📋 სარჩევი
„ხოლო ესე უწყოდე, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა დღეთა მოიწინენ ჟამნი ბოროტნი. და იყვნენ კაცნი თავის მოყუარე, ვეცხლის მოყუარე, ლაღ, თავმოთნე, ამპარტავან, მგმობარ, მამა-დედისა ურჩ, უმადლო, უღირს, უყუარულ, უწირავ, მასმენელ, უთმინო, დაუმჭირველ, უზავ, დაუმშჳდებელ, კეთილის მოძულე, შინა-განმცემელ, წარმდებ, აღზუავებულ, გულის თქუმის მოყუარე უფროჲს, ვიდრე ღმრთის მოყუარე.“ ().
1.
თუ ვინმე ახლა მწვალებლების გამო შფოთავს, გულისხმა-ყოს, რომ ამგვარი რამ დასაბამიდანაც ხდებოდა, რადგან ეშმაკი მუდამ ჭეშმარიტებასთან გვერდით უყენებდა სიცრუეს. დასაბამიდან ღმერთმა კეთილნი აღგვითქვა; მოვიდა ეშმაკიც, რომელიც აღთქმას იძლეოდა: ღმერთმა სამოთხე დარგო, მან კი მოატყუა და თქვა: „იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი" (). რადგან საქმით ვერაფერს აჩვენებდა, სიტყვებით უდიდეს რამეებს ჰპირდებოდა. ასეთნი არიან მატყუარები. ამის შემდეგ იყვნენ კაენი და აბელი, მერე სეთის ძენი და კაცთა ასულნი, შემდეგ ხამი და იაფეთი, აბრაამი და ფარაონი, იაკობი და ესავი; და ასეა დასასრულამდე: მოსე და გრძნეულნი, წინასწარმეტყველნი და ცრუწინასწარმეტყველნი, მოციქულნი და ცრუმოციქულნი, ქრისტე და ანტიქრისტე. ამრიგად, ადრეც და მაშინაც იგივე იყო. მაშინ იყო თევდა, მაშინ სიმონი, როცა მოციქულნი იყვნენ, და მათთან ერთად, ჰერმოგენესა და ფილიტეს გარშემო მყოფნიც. ამიტომ არ ყოფილა დრო, როცა სიცრუე ჭეშმარიტებას გვერდით არ დასდგომოდა. ამიტომ ნუ აღვშფოთდებით: ეს ყველაფერი ზემოდანვე არის ნათქვამი. ამიტომაც ამბობდა: „ხოლო ესე უწყოდე, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა დღეთა მოიწინენ ჟამნი ბოროტნი" ().
„და იყვნენ კაცნი თავის მოყუარე, ვეცხლის მოყუარე, ლაღ, თავმოთნე, ამპარტავან, მგმობარ, მამა-დედისა ურჩ, უმადლო, უღირს, უყუარულ" (). მაშასადამე, უმადური უღირსიც არის; და სამართლიანადაც. რადგან ვინც კეთილისმყოფლის მიმართ უმადურია, სხვების მიმართ ოდესმე როგორი იქნება? უმადური დაუზავებელია, უმადური უსიყვარულოა. „მასმენელ" (), ამბობს; ესე იგი, ცილისმწამებელნი. რადგან ისინი, ვინც საკუთარ თავში კეთილს არაფერს იცნობენ, თითქოს ნუგეშად აქვთ სხვათა სახელის გმობა და ამით უთვალავ შეცდომასა და ცოდვას სჩადიან. „უთმინო" (): ენაშიც, მუცელშიც და ყოველ სხვა რამეშიც.
„დაუმჭირველ" (). აქედან იბადება სისასტიკე, აქედან უხეშობა: როცა ვინმე ვერცხლისმოყვარეა, როცა თავისმოყვარეა, როცა უმადურია, როცა ვნებებს აყოლილია. „კეთილის მოძულე, შინა-განმცემელ, წარმდებ" (). „შინა-განმცემელ" (), ანუ მეგობრობის გამცემნი; „წარმდებ" (), ესე იგი, მათში მტკიცე არაფერია. „აღზუავებულ" (), უგუნური თავხედობით აღვსილნი. „გულის თქუმის მოყუარე უფროჲს, ვიდრე ღმრთის მოყუარე. აქუნდეს ხატი ღმრთის მსახურებისაჲ და ძალსა მისსა უარ-ჰყოფდენ" ().
რომაელთა მიმართ წერილშიც დაახლოებით ასე ამბობს: „გაქუს ხატი იგი მეცნიერებისაჲ და ჭეშმარიტებისაჲ შჯულსა შინა" (). მაგრამ იქ ამას ქებით აყენებს, აქ კი აჩვენებს, რომ ეს ცოდვა ყველა ნაკლოვანებაზე მძიმეა. რისთვისღა? იმიტომ, რომ იგი ერთსა და იმავე მნიშვნელობით არ მიუღია. რადგან როგორც „ხატს" ხშირად მსგავსების მნიშვნელობით იღებს, ხშირად კი უსულოსა და არარაობის მნიშვნელობით: მაგალითად, როგორც თვითონაც ამბობს კორინთელთა მიმართ წერილში: „მამაკაცისაჲ უკუე არა ჯერ-არს დაბურვაჲ თავისაჲ, რამეთუ ხატი და დიდებაჲ ღმრთისაჲ არს" (); ხოლო წინასწარმეტყველი ამბობს: „და ღათუ მეებრ ხატად ვალს კაცი" (); და „ლომსაც" წერილი ხან სამეფო მნიშვნელობით იღებს: „მიწოლით დაიძინო, ვითარცა ლომმან და ვითარცა ლეკუმან ლომისამან, ვინმე აღადგინოს იგი?" (), ამბობს; ხან კი მტაცებლობის მნიშვნელობით: „ვითარცა ლომმან მტაცებელმან და მყჳრალმან" (); ასევე ვიქცევით ჩვენც. რადგან საგნები შედგენილია და მრავალგვარი, ამიტომ სამართლიანად გამოიყენება მრავალი ხატი და მაგალითი: მაგალითად, როცა მშვენიერის ქება გვინდა, მას ნახატებს ვადარებთ, ხოლო როცა ნახატთა ქება გვინდა, ვამბობთ, რომ იგი ლაპარაკობს და ხმას გამოსცემს; მაგრამ ერთსა და იმავეს არ ვაკეთებთ: იქ იმიტომ, რომ მსგავსებას მიუახლოვდა, აქ კი იმიტომ, რომ მშვენიერებას მიუახლოვდა. ასევეა „ხატის" შემთხვევაშიც: იქ იგი ღვთისმოსაობის რაღაც სახეს, ხატს, სწავლებასა და პირველსახეს აღნიშნავს; აქ კი აღნიშნავს უსულოსა და მკვდარს, მხოლოდ გარეგან სახეს, ნიმუშსა და პირმოთნეობას.
