„რაჟამს მოაქცია უფალმან ტყუჱ სიონისა, ვიქმნენით ჩუენ ნუგეშინისცემულ.“ ().
1. ცოდვის ტყვეობა და ხსნის სიხარული
ტყვეობის სახელწოდება წარმოთქმით მარტივია, მაგრამ მრავალი აზრი აქვს. არსებობს კეთილი ტყვეობაც, როგორც მაშინ, როცა პავლე ამბობს: „წარმოვსტყუენავთ ყოველსავე ცნობასა მორჩილებად ქრისტესა“ (); არსებობს ბოროტიც, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „გამოსტყუენვენ დედათა, შეკრებულთა ცოდვითა“ (). არსებობს გონისმიერი ტყვეობაც, რომლის შესახებაც ამბობს: „ქადაგებად ტყუეთა განტევებისა“ (ლკ 4:18). არსებობს გრძნობადი ტყვეობაც, რომელიც მტრებისგან მოდის. მაგრამ პირველი უფრო მძიმეა.
რადგან ისინი, ვინც ომის კანონით ვინმეს შეიპყრობენ, ხშირად ტყვეებსაც ინდობენ; და თუნდაც წყლის ზიდვა, შეშის ჭრა უბრძანონ და ცხენთა მწყემსებად აქციონ, სულს არაფერს ავნებენ; ხოლო ცოდვის მიერ ტყვედ შეპყრობილი შეუბრალებელ და ბარბაროს ქალბატონს იძენს, რომელიც მას ყველაზე სამარცხვინო საქმეებისკენ მიათრევს. რადგან ამ ტირანიამ არც დაზოგვა იცის და არც შეწყალება. მაშ, ისმინე, როგორ შეიპყრო ტყვედ უბადრუკი და საბრალო იუდა და არ დაინდო: სიწმიდის მძარცველად და გამცემად აქცია; და ცოდვის აღსრულების შემდეგ იუდეველთა სანახაობაზე გამოიყვანა, დანაშაული გამოაჩინა და არც ასე მისცა ნება, სინანულიდან მიღებული სარგებელი მოემკო, არამედ სინანულს წინასწარ მოსწყვიტა, მარყუჟისკენ წაიყვანა. რადგან იგი სასტიკი ტირანი არის, ბოროტ ბრძანებებს იძლევა და მის მორჩილებს არცხვენს. ამიტომ, გევედრებით, დიდი გულმოდგინებით გავექცეთ მის ბატონობას, ვეომოთ მას, არასოდეს შევურიგდეთ და, გათავისუფლებულნი, თავისუფლებაში დავრჩეთ. რადგან თუ ისინი, ბარბაროსთაგან დახსნილნი, ნუგეშისცემულნი გახდნენ, მით უფრო გვმართებს ჩვენ, ცოდვისგან გათავისუფლებულთ, სიხარული და ხტომა, ამ უკვდავი სიამის დაცვა, და არა მისი კვლავ დაზიანება და ამღვრევა იმავე ბოროტებებზე ხელის მოკიდებით. „ვიქმნენით ჩუენ ნუგეშინისცემულ“ (). ამას სხვა მთარგმნელები ასე ამბობენ: „თითქოს სიზმარმხილველნი“; ებრაელი კი: „ხაოლემიმ“. რას ნიშნავს „ნუგეშინისცემულნი“? აღვსილნი ვართ მოსვენებით, ამბობს, მხიარულებითა და სიამით.
