„ვიხარე, რომელთა მრქუეს მე: სახლსა უფლისასა შევიდეთ.“ ().
1. იერუსალიმის მონატრება და ტაძრის კრება
მაგრამ ახლა ბევრნი ამ სიტყვასაც კი უკმაყოფილებით ისმენენ: თუ ვინმე დოღზე ან ურჯულო სანახაობათა თეატრებში წასასვლელად მოუხმობს, მრავალი მიიჩქარის; ხოლო თუ სალოცავ სახლში მოუხმობს, მცირედნი არიან ისინი, ვინც არ იზარებს. მაგრამ იუდეველები ასე არ იყვნენ; და რა იქნებოდა ამაზე უფრო მძიმე, როცა ქრისტიანები მათზე უფრო გულგრილნი ჩანან? საიდან გახდნენ იუდეველები ასეთნი? კვლავ ვამბობ: ტყვეობის შემდეგ ისინი უკეთესნი გახდნენ. ამიტომ ისინი, ვინც მანამდე ტაძარსა და საღვთო სიტყვების მოსმენას ზიზღით ზურგს აქცევდნენ, მთებს, ხეობებსა და ბორცვებს ეძლეოდნენ და დიდ უღმრთოებაში იყვნენ, ახლა იმ ღვთისმსახურებისადმი სურვილს განიმტკიცებენ. თვით აღთქმის მიმართ იწვიან, წელში იმართებიან, დგებიან და გონებით ხარობენ. რადგან, როდესაც იმ შიმშილსა და წყურვილში აღმოჩნდნენ, რომელზეც ნათქვამია: „არა სიყმილი პურისაჲ, არცა წყურილი წყლისაჲ, არამედ ანუ სიყმილი სმენად სიტყუა უფლისაჲ“ (), და ამ სასჯელით დაისაჯნენ, უფრო დიდი სურვილით ეძებენ იმას, რასაც ადრე მოაკლდნენ.
ასე თვით მიწასაც ეხვეოდნენ და ამბობდნენ: „სთნდეს მონათა შენთა ქვანი მისნი, და მიწასა მისსა სწყალობდენ“ (); და კვლავ: „ოდესმე მივიდე და ვეჩუენო პირსა ღმრთისასა?“ () და კვლავ: „მოგიჴსენო შენ ქუეყანით იორდანით და ერმონით, მთით მცირით“ (); და კიდევ: „ხოლო მე ესე მოვიჴსენი და ნუგეშინის-ვსცი სულსა ჩემსა“ (). რა გაიხსენე, მითხარი? „რამეთუ განვლო მე ადგილსა საყოფელისა საკჳრველისასა ვიდრე სახლადმდე ღმრთისა“ (). ესე იგი: გავდიოდი გუნდებს, დღესასწაულებრივ კრებულებსა და იმ ღვთისმსახურებას. „იდგნენ ფეხნი ჩვენნი შენს კარიბჭეებში, იერუსალიმო!“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „გავიხარე, როცა მითხრეს: უფლის სახლში მოვედით; დადგნენ ფეხნი ჩვენნი შენს კარიბჭეებში, იერუსალიმო“. ხედავ სიამის სიჭარბეს? თითქოს თვით საქმეებით ტკბებოდნენ, სიტყვების გაგონებაზეც ხარობდნენ და დიდი ნატვრით ეხვეოდნენ სალოცავ სახლსა და ქალაქს.
