„ვიხარე, რომელთა მრქუეს მე: სახლსა უფლისასა შევიდეთ.“ ().
1. იერუსალიმის მონატრება და ტაძრის კრება
მაგრამ ახლა ბევრნი ამ სიტყვასაც კი უკმაყოფილებით ისმენენ: თუ ვინმე დოღზე ან ურჯულოების სანახაობათა თეატრებში ასასვლელად მოუხმობს, მრავლად არიან მიმსწრაფნი; ხოლო თუ სალოცავ სახლში მოუხმობს, მცირედნი არიან ისინი, ვინც არ იზარებს. მაგრამ იუდეველები ასე არ იყვნენ; და რა იქნებოდა ამაზე უფრო მძიმე, როცა ქრისტიანები მათზე უფრო მოდუნებულნი ჩანან? საიდან გახდნენ ისინი ასეთნი? კვლავ ვამბობ: ტყვეობის შემდეგ ისინი უკეთესნი გახდნენ. ამიტომ ისინი, ვინც მანამდე ტაძარსა და საღვთო სიტყვების მოსმენას ზიზღით ზურგს აქცევდნენ, საკუთარ თავს კი მთებს, ხეობებს, ბორცვებსა და დიდ უკეთურებას აძლევდნენ, ახლა იმ ღვთისმსახურების სურვილს იმტკიცებენ, თვით აღთქმის მიმართ იწვიან, წელში იმართებიან, დგებიან და გონებით ხარობენ. რადგან, როდესაც იმ შიმშილსა და წყურვილში აღმოჩნდნენ, რომელზეც ნათქვამია: „არა სიყმილი პურისაჲ, არცა წყურილი წყლისაჲ, არამედ ანუ სიყმილი სმენად სიტყუა უფლისაჲ“ (), და ამ სასჯელით დაისაჯნენ, უფრო დიდი სურვილით ეძებენ იმას, რასაც ადრე მოაკლდნენ.
ასე თვით მიწასაც ეხვეოდნენ და ამბობდნენ: „სთნდეს მონათა შენთა ქვანი მისნი, და მიწასა მისსა სწყალობდენ“ (); და კვლავ: „ოდესმე მივიდე და ვეჩუენო პირსა ღმრთისასა?“ () და კვლავ: „მოგიჴსენო შენ ქუეყანით იორდანით და ერმონით, მთით მცირით“ (); და კიდევ: „ხოლო მე ესე მოვიჴსენი და ნუგეშინის-ვსცი სულსა ჩემსა“ (). რა გაიხსენე, მითხარი? „რამეთუ განვლო მე ადგილსა საყოფელისა საკჳრველისასა ვიდრე სახლადმდე ღმრთისა“ (). ესე იგი: გავდიოდი გუნდებს, დღესასწაულებრივ კრებულებსა და იმ ღვთისმსახურებას. „იდგნენ ფეხნი ჩვენნი შენს კარიბჭეებში, იერუსალიმო!“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „გავიხარე, როცა მითხრეს: უფლის სახლში მოვედით; დადგნენ ფეხნი ჩვენნი შენს კარიბჭეებში, იერუსალიმო“. ხედავ სიამის სიჭარბეს? თითქოს თვით საქმეებით ტკბებოდნენ, სიტყვების გაგონებაზეც ხარობდნენ და დიდი ნატვრით ეხვეოდნენ სალოცავ სახლსა და ქალაქს.
