„რაჟამს მოაქცია უფალმან ტყუჱ სიონისა, ვიქმნენით ჩუენ ნუგეშინისცემულ.“ ().
1. ცოდვის ტყვეობა და ხსნის სიხარული
ტყვეობის სახელწოდება წარმოთქმის მხრივ მარტივია, მაგრამ მრავალ მნიშვნელობას შეიცავს. არსებობს კეთილი ტყვეობაც, როგორც მაშინ, როცა პავლე ამბობს: „წარმოვსტყუენავთ ყოველსავე ცნობასა მორჩილებად ქრისტესა“ (); არსებობს ბოროტიც, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „გამოსტყუენვენ დედათა, შეკრებულთა ცოდვითა“ (). არსებობს გონისმიერი ტყვეობაც, რომლის შესახებაც ამბობს: „ქადაგებად ტყუეთა განტევებისა“ (ლკ 4:18). არსებობს გრძნობადი ტყვეობაც, რომელიც მტერთაგან მოდის. მაგრამ პირველი — გონისმიერი ტყვეობა — უფრო მძიმეა.
ვინც ომის წესით ვინმეს შეიპყრობს, ხშირად ტყვეებსაც ინდობს: თუნდაც წყლის ზიდვა, შეშის ჭრა უბრძანოს ან ცხენების მომვლელებად აქციოს, მათ სულს არაფერს ავნებს. ხოლო ცოდვის მიერ ტყვედ შეპყრობილი კაცი დაუნდობელ და ბარბაროს მბრძანებელს იძენს, რომელიც მას ყველაზე სამარცხვინო საქმეებისკენ მიათრევს. რადგან ცოდვის ამ ტირანიამ არც დანდობა იცის და არც შეწყალება. მაშ, ისმინე, როგორ შეიპყრო ტყვედ უბადრუკი და საბრალო იუდა და არ დაინდო: სიწმიდის მძარცველად და გამცემად აქცია; ცოდვის აღსრულების შემდეგ იუდეველთა წინაშე სანახაობად გამოიყვანა, დანაშაული გამოაჩინა და მაშინაც არ მისცა ნება, სინანულიდან მიღებული სარგებელი მოემკო, არამედ სინანულს მოსწყვიტა და მარყუჟისკენ წაიყვანა. რადგან ცოდვის ტირანია სასტიკი მბრძანებელია: ბოროტ ბრძანებებს გასცემს და დამორჩილებულებს არცხვენს. ამიტომ, გევედრებით, დიდი გულმოდგინებით გავურბოდეთ მის ბატონობას, ვებრძოდეთ მას, არასოდეს შევურიგდეთ და, განთავისუფლებულნი, თავისუფლებაში დავრჩეთ. თუ ისინი, ბარბაროსთაგან დახსნილნი, ნუგეშისცემულნი გახდნენ, მით უფრო გვმართებს ჩვენ, ცოდვისგან განთავისუფლებულთ, სიხარული და ზეიმი; ეს უკვდავი სიამე უნდა დავიცვათ და აღარ დავაზიანოთ და ავამღვრიოთ იგი იმავე ბოროტებათა კვლავ წამოწყებით. „ვიქმნენით ჩუენ ნუგეშინისცემულ“ (). ამას სხვა მთარგმნელები ასე ამბობენ: „თითქოს სიზმარმხილველნი“; ებრაელი კი: „ხაოლემიმ“. რას ნიშნავს „ნუგეშინისცემულნი“? — აღვსილნი ვიქმენით, ამბობს, განსვენებით, მხიარულებითა და სიამით.
