„რომელნი ესვენ უფალსა, ვითარცა მთაჲ სიონი; არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს.“ ().
1. სიონის სიმტკიცე და ღვთის სასოება
რას ნიშნავს „სიონის“ დამატება? რატომ არ თქვა უბრალოდ: „როგორც მთა“, არამედ სწორედ იმ მთას იხსენებს? ამით გვასწავლის, რომ უბედურებებში სულით არ დავეცეთ და არ ჩავიძიროთ, არამედ ღვთისადმი სასოებაზე დამყარებულებმა ყოველივე მხნედ ვიტვირთოთ: ომებიც, ბრძოლებიცა და შფოთიც. რადგან ეს მთაც, რომელიც ოდესღაც უდაბური და მკვიდრთაგან დაცარიელებული გახდა, კვლავ უწინდელ კეთილდღეობას დაუბრუნდა და ძველი წარმატება დაიბრუნა თავისიანთა დაბრუნებითა და სასწაულთა გამოჩენით; ასევე მხნე კაციც, თუნდაც ურიცხვი საშინელება დაითმინოს, არ დაემხობა. ამიტომ ნუ ეძებ საფრთხისგან თავისუფალ, უშფოთველ და უჭირველ ცხოვრებას, არამედ ისეთ ცხოვრებას ეძიე, რომელსაც საფრთხეები ვერ წარიტაცებს. რადგან ერთი და იგივე არ არის: ოსტატობა გამოაჩინო ნავსადგურში მშვიდად ჯდომისას და ღია ზღვაში, რყევათა შორის. პირველი ხომ ზანტი, ფუყე და უძლური ხდება; მეორე კი, რომელმაც მრავალი წყალქვეშა კლდე, მრავალი მეჩეჩი, ქართა მრავალი ძალა და ზღვის სხვა საშინელებები დაითმინა და ამ ყოველივეში თავი გამოიჩინა, თავის სულს უფრო ძლიერს ხდის.
სწორედ ამისთვის ხარ ამჟამინდელ ცხოვრებაში შემოყვანილი: არა იმისთვის, რომ უქმად იყო, არც იმისთვის, რომ მოდუნებული იწვე, არც იმისთვის, რომ არავითარი საშინელება არ დაითმინო, არამედ რათა დათმენის შემდეგ უფრო ბრწყინვალე გახდე. მაშ, ნუ ვეძებთ განსვენებას და ნურც ფუფუნებით სავსე ცხოვრებას. რადგან ასეთი სურვილი მხნე კაცისა კი არა, მატლისაა, უფრო უგონო არსებისა, ვიდრე გონიერისა. მაგრამ უპირველესად ილოცე, რომ განსაცდელში არ ჩავარდე; ხოლო თუ ოდესმე მასში შეხვიდე, ნუ შეგიმძიმდება, ნუ შეშფოთდები და ნუ აფორიაქდები, არამედ ყველაფერი გააკეთე, რათა უფრო ბრწყინვალე გახდე. ნუთუ ვერ ხედავ, როგორ მიმართავენ მზერას მხედართაგან უმამაცესნი, როცა საყვირი უხმობს: ძლევის ნიშნებისკენ, გამარჯვებებისკენ, გვირგვინებისკენ და წარმატებულ წინაპართაკენ? შენც ასევე, როცა სულიერი საყვირი ახმიანდება, დადექი ლომზე უფრო ძლიერი და შედი, თუნდაც ცეცხლი იყოს, თუნდაც რკინა. თვით სტიქიონებმაც იციან ჭეშმარიტად მამაცთა რიდი. მხეცებმაც იციან ასეთ მხნეთა შიში. მხეცი, თუნდაც შიმშილით და თუნდაც თვით ბუნებით გამხეცებული იყოს, როცა მართალს იხილავს, ყველაფერს ივიწყებს და თავის მძვინვარებას იმორჩილებს.
