴისა ჩემისა!“ (). მაშ, სამართლის საბუთი მეტად უხვია, როცა თვით პასუხისმგებელთ სვამს მსაჯულებად იმაზე, რაც მან გააკეთა და რაც მათ გააკეთეს. „და აწ“. ძველ ამბებს არ ვამბობ, ამბობს, არამედ დღესაც მზად ვარ განვსაჯდე. მე არასოდეს ვწყვეტ ჩემი ნაწილის აღსრულებას, მაშინ როცა თქვენ თქვენსას არ აღასრულებთ. „რაჲ უყო მერმე ვენაჴსა ჩემსა, და არა უყავ მას?“ (). რაც გავაკეთე, ეს არის, ამბობს, მაგრამ მომხდარით არ ვკმაყოფილდები და არ ვამბობ უბრალოდ, რომ ბევრი სიკეთე გავუკეთე; არამედ თუ ყველაფერი არ გავუკეთე, თუ ყველაფერი არ გავაკეთე, რის შემდეგაც გასაკეთებელი აღარაფერი რჩებოდა, ამას თქვენგან ვითხოვ თქვათ - თქვენგან, ვინც ისარგებლეთ, მომხდარის მოწმეები ხართ და გამოცდილებით ისწავლეთ, არა უცხოებისგან და გარეშეებისგან; რადგან „რაჲთა ყოს ყურძენი, ხოლო ყვნა ეკალნი“ (). წყობა თითქოს უფრო ბუნდოვანია, ამიტომ საჭიროა მისი უფრო ცხადად გაკეთება. მისი ნათქვამი ესაა: რა უნდა გამეკეთებინა და არ გავაკეთე? თუ ასეთი ცოდვები ჩაიდინეს, რა ჰქონდათ დასაბრალებელი, ან თითქოს რამე დაკლებულიყო, რომ ასე შესცოდეს?
„აწ უკვე მიგითხრა თქვენ, თუ რაჲ უყო მე ვენაჴსა ჩემსა“ (). როცა გამარჯვება მოიპოვა და მათი უმადურობა აჩვენა, მაშინ უკვე განაჩენსაც დასძენს და ამბობს, რის გაკეთებას აპირებს, არა იმისთვის, რომ დასაჯოს, არამედ მუქარის შიშით უფრო რბილნი გახადოს. „მოვძარცო ღობე მისი და იყოს დასატაცებელ, და დავარღჳო ზღუდე მისი და იყოს დასათრგუნველ“ (). ჩემს მოკავშირეობას მოვაშორებ, ამბობს, ჩემი შეწევნისაგან გავაშიშვლებ, ასეთი განგებისაგან დავაცარიელებ და საპირისპიროებით შეიცნობენ იმას, რითაც ადრე სარგებლობდნენ, როცა ყველასთან დასატაცებლად იქნებიან გამოტანილნი. „და დაუტევო ვენაჴი ჩემი: და არა მოისხლას და არცა მოითოჴნოს“ (). კვლავ ვამბობ, რომ იგი გადატანით სახეს იყენებს. თუ ვინმეს უფრო გულმოდგინედ გამოკვლევა სურს, იგი აქ სწავლებისა და მცნებებისაგან მომდინარე ზრუნვას გულისხმობს. რადგან ისინი აღარ ისარგებლებენ იმავეთი, რითაც ადრე; აღარ ეყოლებათ მასწავლებლები, მთავრები, წინასწარმეტყველები ისე, როგორც ადრე - ისინი, ვინც მათ ასწორებდნენ და მათზე ზრუნავდნენ. როგორც ვაზის მოვლელები თხრიან და სხლავენ, ასევე სულების გამომსწორებელნი ემუქრებიან, აშინებენ, ასწავლიან და ამხელენ; მაგრამ ისინი ამათგან დაცარიელებულნი იქნებიან, ამბობს, როცა უცხო ქვეყანაში წაიყვანენ.
„და აღმოსცენდენ, ვითარცა კორდსა შინა ეკალნი და ღრუბელთა ვამცნებ არა წჳმად მის ზედა წვიმაჲ“ (). ან ქალაქის გაუდაბურებას ამბობს, ან თვით მათ და თითოეულის სულის გაუდაბურებას; ხოლო ღრუბლებად აქ ზოგი წინასწარმეტყველებს მიიჩნევს, რადგან ზემოდან იღებდნენ წვიმას და ნათქვამს ხალხს გადასცემდნენ. მაგრამ არც ისინი, ამბობს, ჩვეულს გააკეთებენ. თუმცა ერთი ან ორი სადღაც მათთან ერთად წავიდა, მაშინ წინასწარმეტყველთა კრებული დუმდა.
„რამეთუ ვენაჴი უფლისა საბაოთისი სახლი ისრაილისა არს და კაცი იუდაჲსაი - ახალნერგი შეყვარებული“ (). „ველოდე, რაჲთამცა ყო მშჯავრი, ხოლო ყო უშჯულოება; და არა სიმართლე, არამედ ღაღადება“ (). რადგან სახელებით მრავალ გადატანით სახეს იყენებდა - ვენახს, კოშკს, საწნახელს, ღობეს, თხრასა და ვაზის სხლვას ახსენებდა - რათა მაშინდელთაგან ვინმეს უგუნურად არ ეფიქრა, რომ ნათქვამი ვენახზე იყო, ბოლოსთან ახლოს მან ყველაფერი სწრაფად განმარტა. „რამეთუ ვენაჴი უფლისა საბაოთისი სახლი ისრაილისა არს“ (). რადგან ჩემი სიტყვა, ამბობს, მცენარეებზე არ არის, არც უსულო მიწაზე, არც ქვებსა და კედლებზე, არამედ თქვენს ხალხზე. ამიტომაც დაუმატა: „და კაცი იუდაჲსაი - ახალნერგი შეყვარებული“ (), რადგან მას ათ ტომზე რაღაც მეტი ჰქონდა: ტაძარი იქვე ახლოს იყო, დანარჩენი მსახურებაც, სხვებზე მეტად ყვაოდა, და ეს ტომი უფრო სამეფო და ძლიერი იყო. „შეყვარებული“ კი თქვა, კვლავ მათ ამხელდა, რადგან ასეთი გახდნენ ძლიერი მოყვარულის მიმართ. მოყვარულთა წესიც ასეთია: თვით ბრალდებებშიც კი საკუთარი სიყვარულის სიჭარბე არ დამალონ.
