📋 სარჩევი
„პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა, და უფლისა იესუ ქრისტეს – სასოებისა ჩუენისაჲთა, ტიმოთეს, ერთგულსა შვილსა სარწმუნოებით, მადლი, წყალობაჲ და მშჳდობაჲ ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა.“ ().
1.
დიდი იყო მოციქულის ღირსება, დიდი და საკვირველი; და ყველგან ვხედავთ, რომ პავლე წინ წარმოაჩენს ამ ღირსების მიზეზებს — არა როგორც პატივის მიმტაცებელი, არამედ როგორც ის, ვისაც იგი ჩააბარეს და აუცილებლობა აქვს. რამეთუ როცა საკუთარ თავს „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი ნებითა ღმრთისაჲთა" () უწოდებს, როცა ამბობს, რომ „პავლე, მონაჲ იესუ ქრისტესი, ჩინებული მოციქული, რჩეული სახარებასა მას ღმრთისასა" (), და კვლავ სხვაგან: „რამეთუ უნებელი ზედა-მაც მე" (), და როცა ამბობს, რომ ამისთვისაა გამორჩეული, ეს ყველაფერი პატივმოყვარეობისა და ქედმაღლობის უარყოფაა. რამეთუ როგორც ის, ვინც ღმერთისგან მიუცემელ პატივს ეძალება, უკიდურესი მხილების ღირსია, ასევე ისიც, ვინც მიცემულ პატივს განიშორებს და გაექცევა, სხვა ბრალდებებს — ურჩობასა და დაუმორჩილებლობას — ექვემდებარება. ამიტომ ახლაც, ტიმოთეს მიმართ ეპისტოლის დასაწყისში, პავლე ამას ამბობს, როცა ასე წერს: „პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა" (). აქ არ უთქვამს: „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი ნებითა ღმრთისაჲთა" (), არამედ თქვა, რომ ბრძანებითაა. რამეთუ ტიმოთეს რაიმე ადამიანური რომ არ განეცადა და არ ეფიქრა, თითქოს პავლე მასაც და მოწაფეებსაც თანასწორად ესაუბრებოდა, ამიტომ ასე დაიწყო.
და სად უბრძანა მას ღმერთმა? მოციქულთა საქმეებში ვპოულობთ, რომ სულიწმინდა ამბობს: „გამომირჩიეთ მე პავლე და ბარნაბა"1 (). და ყველგან, როცა წერს, მოციქულის წოდებასაც ურთავს, რათა მსმენელს ასწავლოს, ნათქვამი ადამიანურ სიტყვებად არ მიიჩნიოს; რამეთუ მოციქული თავისას არაფერს იტყოდა; და როცა მოციქულს ამბობს, მსმენელის გონებას მაშინვე გამგზავნელისკენ მიმართავს. ამიტომ ყველა ეპისტოლეში ამას წინასწარ აყენებს, სიტყვას სარწმუნოს ხდის და ასე ამბობს: „პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა" ().
თუმცა არსად ჩანს, რომ მამამ უბრძანა; ყველგან ქრისტე ესაუბრება მას. რას ამბობს? „წარვედ, რამეთუ ნათესავთა შორიელთა მიგავლინო შენ" (); და კვლავ: „კეისრისა ჯერ-არს შენდა წარდგომაჲ" (). მაგრამ რასაც ძე უბრძანებს, იმასვე მამის ბრძანებებად ამბობს, ისევე როგორც სულიწმინდის ბრძანებებს — ძისად. აჰა, პავლე სულიწმინდისგან გამოიგზავნა, სულიწმინდისგანვე გამოირჩა, და ამბობს, რომ ეს ღმერთის ბრძანებაა. მაშ, რა? ნუთუ ის, რომ მისი მოციქული მამის ბრძანებითაა გამოგზავნილი, ძის ხელმწიფებას აკნინებს? არამც და არამც; დააკვირდი, როგორ გახადა იგი ხელმწიფება საერთო. რადგან როცა თქვა: „ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა", შემდეგ დაამატა: „და უფლისა იესუ ქრისტეს – სასოებისა ჩუენისაჲთა" (). დააკვირდი, რა ზედმიწევნით დაადგინა წოდებები? და აი, ფსალმუნმგალობელი ამას მამის შესახებ ამბობს: „სასოო ყოველთა კიდეთა ქუეყანისათაო" (); კვლავ ნეტარი პავლე სხვაგან წერს: „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით, რამეთუ ვესავთ ღმერთსა ცხოველსა და ჭეშმარიტსა"2 ().
