📋 სარჩევი
„ხოლო ესე უწყოდე, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა დღეთა მოიწინენ ჟამნი ბოროტნი. და იყვნენ კაცნი თავის მოყუარე, ვეცხლის მოყუარე, ლაღ, თავმოთნე, ამპარტავან, მგმობარ, მამა-დედისა ურჩ, უმადლო, უღირს, უყუარულ, უწირავ, მასმენელ, უთმინო, დაუმჭირველ, უზავ, დაუმშჳდებელ, კეთილის მოძულე, შინა-განმცემელ, წარმდებ, აღზუავებულ, გულის თქუმის მოყუარე უფროჲს, ვიდრე ღმრთის მოყუარე. აქუნდეს ხატი ღმრთის მსახურებისაჲ და ძალსა მისსა უარ-ჰყოფდენ. და ამათგანცა განეშორე. რამეთუ ამათგანნი არიან, რომელნი შევლენან სახლებსა და გამოსტყუენვენ დედათა, შეკრებულთა ცოდვითა, მოიპოვებენ გულის თქუმათა თჳთო-სახეთა და ყოვლადვე ისწავებენ და არასადა მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა შემძლებელ არიან მოსვლად.“ ().
1.
პირველ ეპისტოლეში ამბობდა, რომ „ხოლო სული წმიდაჲ ცხადად იტყჳს, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან" (); და კვლავ, იმავე ეპისტოლეში, სხვა ადგილას წინასწარმეტყველებს, რომ შემდეგში მსგავსი რამ მოხდება. აქაც კვლავ იმავეს აკეთებს და ამბობს: „ხოლო ესე უწყოდე, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა დღეთა მოიწინენ ჟამნი ბოროტნი" (). და ამას მხოლოდ მომავალთაგან კი არ აჩვენებს, არამედ უკვე მომხდართაგანაც: „ვითარცა-იგი იანე და იამბრე უჴდებოდეს მოსეს" (), ამბობს. და კვლავ, მსჯელობიდანაც: „სახლსა შინა დიდსა არა არს ჭურჭელი ოქროჲსაჲ ხოლო და ვერხლისაჲ" (). რა საქმეს იქმს ამით? რათა არ შეძრწუნდეს ტიმოთე, არც ვინმე ჩვენგანი, როცა ბოროტი კაცები იქნებიან. თუ მოსეს დროსაც იყვნენ, ამბობს, და ამის შემდეგაც იქნებიან, საკვირველი არაფერია, რომ ჩვენ დროსაც იყვნენ.
„ხოლო ესე უწყოდე, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა დღეთა მოიწინენ ჟამნი ბოროტნი" (). ამას დღეების ან ჟამების დასაძრახად კი არ ამბობს, არამედ იმ დროს მყოფი ადამიანების გამო. რადგან ჩვენც ასე გვჩვევია თქმა: „ჟამნი ბოროტნი" და „არა ბოროტნი", იმის მიხედვით, რაც ამ ჟამებში ადამიანთა მიერ ხდება. და მაშინვე აყენებს ყველა ბოროტების მიზეზს, ფესვსა და წყაროს, საიდანაც ყველა სხვა რამ იბადება: ქედმაღალ შეურაცხყოფას. ვინც ამ ვნებით არის შეპყრობილი, საკუთარ საქმეებსაც აღარ აკვირდება. რადგან როცა ვინმე მოყვასისას არ აკვირდება, როცა მისას უგულებელყოფს, როგორღა დააკვირდება საკუთარს? რადგან როგორც ის, ვინც მოყვასისას ხედავს, საკუთარსაც კარგად მოაწესრიგებს მის საქმეებში, ასევე ის, ვინც მისას შეურაცხყოფს, საკუთარსაც ზემოდან შეხედავს. რადგან თუ ერთმანეთის ასოები ვართ, მოყვასის ცხონება მხოლოდ მისი კი არ არის, არამედ დანარჩენი სხეულისაც; და მოყვასის ზიანი მხოლოდ მასთან კი არ ჩერდება, არამედ დანარჩენ ყოველივესაც ტკივილებით ჭიმავს. თუ ნაგებობა ვართ, რასაც რომელიმე ნაწილი განიცდის, დანარჩენსაც აზიანებს; ხოლო თუ იგი მტკიცეა, დანარჩენის ტვირთვაც შეუძლია.