„მაშინ აღივსო სიხარულითა პირი ჩუენი და ენაჲ ჩუენი _ გალობითა; მაშინ თქუან წარმართთა შორის: განადიდა უფალმან ყოფა მათ თანა. განადიდა უფალმან ყოფა ჩუენ თანა“ (). ტყვეობიდან გათავისუფლებაზე სიხარული უკეთესობისკენ ცვლილებას არამცირედ შეეწევა. და ვინ არ ხარობს ამის გამო? ამბობს იგი. ამათი მამები, როცა ეგვიპტისგან გათავისუფლდნენ და იმ მონობიდან თავისუფლებაში გადავიდნენ, უკიდურესი უმადურებით თვით ამ სიკეთეებში დრტვინავდნენ, მძიმდებოდნენ, მრისხანებდნენ და მუდმივად ბორგავდნენ. მაგრამ ჩვენ ასე არა ვართ, ამბობს იგი, არამედ ვხარობთ და ვხტით. ისინი სიხარულის მიზეზსაც ამბობენ. არა მხოლოდ უბედურებათაგან გათავისუფლების გამო ვხარობთ, ამბობს იგი, არამედ იმიტომაც, რომ აქედან ყველანი შეიცნობენ ღმერთის ჩვენდამი განგებას. რადგან ამბობს: „მაშინ თქუან წარმართთა შორის: განადიდა უფალმან ყოფა მათ თანა. განადიდა უფალმან ყოფა ჩუენ თანა“ (). ეს გამეორება უბრალოდ კი არ არის მოცემული, არამედ იმისთვის, რომ ეჩვენებინა მათი დიდი სიხარული, რომელიც ჰქონდათ. რადგან ერთი სიტყვა წარმართებისაა, მეორე კი კვლავ მათი. და იხილე: არ უთქვამთ, „გვიხსნა“; არც „გაგვათავისუფლა“; არამედ: „განადიდა“, რადგან სურდათ, „განდიდების“ სახელწოდებით წარმოეჩინათ საკვირველებით სავსე უჩვეულო საქმე.
ხედავ, რომ რასაც განუწყვეტლივ ვამბობდი, ამ ერის მეშვეობით მთელი მსოფლიო განისწავლებოდა, მათ წაყვანაშიც და უკან დაბრუნებაშიც? რადგან მათი დაბრუნება მქადაგებლად იქცა. რადგან მათი ამბავი ყველგან დადიოდა და ყველასთვის ცხადს ხდიდა ღმერთის კაცთმოყვარეობას, ვინაიდან მათთან მომხდარი სასწაულები მართლაც დიდი და უჩვეულო იყო. რადგან თვითონ კიროსმა, რომელსაც ისინი ჰყავდა, გაუშვა ისინი ისე, რომ არავის უთხოვია, არამედ ღმერთმა კიროსის გონება მოალბო; და უბრალოდ კი არ გაუშვა, არამედ საჩუქრებითა და ძღვენით. „ვიქმნენით ჩუენ სახარულევან“ (). „მოაქციე, უფალო, ტყუჱ ჩუენი, ვითარცა ღუარნი ბღუარითა“ (). როგორ თქვა ფსალმუნის დასაწყისში: „რაჟამს მოაქცია უფალმან ტყუჱ სიონისა“ (), აქ კი: „მოაქციე“? როგორც მომავალზე მოსაუბრემ. ამისკენ განსაკუთრებით მეორე მთარგმნელი მიგვიძღვის, რადგან არ თქვა: „რაჟამს მოაქცია“, არამედ: „როცა მოაქცევს“; ვინაიდან მაშინ საქმე დასაწყისს იღებდა და შესავალშივე ყველაფერი არ აღსრულებულა, არამედ მათი მრავალი დაბრუნება მოხდა: პირველი, მეორეც და მესამეც.
2. ცრემლით თესვა და სიხარულით მკა
ამრიგად, ეს ასე უნდა გავიგოთ: ან იგი ლოცულობს, რათა გათავისუფლება სრული გახდეს. რადგან იუდეველთაგან მრავალს სურდა ბარბაროსთა ქვეყანაში დარჩენილიყო; ამიტომაც, როცა ეს დიდი დაჟინებით სურს, ამბობს: „მოაქციე, უფალო, ტყუჱ ჩუენი, ვითარცა ღუარნი ბღუარითა“ (), ესე იგი: დიდი სწრაფვით, დიდი სიმძაფრით აღძრას და დააჩქაროს. ამიტომაც სხვა თარგმანმაც, სწორედ ამის საჩვენებლად, თქვა: „როგორც დაქანებული ნაკადები“. სხვა ამბობს: „როგორც არხები“. სხვა ამბობს: „როგორც წყლის გამოშვებანი“. „რომელნი სთესვიდენ ცრემლით, მათ სიხარულით მოიმკონ“ ().