მაშ, ამ იარაღებით შემოიზღუდე და ცეცხლსაც ნუ შეუშინდები, თუნდაც იხილო, რომ ალი ზეცამდე ადის. გყავს მხნე მხედართმთავარი, ყოვლისშემძლე და მხოლოდ ნიშნისყოფით საშინელებათა განმაქარვებელი. ყოველივე მისია: ცაც, მიწაც, ზღვაც, მხეცებიცა და ცეცხლიც; მისთვის ადვილია ყოველივეს შეცვლაც და სიძნელის სიმარტივედ გადაქცევაც. მაშ, საიდან გეშინია? მითხარი. სხვა არაფრისგან, გარდა ზანტობისა და საკუთარი უდებებისა. განა სიკვდილი ბოროტებათა მწვერვალი არ არის? მაგრამ ესეც ბუნების ვალია.
რატომ არ აქცევ ამ ვალს სარგებლად? რადგან თუ ამ გზის გავლა აუცილებელია ნებითაც და უნებლიეთაც, რატომ არ გაივლი მას სარგებლით? თუნდაც ისეთი სატანჯველების გზით, რომლებიც არა წარმავალ, არამედ ტკივილზე აღმატებულ სიამეს იძლევიან. თუ ეს მძიმედ გეჩვენება, გაიხსენე ისინი, ვინც საზღაურის გარეშე ხანგრძლივ ხრწნილებას არიან მიცემულნი, ვინც გამუდმებულ შიმშილს ებრძვიან, ვისაც უკურნებელი და ხანგრძლივი სნეულებები აქვთ, რის გამოც ხშირად სიცოცხლის დასრულებასაც ნატრობდნენ, მრავალნი კი მარყუჟისა და მახვილისკენაც გაეშურნენ. შენს წინ კი ცა და ზეციური სიკეთეებია, და არ ძრწი, არ გეშინია, როცა ნებივრობით დუნდები, თანაც ასეთი შემწე გყავს?
ნუთუ არ გესმის წინასწარმეტყველისა, რომელიც ამბობს: „რომელნი ესვენ უფალსა, ვითარცა მთაჲ სიონი“ ()? მთა თქვა, რათა ღვთისადმი სასოების შეურყევლობა ეჩვენებინა — მისი სიმტკიცე, დაუძლეველობა და უძლეველობა. რადგან როგორც ვინმემ, თუნდაც ურიცხვი მანქანება მიუყენოს, მთას ვერც ამოძირკვავს და ვერც შეარყევს, ასევე ისიც, ვინც ღმერთზე სასოების მქონეს ესხმის თავს, შინ ცარიელი ხელებით დაბრუნდება. რადგან ღვთისადმი სასოება მთაზე გაცილებით უსაფრთხოა. „არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „უკუნისამდე შეურყეველია ის, ვინც იერუსალიმის გარშემო მკვიდრობს“.
მაშ რა? ნუთუ არ შეირყნენ, ამბობს, სამი ყრმა და დანიელი? არამც და არამც! სამშობლოს კი განეშორნენ და ტყვეობა დაითმინეს, მაგრამ არავითარი შერყევა არასოდეს განუცდიათ. პირიქით, საქმეთა ასეთ ხმაურსა და ტალღების ასეთ სიმრავლეში ისე იყვნენ, თითქოს კლდეზე იდგნენ და მშვიდ ნავსადგურს მისდგომოდნენ, და არაფერს უსიამოვნოს არ განიცდიდნენ. მაშ, საქმეთა გარემოებას შერყევას ნუ უწოდებ. რადგან შერყევა ეს კი არ არის, არამედ სულის დაღუპვა და სათნოებიდან დაცემა; ამას საფრთხეებში ფხიზელნი არ ითმენენ, არამედ საკუთარ სულიერ სიბრძნეს უფრო მტკიცედ ფლობენ და მეტად ბრწყინავენ. თუ გსურს ნათქვამი სულიერი განმარტებითაც გაიგო, რომ „არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს“ (), მაშინ წარმოიდგინე იქაური ხვედრი ზემო დედაქალაქში. რადგან ვინც იმ ზემო ქალაქს მიიღებს, ყოველგვარი შევიწროებისგან თავისუფალია; იქ აღარ არის დამაბრკოლებელი რამ, არც გულისთქმა, არც სიამოვნებანი, არც ცოდვის გარემოება, არც მწუხარება, შფოთვა და საფრთხე, არამედ ყოველივე ეს განშორებულია. იერუსალიმი: „მთანი გარემოს მისსა, და უფალი გარემოს ერისა თჳსისა ამიერითგან და უკუნისამდე“ (). ამ სიტყვებით იგი ქალაქს ადგილმდებარეობიდან მომდინარე შემწეობაზეც მიუთითებს; მაგრამ არ უშვებს, რომ ამაზე იყვნენ დაყრდნობილნი, არამედ უძლეველ შემწეობამდე, ღმერთამდე, აჰყავს.