ასეა ეკლესიაშიც: ძმა უგულებელყავი? საკუთარ თავს ავნე. როგორ? შენმა ასომ არამცირე ზიანი განიცადა. რადგან თუ ის, ვინც ქონებას არ უზიარებს, გეჰენაში მიდის, მაშინ ვინც ხედავს, რომ კაცი უფრო აუცილებელ საქმეებში საფრთხეშია, და ხელს არ უწვდის, მით უფრო მეტად დაემართება ეს, რამდენადაც ზიანი უფრო დიდი გახდა; რადგან ამბობს: „და იყვნენ კაცნი თავის მოყუარე" (). თავისმოყვარე სწორედ ის არის, ვინც ყველაზე მეტად არ უყვარს საკუთარი თავი; ხოლო ძმისმოყვარე უფრო მეტად არის ის, ვისაც საკუთარი თავი უყვარს. აქედან იბადება ვერცხლისმოყვარეობა. რადგან სიყვარულს, რომელიც ფართოა და ყველგან არის განფენილი, თავისმოყვარეობის დამღუპველი და წვრილმანი ბუნება ავიწროებს და მცირედში კუმშავს.
„ვეცხლის მოყუარე" (). აქედან იბადება ტრაბახი, ტრაბახიდან ამპარტავნება, ამპარტავნებიდან გმობა, გმობიდან კი უგუნურება და ურჩობა. რადგან ვინც ადამიანთა წინააღმდეგ მაღლდება, ადვილად მაღლდება ღმერთის წინააღმდეგაც. ასე იბადება ცოდვებიც: ხშირად ქვემოდან ამოდის. ვინც ადამიანთა მიმართ მოწიწებულია, მით უფრო მეტად იქნება ღმერთის მიმართ; ვინც თანამონათა მიმართ შემწყნარებელია, მით უფრო მეტად იქნება მეუფის მიმართ; ხოლო ვინც თანამონებს შეურაცხყოფს, გზაზე წინსვლისას თვით ღმერთსაც შეურაცხყოფს. ამიტომ ნუ შევურაცხყოფთ ერთმანეთს; ეს ხომ ბოროტი სწავლებაა, რომელიც გვასწავლის ღმერთის შეურაცხყოფას. რადგან სწორედ ამით ვშეურაცხყოფთ ღმერთს, როცა ერთმანეთს შევურაცხყოფთ, მას, ვინც გვიბრძანა ერთმანეთის მიმართ დიდი გულმოდგინება გამოგვეჩინა. თუმცა, თუ გსურთ, ამას სხვაგვარადაც, მაგალითით გავხადი ცხადს.
კაენმა ძმა შეურაცხყო და მაშინვე ღმერთიც შეურაცხყო. როგორ შეურაცხყო? იხილე, როგორ კადნიერად მიუგებს ღმერთს: „ნუ მცველი ძმისა ჩემისა ვარ მე?" (). ისავმაც კვლავ ძმა შეურაცხყო და ღმერთიც შეურაცხყო. ამიტომ ამბობდა ღმერთი: „იაკობი შევიყუარე, ხოლო ესავი მოვიძულე" (). ამიტომ პავლეც ამბობს: „ნუვინ მეძავ და ბილწ არნ, ვითარცა-იგი ესავ" (). იოსები ძმებმა შეურაცხყვეს და ღმერთიც შეურაცხყვეს. ისრაელიანებმა მოსე შეურაცხყვეს; ამიტომ ღმერთიც შეურაცხყვეს. ასევე ელის ძეებიც ხალხს შეურაცხყოფდნენ და ღმერთსაც შეურაცხყოფდნენ.
გსურს, საწინააღმდეგო მხრიდანაც იხილო? აბრაამმა ძმა დაინდო და ღმერთსაც დაემორჩილა; ეს ცხადია მისი მორჩილებიდან ძე ისაკის მიმართ, და მთელი სხვა სათნოებიდანაც. კვლავ, აბელი ძმის მიმართ შემწყნარებელი იყო და ღმერთის მიმართაც მოწიწებული. ამიტომ ნუ შევურაცხყოფთ ერთმანეთს, რათა ღმერთის შეურაცხყოფაც არ ვისწავლოთ; პატივი ვცეთ ერთმანეთს, რათა ღმერთის პატივისცემაც ვისწავლოთ. ვინც ადამიანთა მიმართ კადნიერია, ღმერთის მიმართაც კადნიერი ხდება. როცა ვერცხლისმოყვარეობა, თავისმოყვარეობა და უგუნურება ერთად შეიკრიბება, სრულ წარწყმედამდე რაღა რჩება? ყოველივე გახრწნილია და ცოდვების მრავალი ტალახი მოედინება.