მოძღვრისთვის აუცილებელია საფრთხეთა მოთმინება — და მოწაფეებზე ბევრად მეტისა. რამეთუ ამბობს: „დავსცე მწყემსი, და განიბნინენ ცხოვარნი" (). ვინაიდან ეს ასე ხდება, ეშმაკი მათ წინააღმდეგ უფრო მძაფრად ქრის, რადგან მათ მოსპობასთან ერთად სამწყსოც იფანტება. რამეთუ როცა ცხვრებს კლავს, სამწყსოს ამცირებს; მაგრამ როცა მწყემსს შუაგულიდან მოაშორებს, მთელ სამწყსოს ღუპავს. ამიტომ, ვინაიდან ნაკლები შრომით უფრო დიდ ზიანს ქმნის და ერთი სულის დაღუპვით ყველაფერს აზიანებს, მათ უფრო მეტად ესხმის თავს.
ამიტომ თავიდანვე, თვით შესავლიდან, ტიმოთეს სულს აღამაღლებს და ამბობს: მაცხოვარი ღმერთი გვყავს, ხოლო სასოება — ქრისტე. ბევრს ვითმენთ, მაგრამ დიდი სასოებები გვაქვს; საფრთხეში ვართ, ჩვენ წინააღმდეგ მზაკვრობენ, მაგრამ გვყავს მხსნელი — არა ადამიანი, არამედ ღმერთი. ამიტომ მხსნელი არ უძლურდება, რამეთუ ღმერთია, და როგორი საფრთხეებიც უნდა იყოს, ვერ გვძლევენ; არც სასოება შერცხვება, რამეთუ ქრისტეა. რამეთუ ამ ორის წყალობით ვიტანთ საფრთხეებს: ან სწრაფად ვთავისუფლდებით მათგან, ან კეთილი სასოებებით ვიკვებებით. მაგრამ როგორაა, რომ თავის თავს არსად უწოდებს მამის მოციქულს, არამედ ქრისტეს მოციქულს? ყველაფერს საერთო საკუთრებად წარმოაჩენს, და თვით სახარებასაც ღმერთის სახარებას უწოდებს; რამეთუ რასაც არ უნდა ვითმენდეთ, ამბობს, აქაური ყოველივე არაფერია.
„ტიმოთეს, ერთგულსა შვილსა სარწმუნოებით" (). ესეც ნუგეშია. რამეთუ თუ მან ისეთი რწმენა გამოაჩინა, რომ პავლეს შვილი გამხდარიყო — და არა უბრალოდ შვილი, არამედ ნამდვილი — მომავალზეც გამხნევდება. რწმენის თვისება კი ის არის, რომ თუნდაც მიმდინარე მოვლენები აღთქმებს ეწინააღმდეგებოდეს, არ დაეცეს და არ შეძრწუნდეს. მაგრამ აჰა, შვილიც არის და ნამდვილი შვილიც, და არსად არის იმავე არსებისა.3 მაგრამ რა? განა ეს წოდება უაზრო იყო? მაგრამ იგი პავლესგან არ იყო, ამბობს; ამიტომ ეს არ აღნიშნავს იმას, რომ ვინმესგან არსებითად იყოს. მაშ, რა? სხვა არსებისა იყო? არც ეს.