მაშასადამე, რწმენა საქმეთა გარეშე მხოლოდ სახეა ძალის გარეშე; და სამართლიანადაც. რადგან როგორც ლამაზი და აყვავებული სხეული, როცა ძალა არა აქვს და მხოლოდ დახატულებს ემსგავსება, ასეთივეა მართალი რწმენაც საქმეთა გარეშე. ვიგულისხმოთ, რომ ვინმე ვერცხლისმოყვარეა, გამცემია, თავშეუკავებლად წამდაუწუმ წინ იჭრება, და თან სწორად სწამს; რა სარგებელი აქვს, თუ ქრისტიანისთვის შესაფერისთაგან არაფერი გააჩნია? თუ არაფერს აკეთებს იმათგან, რაც ღვთისმოსაობას ახასიათებს, არამედ უკეთურებით ელინებსაც გადააჭარბებს? თუ თანამყოფთა დასაზიანებლად არის? თუ ღმერთის გმობის მიზეზად არის? თუ საქმეებით მოძღვრებას ცილს სწამებს? „და ამათგანცა განეშორე" (), ამბობს. თუ, მაშასადამე, უკანასკნელ ჟამებში ასეთნი იქნებიან, როგორ ამბობს: „და ამათგანცა განეშორე" ()? სარწმუნოა, რომ მაშინაც იყვნენ ასეთნი ვინმენი, თუნდაც არა მეტისმეტად, მაგრამ მაინც იყვნენ; სინამდვილეში კი მისი მეშვეობით ყველას შეაგონებს, რომ ასეთებს განერიდონ. რადგან ამბობს: „რამეთუ ამათგანნი არიან, რომელნი შევლენან სახლებსა და გამოსტყუენვენ დედათა, შეკრებულთა ცოდვითა, მოიპოვებენ გულის თქუმათა თჳთო-სახეთა და ყოვლადვე ისწავებენ და არასადა მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა შემძლებელ არიან მოსვლად" ().
2.
ხედავ, რომ ისინი ძველი მოტყუებით სარგებლობენ, იმ იარაღით, რომელიც ეშმაკმა ადამის წინააღმდეგ გამოიყენა? ამბობს: „რომელნი შევლენან სახლებსა“ (). იხილე, როგორ გამოაჩინა მათი ურცხვობა სიტყვით „რომელნი შევლენან“ ()? უპატიობას, მოტყუებას, ლიქნს? და კიდევ: „და გამოსტყუენვენ დედათა“ (). ამგვარად, ვინც ადვილად ტყუვდება, სუსტი დედაკაცივით არის და კაცობრივ სიმტკიცეს შორსაა. მოტყუება კი ქალების საქმეა, უფრო სწორად, არც ქალებისა, არამედ სუსტი დედაკაცებისა. „შეკრებულთა“ (). იხილე, საიდან უჩნდებათ მათაც დაჯერება: ცოდვებისაგან და იქიდან, რომ საკუთარ თავში ვერაფერ კეთილს ვერ ხედავენ. და მეტად ზუსტად თქვა: „შეკრებულთა“ (), რადგან ამით ცოდვების სიმრავლესაც წარმოაჩენს და მათ უწესრიგო, არეულ მდგომარეობასაც.
„მოიპოვებენ გულის თქუმათა თჳთო-სახეთა“ (). ბუნება არ დაუდანაშაულებია, რადგან უბრალოდ ქალები კი არ თქვა, არამედ ასეთი ქალები. რას ნიშნავს „თჳთო-სახეთა“ ()? აქ ბევრ რამეზე მიანიშნა: განცხრომაზე, უხამსობაზე, გარყვნილებაზე. ამბობს: სხვადასხვა გულისთქმით, ესე იგი, ფულის, დიდების, განცხრომის, თავნებობისა და პატივის გულისთქმებით. შესაძლოა, სხვა სამარცხვინო გულისთქმებზეც მიანიშნებდეს. „და ყოვლადვე ისწავებენ და არასადა მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა შემძლებელ არიან მოსვლად“ (). რატომ ამბობს ამას? არა იმიტომ, რომ მათ შეწყნარებას აძლევს, არამედ იმიტომაც, რომ ძალიან მკაცრად ემუქრება. რადგან, როდესაც თავი იმ გულისთქმებითა და ცოდვებით დაფარეს, მათი გონება გაქვავდა.