„უმადლო" (), ამბობს. რადგან როგორ იქნება ვერცხლისმოყვარე მადლიერი? ვის მიმართ შეიგნებს მადლს? არავის მიმართ; ყველას მტრად მიიჩნევს, რადგან ყველას ქონების მიღება სურს. რადგან მთელი ქონებაც რომ გამოაცარიელო, შენს მიმართ არავითარ მადლს არ შეიგნებს; განრისხდება, რომ ბევრი არ გქონდა და ბევრი რამის პატრონად არ გახადე. თუნდაც მთელი ქვეყნიერების მბრძანებლად გახადო, შენს მიმართ მადლს მაინც არ შეიგნებს; რადგან ფიქრობს, რომ არაფერი მიუღია. მისი სურვილი გაუმაძღარია. რადგან ეს სნეული სურვილია. ასეთია სნეულებათა სურვილები.
2.
ცხელებით შეპყრობილიც ვერასოდეს ძღება, არამედ მუდამ გულისთქმით მთვრალი არასოდეს ივსება და მუდამ სწყურია. ასევე ფულზე გაგიჟებულმაც არასოდეს იცის, როგორ აღავსოს გულისთქმა; და რაკი არასოდეს ივსება, რამდენიც უნდა გადმოუცალო, მადლობას არ გეტყვის. რადგან მხოლოდ იმას ეტყვის მადლობას, ვინც იმდენს მისცემს, რამდენიც მას სურს; ამას კი ვერავინ შეძლებს, რადგან მის სურვილს საზომი არა აქვს; მაშასადამე, იგი არავის ეტყვის მადლობას. არაფერია ისე უმადური, როგორც ვერცხლისმოყვარე; არაფერია ისე უგრძნობი, როგორც ფულისმოყვარე; იგი მთელი დასახლებული სამყაროს მტერია; ბრაზობს, რომ ადამიანები არსებობენ, რადგან სურს, ყოველივე უდაბურებით იყოს სავსე, რათა ყველას ქონება თვითონ ჰქონდეს. და მრავალ ასეთ რამეს წარმოიდგენს: ნეტავ ქალაქში მიწისძვრა მომხდარიყო, ამბობს იგი, მერე ყველა დამარხულიყო და მარტო მე გადავრჩენილიყავი, რათა, თუ შესაძლებელი იქნებოდა, ყველას ქონება მიმეღო; ნეტავ ჭირი მოსულიყო და ყველა დაეღუპა ოქროს გარდა; ნეტავ წარღვნა მომხდარიყო, ან ზღვის მოვარდნა; ათას ასეთ რამეს იგონებს და არაფერს კეთილს, არამედ მიწისძვრებს, მეხის დაცემებს, ომებს, ჭირსა და ყოველივე ამის მსგავსს ნატრობს. მითხარ, უბადრუკო, საწყალო და ყოველ მონაზე მეტად დამონებულო, ყველაფერი ოქრო რომ ყოფილიყო, განა თვით ოქროსგან არ დაიღუპებოდი, შიმშილით მოსპობილი?
მიწისძვრა რომ მომხდარიყო და მთელი ქვეყანა შთანთქმულიყო, შენც დაიღუპებოდი ამ მომაკვდინებელი გულისთქმისგან; რადგან თუ დედამიწაზე ადამიანი აღარ იქნებოდა, ცხოვრებისათვის საჭირო საქმეები შენთვის ვერ მოეწყობოდა. დავუშვათ, რომ მთელ ქვეყანაზე მყოფი ყველა ადამიანი ერთიანად გამქრალია, მერე კი მათი ოქრო და ვერცხლი როგორღაც თავისით შენთან მოსულა (რადგან ისინი სულელურსა და შეუძლებელსაც წარმოიდგენენ), და მათი სიმდიდრე, ოქრო, ვერცხლი, აბრეშუმის სამოსი, ყოველივე ოქროთი შემკული, თავისით შენს ხელებში მოსულა; რა სარგებელია? ასე ხომ ყველაზე მეტად სიკვდილი დაგატყდებოდა თავს: აღარ იქნებოდნენ მეპურენი, აღარ იქნებოდნენ მიწათმოქმედნი, მხეცები დაეუფლებოდნენ ყველაფერს და დემონები სულს შეგიძრწუნებდნენ. ახლაც ხომ მას მრავალი დემონი იპყრობს; მაშინ კი ისინი გაოგნებამდეც მიგიყვანდნენ და უმალ დაგღუპავდნენ. მაგრამ მე ეს არ მინდოდაო, ამბობს იგი, არამედ ის მინდოდა, რომ მიწათმოქმედნიც ყოფილიყვნენ და მეპურეებიცო. მაგრამ ისინიც ხომ ხარჯვას დაიწყებდნენ. მაგრამ მე არ მინდოდა, რომ მათ ხარჯი გაეღოთო. ასეთი დაუძღომელია ეს გულისთქმა.