ასე სჩვევია ღმერთს მუდამ მოქმედება. რადგან, როცა სიკეთეები გვაქვს და მათ არ ვგრძნობთ, ღმერთი მათ ჩვენი ხელიდან გამოგვაცლის, რათა ის, რაც მათით ტკბობამ ვერ მოახდინა, მათმა მოკლებამ მოახდინოს; სწორედ ეს დაემართათ მათაც: ქალაქს ეკვროდნენ, ტაძარს ეკვროდნენ და ღმერთისადმი დიდ მადლიერებას გრძნობდნენ იმისთვის, რომ სამშობლო დაიბრუნეს. „იერუსალიმი შენებულ არს, ვითარცა ქალაქი“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „აგებულს, როგორც ქალაქს“. ამრიგად, ან სამოცდაათთა მიხედვით ეს ნიშნავს, რომ იერუსალიმი ქალაქივით აშენდება, რადგან სიტყვა აშენებამდე არსებულ დროს აღნიშნავს; ან, სხვა მთარგმნელის მიხედვით, ასეა: დავიბრუნეთ იერუსალიმი, „აგებული, როგორც ქალაქი“, და ეს ტყვეობის შემდეგ მომხდარს წარმოაჩენს. რადგან მაშინ ქალაქის ყოველ მხარეს დიდი უდაბურება და ნანგრევები იყო: კოშკები დამხობილი, კედლები დაყრილი, და ძველი სამშობლოდან მხოლოდ ნაშთიღა დარჩენილიყო; ხოლო დაბრუნებულებმა, როცა ეს უდაბურება დაინახეს, ის ძველი კეთილდღეობა გაიხსენეს და მის ქებას გადმოსცემდნენ: ბრწყინვალე და სახელგანთქმული ქალაქი, რომელსაც კრება, მთავრები, მეფეები და მღვდელმთავრები ჰყავდა და მრავალი მშვენებით იყო შემკული, ახლა ამ მოღუშულ სახეს ატარებსო. და რომ ეს ასეა, მომდევნო სიტყვებს მოუსმინე: „იერუსალიმი შენებულ არს, ვითარცა ქალაქი“ (). რადგან მაშინ ის ჯერ კიდევ ქალაქი არ იყო. ეს ცხადია იმითაც, რასაც შემდეგ ურთავს და ამბობს: „რომლისა საყოფელ მისი მის თანა“ ().
რადგან აქ ის ქალაქის ნაგებობათა შეკრულობას, სიმტკიცესა და სიმჭიდროვეს ამბობს: შუაგულში უდაბური არაფერი ჰქონდა, არამედ ტყვეობამდე ყოველი მხრიდან მჭიდროდ ნაგები, დასრულებული, შეკრული, უწყვეტი და ერთმანეთზე გადაბმული იყო. ამიტომაც ერთ-ერთი მთარგმნელი, ამის საჩვენებლად, ამბობს: „შეკავშირებულია“. შემდეგ მის კიდევ სხვა ქებას ამბობს: „რამეთუ მუნ აღჴდეს ტომნი, ტომნი უფლისანი საწამებელად ისრაჱლისა და აღსარებად სახელისა უფლისა“ (). რადგან ქალაქი ყველაზე მეტად ამით იყო შემკული: არა იმდენად სიდიდითა და შენობებით, რამდენადაც იმით, რომ ყველა იქ იკრიბებოდა, იქნებოდა ეს საბჭო, კრება თუ რომელიმე საკითხზე მსჯელობა. რადგან ტაძარი იქ იყო, იქ აღესრულებოდა მთელი წმინდა მსახურება; იქ იყვნენ მღვდლები და ლევიტელები, სამეფო სასახლე, წმიდათა წმიდა, წინკარიბჭეები, მსხვერპლშეწირვები, საკურთხეველი, დღესასწაულები, საზეიმო კრებულები, ლოცვები და მოსმენები; მოკლედ რომ ვთქვათ, საზოგადოებრივი ცხოვრების მთელი წყობა იქ იყო შეკრული, ამიტომ ტომები იქ უნდა შეკრებილიყვნენ, განსაკუთრებით წელიწადში სამჯერ, გამორჩეულსა და სახალხო დღესასწაულებზე: პასექზე, ორმოცდამეათე დღესასწაულზე და კარვობის დღესასწაულზე. რადგან სხვაგან ამის გაკეთება ნებადართული არ იყო. ამრიგად, როცა მის ქებას ამბობს, ამბობს: „მუნ აღჴდეს ტომნი“ (). და სხვა მთარგმნელი ამბობს: „იქ ავიდნენ სკიპტრები“. და უბრალოდ „ტომნი“ კი არ ამბობს, არამედ: „ტომნი უფლისანი“ (). ყველა ტომი უფლისა იყო, მაგრამ მათ მაინც არ ჰქონდათ ნება, ეს ყველაფერი საკუთარ სამშობლოში შეესრულებინათ; დედაქალაქი კი სწორედ ამ პატივით იყო შემკული, რომ ყველას კრებდა და თავისკენ იზიდავდა.