აქედან კიდევ სხვა, არცთუ მცირე რამეს ვსწავლობთ. რა არის ეს? ის, როდის და რომელი ადგილები უნდა განიმარტოს წერილში ალეგორიულად; და რომ ამ კანონების ბატონნი ჩვენ თვითონ არ ვართ, არამედ თვით წერილის აზრს უნდა მივყვეთ და ასე გამოვიყენოთ ალეგორიის გზა. რასაც ვამბობ, ასეთია. წერილმა ახლა თქვა „ვენახი“, „ღობე“, „საწნახელი“; მან მსმენელს არ დაუტოვა უფლება, ნათქვამი რომელი საგნებისა თუ პირებისთვისაც სურდა, იმათთვის მიესადაგებინა, არამედ წინსვლისას თვითონ განმარტა საკუთარი თავი და თქვა: „რამეთუ ვენაჴი უფლისა საბაოთისი სახლი ისრაილისა არს“ (). ეზეკიელიც, როცა დიდ და დიდფრთიან არწივს უწოდებს იმას, ვინც ლიბანში შედის და კედრის წვერს წყვეტს, არც ის ტოვებს ალეგორიის განმარტებას მსმენელთა აზრზე, არამედ თვითონაც ამბობს, ვის უწოდებს არწივს და ვის - კედარს. ეს წინასწარმეტყველიც შემდეგ ძლიერ მდინარეს გამოჰყავს იუდეაზე და, რათა მსმენელს არ ჰქონდეს უფლება, ნათქვამი საკუთარი აზრით ვისაც სურს, იმას მიუსადაგოს, იმასაც ამბობს, რომ ეს მეფეა, ვისაც მდინარე უწოდა. მთელ წერილში ეს კანონია: როცა ალეგორიას იყენებს, ალეგორიის განმარტებასაც ამბობს, რათა ალეგორიების მსურველთა აღვირახსნილი სურვილი უბრალოდ და შემთხვევით არ იხეტიალოს და ყველგან არ იქნეს გატაცებული.
და რატომ გიკვირს, თუ წინასწარმეტყველები ასე იქცევიან? იგივე აკეთებს იგავთა მთქმელიც. რადგან თქვა: „ირემ სიყუარულის და ნუკრ მადლთა გზრახევდინ შენ“ და „წყლის წყარო მხოლოდ შენთვის იყოს“ (იგავნი 5:19). შემდეგ განმარტა, რატომ ამბობდა ამას: კანონიერ და თავისუფალ ცოლზე ლაპარაკობდა და მეძავისა და უცხოს შეხებას აშორებდა. ასე აქაც ამ წინასწარმეტყველმა თქვა, რას უწოდებდა ვენახს; შემდეგ, როცა მათი ბრალდებები თქვა, სასჯელებიც თქვა; და ბოლოსთან ახლოს კვლავ დებს თავის გამართლებას და ამბობს: „ველოდე, რაჲთამცა ყო მშჯავრი, ხოლო ყო უშჯულოება; და არა სიმართლე, არამედ ღაღადება“ (). ანუ სამართლიანად, ამბობს, ვითხოვ პასუხს. რადგან ველოდი, „რათა განკითხვა ექმნა“, ანუ სიმართლე; მათ კი საპირისპირო აჩვენეს: ურჯულოება, უსამართლობა და ღაღადი. „ღაღადებად“ აქ სიხარბეს უწოდებს, უსამართლო რისხვას, უგუნურ მრისხანებას, ბრძოლებსა და დავებს.
„ვაჲ, რომელნი შეაყოფენ სახლსა სახლისა მიმართ, და აგარაკსა აგარაკისა მიმართ შეაახლებენ, რაჲთა მოყვასსა მო-რამე-ჰხუეჭონ“ (). როცა თქვა, რომ მან „ღაღადი“ შექმნა, ანუ სიხარბე და მტაცებლობა, უსამართლობის სახესაც ამბობს, რომელიც დიდი ბოროტებით არის სავსე. და კვლავ გოდებით იწყებს, ცოდვათა სიდიდეს აჩვენებს და განუკურნებელი სნეულებით დაავადებულებს წარმოაჩენს. ამას ახლაც დაინახავდა კაცი მათთან, ვინც სიმდიდრეს ცუდად იყენებს: მეზობლობას უსაფრთხოებისთვის კი არა, მოყვასთა წინააღმდეგ მზაკვრობისთვის იგონებენ და, როგორც გზაზე მიმავალი ცეცხლი, ასე შთანთქავენ ყველა მეზობელს. „ნუ მარტონი დაემკჳდრნეთა ქვეყანასა ზედა?“ (). „რამეთუ ისმინეს ყურთა უფლისა საბაოთისთა ესენი“ (). ამრიგად, იგი აჩვენებს, რომ ისინი უსარგებლოდ შრომობენ, ფუჭად და ამაოდ. რადგან ასეთებს სასჯელები და ტანჯვები ისე არ აშორებს ბოროტებას, როგორც ზუსტად იმის ცოდნა, რომ მტაცებლობით ვერ ისარგებლებენ; ამიტომ ამ მუქარას აყენებს მათ წინაშე და ამბობს, რომ იშრომებენ, დაიტანჯებიან და ცოდვას მოიმკიან, სარგებლობას კი დაკარგავენ.