რადგან მას შვილად რომ უწოდა, ამიტომ დაუმატა — რწმენაში, რათა ეჩვენებინა, რომ ნამდვილი იყო და პავლესგან იყო; არაფრით განსხვავდებოდა, რწმენის მიხედვით მსგავსება ჰქონდა; ეს ადამიანებში არსების მხრივ ხდება: ძე მამას ჰგავს, მაგრამ არა ისე, როგორც ღმერთთან, რამეთუ იქ სიახლოვე უფრო დიდია. აქ, ადამიანებში, თუმცა არსებით ერთი და იგივე არიან, მაინც მრავალი სხვა რამით განსხვავდებიან: ფერით, სახით, გონიერებით, დროით, განზრახვით, სულთან დაკავშირებულით, სხეულთან დაკავშირებულით, გარეგანით; და ისინი ერთმანეთისგან უფრო მრავალი რამით განსხვავდებიან, ვიდრე ერთმანეთს უერთდებიან; იქ კი ამ ზღუდეთაგან არაფერია. გამოთქმა „ბრძანებით“ უფრო ქმედითია, ვიდრე „ხმობილი“, როგორც ამის სწავლა სხვაგანაც შეიძლება. ამ სიტყვებს — ტიმოთეს, ნამდვილ შვილს — ჰგავს ისიც, რასაც კორინთელებს ეუბნება: „ქრისტე იესუჲს მიერ ... მე გშვენ თქუენ" (), ესე იგი, რწმენაში. ხოლო ზედსართავს ნამდვილი იმიტომ ამატებს, რომ სურს აჩვენოს მისი ზედმიწევნითი და სხვებზე აღმატებული მსგავსება პავლესთან; და არა მხოლოდ ეს, არამედ მისდამი სიყვარულიცა და დიდი განწყობაც. აჰა, ეს თანდებული -ში კვლავ რწმენაზეა ნათქვამი; რამეთუ ამბობს: ნამდვილ შვილს რწმენაში. ხედავ, ქებაც რაოდენ დიდია, თუ მას არა მხოლოდ თავის ძეს უწოდებს, არამედ ნამდვილ შვილსაც. „მადლი, წყალობაჲ და მშჳდობაჲ ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა" ().
2.
რატომ არის, რომ სხვა ეპისტოლეებში არსად წამოუყენებია წინ წყალობა, აქ კი წამოაყენა? ესეც დიდი მოსიყვარულეობიდანაა; რამეთუ შვილს უფრო მეტს უსურვებს, რადგან მის გამო ეშინია და თრთის. იმდენად ეშინოდა, რომ, რაც არსად გაუკეთებია, სხეულებრივი საქმეების გამოც კი მისწერა მას, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ღჳნოჲცა მცირედ იჴუმიე სტომაქისათჳს და ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათჳს" (). რამეთუ განსაკუთრებით მოძღვრებს სჭირდებათ მეტი წყალობა. ამბობს: „ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა" (). აქაც კვლავ ნუგეშია. რამეთუ თუ ღმერთი მამაა, იგი შვილებზე ზრუნავს; მოისმინე ქრისტე, რომელიც ამბობს: „ანუ ვინ არს თქუენგანი კაცი, რომელსა სთხოვდეს ძე თჳსი პურსა, ნუ ქვაჲ მისცესა მას?" ().
„ვითარცა-იგი გლოცევდ შენ დადგრომად ეფესოს შინა, მირაჲ-ვიდოდე მაკედონიად" (). მოისმინე, რაოდენ ნაზია ეს: როგორ არ იყენებს მოძღვრის ხმას, არამედ თითქმის მსახურისას. რამეთუ არ უთქვამს: „ვბრძანე", არც: „ვუბრძანე", არც: „ვურჩიე", არამედ რა? „გლოცევდ შენ" (). თუმცა ყველა მოწაფის მიმართ ასე განწყობილნი არ უნდა ვიყოთ, არამედ ასე — მშვიდთა და სათნოთა მიმართ; სხვათა, გახრწნილთა და არაჭეშმარიტთა მიმართ კი სხვაგვარად, როგორც თავადვე სხვაგან წერს და ამბობს: „ამხილებდ ყოვლითა ბრძანებითა" (). აქაც ნახე, რას ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე", არა: „რათა სთხოვო", არამედ: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ" (). ეს რას ნიშნავს? ნუთუ საკმარისი არ იყო პავლეს ეპისტოლე, რომელიც მან მათ მისწერა?