ეს ითქვა იუდეველთა შესახებ, მაგრამ მრავალ ადგილას და სხვა შემთხვევებშიც შეიძლება თავისი ადგილი ჰქონდეს. რადგან ასეთია სათნოება: შრომათა ბრწყინვალე საზღაურები აქვს; და ჩვენ ჯერ უნდა ვიშრომოთ და გავიჭირვოთ, შემდეგ კი განსვენება ვეძიოთ. ეს ყოველგან, ამქვეყნიურ საქმეებშიც, შეიძლება ვინმემ დაინახოს. სწორედ ამიტომ მანაც ამაზე მიიყვანა სიტყვა, ვგულისხმობ თესვასა და მკას. რადგან როგორც მთესველს სჭირდება შრომა, გაჭირვება, ოფლი და ზამთარი, ასევე სჭირდება ეს სათნოების მიმდევარსაც. რადგან არაფერია ისე შეუფერებელი განსვენებისთვის, როგორც ადამიანი. სწორედ ამიტომ ღმერთმა გზა ვიწრო და შევიწროებული შექმნა. უფრო კი, არა მხოლოდ სათნოებასთან დაკავშირებული საქმეები შექმნა შრომიანად, არამედ ამქვეყნიური საქმეებიც, და ისინიც გაცილებით მეტად.
რადგან მთესველიც, მშენებელიც, მგზავრიც, შეშის მჭრელიც, ხელოსანიც, ყოველი ადამიანი, თუ რაიმე სასარგებლოს მოპოვებას აპირებს, შრომასა და გაჭირვებას საჭიროებს; და როგორც თესლებს წვიმები სჭირდება, ასევე ჩვენ ცრემლები გვჭირდება; და როგორც მიწას გაჭრა და გახეთქვა სჭირდება, ასევე სულსაც, ორკაპა თოხის ნაცვლად, განსაცდელები და ჭირები სჭირდება, რათა ბოროტი სარეველები არ გამოიღოს, რათა მისი სიმყარე დარბილდეს, რათა თავაშვებული არ გახდეს. რადგან მიწაც, თუ დიდი გულმოდგინებით არ დამუშავდა, ჯანსაღს არაფერს გამოიღებს. მაშ, რასაც წინასწარმეტყველი ამბობს, ეს არის: მხოლოდ დაბრუნებაზე კი არ უნდა გვიხაროდეს, არამედ ტყვეობაზეც, და ორივესთვის ღმერთს მადლობას უნდა ვუძღვნიდეთ. რადგან ტყვეობა თესვა იყო, დაბრუნება კი მკა. ამრიგად, როგორც მთესველნი, ამბობს იგი, შრომობენ და ამის შემდეგ მონაგარით ტკბებიან, ასევე თქვენც, როცა მიდიოდით, მთესველებს ჰბაძავდით: იტანჯებოდით, იკოდებოდით, ჭირში იყავით, ზამთარსა და ბრძოლას იტანდით, ღრუბლიანობასა და სუსხს, ცრემლებს ღვრიდით.
რადგან რაც თესლებისთვის წვიმაა, იგივეა ჭირში მყოფთათვის ცრემლები. მაგრამ აჰა, ამბობს იგი, იმ შრომათა საზღაური მიიღეთ. ამიტომ, როცა ამბობს: „მისლვით მივიდოდეს და ტიროდეს, რომელნი სთესვიდეს თესლსა მათსა; მოსლვით მოვიდოდეს და უხაროდა, რომელთა მოაქუნდა მჭელეულები მათი“ (), ხორბალზე კი არ საუბრობს, არამედ მოვლენებზე და მსმენელს ასწავლის, რომ ჭირებში სულმოკლედ არ მოიქცეს. რადგან როგორც მთესველი არ სულმოკლეობს, თუნდაც მრავალი მძიმე რამ იყოს, რადგან აბიბინებულ ყანებს უყურებს, ასევე ჭირში მყოფსაც არ მართებს შეწუხება, თუნდაც მრავალი სამწუხარო რამ იყოს, არამედ მკას უნდა ელოდეს და ჭირისგან მომდინარე სარგებელს იაზრებდეს. ამრიგად, ეს ვიცოდეთ ჩვენც და ჭირისთვისაც და განსვენებისთვისაც ვმადლობდეთ მეუფეს. რადგან, თუნდაც მომხდარნი სხვადასხვანაირი იყოს, ყოველი მათგანი ერთ დასასრულს უმზერს, როგორც თესვა და მკა; ამიტომ ჭირები ვაჟკაცურად და მადლიერებით ვიტანოთ, ხოლო განსვენებანი დიდებისმეტყველებით, რათა მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.