რადგან უძილო თვალი, ამბობს, მომხდარს გულგრილად არ უყურებს. ხოლო სიტყვა „ისმინა“ ახლა იმას არ ნიშნავს, თითქოს მაშინ გახდა საქმეები მისთვის ცნობილი, არამედ იმას, რომ სამართალი უკვე კვალდაკვალ მოდის და საზღაურიც დგება. „უკეთუ იქმნენ სახლნი მრავალნი, საოჴრად იყვნენ დიდნი და კარგნი, და არა იყვნენ შორის მკვიდრნი“ (). ასეთია სიხარბე: როცა მქონეთ მეტს შემოახვევს, მათ წინანდელთაგანაც გამოიყვანს. ამასვე აქაც მიანიშნებს და ამბობს: როცა ბრწყინვალედ ააშენებთ და ყველას ქონებას თქვენსას გახდით, მაშინ წინანდელსაც განეშორებით. და სახლები იდგება მცხოვრებთა გარეშე, მაგრამ ყოველი საყვირზე უფრო ბრწყინვალე ხმას გამოსცემს მათ წინააღმდეგ, ვინც დასაწყისში ისინი მიიტაცა; გამძაფრებული გაუდაბურება თითქოს ძლევის ნიშნად გამოჩნდება.
„რამეთუ სადა იქმოდის ათი უღელი ჴართაჲ, ქმნას ლაგვინი ერთი, და მთესველმან სათუელისა ექუსისამან ქმნას საწყაული სამი“ (). ქალაქიდან სიტყვა ქვეყნის გაუდაბურებაზე გადაჰყავს, რათა მსმენელი ყოველი მხრიდან შეაძრწუნოს. რადგან, ამბობს, არც სახლები შეინარჩუნებენ მცხოვრებლებს და არც მიწა გამოაჩენს თავის ძალას. თავიდანვე ადამის ცოდვის გამო მიწამ ეკლები და კუროსთავები გამოიღო; ხოლო ამის შემდეგ კაენის ურჯულოების გამო იმან თავისი შრომებისა და საკუთარი ძალის ბევრად ნაკლები ნაყოფი აჩვენა. სხვა მრავალ ადგილასაც ნახავდა კაცი, რომ ადამიანთა ცოდვების გამო თვით მიწა ისჯება. და რატომ გიკვირს, თუ ურჯულოება მის შობებსა და ადამიანთა შრომებს აზიანებს, როცა იგი ჩვენ გამო ხრწნადი გახდა და კვლავ ჩვენ გამო უხრწნელი ხდება? რადგან საერთოდ არსებობა ჩვენ გამო მიიღო და ჩვენი მსახურებაც, ამიტომ ისევ აქედან იღებს სათავესა და ფესვს, ასე თუ ისე რომ იყოს.
ასე იყო ნოეს დროსაც. როცა ადამიანთა ბუნება უკიდურეს ბოროტებაში გადავარდა, ყველაფერი აირია: თესლები, მცენარეები, უგუნურ ცხოველთა მოდგმები, მიწა, ზღვა, ჰაერი, მთები, ხეობები, ბორცვები, ქალაქები, კედლები, სახლები და კოშკები; და უბრალოდ ყველაფერი მაშინ იმ საშინელ ზღვაში დაიფარა. ხოლო როცა მოდგმას კვლავ ზრდა უნდა მისცემოდა, მიწამ თავისი წესრიგი დაიბრუნა და ისევ წინანდელ მშვენიერებას დაუბრუნდა. ამას ნაწილობრივ მომხდარსაც დაინახავდა კაცი, ადამიანთა პატივის გამო. ზღვა გაქრა და კვლავ გამოჩნდა; მზე მთვარესთან ერთად შეკავებულ იქნა და საკუთარი სვლა შეწყვიტა; ცეცხლმა წყლის თვისებები აჩვენა, მიწამ ზღვისა და ზღვამ მიწისა; და ყველაფერი, მოკლედ რომ ვთქვათ, ადამიანთა სარგებლობისკენ გარდაიქმნება. რადგან ადამიანი ყველაფერზე უფრო პატივსაცემია და ყველაფერი მისთვის შეიქმნა, ამიტომ ახლაც, როცა იუდეველთა ხალხმა შესცოდა, ღმერთი მიწის შობებს აჩერებს და მრავალი შრომისა და ოფლის შემდეგ არ უშვებს მის წიაღს ჩვეულ ნაყოფს გამოიღოს, რათა აქედანაც ისწავლონ, რომ არც მიწათმოქმედთა ხელების ხელოვნება, არც ხარები და გუთანი, არც მიწის ბუნება და არც სხვა რამ ამის მსგავსი, არამედ ყოველივე ამის მეუფეა ის, ვინც უხვი ხელით ყველაფერს გადმოღვრის და, როცა ინებებს, კვლავ ყველაფერს შეკრებს.
„ვაჲ, რომელნი აღდგებიან განთიად და თაფლუჭსა სდევენ, დაადგრებიან მწუხრამდე“ (). „რამეთუ ღვინომან შეწუნეს იგინი“ (). „რამეთუ ქნარისა თანა და საფსალმუნისა და ავლთა ღვინოსა სუმენ, ხოლო საქმეთა უფლისათა არა ხედვენ და საქმეთა ჴელთა მისთასა არ განიცდიან“ (). როცა მათ დიდ სიხარბეს ბრალი დასდო, ბოროტების ფესვსაც ასახელებს. ეს იყო სიმთვრალე, რომელიც ურიცხვი ბოროტების საფუძველი ხდება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მას ასეთი გადაჭარბებული კადნიერებით ეძლევიან. დააკვირდი, როგორი სიზუსტით დასცინის მათ. რადგან ამბობს, რომ მთელ დღეს ამაში ხარჯავენ. რადგან ამას მაშინ კი არ აკეთებენ, როცა სადილი უნდა ჰქონდეთ, ამბობს, არამედ მთელ დროს სიმთვრალის დროდ აქცევენ და დღის დასაწყისიდან, როცა ყველაზე მეტად უნდა იყვნენ ფხიზლად, თავს ბევრ გაუზავებელ ღვინოს აძლევენ; ამის შემდეგ უკვე უნებლიეთაც საღამომდე ამ სნეულებაში რჩებიან. როცა ერთხელ უკვე მოასწრებენ თავშეუკავებლობის უფსკრულში ჩაძირვას, ბუნებრივ გონებას ჩამოშორდებიან და სულს სიმთვრალის ბოროტ ტირანიას ტყვედ გადასცემენ, მაშინ, როგორც უბალასტო გემი, რომელსაც საჭის მპყრობელი და მეზღვაურები წართმეული აქვს, უბრალოდ და ფუჭად მიექანება, წყლების უწესრიგო დინებით ყველგან ტრიალებს; ამავე სახით ესენიც სიმთვრალისგან ჩაძირულნი ხდებიან.