რადგან ამაზე სასაცილო რა იქნებოდა? ხედავ საქმეთა გამოუვალობას? მას სურს ბევრი ჰყავდეს, ვინც მას მოემსახურება, და სტკივა, რომ ისინი საზრდოს იღებენ, რადგან ამით მის ქონებას ამცირებენ. მაშ რა, მითხარ? ნუთუ გინდა, ადამიანები ქვისანი იყვნენ? ეს ყველაფერი მასხრად ასაგდებია: ტალღები, ღელვა, ქარიშხალი, ზღვის ბობოქრობა და დიდი მღელვარება სულში; მუდამ შია, მუდამ სწყურია. მითხარ, განა ასეთ კაცს არ შევიწყალებთ და არ დავიტირებთ? მაგრამ სხეულებში ასეთი რამ უმძიმესი ტანჯვაა, რომელსაც ექიმები ბულიმიას უწოდებენ, როცა კაცი ბევრს ჭამს, მაგრამ შიმშილისაგან არ თავისუფლდება; ხოლო სულში იმავე ვნებას არ დავიტირებთ? რადგან ვერცხლისმოყვარეობა სულის ბულიმიაა: ბევრით ივსება, მაგრამ არასოდეს ჩერდება, არამედ გულისთქმისგან მუდამ იჭიმება და იტანჯება.
რადგან თუ ამ ვნებისაგან გასათავისუფლებლად საჭირო იქნებოდა ჰელებორის დალევა, ან ათიათასგზის უფრო მძიმეს დათმენა, განა ეს გულმოდგინედ არ უნდა მიგვეღო? არ არსებობს ფულის ისეთი სიმრავლე, რომელსაც დაუძღომელი მუცლის აღვსება შეეძლოს. მაშ, ჩვენ არ შევრცხვებით, თუ ფულისათვის ზოგნი ასე მძვინვარებენ, ხოლო ღმერთის მიმართ ჩვენ სიყვარულის უმცირეს ნაწილსაც კი არ ვაჩვენებთ, არამედ ღმერთი ჩვენთვის ვერცხლზე ნაკლებ პატივცემული ხდება? რადგან ვერცხლისათვის ადამიანები უძილობასაც, უცხოობაში სიარულსაც, ზედიზედ მოსულ საფრთხეებსაც, სიძულვილსაც, შეთქმულებებსაც და ყველაფერს ითმენენ; ჩვენ კი ღმერთისათვის უბრალო სიტყვის თქმასაც ვერ ვიტანთ და მტრობის მიღებასაც ვერ ვბედავთ, არამედ, როცა რომელიმე დაჩაგრულის დაცვაა საჭირო, ძლიერთა მტრობასა და საფრთხეებს ვერიდებით და უსამართლოდ დაჩაგრულს ვღალატობთ; და ღმერთისაგან შემწეობის ძალა რომ მივიღეთ, მას ვკარგავთ, რადგან არ გვსურს, რომ ვძულდეთ და გვემტერებოდნენ; და მაშინვე მრავალნი ამას იშველიებენ და ამბობენ: უსაფუძვლოდ გიყვარდეს, უსაფუძვლოდ ნუ გძულსო. ნუთუ ეს არის უსაფუძვლოდ სიძულვილის ატანა? და ამ სიძულვილზე უკეთესი რაღაა?