2. იერუსალიმის მშვიდობა და ღვთისმსახურების აღდგენა
ეს კი ღვთისშემეცნების საფუძვლად ხდებოდა, რათა ყველგან ხეტიალისას კერპთა მსახურებისკენ საბაბი და გზა არ ჰქონოდათ. ამიტომ უბრძანა, იქ შეეწირათ მსხვერპლი, იქ ელოცათ, იქ ჰქონოდათ საზეიმო კრება; ადგილის სივიწროვით მათ შეცთომილ გონებას კედელს უვლებდა, უღმრთოებისკენ მიმავალს უკან აბრუნებდა და აღვირს სდებდა. ამიტომაც თვითონვე, ამას რომ ცხადყოფდა, ამბობდა: „ტომნი უფლისანი საწამებელად ისრაჱლისა“ (). რას ნიშნავს: „საწამებელად ისრაჱლისა“ ()? უდიდესი მოწმობა, მხილება და ღვთის განგების მტკიცებულებაა ის, რომ მათ, როცა განუდგებოდნენ, გაიქცეოდნენ და კერპებთან გადარბოდნენ, არავითარი თავის მართლება აღარ დარჩენოდათ. რადგან ეს იყო უდიდესი მტკიცებულება მისი განგებისა, ძალისა და სიბრძნისა. რადგან იქ იკითხებოდა რჯულიც, რომელიც ძველი ღვაწლის ამბებსა და ისტორიებს შეიცავდა. იქვე ერთმანეთთან ურთიერთობით სიყვარულშიც მჭიდროდ იკვრებოდნენ. რადგან დღესასწაულებიც მათ ერთმანეთთან ურთიერთობის საბაბსა და საფუძველს აძლევდა; შიში მეტად ძლიერდებოდა, კრძალულება ყვაოდა და უამრავი სიკეთე იქმნებოდა იქიდან, რომ ისინი ქალაქში ერთად იყვნენ. „აღსარებად სახელისა უფლისა“ (). ესე იგი: მადლობის შეწირვა, ღვთისმსახურება, ლოცვა, ძღვენის მიტანა და მსხვერპლის შეწირვა — ყოველივე ეს მათ კრძალულებისკენ მიჰყავდა და ცხოვრების წესის სიზუსტეს უფრო საიმედოდ ამყარებდა.
„რამეთუ მუნ დაიდგნეს საყდარნი სასჯელისანი, საყდარნი სახლსა მას შინა დავითისსა“ (). აჰა, ქალაქის კიდევ სხვა უპირატესობას ამბობს. რომელია ეს? ის, რომ იქ არის სამეფო სასახლენი. რადგან ეს არის: „რამეთუ მუნ დაიდგნეს საყდარნი სასჯელისანი, საყდარნი სახლსა მას შინა დავითისსა“ (). სხვა ამბობს: „დავითის სახლისა“. რადგან ორმაგი ხელისუფლება, მღვდელთა და მეფეთა, იქ ერთ უღელში იყო მოქცეული, თითქოს ქალაქი ამ ყოველივის მეშვეობით ორმაგი გვირგვინითა და დიადემით იკაზმებოდა. იქ იყვნენ მსაჯულებიც, რომლებთანაც მიიტანებოდა ის საქმეებიც, რომლებიც მრავალთა განსჯას აღემატებოდა. რადგან თუ სხვა ქალაქებში რომელიმე გადაწყვეტილება რაიმე გაურკვევლობას შეიცავდა, როგორც სააპელაციო საქმეებში ხდება, ამ გადაწყვეტილებას იერუსალიმში მყოფ მსაჯულთა განსჯაზე გადასცემდნენ და იქიდან მოდიოდა გადაწყვეტა. მაგრამ ძველი ამბები ასეთი იყო; ახლანდელი კი ამაზე ბევრად უფრო მწუხარეა. რადგან სრული გაუდაბურებაა, დანგრევა და ცეცხლით გადაწვა; ნაგებობათა მცირე ნაშთები დარჩენილა, სახე დაღვრემილია და უწინდელი კეთილდღეობის მხოლოდ ხსოვნა და ბუნდოვანი მინიშნება აქვს.