ამიტომ ამბობს: „ვაჲ, რომელნი აღდგებიან განთიად და თაფლუჭსა სდევენ“ (). რადგან საჭიროებას არ იკმაყოფილებდნენ და არც სურვილის გაჩენას ელოდებოდნენ, რომ ნაკლულება შეევსოთ; არამედ ამას საქმესა და წვრთნად აქცევდნენ - განუწყვეტლივ თრობას. ამიტომ ამბობს: „თაფლუჭის მდევარნი“. „სიკერად“ აქ ფინიკის წვენს უწოდებს, რომელსაც ისინი ამზადებდნენ: ნაყოფს ჭყლეტდნენ და ზელდნენ, რათა ღვინის ბუნებად გადაექციათ. ასეთი რამ დამაბრუებელია და სიმთვრალის გამომწვევი. მაგრამ ისინი ამას არაფრად ერიდებოდნენ, რადგან ყველგან მხოლოდ სიამოვნებას მისდევდნენ. „მწუხრამდე დამრჩომნი“. „რამეთუ ღვინომან შეწუნეს იგინი“ (). ასეთია სიმთვრალის ბუნება: წინსვლისას იზრდება და წყურვილს უფრო მძიმე ხდის.
შემდეგ წინანდელზე არანაკლებ სხვა ბრალდებასაც უმატებს და ამბობს: „რამეთუ ქნარისა თანა და საფსალმუნისა და ავლთა ღვინოსა სუმენ“ (). ამას სხვა წინასწარმეტყველიც ამხელს და ამბობს: „მსუმელნი წურვილსა ღჳნოსა და პირველთა მიჰრონთა მცხებელნი“ (ამოსი 6:6), და „ორღანოთა ხმასთან მტყუელვარენი“ (ამოსი 6:5). „ვითარცა მდგომარენი შეჰრაცხნეს და არა ვითარცა მლტოლვარენი“ (ამოსი 6:5). რადგან ეს უკიდურესი უგრძნობლობისა და მოდუნებული სულის ნიშანია: საკუთარი სახლის თეატრად ქცევა და საკუთარი თავის ასეთ სიმღერებს მიცემა. რასაც სიმთვრალე აკეთებს დაბნელებით, იმასვე მუსიკა აკეთებს დარბილებით: გონების სიმტკიცეს ადუნებს, სულის სიმამაცეს ტეხს და უფრო დიდ გარყვნილებებამდე მიჰყავს. „ხოლო საქმეთა უფლისათა არა ხედვენ და საქმეთა ჴელთა მისთასა არ განიცდიან“ (). ან მის სასწაულებს ამბობს, ან ქმნილების ჭვრეტას. როგორ შეძლებდნენ მაყურებლებად ყოფნას, როცა დღეს ღამედ აქცევენ, ხოლო ღამით მკვდრებზე უკეთეს მდგომარეობაში არ არიან? როგორ შეძლებენ დაინახონ ამომავალი მზე, ცის ბრწყინვალე სილამაზე, საღამოს ვარსკვლავთა მრავალფეროვანი გუნდი და ქმნილების სხვა წესრიგი და მსახურება, როცა გარეგანი და შინაგანი თვალები წართმეული აქვთ? მაშ, არც მცირე ზიანი განიცადეს იმით, რომ ამ ცხოვრებიდან ღვთის სასწაულთა დაუნახავად წავიდნენ, მთელი დრო სიმთვრალის სიბნელეში დამარხულნი.
„ვინაჲცა ტყუე იქმნა ერი ჩემი არცნობისათვის მათგან უფლისა“ (). იგი კვლავ მომავალს როგორც უკვე მომხდარს აცხადებს და ამ შეცოდებას სასჯელს ურთავს. თვით სიმთვრალეც საკმარისი იქნებოდა ყოველგვარი სასჯელის ნაცვლად: სულში არეულობას ქმნის, გონებას წყვდიადით ავსებს, მას ტყვედ აქცევს და მათ შიგნითა და გარეთა ურიცხვი სნეულებით ავსებს. ეს იცის პავლემაც, რომ ბოროტება სასჯელის ნაცვლად იქცევა; ამიტომ ამბობს: „კუალად-საგებელი იგი, რომელ ჯერ-არნ საცთურისა მათისაჲ, ურთიერთას მიიღიან“ (რომაელთა 1:27). მაგრამ რადგან მათი უგრძნობლობაც სწორედ ეს არის - ისჯებიან და ვერც გრძნობენ, სნეულნი არიან და არც იციან, რომ სნეულობენ - გარეგან სასჯელსაც უმატებს და ამბობს: „ვინაჲცა ტყუე იქმნა ერი ჩემი არცნობისათვის მათგან უფლისა“ (). „და სიმრავლე მკუდართა შეიქმნა სიყმილისა მიერ და წყურილისა წყლისა“ (). დაინახე, რომ სასჯელშიც ბევრი შეგონებაა და უღრმეს კვეთას ერთბაშად არ აყენებს. რადგან ტყვეობა მაშინვე არ მოუტანა, არამედ ჯერ შიმშილი და გვალვა, რათა სახლში დარჩენილნი უკეთესნი გამხდარიყვნენ და, განუკურნებლად არ სნეულდებოდნენ, ბარბაროსთა ბანაკი არ მიეზიდათ. ხოლო როცა არ დაემორჩილნენ და აქედან სარგებელი ვერ მიიღეს, უკვე უკანასკნელ სასჯელსაც მოუტანს მათ.