„მაშინ აღივსო სიხარულითა პირი ჩუენი და ენაჲ ჩუენი _ გალობითა; მაშინ თქუან წარმართთა შორის: განადიდა უფალმან ყოფა მათ თანა. განადიდა უფალმან ყოფა ჩუენ თანა“ (). ტყვეობისგან გათავისუფლების გამო სიხარული უკეთესობისკენ ცვლილებას არამცირედ შეეწევა. „და ვინ არ ხარობს ამის გამო?“ — ამბობს იგი. მათი მამები, როცა ეგვიპტიდან გათავისუფლდნენ და იმ მონობიდან თავისუფლებაში გადავიდნენ, უკიდურესი უმადურობით თვით ამ სიკეთეთა შორისაც დრტვინავდნენ, უკმაყოფილონი იყვნენ, მრისხანებდნენ და მუდამ შფოთავდნენ. მაგრამ ჩვენ ასე არა ვართ, ამბობს იგი; არამედ ვხარობთ და ვზეიმობთ. ისინი სიხარულის მიზეზსაც ასახელებენ. არა მხოლოდ უბედურებათაგან გათავისუფლების გამო ვხარობთ, ამბობს იგი, არამედ იმიტომაც, რომ აქედან ყველანი შეიცნობენ ღვთის ჩვენდამი განგებას. რადგან ამბობს: „მაშინ თქუან წარმართთა შორის: განადიდა უფალმან ყოფა მათ თანა. განადიდა უფალმან ყოფა ჩუენ თანა“ (). ეს გამეორება უბრალოდ კი არ არის მოცემული, არამედ იმისთვის, რომ მათი დიდი სიხარული წარმოეჩინა. პირველი გამონათქვამი წარმართებისაა, მეორე კი კვლავ მათი. დააკვირდი: არ უთქვამთ „გვიხსნა“, არც „გაგვათავისუფლა“, არამედ — „განადიდა“, რადგან სურდათ, სწორედ „განდიდების“ სიტყვით წარმოეჩინათ უჩვეულო, სასწაულით სავსე საქმე.
ხედავ, რომ, როგორც განუწყვეტლივ ვამბობდი, ამ ერის მეშვეობით მთელი მსოფლიო განისწავლებოდა — მათი წაყვანისასაც და უკან დაბრუნებისასაც? მათი დაბრუნება მქადაგებლად იქცა. მათი ამბავი ყველგან ვრცელდებოდა და ყველასთვის ცხადს ხდიდა ღვთის კაცთმოყვარეობას, რადგან მათ თავს მომხდარი სასწაულები მართლაც დიდი და უჩვეულო იყო. თვით კიროსმა, რომელსაც ისინი ხელთ ეპყრა, გაუშვა ისინი ისე, რომ არავის უთხოვია; ღმერთმა კიროსის გონება მოალბო. და უბრალოდ კი არ გაუშვა, არამედ ძღვენითა და სტუმართმოყვრული საჩუქრებითაც. „ვიქმნენით ჩუენ სახარულევან“ (). „მოაქციე, უფალო, ტყუჱ ჩუენი, ვითარცა ღუარნი ბღუარითა“ (). როგორ თქვა ფსალმუნის დასაწყისში: „რაჟამს მოაქცია უფალმან ტყუჱ სიონისა“ (), აქ კი: „მოაქციე“? — როგორც მომავალზე მოსაუბრემ. ამ აზრამდე განსაკუთრებით სხვა მთარგმნელი მიგვიყვანს: მან არ თქვა „რაჟამს მოაქცია“, არამედ — „როცა მოაქცევს“; რადგან მაშინ საქმე მხოლოდ იწყებოდა და შესავალშივე ყველაფერი არ აღსრულებულა, არამედ მათი დაბრუნება მრავალგზის მოხდა: პირველი, მეორეც და მესამეც.
2. ცრემლით თესვა და სიხარულით მკა
მაშ, ეს ასე უნდა გავიგოთ: ან ის, რომ იგი ლოცულობს, რათა გათავისუფლება სრულად აღსრულდეს. რადგან ბევრ იუდეველს ბარბაროსთა ქვეყანაში დარჩენა სურდა; ამიტომ, რადგან ძლიერ სურს ამის აღსრულება, ამბობს: „მოაქციე, უფალო, ტყუჱ ჩუენი, ვითარცა ღუარნი ბღუარითა“ (), ესე იგი, დიდი სწრაფვითა და დიდი სიმძაფრით უბიძგებს და აჩქარებს დაბრუნებას. ამიტომაც სხვა მთარგმნელმაც, სწორედ ამის საჩვენებლად, თქვა: „როგორც დაქანებული ნაკადები“. სხვა ამბობს: „როგორც არხები“. სხვა ამბობს: „როგორც წყლის გამოშვებანი“. „რომელნი სთესვიდენ ცრემლით, მათ სიხარულით მოიმკონ“ ().