ასე სჩვევია ღმერთს მუდამ მოქმედება. რადგან, როცა სიკეთეები გვაქვს და მათ არ ვგრძნობთ, ღმერთი მათ ჩვენი ხელებიდან გამოგვაცლის, რათა ის, რაც ტკბობამ არ გააკეთა, დანაკლისმა გააკეთოს; სწორედ ეს დაემართათ მათაც: ქალაქს ეჭიდებოდნენ, ტაძარს ეჭიდებოდნენ და ღმერთს დიდ მადლობას სწირავდნენ იმისთვის, რომ სამშობლო დაიბრუნეს. „იერუსალიმი შენებულ არს, ვითარცა ქალაქი“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „აგებულს, როგორც ქალაქს“. ამრიგად, ან სამოცდაათთა მიხედვით ეს ნიშნავს, რომ იერუსალიმი ქალაქივით აშენდება, რადგან სიტყვა აშენებამდე არსებულ დროს აჩვენებს; ან, სხვა მთარგმნელის მიხედვით, ასეა: დავიბრუნეთ იერუსალიმი, „აგებული, როგორც ქალაქი“, და ეს ტყვეობის შემდეგ მომხდარს წარმოაჩენს. რადგან მაშინ ქალაქის ყოველ მხარეს დიდი უდაბურება და ნანგრევები იყო: კოშკები დამხობილი, კედლები დაყრილი, და ძველი სამშობლოდან მხოლოდ ნაშთიღა დარჩენილიყო; ხოლო დაბრუნებულებმა, როცა ეს უდაბურება დაინახეს, ის ძველი კეთილდღეობა გაიხსენეს და მის ქებებს ჩამოთვლიდნენ: ბრწყინვალე და სახელგანთქმული ქალაქი, რომელსაც კრება, მთავრები, მეფეები და მღვდელმთავრები ჰყავდა და მრავალი მშვენებით იყო შემკული, ახლა ამ მოღუშულ სახეს ატარებსო. და რომ ეს ასეა, მომდევნო სიტყვებს მოუსმინე: „იერუსალიმი შენებულ არს, ვითარცა ქალაქი“ (). რადგან მაშინ ის ჯერ კიდევ ქალაქი არ იყო. ეს ცხადია იმითაც, რასაც შემდეგ ურთავს და ამბობს: „რომლისა საყოფელ მისი მის თანა“ ().
რადგან ის მისი შენობების შეკრულობას, სიმტკიცესა და სიმჭიდროვეს ამბობს: შუაში უდაბური არაფერი ჰქონდა, არამედ ტყვეობამდე ყოველი მხრიდან მჭიდრო, დასრულებული, შეკრული, უწყვეტი და ერთმანეთზე გადაბმული იყო. ამიტომაც ერთ-ერთი მთარგმნელი, ამის საჩვენებლად, ამბობს: „შეერთებულობა აქვს“. შემდეგ, ამის შემდეგ, მის კიდევ სხვა ქებას ამბობს: „რამეთუ მუნ აღჴდეს ტომნი, ტომნი უფლისანი საწამებელად ისრაჱლისა და აღსარებად სახელისა უფლისა“ (). რადგან ქალაქი ყველაზე მეტად ამით იყო შემკული: არა იმდენად სიდიდითა და შენობებით, რამდენადაც იმით, რომ ყველა იქ იკრიბებოდა, იქნებოდა ეს საბჭო, კრება თუ რომელიმე საკითხზე მსჯელობა. რადგან ტაძარი იქ იყო, იქ სრულდებოდა მთელი სიწმინდე; იქ იყვნენ მღვდლები და ლევიტელები, სამეფო სასახლე, წმიდათა წმიდა, წინკარიბჭეები, მსხვერპლები, საკურთხეველი, დღესასწაულები, საზეიმო კრებულები, ლოცვები და მოსმენები; მოკლედ რომ ვთქვათ, მოქალაქობრივი ცხოვრების წყობა იქ იყო შეკრული, ამიტომ ტომები იქ უნდა შეკრებილიყვნენ, განსაკუთრებით წელიწადში სამჯერ, გამორჩეულსა და სახალხო დღესასწაულებზე: პასექზე, ორმოცდამეათე დღესასწაულზე და კარვობის დღესასწაულზე. რადგან სხვაგან ამის გაკეთება ნებადართული არ იყო. ამრიგად, როცა მის ქებას ამბობს, ამბობს: „მუნ აღჴდეს ტომნი“ (). და სხვა მთარგმნელი ამბობს: „იქ ავიდნენ კვერთხები“. და უბრალოდ „ტომნი“ კი არ ამბობს, არამედ: „ტომნი უფლისანი“ (). ყველა ტომი უფლისა იყო, მაგრამ მათთვის ასეთ შემთხვევაშიც კი არ იყო ნებადართული ეს ყველაფერი საკუთარ სამშობლოში შეესრულებინათ; არამედ დედაქალაქი სწორედ ამით იყო პატივდებული, რომ ყველას კრებდა და თავისკენ იზიდავდა.