„ვითარცა-იგი იანე და იამბრე უჴდებოდეს მოსეს, ეგრეთცა ესენი უჴდებიან ჭეშმარიტებასა“ (). ვინ არიან ეს მოგვები, რომლებიც მოსეს დროს იყვნენ? და როგორ არის, რომ მათი სახელები სხვაგან არსად არის შეტანილი? ან უწერელად იყო გადმოცემული, ანდა სავარაუდოა, რომ პავლემ ეს სულისაგან იცოდა. ამბობს: „ეგრეთცა ესენი უჴდებიან ჭეშმარიტებასა, კაცნი განხრწნილნი გონებითა, გამოუცდელნი სარწმუნოებითა. გარნა არა წარემატნენ უფროჲს“ (). „რამეთუ უგუნურებაჲ მათი ცხად იყოს ყოველთადა, ვითარცა-იგი მათი იყო“ (). ამბობს: „გარნა არა წარემატნენ“ (). მაშ, როგორ ამბობს სხვაგან: „რამეთუ უმეტეს წარემატნიან უშჯულოებითა“ (), აქ კი: „არა წარემატნენ“ ()? იქ იმას ამბობს, რომ როცა სიახლის შემოტანასა და ცთუნებას დაიწყებენ, ცთომილებაში არ შეჩერდებიან, არამედ მუდამ ახალ მოტყუებებსა და გახრწნილ სწავლებებს გამოიგონებენ; რადგან ცთომილება არსად დგას. აქ კი იმას ამბობს, რომ ვერ მოატყუებენ და ვერ გაიტაცებენ, თუნდაც თავიდან ჩანდეს, თითქოს ზოგიერთს აცდენენ; მალე მაინც გამომჟღავნდებიან. რომ სწორედ ამის შესახებ ამბობს, მოისმინე, რას ამბობს: „რამეთუ უგუნურებაჲ მათი ცხად იყოს ყოველთადა“ (). საიდან? ყველა მხრიდან, როგორც იმათიც გახდა ცხადი.
რადგან თუნდაც თავდაპირველად ცთომილების საქმე აყვავდეს, ბოლომდე ვერ დარჩება. რადგან ასეთია ის, რაც ბუნებით კეთილი არ არის, არამედ მხოლოდ კეთილად ჩანს: დროებით ყვავის, შემდეგ გამოაშკარავდება და დაიღუპება. მაგრამ ჩვენი საქმეები ასეთი არ არის; ამის მოწამე შენ ხარ; რადგან ჩვენი საქმეები მოტყუებაში არ დგას. ვინ აირჩევდა მოტყუებისთვის სიკვდილსაც კი? შენ კი „შემოდგომილ ხარ ჩემსა მოძღურებასა“ (). ამიტომ მტკიცე იყავი, რადგან უბრალოდ იქ არ ყოფილხარ, არამედ ზედმიწევნით მიჰყევი. აქ იმით, რომ ამბობს: „შემოდგომილ ხარ ჩემსა მოძღურებასა“ (), აჩვენებს, რომ დიდი დრო გასულა. ეს სიტყვას ეხება. „ცხოვრების წესს“ — ეს ცხოვრებას ეხება. „განზრახვას“ — ეს გულმოდგინებასა და სულის განწყობას ეხება.
იგი ამბობს: ეს ისე არ იყო, რომ ამას ვამბობდი, მაგრამ არ ვასრულებდი, არც მხოლოდ სიტყვებში ვფილოსოფოსობდი. „რწმენას, სულგრძელებას.“ ამბობს: როგორ ვერაფერი ამათგან ვერ მაღელვებდა. „სიყვარულს“ — რაც ამათ არ ჰქონდათ. „მოთმინებას“ — როგორც არც ეს ჰქონდათ. ამბობს: „სულგრძელებას.“ მწვალებელთა მიმართ დიდ სულგრძელებას ვაჩვენებდი. „მოთმინებას“ — დევნათა მიმართ. „დევნულებათა, ვნებათა“ (). რადგან ეს ორი რამ აშფოთებს მასწავლებელს: ის, რომ ბევრია მწვალებელი, და ის, რომ ტანჯვებში ვერ ითმენენ. მაგრამ ამის შესახებ ბევრი ითქვა: რომ ისინი ადრეც იყვნენ და იქნებიან კიდეც; რომ არც ერთი დრო არ არის მათგან სუფთა; რომ ჩვენ ვერაფერს დაგვაკლებენ; და რომ ამ სოფელში „ჭურჭელი ოქროჲსაჲ ხოლო და ვერხლისაჲ“ არის ().
ხედავ, მაშასადამე, რომ იგი უკვე ჭირთა შესახებ საუბრობს? „რაოდენი შემემთხჳა მე ანტიოქიას შინა, იკონიას, ლუსტრას“ (). რატომ ახსენა მრავლიდან მხოლოდ ეს? რადგან დანარჩენი იმ კაცისთვის ცნობილი იყო; და, შესაძლოა, ამას იმიტომ იხსენებს, რომ ეს ამბები ახლანდელი იყო და არა ძველი; არც თითოეულ სახეობად ჩამოთვლის, რადგან დიდებისმოყვარე და სახელის მაძიებელი არ არის; ამას მოწაფის ნუგეშისთვის ამბობს, არა თავის გამოსაჩენად. აქ პისიდიის ანტიოქიას ამბობს და ლისტრასაც, საიდანაც იყო ტიმოთე. „რაოდენნი დევნანი დავითმინენ“ (). ორივე ნუგეშისთვისაა: რომ მეც კეთილშობილ გულმოდგინებას ვაჩვენებდი, მიტოვებული არ დავრჩი, და არ შეიძლება თქმა, თითქოს ღმერთმა მიღალატა; არამედ მან ჩემი გვირგვინი უფრო ბრწყინვალე გახადა. ამბობს: „რაოდენნი დევნანი დავითმინენ, და ყოველთაგან მიჴსნა მე უფალმან“ (). „და ყოველთავე რომელთა ჰნებავს ღმრთის მსახურებით ცხორებაჲ ქრისტე იესუჲს მიერ, იდევნენ“ ().
3.
