„რომელნი ესვენ უფალსა, ვითარცა მთაჲ სიონი; არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს.“ ().
1. სიონის სიმტკიცე და ღვთის სასოება
რას ნიშნავს „სიონის“ დამატება? რადგან რატომ არ თქვა უბრალოდ: „როგორც მთა“, არამედ იმ მთას იხსენიებს? ამით გვასწავლის, რომ უბედურებებში არ დავმდაბლდეთ და არ ჩავიძიროთ, არამედ ღმერთისადმი სასოებაზე დაკიდებულებმა ყოველივე მხნედ ვიტვირთოთ: ომებიც, ბრძოლებიცა და შფოთიც. რადგან ეს მთაც, რომელიც ოდესღაც უდაბური და მკვიდრთაგან შიშველი გახდა, კვლავ უწინდელ კეთილდღეობას დაუბრუნდა და ძველი წარმატება დაიბრუნა თავისიანთა დაბრუნებითა და სასწაულთა გამოვლინებებით; ასევე მხნე კაციც, თუნდაც ურიცხვი მძიმე რამ დაითმინოს, არ გადატრიალდება. ამიტომ ნუ ეძებ საფრთხისგან თავისუფალ, საზრუნავისგან განრიდებულ და შრომისგან დაცლილ ცხოვრებას, არამედ ისეთ ცხოვრებას ეძიე, რომელსაც საფრთხეები ვერ წარიტაცებს. რადგან ერთი და იგივე არ არის ხელოვნების გამოჩენა ნავსადგურში მშვიდად მჯდომარისთვის და ღია ზღვაში შერყეულისათვის. პირველი ხომ ზანტი, გაფხვიერებული და უძლური ხდება; მეორე კი, რომელმაც მრავალი წყალქვეშა კლდე, მრავალი მეჩეჩი, ქართა მრავალი ძალა და ზღვის სხვა საფრთხეები დაითმინა და ამ ყოველივეში თავი გამოიჩინა, თავის სულს უფრო ძლიერს ხდის.
სწორედ ამისთვის ხარ ამ ახლანდელ ცხოვრებაში გამოყვანილი: არა იმისთვის, რომ უქმად იყო, არც იმისთვის, რომ მოდუნებული იწვე, არც იმისთვის, რომ არაფერი მძიმე არ დაითმინო, არამედ რათა დატანჯვის შემდეგ უფრო ბრწყინვალე გახდე. მაშ, ნუ ვეძებთ მოსვენებას და ნურც ნებივრობით სავსე ცხოვრებას. რადგან ასეთი სურვილი მხნე კაცისა კი არა, მატლისაა, უფრო უგონო არსებისა, ვიდრე გონების მქონისა. მაგრამ უპირველესად ილოცე, რომ განსაცდელში არ ჩავარდე; ხოლო თუ ოდესმე შეხვიდე მასში, ნუ დამძიმდები, ნუ აიშლები და ნუ აღელდები, არამედ ყველაფერი გააკეთე, რათა უფრო ბრწყინვალე გახდე. ნუთუ ვერ ხედავ, როგორ უყურებენ ჯარისკაცთა უმამაცესნი, როცა საყვირი უხმობს, ძლევის ნიშნებს, გამარჯვებებს, გვირგვინებსა და წინაპართა წარმატებულ საქმეებს? შენც ასევე, როცა სულიერი საყვირი ხმობს, დადექი ლომზე უფრო შემართული და შედი, თუნდაც ცეცხლი იყოს, თუნდაც რკინა. სტიქიონებმაც იციან ჭეშმარიტად მამაცთა რიდი. მხეცებმაც იციან, როგორ უნდა ეშინოდეთ ასეთ მხნეთა. თუნდაც შიმშილით და თუნდაც თვით ბუნებით გამხეცებული იყოს, როცა მართალს იხილავს, ყველაფერს ივიწყებს და თავის მძვინვარებას იმორჩილებს.