თუმცა მათზე ადრე ამ შიმშილის სასჯელს სიტყვით აძლიერებს და ადიდებს: „განავრცო ჯოჯოხეთმან გუამი თვისი“ (), არა იმიტომ, თითქოს ჯოჯოხეთს სული ჰქონდეს, არამედ მუქარას პირს აძლევს, რათა სიტყვა უფრო გამომსახველი გახადოს და მსმენელთა გონებაში სრული შიში ჩადოს. ამიტომაც განაგრძობს: „და აღაღო პირი მისი არა მოკლებად“ (), თითქოს რაიმე მხეცზე ჰყვებოდეს და საქმეთა ხატს მათთან ახლოს მოჰქონდეს. და ყველაზე მძიმე ის არის, რომ არა მხოლოდ პირი გააღო, არამედ ღიად რჩება და მასში დამარხულებით გაძღომას არ იღებს. „და შთავიდედ დიდებულნი და დიდნი და მდიდარნი და ბილწებანი მისნი“ (). შემდეგ, რათა იცოდე, რომ მომხდარი ბუნებრივი მიმდევრობით კი არ იყო, არამედ ღვთის მიერ მოვლენილი დარტყმა და ზეციდან ჩამოტანილი განჩინება, თქვა, რომ იქ ჩავიდოდნენ გამოჩინებულნი, ძალაუფლებაში მყოფნი, ყოველივეს ამრევნი და იუდეველთა საქმეებს ზემოდან ქვემოთ დამამხობელნი. სამართლიანად უწოდებს მათ „მავნებელთ“, რადგან ბოროტებას მხოლოდ საკუთარ თავში არ ინახავენ, არამედ სნეულებას სხვებშიც გადააქვთ. ასეთია ხომ მავნებელი სენის ბუნება: როცა ერთი სხეულიდან დაიწყებს, შემდეგ გზად მიდის და დანარჩენ სიმრავლეს ედება. „და მოხარულნი მას შინა“ (). განცხრომილი, მოთამაშე, ის, ვინც ფიქრობს, რომ სიკეთენი უძრავად აქვს, თვითონაც ჩავარდება და შეპყრობილი გახდება.
„და დამდაბლდეს კაცი, და შეურაცხ იქმნეს მამაკაცი“ (). „და თვალნი განმცხრომელნი დამდაბლდენ“ (). „და ამაღლდეს უფალი საბაოთ საშჯელსა შინა“ (). კვლავ შეხედე ღვთის მზრუნველობას. რადგან სრულ მოსპობას არ მოქმედებს და მათ მთელ ხალხს შუაგულიდან გატაცებულად არ ხდის, არამედ ზოგს ტოვებს, რათა წასულთა სასჯელით უკეთესნი გახდნენ. ამაზე მიანიშნა, როცა თქვა: „დამდაბლდებიან“, ანუ დარჩენილნი და გადარჩენილნი. „და ამაღლდეს უფალი საბაოთ საშჯელსა შინა და ღმვრთი წმიდა იდიდოს სიმართლესა შინა“ (). ორი სიკეთე აყენებს: ისინიც ანთებისაგან გათავისუფლდებიან და უკეთესნი გახდებიან, და ღმერთი ყველასგან საკვირველად გამოჩნდება; ამას ნიშნავს „ამაღლდება“ და „დიდებული გახდება“ თვით სასჯელისა და ტანჯვის საშუალებით. ხოლო რას ნიშნავს „განკითხვაში“? შურისგების საშუალებით. „და ძოვდენ განთესულნი, ვითარცა კურონი, და უდაბნოთა და ქადებულთასა კრავნი ჭამდენ“ (). აქ დარჩენილთა სიმცირესა და ქვეყნის გამძაფრებულ გაუდაბურებას მიანიშნებს.
„ვაჲ, რომელნი მოიზიდვენ ცოდვათა მათთა, ვითარცა საბლითა გრძელითა, და, ვითარცა უღლითა ევნითა დიაკეულისათა, უშჯულოებათა“ (). „რომელნი იტყვიან: მალიად მოეახლენინ, რომელთა ჰყოფს, რაჲთა ვიხილოთ. და მოვედინ განზრახვა წმიდისა ისრაჱლისაჲ, რაჲთა ვცნათ“ (). როცა წინასწარმეტყველები განუწყვეტლივ ემუქრებოდნენ და საშინელებებს წინასწარ აცხადებდნენ, ცრუწინასწარმეტყველები, რომლებიც მოსაწონად ლაპარაკობდნენ და ხალხის სიმტკიცეს ადუნებდნენ, მათ სიტყვებს სიცრუეს უწოდებდნენ, თავიანთას კი ჭეშმარიტებას. ამიტომ მრავალი მოტყუებული თვით ამ სიტყვებსაც არ უჯერებდა. რადგან წინასწარმეტყველებები ერთდროულად არ ითქმებოდა და სრულდებოდა; წინასწარმეტყველების ბუნებაა, დიდი ხნით ადრე გამოაცხადოს მომავალი; ამიტომ, რადგან წინასწარმეტყველები ხშირად ამბობდნენ შიმშილს, სნეულებასა და ომებს, მაგრამ საქმეში ჯერ არ აჩვენებდნენ, მოტყუებულთაგან მრავალი დროის დაყოვნებას ურწმუნოების საბაბად იღებდა და ამბობდა: მოვიდეს ნათქვამი; თუ ჭეშმარიტებას ამბობთ, მოახლოვდეს საქმეები; საქმით გვაჩვენეთ ღვთის განზრახვა. რადგან ღვთის სულგრძელებას ურწმუნოების საფუძვლად აქცევდნენ და აქედან თავიანთ ცოდვებს უმატებდნენ - ურწმუნოებასაც და ურწმუნოებით უფრო დაუდევრებად გახდომასაც - ამიტომ წინასწარმეტყველი სამართლიანად გოდებს მათზე და ამბობს, რომ როგორც გრძელი თოკით, ისე იზიდავთ საკუთარ თავზე ღვთის რისხვას და თქვენს ბოროტებას ზრდით. რადგან ნათქვამ სიტყვებს არ იჯერებთ, ამის შემდეგ თქვენთვის მხოლოდ საქმეებით მოწეული გამოცდილება რჩება. ამგვარად, ბოროტებათა მომზიდველნი თქვენ ხართ, ვინც ნათქვამს არ იჯერებთ. ამიტომ ამბობს: „ვაი მათ, ვინც საკუთარ ცოდვებს იზიდავენ“, ანუ ცოდვების საზღაურს.