და საერთოდ, რას ვამბობ საკუთარ თავზე? — ამბობს. ყველა, ვისაც ღვთისმოსაობით ცხოვრება სურს, დევნილი იქნება. დევნულებებად აქ ჭირებსა და ტკივილებს გულისხმობს. რადგან შეუძლებელია, სათნოების გზით მიმავალი კაცი მწუხარების, ჭირის, ტკივილისა და განსაცდელების გარეშე იყოს; როგორ იქნება ასე ის, ვინც იმ გზას ადგას, რომელზეც ნათქვამია: „ვითარ-იგი იწრო არს ბჭე და საჭირველ გზაჲ" ()? ან ის, ვინც ისმინა: „სოფელსა ამას ჭირი გაქუს" ()? თუ იმ დროშიც იობი ამბობდა: „განსაცდელი არსა ცხორებაჲ კაცისაჲ ქუეყანასა ზედა" (), ახლა მით უფრო არა? ამბობს: „ხოლო უკეთურნი კაცნი და გრძნეულნი წარემატებოდიან უძჳრესისა მიმართ, აცთუნებდენ და სცთებოდიან" (). ნურაფერი შეგაძრწუნებს ამათგან, ამბობს: თუკი ისინი კეთილდღეობაში არიან, შენ კი განსაცდელებში, საქმის ბუნება ასეთია.
ჩემი მაგალითიდან შეგიძლია ისწავლო, რომ შეუძლებელია კაცი, რომელიც ბოროტებს ებრძვის, ჭირში არ იყოს. შეუძლებელია მოკრივე ფუფუნებაში იყოს; შეუძლებელია მოჭიდავე ნადიმობდეს. ამიტომ ნურცერთი მოღვაწე განსვენებას ნუ ეძიებს და ნურავინ ეძებს უდარდელ ყოფას. აწმყო კვლავ არის ბრძოლა, ომი, ჭირი, შევიწროება, განსაცდელის ადგილი, მოღვაწეობათა ასპარეზი. განსვენების ჟამნი სხვანი არიან; ეს კი ოფლისა და შრომათა ჟამია. არავინ, ვინც სამოსი გაიხადა და ზეთი იცხო, განსვენებას არ ეძიებს. თუ განსვენებას ეძიებ, რაღად გაიხადე სამოსი? ხელები რაღად აღმართე? — და ახლა როგორ არ აღმირთავს? — ამბობს.
როცა სურვილებს ვერ იმორჩილებ, როცა ბუნების ძალადობასთან არ იბრძვი. „ხოლო შენ დაადგერ მას ზედა, რომელიცა გისწავიეს და გრწმენა, უწყი, ვისგან გისწავიეს; და რამეთუ სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი, რომელნი შემძლებელ არიან განბრძნობად შენდა ცხორებისათჳს სარწმუნოებითა ქრისტე იესუჲსითა" (). ეს რას ნიშნავს? როგორც დავით წინასწარმეტყველმა შეგვაგონა და თქვა: „ნუ გშურნ უკეთურთა, ნუცა გშურნ მათი, რომელნი იქმან უსჯულოებასა" (), ასევე ისიც გვაგონებს და ამბობს: „ხოლო შენ დაადგერ მას ზედა, რომელიცა გისწავიეს და გრწმენა" (). უბრალოდ „გისწავიეს" () კი არ უთქვამს, არამედ „გრწმენა"-ც (), ესე იგი, ირწმუნე. მერედა რა ვირწმუნე? რომ ეს არის სიცოცხლე. ამრიგად, თუნდაც აქ იმის საწინააღმდეგოს ხედავდე, რაც ირწმუნე, ნუ შეძრწუნდები, რადგან აბრაამმაც საწინააღმდეგო დაინახა, მაგრამ არაფერი ევნო: ისმენდა, რომ „რამეთუ ისაკისგან გეწოდოს შენ ნათესავად" (), და მაინც ისაკის დაკვლა ებრძანა, მაგრამ არც შეძრწუნდა და არც შეშფოთდა.
ნურავინ დაბრკოლდება ბოროტ ადამიანთა გამო; ეს წერილმა დასაბამიდანვე თქვა. მაშ რა ვთქვათ, როცა კეთილნიც იხარებენ და ბოროტნიც ისჯებიან? ერთი რამ შეიძლება მოხდეს, მეორე კი — არა; რადგან ბოროტთა დასჯა შესაძლებელია, კეთილთა კი მუდამ სიხარული შეუძლებელია. პავლეს ტოლი არავინ იყო, მაგრამ, ამის მიუხედავად, მთელ დროს ჭირში ატარებდა — ცრემლებში, კვნესაში, ღამითა და დღით. რადგან ამბობს: „სამსა წელსა ღამით და დღით არა დავსცხრებოდე ცრემლით სწავლასა კაცად-კაცადისა თქუენისასა" (); და კვლავ: „რომელი მოიწევის ჩემ ზედა დღითი დღედ" (). დღეს კი არ ხარობდა და ხვალ იტანჯებოდა, არამედ ყოველდღე არ წყვეტდა ტკივილს; მაშ როგორ ამბობს: „უკეთურნი კაცნი და გრძნეულნი წარემატებოდიან უძჳრესისა მიმართ" ()? არ უთქვამს, რომ ისინი განსვენებას იღებენ, არამედ: „წარემატებოდიან უძჳრესისა მიმართ" (); ეს წარმატება უარესისკენ არის.