2. წრფელთა დაცვა და ისრაელის მშვიდობა
რადგან თუნდაც მთები ზღუდავდეს მას, ამბობს იგი, მაინც ღვთისგან მომდინარე იმ უსაფრთხოებას საჭიროებს; სწორედ ეს ხდის მას აუღებელს. ამიტომაც სხვა თარგმანში ნათქვამია: „უფალი კი თავისი ერის გარშემოა“. ესე იგი: ნუ მიენდობით მთების გარემოცვას. რადგან ის, რაც მას აუღებელს ხდის, სწორედ ეს არის: „რამეთუ არა დაუტეოს უფალმან კუერთხი ცოდვილთა ნაწილსა ზედა მართალთასა“ (). იგი ღვთის შემწეობის ერთ გონივრულ მიზეზს ასახელებს, რათა ისინიც გამხნევდნენ. რომელია ეს მიზეზი? იგი ვერ მოითმენდა, ამბობს, რომ მართალთა სიკეთეები ცოდვილთა ხელში ყოფილიყო. ეს თქვა, რათა ერთდროულად გაემხნევებინა ისინი ღვთის შემწეობის იმედით და დაერწმუნებინა, სათნოებაში დარჩენილიყვნენ, თუკი სურდათ განუწყვეტლივ დამტკბარიყვნენ მისი შემწეობით და თავიანთი სიკეთეების პატრონები ყოფილიყვნენ. რადგან ამით აჩვენებს, რომ ფლობაც და უსაფრთხოებაც მათსავე განწყობაზეა დამოკიდებული.
„ცოდვილთა კვერთხს“ აქ მტერთა მმართველობას უწოდებს. ხოლო რასაც ამბობს, ასეთი აზრი აქვს: არ მოითმენს, რომ მტრებმა მართალთა მემკვიდრეობაზე იბატონონ. რადგან თუნდაც დროებით დაუშვა ეს, მაინც გამოსწორების, შეგონებისა და გონს მოყვანისთვის დაუშვა. „რაჲთა არა მიყვნენ მართალთა უსჯულოებად ჴელნი მათნი“ (). სხვა თარგმანშია: „ამიტომ არ გაიწვდიან მართლები ხელებს ურჯულოებისკენ“. „ამიტომ“ — რის გამო? იმ ნათქვამის გამო: რომ მფარველად დაუდგება, დაიცავს, უკუაგდებს და მტრებს მართალთა კუთვნილებებიდან განაშორებს. თითქოს ამბობდეს: განსაცდელით გონს მოვლენ, სიკეთეთა მონიჭებით უკეთესები გახდებიან, სათნოებაში დარჩებიან და ბოროტებას არ მიეკარებიან, რადგან ორივე გზით სწავლობენ. ამრიგად, ყოველივე სწორედ ამისთვის ხდებოდა: რათა მათი სული უკეთესი გამხდარიყო, საშინელებათა მოწევით გამოსწორებულიყო და სიკეთეთა მიცემით უფრო მოშურნე ყოფილიყო.