როგორც გრძელი თოკით შორიდან იზიდავთ, ამბობს, თქვენი ცოდვებისთვის განსაზღვრულ სასჯელს; და „როგორც ხბოს უღლის ღვედით მათ ურჯულოებებს“ - ხბოს, რომელიც უღელქვეშ არის, რათა სიმტკიცე და გულმოდგინება გამოხატოს. როგორც ვინმე დაჭიმული ღვედით რამეს მიათრევდა, ასევე თქვენ ურწმუნოებით საკუთარ თავზე იზიდავთ ღვთის რისხვას. შემდეგ ამბობს, როგორ იზიდავენ: „ისინი, ვინც ამბობენ: სწრაფად მოახლოვდეს, რასაც ღმერთი გააკეთებს, რათა ვიხილოთ“. ამას სხვა წინასწარმეტყველიც ამხელს და ამბობს: „ვაჲ რომელთა გული უთქუამს დღესა უფლისასა“ (ამოსი 5:18). „რასათვის თქუენდა დღე იგი უფლისაჲ?“ (ამოსი 5:18). „და იგი არს ბნელ და არა ნათელ“ (ამოსი 5:18), და „ალმურ არმქონებელ ნათელსა თჳსსა“ (ამოსი 5:20). ისინიც ურწმუნოებით ამბობდნენ: როდის მოვა სასჯელისა და ტანჯვის დღე?
„ვაჲ, რომელნი იტყჳან ბოროტსა კეთილად და კეთილსა ბოროტად, რომელნი დასდებენ ბნელსა ნათლად და ნათელსა ბნელად, და რომელნი დასდებენ მწარესა ტკბილად და ტკბილსა მწარედ!“ (). ის კვლავ იმავე ადამიანებზე ლაპარაკობს. რადგან წინასწარმეტყველებს შეურაცხყოფდნენ და მატყუარებს უწოდებდნენ, ხოლო ცრუწინასწარმეტყველებს პატივს სცემდნენ და საქმეთა წესრიგს თავდაყირა აყენებდნენ, ამიტომ მათი გახრწნილი განსჯის გამო ვაის წარმოთქვამს მათზე. ვაი, ამბობს, მათ, ვინც ბოროტს კეთილს უწოდებენ, ანუ ცრუწინასწარმეტყველებას, და კეთილს ბოროტს - წინასწარმეტყველებას; ვინც ნათელს ბნელად და ბნელს ნათლად დებს, ტკბილს მწარედ და მწარეს ტკბილად. რადგან თუნდაც სიტყვები მძიმე იყოს, ამბობს, არაფერია წინასწარმეტყველებზე ტკბილი, რომლებიც სიტყვათა მუქარით საქმეებით მოსალოდნელ გამოცდილებას გვაცილებენ. და თუნდაც ცრუწინასწარმეტყველთა სიტყვები ტკბილი იყოს, არაფერია მათზე მწარე, რადგან სიტყვათა სიტკბოებით იმ მუქარას მოაწევენ, რომელიც საქმეებით უნდა მოვიდეს. ხედავ წინასწარმეტყველის სიბრძნეს, როგორ შეაბრუნა მათი წარმოდგენა? რადგან ისინი, თითქოს მწარეს მეტყველებოდნენ, არ უსმენდნენ წინასწარმეტყველებს, ხოლო მათ, თითქოს მეტად ტკბილნი და დიდი სიტკბოების მქონენი იყვნენ, უსმენდნენ, წინასწარმეტყველმა თქვა, რომ პირიქით არის: წინასწარმეტყველებში ბევრი თაფლია, ხოლო ცრუწინასწარმეტყველებში დიდი სიმწარე; ასევე ნათლისა და ბნელის შესახებაც ასე უნდა ვიმსჯელოთ. რადგან ერთნი ცდომილებისკენ მიჰყავდათ, მეორენი კი ჭეშმარიტებისკენ უძღოდნენ; ერთნი, თითქოს ხელებშეკრულებს, ტყვეობის წყვდიადს გადასცემდნენ, მეორენი კი ყველაფერს აკეთებდნენ, რათა თავისუფლების ნათელში შეეყვანათ. რადგან მათ ამის შესახებ საპირისპირო და შეუფერებელი შეხედულებები ჰქონდათ, სამართლიანად ასწორებს მათ და ამბობს: „რომელნი დასდებენ ბნელსა ნათლად და ნათელსა ბნელად“ ().