ამ იარაღებით შემოიზღუდე და ცეცხლსაც ნუ შეუშინდები, თუნდაც იხილო, რომ ალი ზეცამდე ადის. გყავს მხნე მხედართმთავარი, ყოვლისშემძლე და მხოლოდ ნიშნის მიცემით მძიმე საფრთხეთა გამხსნელი. ყოველივე მისია: ცაც, მიწაც, ზღვაც, მხეცებიცა და ცეცხლიც; მისთვის იოლია ყოველივეს შეცვლაც და სიძნელის სიმარტივედ გადაქცევაც. მაშ, საიდან გეშინია? მითხარი. სხვა არაფრისგან, გარდა ზანტობისა და საკუთარი უზრუნველობისა. განა სიკვდილი ბოროტებათა მწვერვალი არ არის? მაგრამ ესეც ბუნების ვალია.
რატომ არ აქცევ ამ ვალს სარგებლად? რადგან თუ ამ გზით გავლა აუცილებელია ნებითაც და უნებლიეთაც, რატომ არა სარგებლის თანხლებით? თუნდაც წამებებით, მაგრამ არა დროებითი საზღაურით, არამედ ისეთით, რომელიც ტკივილზე დიდ სიამეს იძლევა. თუ ესენი მძიმედ გეჩვენება, გაიხსენე ისინი, ვინც უსასყიდლოდ ხანგრძლივ გახრწნას არიან მიცემულნი, ვინც გამუდმებულ შიმშილს ებრძვიან, ვინც უკურნებელი და ხანგრძლივი სნეულებებით არიან შეპყრობილნი, რის გამოც ხშირად სიცოცხლის დასრულებასაც ნატრობდნენ, მრავალნი კი მარყუჟისა და მახვილისკენაც გაეშურნენ. შენს წინ კი ცა დგას და ზეცაში არსებული სიკეთეები, და არ ძრწი, არ გეშინია, როცა ნებივრობით დუნდები, თანაც ასეთი მოკავშირე გყავს?
ნუთუ არ გესმის წინასწარმეტყველისა, რომელიც ამბობს: „რომელნი ესვენ უფალსა, ვითარცა მთაჲ სიონი“ ()? მთა თქვა, რათა ღმერთისადმი სასოების შეურყევლობა გამოეცხადებინა: მისი დამყარებულობა, დაუძლეველობა და უძლეველობა. რადგან როგორც ვინმემ, თუნდაც ურიცხვი მანქანა მოაყენოს, მთას ვერც ამოძირკვავს და ვერც შეარყევს, ასევე ისიც, ვინც ღმერთზე სასოების მქონეს ესხმის თავს, სახლში ცარიელი ხელებით დაბრუნდება. რადგან ღმერთზე დადებული სასოება მთაზე გაცილებით უსაფრთხოა. „არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს“ (). სხვა განმმარტებელი ამბობს: „შეურყეველია საუკუნოდ ის, ვინც იერუსალიმის გარშემო მკვიდრობს“.
მაშ რა? ნუთუ არ შეირყნენ, ამბობს, სამი ყრმა და დანიელი? არამც და არამც! სამშობლოდან კი გავარდნენ და ტყვეობა დაითმინეს, მაგრამ არავითარი შერყევა არასოდეს განუცდიათ; არამედ საქმეთა ამოდენა ხმაურსა და ტალღების ასეთ სიმრავლეში ისე იყვნენ, როგორც კლდეზე მდგომნი და წყნარ ნავსადგურში მიყენებულნი, და არაფერს უსიამოვნოს არ განიცდიდნენ. ამიტომ საქმეთა გარემოებას შერყევას ნუ უწოდებ. რადგან შერყევა ეს კი არ არის, არამედ სულის დაღუპვა და სათნოებიდან დაცემა; ამას საფრთხეებში მღვიძარენი არ ითმენენ, არამედ საკუთარ სიბრძნისმოყვარეობას უფრო მტკიცედ ინარჩუნებენ და მეტად ბრწყინავენ. თუ გსურს ნათქვამი სულიერი განმარტებითაც მიიღო, რომ „არა შეირყიოს უკუნისამდე, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს“ (), მაშინ წარმოიდგინე იქაური ხვედრი ზემო დედაქალაქში. რადგან ვინც მას მიიღებს, ყოველგვარი გარემოებისგან თავისუფალია; იქ აღარ არის დაბრკოლებანი, არც სურვილი, არც სიამენი, არც ცოდვის გარემოება, არც მწუხარება, შფოთვა და საფრთხე, არამედ ყოველივე ეს გზიდან მოცილებულია. იერუსალიმი: „მთანი გარემოს მისსა, და უფალი გარემოს ერისა თჳსისა ამიერითგან და უკუნისამდე“ (). ამ სიტყვებით იგი ქალაქს ადგილმდებარეობიდან მომდინარე შემწეობაზეც მიუთითებს; მაგრამ ამათზე დაყრდნობას არ ანებებს, არამედ უძლეველ შემწეობამდე, ღმერთამდე, აჰყავს.