რადგან ღმერთისათვის ატანილი სიძულვილი ბევრად უმჯობესია, ვიდრე ღმერთისათვის მიღებული მეგობრობა. რადგან როცა ღმერთისათვის ვუყვარვართ, პატივის მოვალენი ჩვენ ვართ; ხოლო როცა ვძულვართ, თვითონ ღმერთი არის ჩვენთვის საზღაურის მოვალე. რამდენადაც უნდა უყვარდეთ ოქრო ფულისმოყვარეებს, სიყვარულის საზომი არ იციან; ჩვენ კი თუ მცირედ რამეს ვიმოქმედებთ, გვგონია, რომ ყველაფერი აღვასრულეთ. როგორც მათ უყვართ ოქრო, ჩვენ ღმერთი ასე არ გვიყვარს, და არც ამის უმცირესი ნაწილი. დიდია მათი ბრალდება, რადგან ოქროს მიმართ ასეთ მძვინვარებას იჩენენ; დიდია ჩვენი განსჯა, რადგან ღმერთის მიმართ ასე არ ვმძვინვარებთ, არამედ რამდენ პატივსაც მიწას მიაგებენ (რადგან საბადოს ოქრო მიწაა), რამდენ პატივსაც ისინი მიწას ანიჭებენ, იმდენსაც კი არ მივაგებთ ჩვენ ყოველთა მეუფეს.
3.
ვიხილოთ მათი მძვინვარება და შეგვრცხვეს. რა ვთქვათ, თუ ჩვენც, მართალია, ოქროსათვის არ ვიწვით, მაგრამ არც ღმერთს ვევედრებით გულმოდგინედ? იქ ადამიანები ცოლს, შვილებს, ქონებასა და თვით საკუთარ ცხონებასაც უგულებელყოფენ, თანაც არ იციან, გაამრავლებენ თუ არა თავიანთ ქონებას; რადგან ხშირად შუა იმედებში სულიც დატოვეს და ამაოდ დაშვრილნი წავიდნენ. ჩვენ კი ვიცით, რომ სასურველს მივაღწევთ, თუ მას ისე შევიყვარებთ, როგორც სიყვარული გვმართებს, მაგრამ მაინც არ გვიყვარს; პირიქით, ყველაფერი გავაციეთ: მოყვასისადმი სიყვარულიცა და ღმერთისადმი სიყვარულიც; ხოლო ღმერთისადმი სიყვარული მისგან მოდის, რადგან მოყვასისადმი სიყვარულიც მისგან არის. რადგან შეუძლებელია, შეუძლებელია, კაცს, რომელმაც სიყვარული არ იცის, რაიმე კეთილშობილი და მამაცი აზრი ჰქონდეს. რადგან ყველა სიკეთის საფუძველი სხვა არაფერია, თუ არა მეგობრობა; ამიტომაც ამბობს: „ამათ ორთა მცნებათა ყოველი სჯული და წინაწარმეტყუელნი დამოკიდებულ არიან“ (). როგორც ცეცხლი, როცა შეშაში შედის, ჩვეულებრივ, ყველაფერს განწმენდს, ასევე სიყვარულის სითბოც, სადაც კი ჩავარდება, ყველაფერს აღმოფხვრის და წყვეტს იმას, რაც ღვთაებრივ თესლს აზიანებს, და მიწას თესლის მისაღებად სუფთას ხდის.
სადაც სიყვარულია, იქ ყველა ბოროტება აღმოფხვრილია; არ არის ვერცხლისმოყვარეობა, ბოროტებათა ფესვი; არ არის ვერცხლისმოყვარეობა, არ არის მკვეხარობა; რადგან ვინ იქადიდებდა თავს მეგობრის წინაშე? მაშ, არაფერი ისე არ ხდის კაცს მდაბალს, როგორც სიყვარული. რადგან მეგობრებისთვის მონათა საქმეებსაც ვასრულებთ და არ გვრცხვენია, არამედ ამგვარი მსახურებისთვის მათ მადლობასაც ვუხდით; არც ფულს ვზოგავთ და ხშირად არც სხეულს; უკვე ყოფილა, რომ ვიღაცას საყვარელი ადამიანისათვის ზედმეტადაც გაურისკავს თავი. სადაც ნამდვილი მეგობრობაა, იქ არც შურია და არც ბოროტსიტყვაობა; რადგან მეგობრებს არა მხოლოდ არ ვაბეზღებთ, არამედ მათ დამბეზღებლებსაც პირს ვუხშობთ. ყველაფერი მშვიდია, ყველაფერი თვინიერი; ბრძოლისა და დავის კვალიც კი არ ჩანს; ყველაფერი მშვიდობით არის სავსე, რადგან ამბობს: „აღმასრულებელი სჯულისაჲ სიყუარული არს“ (); მასთან არაფერია უსიამოვნო. როგორ? რადგან თვით ცოდვებიც: მომხვეჭელობა, მტაცებლობა, შური, ბოროტსიტყვაობა, უგუნური თავხედობა, ცრუფიცი, სიცრუე - ეს ყველაფერი ირღვევა, როცა სიყვარული არსებობს; რადგან ცრუმფიცებელნი იმიტომ იფიცებენ ცრუდ, რომ მიტაცება სურთ; საყვარელ ადამიანს კი ვერავინ გაძარცვავდა, არამედ თავისასაც მიუმატებდა საყვარელს, რადგან ამისთვის უფრო მეტად ვმადლობთ, ვიდრე მისგან რომ მიგვეღო.