არ უთქვამს, თითქოს კეთილდღეობაში იქნებიან. თუ ისჯებიან კიდეც, ამისთვის ისჯებიან, რომ ცოდვები დაუსჯელი არ გეგონოს. რადგან გეჰენა ვერ გვაკავებს ბოროტებისაგან, ღმერთი ჩვენდამი შეწყალებით გვაფხიზლებს და წამოგვაყენებს. თუ არცერთი ბოროტი არ ისჯებოდა, არავინ იფიქრებდა, რომ ღმერთი ადამიანურ საქმეებზე ზრუნავს; ხოლო თუ ყველანი ისჯებოდნენ, არავინ მოელოდა, რომ აღდგომა იქნებოდა, რადგან იფიქრებდნენ, თითქოს ყველანი აქვე იღებენ საზღაურს. ამიტომ სჯის კიდეც და არც სჯის; ამიტომ აქ მართალნი ჭირს ითმენენ: რადგან მწირნი არიან, რადგან უცხონი არიან, რადგან უცხო მხარეში არიან. ამრიგად, მართალნი ამას გამოცდისათვის ითმენენ; რადგან მოისმინე ღმერთის სიტყვა იობისადმი: „ანუ ჰგონებ, ვითარმცა სხუად რადმე გამოგეცხადე შენ? არამედ, რათა გამოსჩნდე მართლად" ()? ხოლო ცოდვილნი, თუკი ოდესმე ასეთ რამეს ითმენენ, ცოდვების სასჯელს იხდიან.
ამრიგად, ყველაფერში მადლობა შევწიროთ ღმერთს — იქნება ასე თუ ისე, რადგან ორივე სასარგებლოა. ამას არც სიძულვილით აკეთებს და არც ჩვენგან ზურგშექცევით, არამედ ორივეს ჩვენზე მზრუნველობითა და ზრუნვით იქმს. ამბობს: „რამეთუ სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი" (). ესე იგი, პირველივე ასაკიდან საღმრთო წერილი ისწავლე. საღმრთო წერილს კი ღვთაებრივ წერილებს უწოდებს. მათში აღიზარდე, ამიტომ მათითაც უნდა გქონდეს რწმენა მტკიცე და არაფრით უნდა ზიანდებოდე. რადგან ფესვი სიღრმეში დევს და მხოლოდ ხანგრძლივი დროით როდია გაზრდილი; ვერაფერი შეძლებს მის გადაბრუნებას. როცა საღმრთო წერილი ახსენა, დაუმატა: „რომელნი შემძლებელ არიან განბრძნობად შენდა" (); ესე იგი, ისინი არ დაუშვებენ, რომ რაიმე უგუნური დაგემართოს და სხვათა მსგავსად იყო.
4.
ვინც წერილებს ისე იცნობს, როგორც ცოდნა მართებს, იგი მომხდართაგან არაფერზე ბრკოლდება, ყოველივეს მხნედ იტანს: ზოგს რწმენასა და ღვთის განგებულების მიუწვდომელობას ანდობს, ზოგის მიზეზებიც იცის და წერილებში მაგალითებსაც პოულობს. რადგან ყველაფრის გამოძიებისაგან თავშეკავებაც და სურვილი, რომ ყველაფერი არ იცოდე, ცოდნის დიდი ნიშანია. და თუ გნებავთ, მაგალითით ვიტყვი: იყოს მდინარე, უფრო კი იყოს მდინარეები, ამას დათმობით კი არ ვამბობ, არამედ როგორც სინამდვილეში არიან მდინარეები; ყველა სიღრმით თანასწორი არ არის, არამედ ზოგს უფრო მეჩხერი კალაპოტი აქვს, ზოგს კი ღრმა, ისეთი, რომ უცოდინარი დაახრჩოს; აქ მორევებია, იქ კი აღარ. ამიტომ კარგი არის, რომ ყველას ერთნაირად არ შეეჭიდო, და არ მოინდომო ყველა სიღრმის ცოდნა, ცოდნის მცირე ნიშანი როდია; რადგან ის, ვისაც მდინარის ყოველ ნაწილზე გაბედვა სურს, სწორედ მან არ იცის მდინარეთა თვისებები და ხშირად დაიღუპება იმავე კადნიერებით, როცა სიღრმეზე გაბედავს, რომლითაც ადრე მეჩხერს გადადიოდა. ასევეა ღმერთთან მიმართებითაც: ვინც ყველაფრის ცოდნა სურს და ყველაფერზე კადნიერად ბედავს, სწორედ მან ყველაზე ნაკლებად იცის, რა არის ღმერთი. მაგრამ მდინარეებში უმეტესი ნაწილი უსაფრთხოა და მხოლოდ ცოტა არის მორევი და სიღრმე; ღმერთთან მიმართებით კი უმეტესი დაფარულია და შეუძლებელია მის საქმეთა კვალის ბოლომდე მიყოლა. მაშ, რად ისწრაფვი, თავი ჩაძირო?