2. წრფელთა დაცვა და ისრაელის მშვიდობა
რადგან თუნდაც მთები ზღუდავდეს მას, ამბობს იგი, მაინც იმ უსაფრთხოებას საჭიროებს; სწორედ ეს ხდის მას აუღებელს. ამიტომაც სხვა თარგმანში ნათქვამია: „უფალი კი თავისი ერის გარშემოა“. ესე იგი: ნუ მიენდობით მთების გარემოცვას. რადგან ის, რაც მას აუღებელს ხდის, სწორედ ეს არის: „რამეთუ არა დაუტეოს უფალმან კუერთხი ცოდვილთა ნაწილსა ზედა მართალთასა“ (). ამით იგი ღვთის შემწეობის ერთ გონივრულ მიზეზს ამბობს, რათა ისინიც გამხნევდნენ. რომელ მიზეზს? იგი ვერ მოითმენდა, ამბობს, რომ მართალთა სიკეთეები ცოდვილთა ხელში ყოფილიყო. ეს თქვა, რათა ერთდროულად გაემხნევებინა ისინი ღვთის თანამბრძოლობისადმი ნდობით და დაერწმუნებინა, სათნოებაში დარჩენილიყვნენ, თუკი სურდათ განუწყვეტლივ დამტკბარიყვნენ მისი შემწეობით და თავიანთი სიკეთეების პატრონები ყოფილიყვნენ. რადგან ამით აჩვენებს, რომ შეძენაც და უსაფრთხოებაც მათსავე განზრახვაში ძევს.
„ცოდვილთა კვერთხს“ აქ მტრების მეფობას უწოდებს. ხოლო რასაც ამბობს, ასეთი აზრი აქვს: არ მოითმენს, რომ მართალთა მემკვიდრეობას დაეუფლონ. რადგან თუნდაც დროებით დაუშვა ეს, მაინც გამოსწორების, შეგონებისა და გონს მოყვანისთვის დაუშვა. „რაჲთა არა მიყვნენ მართალთა უსჯულოებად ჴელნი მათნი“ (). სხვა თარგმანშია: „ამიტომ არ გაიწვდიან მართლები ხელებს ურჯულოებისკენ“. „ამიტომ“ — რის გამო? იმ ნათქვამის გამო: რომ წინ დაუდგება, დაიცავს, უკუაგდებს და მტრებს მათ სამფლობელოთაგან განაშორებს. თითქოს ამბობდეს: განსაცდელით გონს მოვლენ, სიკეთეთა მონიჭებით უკეთესები გახდებიან, სათნოებაში დარჩებიან და ბოროტებას არ მიეკარებიან, რადგან ორივე გზით სწავლობენ. ამრიგად, ყოველივე ამისთვის ხდებოდა: რათა მათი სული უკეთესი გამხდარიყო, საშინელებათა მოწევით გამოსწორებულიყო და სიკეთეთა მიცემით უფრო გულმოდგინე ყოფილიყო.