საკმარისი კი იყო, მაგრამ წერილებს ადამიანები უფრო აგდებულად ეკიდებიან. ან მაშ ეს არის სათქმელი, ან ის, რომ ეს ყოველივე წერილებამდეც არსებობდა. თვითონაც დიდხანს დაყო ამ ქალაქში; აქ იყო არტემიდეს ტაძარი, აქვე დაითმინა ის საშინელი ამბები. რამეთუ თეატრის შეკრების დაშლის შემდეგ მან მოწაფეები მოუხმო, შეაგონა და ასე გემით გაემგზავრა, შემდეგ კი კვლავ მივიდა მათთან. ღირს კი გამოკვლევა, ახლა დაადგინა თუ არა იქ ტიმოთე; რადგან ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ" (). სახელებით არ ასახელებს მათ, რათა მხილების საჯაროობით უფრო ურცხვნი არ გახადოს. აქ იუდეველთაგან ზოგიერთნი ცრუმოციქულნი იყვნენ; სურდათ, მორწმუნენი კვლავ რჯულისკენ მიეზიდათ, რასაც იგი ეპისტოლეებში ყველგან ამხელს. ამას აკეთებდნენ არა იმდენად სინდისით ნატაცნი, რამდენადაც დიდებისმოყვარეობით, მოწაფეთა ყოლის სურვილით, ნეტარ პავლესთან დავობითა და მის მიმართ შურიანი განწყობით. აი, ეს არის სხვა მოძღვრების სწავლება.
ამბობს: „არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). ზღაპრებში რჯულს კი არ გულისხმობს — ნუ იყოფინ! — არამედ გადაკეთებებს, დამახინჯებებსა და ყალბ სწავლებებს. რამეთუ სავარაუდოა, რომ იუდეველთაგან გამოსულნი მთელ სიტყვას უსარგებლო საქმეებში ხარჯავდნენ, პაპებსა და პაპათა პაპებს ითვლიდნენ, რათა თითქოს დიდი გამოცდილებისა და ისტორიის სახელი ჰქონოდათ. ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ, არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). რას ნიშნავს სიტყვა დაუსრულებელთა? ანუ ისეთებს, რომელთაც არავითარი დასასრული არა აქვთ; ან არავითარი სარგებლობა; ან ჩვენთვის ძნელად მისაწვდომია.
ხედავ, როგორ ამხელს ძიებას? რამეთუ სადაც რწმენაა, იქ ძიების საჭიროება არ არის; სადაც ცნობისმოყვარეობით არაფრის გამოკვლევა არ არის საჭირო, იქ ძიება რაღად არის საჭირო? ძიება რწმენის გამაუქმებელია. რამეთუ ვინც ეძიებს, ჯერ ვერ უპოვია; ვინც ეძიებს, რწმენა არ ძალუძს. ამიტომ ამბობს: ნუ დავკავდებით ძიებებით; რადგან თუ ვეძიებთ, ეს რწმენა არ არის; რამეთუ რწმენა გონებას ასვენებს.
მაშ როგორ ამბობს ქრისტე: „ეძიებდით და ჰპოვოთ; ირეკდით, და განგეღოს თქუენ" (), და კიდევ: „გამოიძიებდით წიგნთა, რამეთუ თქუენ ჰგონებთ, ვითარმედ გაქუს ცხორებაჲ საუკუნოჲ მათ შინა" ()? იქ სიტყვა ეძიებდით თხოვნასა და ძლიერ სურვილზე ამბობს; აქ კი სიტყვები გამოიძიებდით წიგნთა იმას კი არ გულისხმობს, რომ ძიების შრომები შემოვიტანოთ, არამედ იმას, რომ ისინი განვდევნოთ. რამეთუ თქვა: „გამოიძიებდით წიგნთა" (), ანუ? იმისთვის, რომ მათი სიზუსტე ზედმიწევნით ვისწავლოთ და ვიცოდეთ; არა იმისთვის, რომ მარადის ვეძიებდეთ, არამედ იმისთვის, რომ ძიება შევწყვიტოთ. და კარგად თქვა: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ, არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა, რომელთა-იგი ძიებაჲ შეამთხჳან უფროჲს, ვიდრე განგებულებაჲ ღმრთისაჲ, რომელ არს რწმენით" ().4 კარგად თქვა: „ღმრთის განგებულებაჲ"; რამეთუ ღმერთმა დიდი რამეების მოცემა ინება ჩვენთვის, მაგრამ გონება მისი განგებულებების სიდიადეს ვერ იტევს. ამიტომ ეს რწმენით უნდა მოხდეს, რაც სულთა უდიდესი წამალია.