ეს იცით თქვენ, ვისაც მეგობრები გყოლიათ; მეგობრებს კი სახელითამდე არ ვგულისხმობ, არც ცარიელი სახელწოდებით, არამედ იმას, თუ ვინმეს ისე უყვარდა, როგორც სიყვარული მართებდა, თუ ვინმე ვინმეს გულით მიეკრა. თუ ვინმემ არ იცის, მცოდნეთაგან ისწავლოს. ახლა წერილებიდან საოცარ მეგობრობას მოგითხრობთ. საულის ძემ, იონათანმა, დავითი შეიყვარა, როგორც ამბობს: „შეიყვარა იგი იონათან, ძემან მეფისამან, სიყუარულითა დიდითა, ვითარცა თავი თჳსი“ (); ისე, რომ მის დატირებაშიც ამბობდა: „მტკივის შენთჳს, იონათან, ძმაო, ქმუნლკეთილობა იგი შენი, რამეთუ საყუარელ იყავ ჩემდა. და რომელი უმჯობეს იყავ სიყუარულისა და ქმნულკეთილ უფროს დედათა!“ (). „იონათან, სასიკუდინედ ჩემდა იწყალ!“ ().
მაშ რა? ნუთუ მან შეშურდა მისი? არასგზით, თუმცა შეშურების მიზეზი ნამდვილად ჰქონდა. როგორ? საქმეებიდან ხედავდა, რომ მეფობა მასთან, დავითთან, მოდიოდა, და მაინც არაფერი მსგავსი არ განუცდია; არ უთქვამს: „ეს არის ის, ვინც მამეულ მეფობას წამართმევსო", არამედ მას ხელისუფლებასაც უმზადებდა და მეგობრის გამო მამასაც არ ინდობდა. მაგრამ ნურავინ ჩათვლის მას მამის შეურაცხმყოფლად; რადგან მამას უსამართლოდ არ ექცეოდა, არამედ მის მზაკვრობებსა და უსამართლობებს აკავებდა. უფრო მეტად ინდობდა, ვიდრე უსამართლოდ ექცეოდა; არ მისცა მას ნება, უსამართლო მკვლელობამდე მისულიყო. მის გამო მრავალჯერ სიკვდილიც ისურვა. არ დაუბრალებია, არამედ მამასაც პირს უხშობდა; არ შეშურდა, არამედ დაეხმარა კიდეც; მას მხოლოდ ფული კი არ გაუზიარა, არამედ ხსნაც.
ფულს რაღას ვამბობ? მისთვის სულიც კი გასწირა. მეგობრის გამო მშობელსაც არ მოერიდა, რადგან ერთი უსამართლო საქმეებს იწყებდა, მეორე კი საკუთარ თავში არაფერს მსგავსს არ გრძნობდა. მაშ, იქ მეგობრობა მართალთან იყო; ასეთი იყო იონათანი. ახლა კი დავითიც ვიხილოთ. მას სამაგიეროს მიგების ჟამი არ მიეცა; რადგან ის, იონათანი, დავითის გამეფებამდე წინასწარ წარტაცებულ იქნა, და სანამ კეთილის მიმღები მეფობამდე მივიდოდა, კეთილისმყოფელი დაიღუპა.
მაშ რა? რაშიც შესაძლებელი და ნებადართული იყო, ვიხილოთ, როგორ აჩვენებდა მეგობრობას მართალი. ამბობს: „საყუარელ იყავ ჩემდა“ (); „სასიკუდინედ ჩემდა იწყალ“ (). ნუთუ მხოლოდ ეს? რადგან ესეც მცირედი არ იყო; მაგრამ მის ძესაც და შთამომავალსაც ბევრჯერ საფრთხეთაგან გამოიტაცებდა, მამის მადლს იხსენებდა; და განუწყვეტლივ ისე იცავდა და უფრთხილდებოდა მათ, თითქოს თავისი ძის შთამომავლები ყოფილიყვნენ. ასეთი მეგობრობა მსურს, ყველას ჰქონდეს როგორც ცოცხალთა, ისე გარდასულთა მიმართ.