მხოლოდ ეს იცოდე: ყოველივეს ღმერთი განაგებს; ყველაზე ზრუნავს; ჩვენ თავისუფალი ნების მქონენი ვართ; ზოგს თავად მოქმედებს, ზოგს კი უშვებს; არ სურს, რომ რაიმე ბოროტი ხდებოდეს; ყველაფერი მისი ნებიდან კი არ ხდება, არამედ ჩვენი ნებიდანაც; ყოველი ბოროტება მხოლოდ ჩვენგან არის, ყოველი სიკეთე კი ჩვენგანაც და მისი შეწევნიდანაც; მას არაფერი დაეფარება. ამის გამო ყოველივეში მოქმედებს. შემდეგ, როცა ეს იცი, დაითვალე, რა არის კეთილი, რა არის ბოროტი და რა არის ზნეობრივად განურჩეველი; მაგალითად, კეთილია სათნოება, ბოროტია ბოროტეულობა, ხოლო განურჩეველია სიმდიდრე, სიღარიბე, სიცოცხლე და სიკვდილი. თუ ეს გეცოდინება, ამასთან ერთად იმასაც გაიგებ, რომ მართალნი ამისთვის იტანჯებიან, რათა გვირგვინით შეიმკონ, ცოდვილნი კი იმისთვის, რომ ცოდვებისთვის სასჯელი მოიხადონ; მაგრამ ყველა ცოდვილი აქ არ იხდის სასჯელს, რათა მრავალნი აღდგომისადმი ურწმუნონი არ გახდნენ, ისევე როგორც ყველა მართალი არ იტანჯება, რათა არ იფიქრო, თითქოს ქების ღირსი ბოროტებაა და არა სათნოება. ესენი არიან კანონები და საზღვრები; რაც გსურს, მათ მიუყენე და აღარ დაიბნევი. რადგან როგორც ანბანის მასწავლებლებთან არის ექვსი ათასის რიცხვი, და ყოველივე მის ქვეშ მოიყვანება, და ექვსი ათასის კანონის ფარგლებში შესაძლებელია ყველაფრის გაყოფაც და გამრავლებაც, და ამ რიცხვით ყველაფერი მოიქცევა, რაც ყველამ იცის, ვისაც წერა-კითხვა უსწავლია; ასევე, თუ ვინმემ იცის ეს კანონები, რომელთაც კვლავ მოკლედ ვიტყვი, იგი არასოდეს დაბრკოლდება. მაშ, რომელნი არიან ესენი? რომ სათნოება კეთილია, ბოროტება ბოროტია, ხოლო სნეულებები, სიღარიბე, მზაკვრობანი, ცილისწამებანი და ყოველივე ამის მსგავსი ზნეობრივად განურჩეველია; რომ მართალნი აქ იტანჯებიან; თუ ზოგიერთნი კეთილდღეობასაც იღებენ, ეს იმიტომ არის, რომ სათნოება საძულველი არ გამოჩნდეს; რომ ბოროტნი ხარობენ, რათა იქ დაისაჯონ; თუ ზოგიერთნი აქაც ისჯებიან, ეს იმისთვისაა, რომ ბოროტება კეთილად არ გამოჩნდეს და საქმეები დაუსჯელად არ ჩაითვალოს; რომ ყველანი არ ისჯებიან, რათა აღდგომის ჟამი საეჭვოდ არ გახდეს; რომ კეთილთა შორისაც არიან ზოგნი, რომელთაც ბოროტი საქმეები აქვთ და აქ იხდიან მათ, ხოლო ბოროტთა შორისაც არიან კეთილი საქმეების მქონენი და აქ იღებენ საზღაურს, რათა იქ დაისაჯონ; რომ ღვთის საქმეთა უმეტესობა მიუწვდომელია; რომ ფრიად დიდია მანძილი ჩვენსა და მას შორის, და იმდენად დიდია, რომ თქმა შეუძლებელია.
თუ ამას განვიზრახავთ, ვერაფერი შეძლებს ჩვენს აღშფოთებას. თუ განუწყვეტლივ მოვისმენთ საღმრთო წერილებს, ასეთ მაგალითებსაც მრავალს ვიპოვით; ამბობს: „რომელნი შემძლებელ არიან განბრძნობად შენდა ცხორებისათჳს“ (). რადგან წერილები იმასაც გვასწავლის, რაც უნდა ვაკეთოთ, და იმასაც, რაც არ უნდა ვაკეთოთ; მოისმინე, რას ამბობს ეს ნეტარი სხვაგან: „ესავ თავსა შენსა წინამძღურად ბრმათა, ნათლად, რომელნი არიან ბნელსა შინა, მასწავლებად უგუნურთა, მოძღურად ჩჩჳლთა“ (). ხედავ, რომ რჯული ბნელში მყოფთა ნათელია? თუ ასოს მაჩვენებელი ნათელია, იმ ასოსი, რომლის შესახებაც ითქვა: „რამეთუ წიგნი მოაკუდინებს, ხოლო სული აცხოვნებს“ (), მაშ რაღა უნდა ითქვას ცხოველმყოფელი სულის მაჩვენებელზე? თუ ძველი აღთქმა ნათელია, რაღა არის ახალი, სადაც ამდენი რამ გაიხსნა? იქ ისეთი დიდი მანძილია, როგორც მაშინ იქნებოდა, ვინმეს რომ მხოლოდ მიწის მცოდნეთათვის ცა გაეხსნა და ყოველივე დაენახვებინა.
გეჰენის შესახებ ვისწავლეთ, სასუფევლის შესახებ, განკითხვის შესახებ. უგუნურ საქმეებს ნუ ვერწმუნებით; ყოველივე ის გრძნეულებაა. მაშ, რა ვთქვათ იმაზე, რომ ამბობენ, და ხდება კიდეც? იმიტომ, რომ შენ გჯერა, თუკი მართლაც ხდება. მან ტყვედ აგიყვანა, შენი ცხოვრების ბატონია და როგორც სურს, ისე განაგებს მას. მითხარი: თუ რომელიმე ავაზაკთა მეთაურს ხელქვეშ და ძალაუფლებაში ჰყავდეს მეფის ძე, რომელიც მასთან მივიდა, უდაბნო და მასთან ცხოვრება შეიყვარა, შეძლებს თუ არა უთხრას მას, მოკვდება თუ იცოცხლებს? ფრიადაც შეძლებს. რატომ-ღა? იმიტომ კი არა, რომ წინასწარ იცის მომავალი, არამედ იმიტომ, რომ ორივეზე ბატონი ხდება: ყრმის დაღუპვაზეც და გადარჩენაზეც, რადგან იმან თვითონ გაიხადა იგი ბატონად. რადგან თუ მოისურვებს, მოკვლასაც შეძლებს და თუ ინებებს, გაშვებასაც ასევე შეძლებს; რადგან მის ხელქვეშ აღმოჩნდა. თუ გეტყვის, რომ მდიდარი იქნები ან ღარიბი, ორივეზე თვითონ არის ბატონი. ქვეყნიერების უმეტესობამ თავი ეშმაკის ხელქვეშ მისცა.
5.