„ვაჲ, რომელნი ბრძენ არიან თავით თვისით და წინაშე მათსა ზედმიწევნულებ!“ (). არც ეს არის მცირე ნაკლი: რომ ვინმე საკუთარ თავს ბრძნად მიიჩნევდეს და ყველაფერს საკუთარ მსჯელობებს ანდობდეს. რადგან აქედან მოდის ისიც - ვგულისხმობ ბოროტის კეთილად და კეთილის ბოროტად წოდებას და შემდგომს. ამას პავლეც ამხელს გარეშეთა ფილოსოფოსებში და ამბობს: „იტყოდეს თავთა თჳსთა ბრძენ და განცოფნეს“ (რომაელთა 1:22). აქედან შეიშალნენ; და იგავური სიტყვაც კვლავ ამბობს: „თუ გინახავს კაცი, რომელსაც თავი ბრძენად მიაჩნდეს? ბრიყვს მასზე მეტი იმედი აქვს“ (იგავნი 26:12). ამას პავლეც კვლავ ამხელს და ამბობს: „ნუ იქმნებით ბრძენ თავით თჳსით“ (რომაელთა 12:16); და კიდევ: „უკუეთუ ვისმე ბრძენ ჰგონიეს თავი თჳსი თქუენ შორის ამას სოფელსა, სულელ იქმენინ, რაჲთა იყოს იგი ბრძენ“ (1 კორინთელთა 3:18). ნუ ტკბება, ამბობს, საკუთარი სიბრძნით და საკუთარი მსჯელობებით, არამედ საკუთარი მსჯელობები დაამშვიდოს და სული სულიწმიდის მოძღვრებას გადასცეს. რადგან იუდეველებშიც იყვნენ ასეთები: წინასწარმეტყველებს, როგორც მწყემსებსა და თხის მწყემსებს, ზემოდან უყურებდნენ, შინიდანვე სიბრძნის მოჩვენება სურდათ, რაც მათთვის უგუნურებისა და ნათქვამთა შეურაცხყოფის საფუძველი ხდებოდა; ამიტომ სამართლიანად გოდებს მათზე და ამბობს: „ვაჲ, რომელნი ბრძენ არიან თავით თვისით და წინაშე მათსა ზედმიწევნულებ!“ ().
„ვაჲ, რომელნი გმძლავრობენ თქვენ, რომელნი ღჳნოსა სუმენ. ძლიერნი, რომელნი წდევენ თაფლუჭსა“ (). ნუ გაგიკვირდება, თუ ცოტა ხნის წინ სიმთვრალის წინააღმდეგ ამდენის თქმის შემდეგ კვლავ იმავე სიტყვას უბრუნდება. რადგან ჭრილობა მძიმე და ძნელად გასაწმენდია; ამიტომ საჭირო იყო განუწყვეტლივ გადაბანა. მძიმე და ძნელად გასაწმენდია იმიტომ, რომ მრავალთა თვალში ცოდვად არ ჩანს, თუმცა ყველა ცოდვაზე მძიმეა და ურიცხვ სნეულებას აღმოაცენებს. ამიტომ ამბობს: „რომელნი ღჳნოსა სუმენ. ძლიერნი, რომელნი წდევენ თაფლუჭსა“ (). ორმაგია უფსკრული: სიმთვრალის ტირანია და ძალაუფლების სიჭარბე. რადგან ყველა ადამიანს სჭირდება გონებრივი მსჯელობა, განსაკუთრებით კი პატივსა და ძალაუფლებაში მყოფებს, რათა მმართველობის სიმძიმით, როგორც უწესრიგო წყლების ნაკადით, არ წაიღონ და უფსკრულში არ გადაიჩეხონ. „რომელნი განამართლებენ უთნოსა ქრთამისათვის და სამართალსა მართლისასა აღიღებენ!“ (). ბრალიც კვლავ ორმაგია: პასუხისმგებლის გაშვება და უდანაშაულოს განკითხვა. ორივე ცოდვის ფესვი მექრთამეობაა.
„ამისთვის, ვითარსახედ დაიწუების ლელწამი ნაკუერცხლისაგან ცეცხლისა, და თან დაიწვას ალისაგან აღტყინებულისა“ (). ის სასჯელის სისწრაფესა და ტანჯვის ადვილობას წარმოაჩენს და ამ სახით მათ სრულ მოსპობას აცხადებს. რადგან ეს ყველაფერი - ალი, ნაკვერცხლები, ჩალა და შემდგომი - ამას გვიჩვენებდა. „ძირი მათი, ვითარცა ნაცარი იყოს; და ყუავილი მათი, ვითარცა მტუერი, აღვიდეს“ (). მტკიცე და დამყარებული დაიღუპება, ბრწყინვალე და ნათელი კი გაიფანტება, წავა და დაიშლება. „რამეთუ არა ინებეს შჯული უფლისაჲ საბაოთისი, არამედ სიტყვა წმიდისა ისრაჱლისა განაძვინეს“ (). „სიტყვად“ რჯულს უწოდებს.
„და გულმწყრალ იქმნა რისხვა უფლისა საბაოთისი ერსა მისსა ზედა. და მიყო ჴელი მისი მათ ზედა და დასცნა იგინი“ (). „და განძვინდეს მთანი და იქმნეს მძორნი მათნი, ვითარცა სკორე, შორის გზასა“ (). „და ამას ყოველსა ზედა არა მოიქცა გულისწყრომა მისი, არამედ მერმეცა ჴელი მისი მაღალ“ (). აქ მძიმე ომს მიანიშნებს, რომელიც სხეულებს დამარხვის უფლებასაც არ მისცემს; არა იმისთვის, რომ ისინი სასჯელს გადაიხდიდნენ, არამედ რათა ცოცხლებმა სხვის უბედურებებში საკუთარი ბოროტების ნაწილი მოიკვეთონ. და ნახე, როგორ უფრო მძიმე გახადა სიტყვა. რადგან არ თქვა, რომ არ დაიმარხნენ, არამედ რომ გარდაცვლილნი ყოველ ნაკელზე უფრო უპატიოდ იყვნენ დაყრილნი; ეს ცოცხლებს ყოველივეზე უფრო შემზარავად და თვით სიკვდილზე მძიმედ ეჩვენებათ. და უარესიც ის არის, რომ ამ ყველაფრის მიუხედავად, ამბობს, უფრო რბილნი არ გახდნენ, არამედ იმავეს აგრძელებენ. რადგან უკეთესნი არ გახდნენ, კვლავ ემუქრება მათ იმ უმძიმეს დარტყმას - ბარბაროსთა შემოსევას.