4.
ისმინონ ქალებმა, განსაკუთრებით კი იმათ, ვინც მეორე ქორწინებას ეწევა და გარდაცვლილის სარეცელს არღვევს, იმათ, ვისაც პირველი უყვარდა, რადგან სწორედ ამიტომ ვთქვი: წასულებთანაც-მეთქი. ამას იმიტომ კი არ ვამბობ, თითქოს მეორე ქორწინებას ვკრძალავდე ან მას უწესობას ვუწოდებდე; პავლე ამის ნებას არ მაძლევს, პირზე აღვირს მადებს და ქალებს ეუბნება: „იქორწინე თუ, არაჲ სცოდე;“ (). მაგრამ ვნახოთ შემდგომიც: „ხოლო უსანატრელეს არს, უკუეთუ ეგრეთ დაადგრეს“ (); ეს ბევრად სჯობს იმას. რატომ? მრავალი მიზეზის გამო. რადგან თუ ქორწინებას საერთოდ არქორწინება სჯობს, მით უფრო ეს სჯობს იმას. მაგრამ, ამბობს იგი, ზოგმა ქვრივობა ვერ იტვირთა და უბედურებებში ჩაცვივდა; რადგან ვერ გაიგეს, რა არის ქვრივობა. ქვრივობა ის კი არ არის, რომ მეორე ქორწინებას არ ეზიარო, ისევე როგორც ქალწულობაც ის არ არის, რომ ქორწინება არ გქონდეს გამოცდილი; მაშ რა არის? როგორც იქ კრძალულება და უფალთან დაუბრკოლებლად ყოფნაა საჭირო, ასევე აქაც მარტოობაში დარჩენა, ვედრებებში დაყოვნება და განცხრომისა და ფუფუნებისგან გათავისუფლებაა საჭირო; რადგან ამბობს: „ხოლო რომელი-იგი იშუებდეს, ცოცხლივვე მკუდარ არს.“ ().
თუ ქვრივად დარჩენისას იმავე ქედმაღლობას, იმავე ამპარტავნულ იერს და იმავე შემოსვას აპირებ, რაც ქმრის სიცოცხლეში გქონდა, სჯობს იქორწინო; რადგან ბოროტება შეერთება კი არ არის, არამედ ზედმეტ საქმეებში ჩარევა. შენ კი იმას, რაც ბოროტება არ არის, არ აკეთებ; ხოლო იმას, რაც განურჩეველი კი არა, ბრალდების ქვეშ მყოფია, იტვირთავ. ამიტომაც ამბობს მოციქული: „რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა.“ (); რადგან მათ არ იცოდნენ, როგორ ექვრივათ კეთილად. გსურს გაიგო, რა არის ქვრივი და რა არის ქვრივის ღირსება? მოუსმინე პავლეს, რომელიც ამბობს: „უკუეთუ შვილნი განზარდნა, უკუეთუ სტუმარნი ისტუმრნა, უკუეთუ წმიდათა ფერჴნი დაჰბანნა, უკუეთუ ჭირვეულთა შეეწია, უკუეთუ ყოველსა საქმესა კეთილსა შეუდგა.“ (). რადგან, როცა ქმრის სიკვდილის შემდეგ დიდძალი სიმდიდრის ტვირთით ხარ გარემოცული, ბუნებრივია, ქვრივობას ვერ იტვირთავ. ამიტომ გადაიტანე ეს სიმდიდრე ცაში და ქვრივობის ტვირთი შენთვის სატარებელი გახდება. მაშ რა, ამბობს იგი, თუ მყავს შვილები, მამობრივი მემკვიდრეობის მემკვიდრეები? ისინიც ასწავლე სიმდიდრის არაფრად ჩაგდება; შენი კი გადაიტანე, მათ იმდენი მიუყავი, რამდენიც საკმარისია; ისინიც ასწავლე, რომ სიმდიდრეზე მაღლა იდგნენ.