სხვაგვარადაც: როდესაც ადამიანი რწმენას მიეჩვევა, ესეც დიდად შეეწევა იმ მომტყუებლებს, რადგან წარუმატებლობებს არავინ აქცევს ყურადღებას, არამედ მხოლოდ იმას, თუ სადმე რამე აუხდათ. თუ კი რამე წინასწარმცნობელი ძალა აქვთ, ესენი მე, მორწმუნეს, მომიყვანე. ამას ქედმაღლობით არ ვამბობ, რადგან მათგან გათავისუფლება ქედმაღლობა არ არის. ცოდვებით კი სავსე ვარ, მაგრამ ამათ გამო თავს არ დავიმდაბლებდი; ღვთის მადლით ყველას დავცინი. მომიყვანე ის გრძნეული კაცი; თუ რამე წინასწარმცნობელი ძალა აქვს, თქვას, რა შემემთხვევა და ხვალ რა მექნება. მაგრამ ვერ იტყვის, რადგან მეფის ხელმწიფების ქვეშ ვარ, მას კი არც ჩემზე უფლება აქვს და არც ჩემი დამორჩილება; შორს ვარ მისი ბუნაგებისა და მღვიმეებისგან, მეფეს ვემსახურები.
მაგრამ, ამბობს იგი, ამა და ამ კაცმა მოიპარა და ამა და ამ კაცმა იგი გასცა. უპირველეს ყოვლისა, ეს ყველგან როდი არის ჭეშმარიტი, არამედ სიცილი და სიცრუეა, რადგან არაფერი იციან; ხოლო თუ რამე იციან, უფრო თავიანთი საქმეები უნდა ეთქვათ: როგორ მოიპარეს კერპთა მრავალი შესაწირავი და როგორ გადადნეს უამრავი ოქრო. რატომ არ უთხრეს ეს წინასწარ თავიანთ მღვდლებს? ამიტომ არაფერი იციან; ფულის გულისთვისაც კი ვერ შეძლეს თქმა, როდესაც მათი კერპთმსახურებითი ტაძრები იწვოდა და მრავალი მათთან ერთად იღუპებოდა. რატომ არ უფრთხილდებიან თავიანთ ცხონებას? მაგრამ საქმე მხოლოდ შემთხვევით გამართლებაშია, თუკი სადმე რამეს წინასწარ ამბობენ კიდეც.
ჩვენთანაც არიან წინასწარმეტყველნი, მაგრამ ისინი არ ცდებიან: ერთს არ ამბობენ და მეორეზე არ ტყუიან, არამედ ყველაფერში ჭეშმარიტებას ამბობენ, რადგან სწორედ ეს არის წინასწარმცნობელობა. ბოლოს და ბოლოს, შეწყვიტეთ ეს მძვინვარება, გევედრებით, თუკი ქრისტე გწამთ; ხოლო თუ არ გწამთ, თავს რატომ იგდებთ მასხრად, თავს რატომ იტყუებთ? „ვიდრემდის კელობთ ორითავე გოჯითა?" (). აბა, რაღისთვის მიდიხარ? რას ეკითხები? როგორც კი მიხვედი და როგორც კი ჰკითხე, მაშინვე მონობის ქვეშ დააყენე საკუთარი თავი, რადგან ეკითხები როგორც მორწმუნე. არა, ამბობს იგი, იმიტომ კი არ ვეკითხები, რომ მჯერა, რომ ის ჭეშმარიტებას ამბობს, არამედ მის გამოსაცდელად. ხოლო იმის გამოცდა, ჭეშმარიტებას ამბობს თუ არა, იმ კაცის საქმე არ არის, ვინც დარწმუნებულია, რომ ის ტყუის, არამედ იმისა, ვინც ჯერ კიდევ ეჭვობს. მაშ, რაღისთვის ეკითხები, რა იქნება? რადგან თუ იგი ამას ამბობს: ეს მოხდება, ეს გააკეთე და თავს დააღწევ, მართალია, ასეთ შემთხვევაშიც კი არ უნდა მისცემოდი კერპთმსახურებას, მაგრამ უგუნურება მაინც ამდენად დიდი არ იქნებოდა; ხოლო თუ მხოლოდ მომავალს წინასწარ ამბობენ, ვინც ამას გაიგებს, სხვა არაფერს იძენს ზედმეტი მწუხარების გარდა, რადგან საქმე ჯერ არ აღსრულებულა, მან კი მწუხარება უკვე დაითმინა და საკუთარი თავი ცოცხლადვე შემურვას მისცა.
6.
სხვაგვარადაც: როცა ადამიანი რწმენას შეეჩვევა, ესეც ძლიერ შეეწევა იმ მატყუარებს; რადგან წარუმატებლობებს არავინ აქცევს ყურადღებას, არამედ მხოლოდ იმას, თუ სადმე გაარტყეს. თუ კი რაიმე წინასწარმცნობელი ძალა აქვთ, ისინი მე, მორწმუნეს, მომიყვანე. მაღალფარდოვნად არ ვამბობ ამას; რადგან მათგან გათავისუფლება მაღალფარდოვნება არ არის. ცოდვებით კი სავსე ვარ; მაგრამ ამათ გამო თავს არ დავიმდაბლებდი; ღვთის მადლით ყველას დავცინი. მომიყვანე ის გრძნეული კაცი; თუ რაიმე წინასწარმცნობელი ძალა აქვს, თქვას, რა დამემართება, ხვალ რა მექნება. მაგრამ ვერ იტყვის; რადგან მეფის ძალაუფლების ქვეშ ვარ, და მას ჩემზე არც ხელისუფლება აქვს და არც მორჩილებაში ვყავარ; შორს ვარ მისი ჩასასვლელებისა და მღვიმეებისგან, მეფის ლაშქარში ვმსახურობ.