ეს იუდეველთა შესახებ ითქვა, მაგრამ მრავალ სხვა შემთხვევასაც მიესადაგება. რადგან ასეთია სათნოება: შრომათა ბრწყინვალე საზღაურები აქვს; ჩვენ კი ჯერ შრომა და გაჭირვება გვმართებს, შემდეგ კი — განსვენების ძიება. ამის ხილვა ყველგან შეიძლება, ამქვეყნიურ საქმეებშიც. სწორედ ამიტომ მან სიტყვა აქეთკენ მიმართა — თესვასა და მკაზე. რადგან როგორც მთესველს სჭირდება შრომა, გაჭირვება, ოფლი და ზამთარი, ასევე სჭირდება ეს ყოველივე სათნოების მიმდევარსაც. რადგან არაფერია ისე შეუფერებელი განსვენებისთვის, როგორც ადამიანი. სწორედ ამიტომ ღმერთმა გზა ვიწრო და შეჭირვებული შექმნა. უფრო სწორად, ღმერთმა მხოლოდ სათნოებასთან დაკავშირებული საქმეები კი არ მოაწყო შრომატევადად, არამედ ამქვეყნიურიც — თანაც გაცილებით მეტად.
მთესველსაც, მშენებელსაც, მგზავრსაც, შეშის მჭრელსაც, ხელოსანსაც — ყოველ ადამიანს, თუ რაიმე სასარგებლო ნაყოფის მიღებას აპირებს, შრომა და გაჭირვება სჭირდება. როგორც თესლებს სჭირდება წვიმები, ასევე ჩვენ გვჭირდება ცრემლები; და როგორც მიწას სჭირდება გაჭრა და გახეთქვა, ასევე სულსაც, ორკაპა თოხის ნაცვლად, განსაცდელები და ჭირები სჭირდება, რათა ბოროტი სარეველები არ აღმოაცენოს, მისი სიმაგრე დარბილდეს და თავაშვებული არ გახდეს. რადგან მიწაც, თუ დიდი გულმოდგინებით არ დამუშავდა, ჯანსაღს არაფერს გამოიღებს. მაშ, რასაც წინასწარმეტყველი ამბობს, ეს არის: მხოლოდ დაბრუნებაზე კი არ უნდა გვიხაროდეს, არამედ ტყვეობაზეც, და ორივესთვის ღმერთს მადლობა უნდა შევწიროთ. რადგან ტყვეობა თესვაა, დაბრუნება კი — მკა. ამრიგად, როგორც მთესველნი, ამბობს იგი, შრომის შემდეგ მონაგარით ტკბებიან, ასევე თქვენც, როცა ტყვეობაში მიდიოდით, მთესველებს ჰბაძავდით: იტანჯებოდით, გლოვობდით, ჭირში იყავით, ზამთარსა და ბრძოლას, ღრუბლიანობასა და სუსხს იტანდით და ცრემლებს ღვრიდით.
რადგან რაც თესლებისთვის წვიმაა, იგივეა ჭირში მყოფთათვის ცრემლები. მაგრამ აჰა, ამბობს იგი, იმ შრომათა საზღაური მიიღეთ. მაშ, როცა ამბობს: „მისლვით მივიდოდეს და ტიროდეს, რომელნი სთესვიდეს თესლსა მათსა; მოსლვით მოვიდოდეს და უხაროდა, რომელთა მოაქუნდა მჭელეულები მათი“ (), ხორბალზე კი არ საუბრობს, არამედ ცხოვრების საქმეებზე და მსმენელს ასწავლის, რომ ჭირებში სულმოკლეობას არ მიეცეს. რადგან როგორც მთესველი არ სულმოკლეობს, თუნდაც ბევრი რამ მძიმე შეხვდეს, როცა აბიბინებულ ყანებს შეჰყურებს, ასევე ჭირში მყოფსაც არ მართებს შეწუხება, თუნდაც მრავალი სამწუხარო რამ ხვდებოდეს; იგი მკას უნდა ელოდეს და ჭირისგან მომდინარე სარგებელს იაზრებდეს. ამრიგად, ეს რომ ვიცით, ჩვენც ჭირისთვისაც და განსვენებისთვისაც მადლობას ვწირავდეთ მეუფეს. რადგან, თუნდაც მომხდარნი სხვადასხვანაირი იყოს, ყოველი მათგანი ერთ დასასრულს უმზერს, როგორც თესვა და მკა; ამიტომ ჭირები ვაჟკაცურად და მადლიერებით ვიტანოთ, ხოლო განსვენებანი დიდებისმეტყველებით, რათა მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.