„კეთილი უყავ, უფალო, სახიერთა“ (). სხვა თარგმანშია: „კეთილმოქმედე“. „და გულითა წრფელთა“ (). „ხოლო რომელთა გარდააქციონ გულარძნილებად, მიიყვანნეს იგინი უფალმან მოქმედთა თანა უსჯულოებისათა“ (). ხედავ, რომ ყველგან ჩვენგან იწყება როგორც სიკეთეებით დატკბობა, ისე სასჯელთა დათმენაც? მაგრამ, თუმცა დასაწყისი ჩვენგან არის, მაინც აქაც დიდი ბრწყინვალებით ჩანს ღვთის კაცთმოყვარეობა; რადგან იგი თავისი უხვი სიჭარბით საზღაურებში გვჯობნის: ცოდვების შემთხვევაში ზომიერ სასჯელს მოავლენს, ხოლო კეთილ საქმეთა შემთხვევაში გარდამეტებულ საზღაურს გვაძლევს. „წრფელებს“ კი აქ უწოდებს უვერაგოებს, უთვალთმაქცოებს, მათ, ვისშიც არაფერია დაჩრდილული და ფარულად მზაკვრული. რადგან ასეთია წრფელობა, რომელსაც ღმერთი ყველგან განსაკუთრებით ეძებს.
ასეთია სათნოება: თითქოს გლუვი და ადვილად სავალია; ბოროტება კი მრუდეა, მრავალსახოვანი და გაუვალი. ამის დანახვა თვით საქმეებიდანაც შეიძლება. მაშ, დაფიქრდი: ვისაც სიცრუის თქმა და მახეთა შეკერვა სურს, რამდენ რამეს ეჭიდება, რამდენგვარი ხერხი სჭირდება, როგორი შეთხზული სიტყვები და რამდენი ცბიერება. ხოლო ვინც ჭეშმარიტებას ამბობს, არც შრომა სჭირდება, არც სიძნელე, არც თვალთმაქცობა, არც ხრიკები და არც რაიმე ამგვარი, რადგან ჭეშმარიტება თავისთავად ბრწყინავს. რადგან როგორც სხეულთა შორის უსახურებს მრავალი გარეგანი ოსტატობა და საფარველი სჭირდებათ, რათა ბუნებითი უსახურობა დაჩრდილონ, ხოლო ბუნებით მშვენიერნი თვითონვე, თავისთავად, ბრწყინავენ; იგივე ჩანს სიცრუისა და ჭეშმარიტების, ბოროტებისა და სათნოების შემთხვევაშიც. აქედან ცხადია, რომ საბოლოო სასჯელამდეც ბოროტებას სასჯელი მოაქვს, ხოლო საზღაურამდეც სათნოება ჯილდოს იძლევა. რადგან როგორც სათნოებას თავისთავში აქვს ჯილდოები გვირგვინებამდეც, ასევე ბოროტებასაც თავისთავში აქვს სასჯელი საბოლოო სასჯელამდეც. რადგან სასჯელის მხრივ რა შეიძლება იყოს ცოდვაზე უფრო მძიმე? სწორედ ამიტომ პავლემაც, როცა ახსენა ისინი, ვინც მეძაობას მიეცნენ, თავიანთ მშვენიერებას გასცემდნენ და ბუნების კანონებს არღვევდნენ, თქვა, რომ ეს უდიდესი სასჯელია ჯერ კიდევ საბოლოო სასჯელამდე. რადგან ამბობს: „მამანი მამათა თანა სარცხჳნელსა იქმოდეს, და კუალად-საგებელი იგი, რომელ ჯერ-არნ საცთურისა მათისაჲ, ურთიერთას მიიღიან“ (); მათი ცოდვის საზღაურად კი ბილწებასა და თვით ქმედებას უწოდებს.
„მშჳდობაჲ ისრაჱლსა ზედა“ (). სიტყვა ლოცვით დაასრულა. რადგან ასეთნი არიან წმინდანთა სულები: შეგონებასა და რჩევასთან ერთად ლოცვასაც ურთავენ და მსმენელებისთვის უდიდესი შემწეობა შემოაქვთ. ხოლო „მშვიდობაში“ აქ მხოლოდ ამ გრძნობად მშვიდობას კი არ გულისხმობს, არამედ მასზე აღმატებულსაც, რომლისგანაც ეს გრძნობადი მშვიდობაც იშვება; და ლოცულობს, რათა სული თვით საკუთარ თავს არ აუჯანყდეს და ვნებათა ომი არ შემოიტანოს. სწორედ ეს მშვიდობა ვეძიოთ ჩვენც, რათა შევძლოთ აღთქმულ სიკეთეთა მიღება.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.