მაგრამ, ამბობს ვინმე, ასეთმა და ასეთმა მოიპარა, და ასეთმა და ასეთმა იგი ამხილა. უპირველესად, ეს არც ყველგან არის ჭეშმარიტი, არამედ სიცილია და სიცრუე; რადგან არაფერი იციან; ხოლო თუ რამე იციან, უმალ თავიანთზე უნდა ეთქვათ: როგორ მოიპარეს კერპების მრავალი შესაწირავი, როგორ გადადნა უამრავი ოქრო. რატომ არ უთხრეს წინასწარ თავიანთ ქურუმებს? ამიტომაც არაფერი იციან; ფულის გამო კი იმის თქმაც არ შეეძლოთ, როცა მათი საკერპო ტაძრები იწვოდა და მრავალნი მათთან ერთად იღუპებოდნენ. რატომ არ უფრთხილდებიან საკუთარ ხსნას? მაგრამ საქმე მხოლოდ შემთხვევითი წარმატებაა, თუკი სადმე რამეს წინასწარ იტყვიან კიდეც. ჩვენთან არიან წინასწარმეტყველნი, მაგრამ ისინი არ ცდებიან; ერთს კი არ ამბობენ და სხვაში ტყუიან, არამედ ყველაფერში ჭეშმარიტებენ; რადგან სწორედ ეს არის წინასწარმცნობელობა.
ბოლოს და ბოლოს, შეწყვიტეთ ეს მძვინვარება, გევედრებით, თუ ქრისტე გწამთ; ხოლო თუ არ გწამთ, რატომ იგდებთ თავს დასაცინად, რატომ იტყუებთ თავს? „ვიდრემდის კელობთ ორითავე გოჯითა?“ (). რისთვისღა მიდიხარ? რას კითხულობ? როგორც კი მიხვედი, როგორც კი ჰკითხე, შენი თავი მონობის ქვეშ დააყენე; რადგან როგორც მორწმუნე, ისე კითხულობ. არა, ამბობს, იმის რწმენით კი არა, რომ იგი ჭეშმარიტს ამბობს, არამედ გამოსაცდელად. მაგრამ იმის გამოცდა, ამბობს თუ არა ჭეშმარიტს, იმ კაცის საქმე არ არის, ვინც დარწმუნებულია, რომ იგი ცრუობს, არამედ მისი, ვინც ჯერ კიდევ ეჭვობს. მაშ რის გამო კითხულობ, რა მოხდება? რადგან თუ ის ამას ამბობს: ეს მოხდება, ეს გააკეთე და გაექცევიო, უპირველესად, არც ასე უნდა გემსახურა კერპისთვის, თუმცა ასეთი დიდი უგუნურება მაინც არ იქნებოდა; ხოლო თუ ისინი მომავალს წინასწარ ამბობენ, ვინც შეიტყო, სხვა არაფერს იძენს, გარდა ზედმეტი მწუხარებისა; რადგან საქმე ჯერ არ მომხდარა, მან კი მწუხარება უკვე დაითმინა და თავი დამარილებულივით გაახმო.
ეს რომ სასარგებლო ყოფილიყო, ღმერთი ჩვენთვის არ დაიშურებდა; ზეცათა შესახებ მოლაპარაკე შურით არ დაგვიმალავდა მას. რადგან ამბობს: „ყოველი, რაოდენი მესმა მამისა ჩემისაგან, გაუწყე თქუენ“ (), და ყოველივე, რაც მამისაგან მოვისმინე, გაუწყეთ თქვენ; და: „არღარა გეტყჳ თქუენ მონად“, არამედ „გარქუ მეგობრად“ (); და „თქუენ მეგობარნი ჩემნი ხართ“ (). მაშ რატომ არ გაგვიცხადა ესენი? იმიტომ, რომ სურს, მათთან არავითარი საქმე არ გვქონდეს. რადგან ის რომ არ შურს, ჩანს იქიდანაც, რომ ძველებს ეს ეთქმოდათ ვირისა და სხვა რამეების შესახებ, ვინაიდან ჩვილნი იყვნენ; ჩვენთვის კი, რადგან სურს, რომ მათ შესახებ არავითარი საქმე არ გვქონდეს, არც ეს საზრუნავი დაგვიდო, რომ ჩვენთვის გაეცხადებინა. მაგრამ რას ვსწავლობთ? იმას, რაც მათ არ ისწავლეს; რადგან ყველა ის მცირე იყო; ხოლო რაც ჩვენ ვისწავლეთ, ეს არის: რომ აღვდგებით, რომ უკვდავნი ვიქნებით, რომ უხრწნელნი, რომ სიცოცხლეს დასასრული არ აქვს, რომ ყოველივე გაივლის, რომ „აღვიტაცნეთ ღრუბლითა“ (), რომ ბოროტნი სასჯელს მოიხდიან, და ამასთან კიდევ ურიცხვი სხვა რამ, და მათში სიცრუე არაფერია.
განა ბევრად უკეთესი არ არის ამის ცოდნა, ვიდრე იმისა, რომ დაკარგული ვირი იპოვეს? აჰა, დაიბრუნე ვირი, აჰა, იპოვე; რა სარგებელია? განა მას კვლავ სხვა გზით არ დაკარგავ? რადგან თუნდაც მან არ მიგატოვოს, შენ მას სიკვდილისას მიატოვებ; ხოლო ის საქმეები, რომელთა შესახებაც მე ვთქვი, თუ მათი პყრობა გვსურს, მუდამ გვექნება. ამათკენ ვისწრაფოთ, ამათ ჩავეჭიდოთ — დარჩენილებსა და მტკიცეებს. ნუ მივაქცევთ ყურადღებას მისნებს, ნურც წინასწარმეტყველ მკითხავებს, ნურც მატყუარა მოხეტიალეებს, არამედ მხოლოდ ღმერთს, რომელიც ყოველივეს ცხადად იცნობს, რომელსაც აქვს ცოდნა ყოველივესი; და ასე შევიტყობთ ყველაფერს, რისი ცოდნაც საჭიროა, და ყველა სიკეთეს მივაღწევთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.