ამიტომაც სიტყვას მწუხარებაში არ კეტავს, არამედ უფრო ნათელი ხვედრის იმედისკენ აბრუნებს და ამბობს: „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ (). რას ნიშნავს: „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ ()? ამის ნაცვლად: ითხოვეთ, ევედრეთ. სხვა კი ამბობს: „მიესალმეთ იერუსალიმს“. ესე იგი, ილოცეთ, რათა იგი უწინდელ კეთილდღეობას დაუბრუნდეს, ხშირი ომებისგან გათავისუფლდეს და ამიერიდან უშიშროებით ისარგებლოს. ამრიგად, ან ამას ამბობს, ან წინასწარმეტყველებს. „იკითხეთ მშჳდობაჲ იერუსალჱმისა“ (). ესე იგი, მშვიდობა მას მოიცავს. „და განგებულებაჲ მოყუარეთა შენთა“ (). სხვა ამბობს: „დამშვიდდებიან“. სხვა: „კეთილად იყვნენ შენი მოყვარულნი“.
აქ კეთილწარმატების სიუხვე დიდია: სიკეთეები თვით იერუსალიმზე არ ჩერდება, არამედ მისი მოყვარულნიც ტკბებიან ამით; უწინ კი ამის საპირისპირო ხდებოდა. რადგან მისი მოძულენი და მის წინააღმდეგ მებრძოლნი ყველაზე მეტად ძალმოსილნი იყვნენ, სხვებზე ძლიერნი და ბრწყინვალენი იყვნენ და ადვილად აღმართავდნენ ძლევის ძეგლებს. მაგრამ ახლა შენი მოყვარულნი დიდ უშიშროებაში იქნებიან. „შენთან შემოზღუდულნი“. ამ სიტყვებით ან მათ გულისხმობს, ვინც მომავალში შეეწევა, ან თვით მოქალაქეებსაც. „იყავნ მშჳდობაჲ ძალითა შენითა“ (). სხვა ამბობს: „შენს წინა ზღუდეში“. სხვა: „შენს ზღუდეში“. რას ნიშნავს: „ძალითა შენითა“ ()? შენს მდგომარეობაში, შენში მცხოვრებებში, შენს კეთილდღეობაში.
რადგან ომი დამღუპველია და სწორედ მან დაღუპა ქალაქი, ამიტომ მისთვის მშვიდობას შესთხოვს. „და მეფობაჲ გოდოლ-ტაძრებსა შენსა“ (). სხვა ამბობს: „შენს სამეფო სასახლეებში“. სხვა: „კეთილდღეობა“. სხვა: „მყუდროება“. რადგან მათ მხოლოდ ბოროტებათაგან გათავისუფლებას კი არ უწინასწარმეტყველებს, არამედ უამრავი სიკეთის დამატებასაც: მშვიდობას, სიუხვესა და ნაყოფიერ წელიწადს. რადგან რა სარგებელია მშვიდობისა, როცა სიღარიბესთან, სიღატაკესთან და შიმშილთან ერთად ცხოვრობენ? ან რა სარგებელია კეთილდღეობისა, როცა ომი აწევს თავზე? ამიტომაც ორივე ამ სიკეთეს უწინასწარმეტყველებს მათ: რომ კეთილდღეობაშიც იყვნენ და ეს კეთილდღეობა მშვიდობის მეშვეობით უსაფრთხოდ ჰქონდეთ.