„კეთილი უყავ, უფალო, სახიერთა“ (). სხვა თარგმანშია: „კეთილი უყავ“. „და გულითა წრფელთა“ (). „ხოლო რომელთა გარდააქციონ გულარძნილებად, მიიყვანნეს იგინი უფალმან მოქმედთა თანა უსჯულოებისათა“ (). ხედავ, რომ ყველგან ჩვენგან იწყება როგორც სიკეთეებით დატკბობა, ისე სასჯელთა დათმენაც? მაგრამ, თუმცა დასაწყისი ჩვენგან არის, მაინც ამ შემთხვევაშიც ღვთის კაცთმოყვარეობის დიდი ბრწყინვალება ჩანს; რადგან იგი უხვი გარდამეტებით გვამარცხებს საზღაურებში: ცოდვების შემთხვევაში ზომიერ სასჯელს მოავლენს, ხოლო კეთილ საქმეთა შემთხვევაში გარდამეტებულ საზღაურს გვაძლევს. „წრფელებს“ კი აქ უწოდებს უვერაგოებს, უთვალთმაქცოებს, მათ, ვისშიც არაფერია დაჩრდილული და ფარული მზაკვრობით სავსე. რადგან ასეთია წრფელობა, რომელსაც ღმერთი განსაკუთრებით ყველგან ეძებს.
ასეთია სათნოება: თითქოს გლუვი და ადვილად სავალი; ისევე როგორც ბოროტება არის დამახინჯებული, ჭრელი და გაუვალი. ამის დანახვა თვით საქმეებიდანაც შეიძლება. მაშ, დაფიქრდი, ვინც ტყუილის თქმასა და სიცრუის ქსელების შეკვრას მოისურვებს, რამდენ რამეს ეჭიდება, რამდენი სიჭრელე სჭირდება, როგორი შეთხზული სიტყვები და რაოდენი მოხერხებულობა. ხოლო ვინც ჭეშმარიტებას ამბობს, არც შრომა სჭირდება, არც სიძნელე, არც თვალთმაქცობა, არც ხრიკები და არც რაიმე ამგვარი, რადგან ჭეშმარიტება თავისთავად ბრწყინავს. რადგან როგორც უსახურ სხეულებს მრავალი გარეგანი ოსტატობა და საფარველი სჭირდება, რათა ბუნებითი უსახურობა დაჩრდილოს, ხოლო ბუნებით მშვენიერნი, როცა თავისთავად გამოდიან, ბრწყინავენ; იგივე ჩანს სიცრუისა და ჭეშმარიტების, ბოროტებისა და სათნოების შემთხვევაშიც. აქედან ცხადია, რომ სასჯელამდეც ბოროტება თავად მოავლენს სასჯელს, ხოლო საზღაურამდეც სათნოება ჯილდოს იძლევა. რადგან როგორც სათნოებას თავის თავში აქვს ჯილდოები გვირგვინებამდეც, ასევე ბოროტებასაც თავის თავში აქვს სასჯელი საბოლოო სასჯელამდეც. რადგან სასჯელის თვალსაზრისით რა შეიძლება იყოს ცოდვაზე უფრო მძიმე? სწორედ ამიტომ პავლემაც, როცა ახსენა ისინი, ვინც მეძავის ცხოვრებას ეწეოდნენ, თავიანთ სილამაზეს გასცემდნენ და ბუნების კანონებს ამხობდნენ, თქვა, რომ ეს უდიდესი სასჯელია ჯერ კიდევ საბოლოო სასჯელამდე. რადგან ამბობს: „მამანი მამათა თანა სარცხჳნელსა იქმოდეს, და კუალად-საგებელი იგი, რომელ ჯერ-არნ საცთურისა მათისაჲ, ურთიერთას მიიღიან“ (); მათი ცოდვის საზღაურად კი ბილწებასა და თვით ქმედებას უწოდებს.
„მშჳდობაჲ ისრაჱლსა ზედა“ (). სიტყვა ლოცვით დაასრულა. რადგან ასეთნი არიან წმინდანთა სულები: შეგონებასა და რჩევას ლოცვასაც ურთავენ და მსმენელებს უდიდეს შემწეობას უქმნიან. ხოლო „მშვიდობაში“ აქ მხოლოდ ამ გრძნობად მშვიდობას კი არ გულისხმობს, არამედ მასზე აღმატებულსაც, საიდანაც ესეც იშვება; და ლოცულობს, რათა თვით სული თავის თავთან არ ამბოხდეს და ვნებათა ომი არ შემოიყვანოს. სწორედ ეს მშვიდობა ვეძიოთ ჩვენც, რათა შევძლოთ აღთქმულ სიკეთეთა მიღება.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.