2. იერუსალიმის მშვიდობა და ღვთისმსახურების აღდგენა
ეს კი ღვთისშემეცნების საფუძვლად ხდებოდა, რათა ყველგან მოხეტიალეთ საბაბნი და გასასვლელები არ ჰქონოდათ კერპთა მსახურებისკენ. ამიტომ უბრძანა, იქ შეეწირათ მსხვერპლი, იქ ელოცათ, იქ ჰქონოდათ დღესასწაული; ადგილის სივიწროვით მათ შეცთომილ აზრს გალავნით შემოზღუდავდა, უკან აბრუნებდა და უკეთურებისკენ მქანავს აკავებდა. ამიტომაც თვითონვე, ამას რომ ცხადყოფდა, ამბობდა: „ტომნი უფლისანი საწამებელად ისრაჱლისა“ (). რას ნიშნავს: „საწამებელად ისრაჱლისა“ ()? უდიდესი მოწმობა, მხილება და ღვთის განგების მტკიცებულებაა ის, რომ მათ, როცა განუდგებოდნენ, გაიქცეოდნენ და კერპების მხარეს გადავიდოდნენ, არავითარი თავის მართლება აღარ დარჩენოდათ. რადგან ეს იყო უდიდესი ნიშანი მისი განგებისა, ძალისა და სიბრძნისა. რადგან იქ იკითხებოდა რჯულიც, რომელსაც ძველი წარმატებების თხრობანი და ისტორიები ჰქონდა. იქვე ერთმანეთთან მიმოსვლით სიყვარულშიც მჭიდროდ იკვრებოდნენ. რადგან დღესასწაულთა მიზეზებიც მათთვის ერთმანეთთან ურთიერთობის საბაბად და საფუძვლად ხდებოდა; უფრო დიდი იყო შიში, კრძალულება ყვაოდა და უამრავი სიკეთე ეწყობოდა იქიდან, რომ ისინი ქალაქში ერთად იყვნენ. „აღსარებად სახელისა უფლისა“ (). ესე იგი, მადლობის შეწირვისა, ღვთისმსახურებისა, ლოცვისა, ძღვენის მიტანისა და მსხვერპლის შეწირვისა, რაც მათ კრძალულებაში შეჰყავდა და ცხოვრების წესის სიზუსტეს უფრო საიმედოდ ამყარებდა.