„ძმათა ჩემთათჳს და მეგობართა ჩემთათჳს“ (). ან მეზობლად მცხოვრებთ გულისხმობს, ვინც მათი დაცემით ხარობდა, და ლოცულობს, რომ მშვიდობა იყოს, რათა ისინიც დამდაბლდნენ და ღვთის ძალა შეიცნონ; ან ძმებს უწოდებს ქალაქში მცხოვრებთ. ამრიგად, ჩემი ძმებისა და ახლობლების გამო იყოს მშვიდობა, რათა უბედურებათაგან უკეთესნი გამხდარნი ოდესმე, თუნდაც გვიან, სული მოითქვან. „ვიტყოდე მე მშჳდობასა შენთჳს“ (). „სახლისათჳს უფლისა ღმრთისა ჩუენისა გამოგითხოვე კეთილი შენ“ (). სხვა ამბობს: „მშვიდობას ვიტყვი შენში“. რაკი თქვა: „ძმათა ჩემთათჳს და მეგობართა ჩემთათჳს“ (), და აჩვენა, რომ ამას მათი ღირსების გამო კი არ ითხოვს, არამედ იმისთვის, რომ მათ უფრო მეტი სიკეთე გაუწიოს, დაამატა: „სახლისათჳს უფლისა ღმრთისა ჩუენისა“ (), ესე იგი, მისი დიდების გამო ვითხოვ მშვიდობას, რათა კვლავ დაბრუნდეს მისი ღვთისმსახურება და სწავლება გამრავლდეს. რადგან ზოგნი ტყვეობის ჟამს დაიბადნენ, ზოგნი კი ტყვედ წაყვანისა და უკან დაბრუნების მოწმენიც გახდნენ. და როცა ღვთისმსახურება აღესრულებოდა, ყოველივე ამას უხუცესთაგან სწავლობდნენ: ძველ კეთილწარმატებას, კეთილდღეობას და იმას, რომ სწორედ ამ სიკეთეებში ყოფნისას დაეცნენ. ხედავ, როგორ აცხრობს მათ უგუნურებას, რათა არ იფიქრონ, თითქოს დამსახურებული სასჯელი გადაიხადეს და ამიტომ დაიბრუნეს სიკეთეები, არამედ ისწავლონ, რომ ღვთის დიდების გამო დაუბრუნდნენ საკუთარ სამშობლოს; და ამის შეცნობის შემდეგ დიდი უსაფრთხოებით დარჩნენ, აღარ შესცოდონ და კვლავ იგივე არ გამოსცადონ?
რაკი ეს ვიცით, ჩვენც, უპირველესად, ნუ დავეცემით; ხოლო თუ ოდესმე ცოდვებში ჩავვარდებით, ვეცადოთ სწრაფად ავდგეთ და წინანდელ მდგომარეობას აღარ დავუბრუნდეთ, რათა განრღვეულის მიმართ თქმული არ მოვისმინოთ: „აჰა ცოცხალ იქმენ, ნუღარა სცოდავ, რაჲთა არა უძჳრესი რაჲმე გეყოს შენ“ (). რადგან სწორედ ამიტომ თქვა ასე: სათნოებაში მყოფთ ასწავლის, სათნოება უსაფრთხოდ შეინარჩუნონ, ხოლო ცოდვებისგან გათავისუფლებულთ — საუკეთესო ცვლილებაში დარჩნენ, რათა ყველამ ერთად ზეციურ სიკეთეებს მივემთხვიოთ; რომლებითაც, ნეტავ, ყველანი დავტკბეთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.