ამიტომაც აგრძელებს და ამბობს: „ესრეთ უკუე აღიღოს სასწაული წარმართთა მიმართ შორიელთა“ (). რათა გზის სიგრძემ ისინი დაუდევრობაში არ ჩააგდოს, ამბობს, რომ ღმერთისთვის მათი მოყვანა ისეთივე ადვილია, როგორც ნიშნის ამწევისთვის და საბრძოლველად გამზადებულთა და მზადმყოფთა გამოყვანისთვის; ეს ხდება შეჯიბრის ცხენებთანაც. რადგან როგორც კი გაშვების ნიშანი აიწევა, ისინიც მაშინვე ბარიერებიდან გამოხტებიან. ამრიგად, წინასწარმეტყველი აქ ორ რამეს მიანიშნებს: რომ ღვთის მოწოდებით მათი მოსვლა ადვილია, და რომ დიდი ხნის წინაც მოვიდოდნენ, დიდი სულგრძელება რომ არ აკავებდეთ. შემდეგ განმარტებით კიდევ უფრო აჩვენებს ამ სიმარტივეს. „და მოზიდნეს იგინი კიდით ქუეყანისათ“ (). ნუ გაგიკვირდება, თუ ღმერთზე საუბრისას ასეთი ხისტი სიტყვები გამოიყენა; იგი მსმენელთა უგუნურებას სიტყვებს არგებს და ყველაფრით ერთი რამის ჩვენება სურს: რომ ეს ღმერთისთვის ადვილია და ისინი აუცილებლად გამოცხადდებიან; ამიტომ დაუმატა: „და, აჰა, მსწრაფლ სუბუქად მოვლენ“ ().
„არა შიისყე, არცა დაშურებიან, არცა ჰრულის, არცა დაიძინებენ“ (). ეს გადაჭარბებით არის ნათქვამი. რადგან როგორ იქნებოდა შესაძლებელი, რომ არ ეშიმშილათ და არ დაეძინათ, როცა ადამიანები იყვნენ და საერთო ხვედრი ერგოთ? მაგრამ იგი ყველაფრით აჩვენებს ლაშქრის სისწრაფეს, ადვილობასა და სწრაფ მოძრაობას, როგორც უკვე ვთქვი. „არცა განიჴსნიან სარტყელთა მათთა წელთა შინა მათთა, არცა მოერღუნენ ბაწარნი ჴამლთა მათთანი“ (). „რომელთანი ისარნი მახჳლ არიან და მშჳლდნი მათნი გარდაცმულებ“ (). „ფერჴნი ცხენთა მათთანი, ვითარცა მყარი კლდე შეირაცხნეს, ეტლისთვალნი ეტლთა მათთანი - ვითარცა ნიავქარი“ (). „მიიმართებენ ვითარცა ლომნი, და წარმოდგენ, ვითარცა ლეკუნი ლომისანი“ (). „და შეიპყრას და ჴმა-ყოს, ვითარცა მჴეცმა და განჴადოს და არა იყოს მჴსნელი მათი“ (). „და ჴმა-ყოს მის მიერ მას დღესა, ვითარცა ჴმაჲ ზღვისა მღელვარისა“ (). „და მიიხილონ ცად მიმართ ზე და ქუეყანად დამართ ქუე. და, აჰა, ბნელი ფიცხელი სლვასა შინა მათსა“ ().
ყველაფრით მან სიტყვა გაადიდა და შიში აამაღლა: ნელ-ნელა ყოველივეს ჰყვება - განწყობას, ძალას, იარაღს, ცხენებსა და ეტლებს - რათა ნათქვამის სიმრავლით დიდი შეშფოთება შექმნას და ხატთა სიცხადით საქმეები მათთან ახლოს მოიტანოს. ამიტომ მათ ლომებს ადარებს და არც აქ ჩერდება მაგალითზე, არამედ ხატავს ხმასაც, მხეცის მისწრაფებასაც, გადატანით სახეს აგრძელებს და დიდ გარდასახვას აკეთებს. აქედან სიტყვა ზღვაზე გადააქვს და ამბობს, რომ ისეთი დიდი იქნება ხმაური და არეულობა, როგორიც გაშმაგებული ზღვისას, როცა ტალღებს აღძრავს; და ყოველგვარ ხერხს ამოძრავებს, შიშს ზრდის, რათა მათ საქმეებით გამოცდილება აღარ დასჭირდეთ. და ყველაზე მძიმე ის არის, რომ, ამბობს, არც დამხმარე ეყოლებათ - არც მიწიდან და არც ზეციდან; არამედ ზემოდან მოკავშირეობისა და ქვემოდან დახმარებისგან დაცარიელებულნი მტრებს მიეცემიან. „ბნელად“ აქ იმ სიბნელეს უწოდებს, რომელიც უბედურებისგან მათში იბადება: არა თითქოს სხივი ქრება, არამედ ტანჯულთა მდგომარეობა შუადღისასაც ნათლის ნაცვლად ბნელს ხედავს; ეს ჩვეულებრივ ემართებათ ტკივილითა და ჭირვებით დამძიმებულებს. და რათა იცოდე, რომ სიბნელე ჰაერის ბუნებისა კი არ იყო, არამედ მათი მდგომარეობისა, დაუმატა: „ბნელი ფიცხელი სლვასა შინა მათსა“ ().
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.