„რამეთუ მუნ დაიდგნეს საყდარნი სასჯელისანი, საყდარნი სახლსა მას შინა დავითისსა“ (). აჰა, ქალაქის კიდევ სხვა უპირატესობას ამბობს. რომელია ეს? ის, რომ იქ არის სამეფო სასახლენი. რადგან ეს არის: „რამეთუ მუნ დაიდგნეს საყდარნი სასჯელისანი, საყდარნი სახლსა მას შინა დავითისსა“ (). სხვა ამბობს: „დავითის სახლისა“. რადგან ორმაგი მთავრობა, მღვდლებისაც და მეფეებისაც, იქ ერთ უღელში იყო მოქცეული, თითქოს ქალაქი ამ ყველაფრით ორმაგი გვირგვინითა და დიადემით იკაზმებოდა. იქ იყვნენ მსაჯულებიც, რომლებთანაც მიიტანებოდა ის საქმეებიც, რომლებიც მრავალთა ძალას აღემატებოდა. რადგან თუ სხვა ქალაქებში რომელიმე გადაწყვეტილება რაიმე გაურკვევლობას შეიცავდა, როგორც სააპელაციო საჩივრებში ხდება, იმ გადაწყვეტილებას იერუსალიმში მყოფ მსაჯულებს განსახილველად გადასცემდნენ და იქიდან მოდიოდა გადაწყვეტა. მაგრამ ძველი ამბები ასეთი იყო; ახლანდელი კი ამაზე ბევრად უფრო მწუხარეა. რადგან სრული გაუდაბურებაა, დანგრევა და ცეცხლით გადაწვა; ნაგებობათა მცირე ნაშთები დარჩენილა, სახე დაღვრემილია და უწინდელი კეთილდღეობის მხოლოდ მოსაგონარი და ბუნდოვანი მინიშნება აქვს.
ამიტომაც სიტყვას მწუხარე ამბებით არ ამთავრებს, არამედ უფრო ნათელთა იმედისკენ აბრუნებს და ამბობს: „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ (). რას ნიშნავს: „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ ()? ამის ნაცვლად: ითხოვეთ, ევედრეთ. სხვა კი ამბობს: „მიესალმეთ იერუსალიმს“. ესე იგი, ილოცეთ, რათა იგი უწინდელ კეთილდღეობას დაუბრუნდეს, ხშირი ომებისგან გათავისუფლდეს და ამიერიდან უშიშროებით ისარგებლოს. ამრიგად, ან ამას ამბობს, ან წინასწარმეტყველებს. „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ (). ესე იგი, მშვიდობა მას მოიცავს. „და განგებულებაჲ მოყუარეთა შენთა“ (). სხვა ამბობს: „დამშვიდდებიან“. სხვა: „კეთილად იყვნენ შენს მოყვარულნი“.
აქ კეთილწარმატების სიუხვე დიდია: სიკეთეები მასზე არ ჩერდება, არამედ მისი მოყვარულნიც ტკბებიან ამით; უწინ კი ამის საპირისპირო ხდებოდა. რადგან მისი მოძულენი და მის წინააღმდეგ მებრძოლნი ყველაზე მეტად ძალმოსილნი იყვნენ, სხვებზე ძლიერნი და ბრწყინვალენი იყვნენ და ადვილად აღმართავდნენ ძლევის ძეგლებს. მაგრამ ახლა შენი მოყვარულნი დიდ უშიშროებაში იქნებიან. „შენთან შემოზღუდულნი“. ამათში ან მომავალ თანამოქმედებს გულისხმობს, ან თვით მოქალაქეებსაც. „იყავნ მშჳდობაჲ ძალითა შენითა“ (). სხვა ამბობს: „შენს წინა ზღუდეში“. სხვა: „შენს ზღუდეში“. რას ნიშნავს: „ძალითა შენითა“ ()? შენს მდგომარეობაში, შენში მცხოვრებებში, შენს კეთილდღეობაში.
რადგან ომი დამღუპველია და სწორედ მან დაღუპა იგი, ამიტომ მისთვის მშვიდობას შესთხოვს. „და მეფობაჲ გოდოლ-ტაძრებსა შენსა“ (). სხვა ამბობს: „შენს სამეფო სასახლეებში“. სხვა: „კეთილი ყოფა“. სხვა: „მყუდროება“. რადგან მათ მხოლოდ ბოროტებათაგან გათავისუფლებას კი არ უწინასწარმეტყველებს, არამედ უამრავი სიკეთის დამატებასაც: მშვიდობას, სიუხვესა და კეთილწლიანობას. რადგან რა სარგებელია მშვიდობისა, როცა სიღატაკესთან, გაჭირვებასთან და შიმშილთან ერთად ცხოვრობენ? ან რა სარგებელია კეთილდღეობისა, როცა ომი აწევს თავზე? ამიტომაც ორივე ამ სიკეთეს უწინასწარმეტყველებს მათ: რომ კეთილდღეობაშიც იყვნენ და ეს კეთილდღეობა მშვიდობის მეშვეობით უსაფრთხოდ ჰქონდეთ.