მაშ რა, ამბობს იგი, თუ მონათა სიმრავლე გარს მახვევია? თუ საქმეების გუნდი, ოქრო და ვერცხლი მადგას თავს? როგორ ვიქნები ამ დაცვისთვის საკმარისი, როცა კაცის მფარველობა მჭირდება? ეს ყველაფერი თავის მართლება და საბაბია; და ეს მრავალმხრივ ცხადია. რადგან თუ სიმდიდრისკენ არ მიისწრაფვი და არც არსებული ქონების გამრავლება გსურს, ტვირთი შენთვის მსუბუქია; შენარჩუნებაზე ბევრად უფრო მძიმეა შემოხვევა და დაგროვება. ამიტომ, თუ ერთ რამეს, დაგროვების სურვილს, ამოკვეთ, ამბობს იგი, და არსებულიდან გაჭირვებულთ მისცემ, ღმერთი თავის ხელს დაგიფარავს; და თუ მართლაც ობლების მემკვიდრეობას განაგებ და ამას ამბობ, ხოლო ამ საბაბით ანგარებით არ გიპყრია იგი, გულთა განმჭვრეტელმა იცის, როგორ დააყენოს მათი სიმდიდრე უსაფრთხოდ, სწორედ მან, ვინც შვილების გაზრდა ბრძანა. რადგან შეუძლებელია, შეუძლებელია, რომ მოწყალებით ფესვგადგმულ სახლს რაიმე საშინელი შეემთხვეს; მაგრამ თუნდაც დროებით შეემთხვეს, კეთილად დასრულდება. ეს მთელი სახლისთვის ფარსა და შუბზე მეტად იქნება.
მოისმინე, რას ამბობს ეშმაკი იობის შესახებ: „ანუ არა შენ მოზღუდეა გარემო მისა და შინაგანი სახლისა მისისაჲ?“ (). რატომ? მოისმინე თვით იობს, რომელიც ამბობს: „თუალი ვიყავ ბრმათაჲ და ფერჴი მკელობელთაჲ, რამეთუ ვიყავ მამაჲ ობოლთა“ (). როგორც ის, ვინც თავს სხვისი უბედურებებისგან არ წყვეტს და თანატკივილში სწავლობს, არასოდეს თავის საკუთარ უბედურებებშიც კი არ განიცდის რაიმე ბოროტს, ასევე ის, ვისაც თანალმობისგან მომავალი მწუხარების ტარება არ სურს, ყოველივე ამას თავისაში იხილავს. და როგორც სხეულში ხელი, როცა ფეხი ლპება, თუ თანალმობას არ გამოიჩენს, ჭრილობას არ გაწმენდს, წამალს არ დაადებს და ჩირქს არ ჩამობანს, ამას თავის საკუთარ ბოროტებებში განიცდის, და ის, რომელმაც არ ინება სხვას ემსახუროს, როცა თვითონ ვნების გარეთ იყო, თავად გახდება ამ ვნებისთვის დამნაშავე; რადგან იქიდან მომავალი ბოროტება მასზეც მოვა და მისი საქმე უკვე მსახურებას აღარ შეეხება, არამედ მკურნალობასა და გათავისუფლებას; ასეა აქაც: ვისაც არ სურს სხვებთან ერთად იტანჯოს, თვითონ იტკენს. ამბობს: „ანუ არა შენ მოზღუდეა გარემო მისა და შინაგანი სახლისა მისისაჲ?“ (), და მე ვერ ვბედავ თავდასხმას. მაგრამ, ამბობს იგი, მან საშინელებები განიცადა. მაგრამ ის საშინელებანი მრავალი სიკეთის მიზეზი გახდა: ქონება გაორმაგდა, საზღაური უფრო დიდი გახდა, სიმართლე გამრავლდა, გვირგვინები ბრწყინვალე იყო, ჯილდოები ნათელი, და სულიერიცა და ცხოვრებისეულიც გაიზარდა. შვილები დაკარგა? მაგრამ მიიღო არა იგივე შვილები, არამედ სხვები მათ ნაცვლად; ხოლო იმათაც ღმერთი აღდგომისთვის უნახავდა. თუ იგივე შვილები დაებრუნებინა, რიცხვის მხრივ მას ნაკლები ექნებოდა; ახლა კი ღმერთმა სხვები მისცა მათ ნაცვლად და იმათაც აღდგომაში წარადგენს. ყოველივე ეს მას იმისგან ჰქონდა, რომ მოწყალებათა საქმეებში მზად იყო; ეს ჩვენც გავაკეთოთ, რათა იმავე სიკეთეებს მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.