„ძმათა ჩემთათჳს და მეგობართა ჩემთათჳს“ (). ან მეზობელთაგან იმათ გულისხმობს, ვინც მათი დაცემით ხარობდა, და ლოცულობს, რომ მშვიდობა იყოს, რათა ისინიც დამდაბლდნენ და ღვთის ძალა შეიცნონ; ან ძმებს უწოდებს ქალაქში მცხოვრებთ. ამრიგად, ჩემი ძმებისა და ახლობლების გამო იყოს მშვიდობა, რათა ოდესმე, თუნდაც გვიან, სული მოითქვან და უბედურებათა შემდეგ უკეთესნი გახდნენ. „ვიტყოდე მე მშჳდობასა შენთჳს“ (). „სახლისათჳს უფლისა ღმრთისა ჩუენისა გამოგითხოვე კეთილი შენ“ (). სხვა ამბობს: „მშვიდობას ვიტყვი შენში“. რაკი თქვა: „ძმათა ჩემთათჳს და მეგობართა ჩემთათჳს“ (), და აჩვენა, რომ ამას მათი ღირსების გამო კი არ ითხოვს, არამედ იმისთვის, რომ უფრო მეტად კეთილი უყოს მათ, დაამატა: „სახლისათჳს უფლისა ღმრთისა ჩუენისა“ (), ესე იგი, მისი დიდების გამო ვითხოვ მშვიდობას, რათა კვლავ დაბრუნდეს მისი ღვთისმსახურება და უფრო მეტი სწავლება იყოს. რადგან ზოგნი ტყვეობის ჟამს დაიბადნენ, ზოგნი კი ჩამოსვლისა და უკან დაბრუნების მოწმენიც გახდნენ. და როცა ღვთისმსახურება აღესრულებოდა, ყოველივე ამას უხუცესთაგან სწავლობდნენ: ძველ კეთილწარმატებას, კეთილდღეობას და იმას, რომ ამ სიკეთეებში ყოფნისას დაეცნენ. ხედავ, როგორ თრგუნავს მათ უგუნურებას, რათა არ იფიქრონ, თითქოს დამსახურებული სასჯელი გადაიხადეს და ამიტომ დაიბრუნეს სიკეთეები, არამედ ისწავლონ, რომ ღვთის დიდების გამო დაუბრუნდნენ საკუთარ სამშობლოს; და, ეს რომ ისწავლონ, დიდი უსაფრთხოებით დარჩნენ და კვლავ ცოდვით იმავე განსაცდელი არ გამოსცადონ?
რაკი ეს ვიცით, ჩვენც, უპირველესად, ნუ დავეცემით; ხოლო თუ ოდესმე ცოდვებში ჩავვარდებით, ვეცადოთ სწრაფად ავდგეთ და წინანდელ მდგომარეობას აღარ დავუბრუნდეთ, რათა განრღვეულის მიმართ თქმული არ მოვისმინოთ: „აჰა ცოცხალ იქმენ, ნუღარა სცოდავ, რაჲთა არა უძჳრესი რაჲმე გეყოს შენ“ (). რადგან სწორედ ამიტომ თქვა ასე: სათნოებაში მყოფთ ასწავლის, სათნოება უსაფრთხოდ შეინარჩუნონ, ხოლო ცოდვებისგან გათავისუფლებულთ — საუკეთესო ცვლილებაში დარჩნენ, რათა ყველამ ერთად ზეციურ სიკეთეებს მივემთხვიოთ; რომლებითაც, ნეტავ, ყველანი დავტკბეთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.