ამრიგად, ძიება ღვთის განგებულებას ეწინააღმდეგება. რამეთუ რა განიგება რწმენისაგან? ის, რომ მივიღოთ მისი კეთილმოქმედებანი, გავხდეთ უკეთესნი, არაფერზე ვიკამათოთ და ვიეჭვოთ, არამედ დავისვენოთ. რამეთუ რაც რწმენამ აღასრულა და ააშენა, ამას კი ძიება არღვევს, რადგან ძიებებს წარმოშობს და რწმენას აძევებს. ამბობს: „არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). და გენეალოგიები, ამბობს, რას ვნებდნენ? ქრისტე ამბობდა, რომ ცხონება რწმენით უნდა მოხდეს; ისინი კი იძიებდნენ და ამბობდნენ, რომ ეს შეუძლებელია. რადგან განჩინება აწმყოში იყო, ხოლო განჩინების შედეგი — მომავალში, რწმენა იყო საჭირო. ისინი კი რჯულისეული წეს-დაკვირვებებით წინასწარ შეპყრობილნი რწმენას აბრკოლებდნენ. ვფიქრობ, აქ პავლე წარმართებსაც მიანიშნებს, როცა ზღაპრებსა და გენეალოგიებს ახსენებს, რადგან ისინი თავიანთ ღმერთებს ჩამოთვლიდნენ.
3.
მაშ, ნუ მივაქცევთ ყურადღებას ფუჭ გამოკვლევებს. რამეთუ სწორედ ამისთვის გვეწოდება მორწმუნენი, რომ ნათქვამს უყოყმანოდ ვერწმუნოთ და არაფერში ვეჭვობდეთ. რამეთუ ნათქვამი ადამიანური რომ ყოფილიყო, მისი გამოცდა იქნებოდა საჭირო; ხოლო თუ ღვთისგანაა, მხოლოდ პატივისცემა და რწმენაა საჭირო; და თუ არ ვირწმუნებთ, იმასაც ვერ დავიჯერებთ, რომ ღმერთი არსებობს. რამეთუ როგორღა ცნობ, რომ ღმერთი არსებობს, როცა მისგან ანგარიშს მოითხოვ? ღვთის ცნობის პირველი ნიშანი ეს არის: იმისი რწმენა, რასაც იგი ამბობს, ნიშნებისა და მტკიცებულებების გარეშე.
ეს ელინებმაც წარმართებმაც კი იციან; რამეთუ ღმერთებს ერწმუნებოდნენ, — იტყვის ვინმე, — თუმცა ისინი ნიშნების გარეშე ლაპარაკობდნენ. აბა, რატომ? რადგან აცხადებდნენ, რომ ღმერთთა შთამომავლები არიან. ხედავ, რომ ელინებმაც კი იციან ეს? და რას ვამბობ ღმერთთა შესახებ? ამას აკეთებდნენ ადამიანზეც — გრძნეულსა და მოგვს ვგულისხმობ, პითაგორას; „თვითონ თქვა"; და ტაძრებზე ზემოთ „დუმილი" ეწერა, თითით პირს იკავებდა და, ბაგეებშეკრული, ყველა გამვლელს დუმილისკენ მოუწოდებდა. მაშ, ისინი ასე პატივდებულია, ჩვენი კი — არა, არამედ დასაცინი? და რომელი მძვინვარების გარდამეტება არ იქნებოდა ეს?
რამეთუ ელინთა საქმეები მართებულად ექვემდებარება ძიებას: ასეთია ისინი — გონებათა შერკინებები, დავები და დასკვნები; ხოლო ჩვენი ყოველივე ამისგან განცალკევებულია. რამეთუ ისინი ადამიანურმა სიბრძნემ გამოიგონა, ესენი კი სულიერმა მადლმა გვასწავლა; ისინი სიბრიყვისა და უგუნურების სწავლებებია, ესენი კი — ჭეშმარიტი სიბრძნისა. იქ არც მოწაფეა და არც მასწავლებელი, არამედ ყველანი ერთად იკვლევენ; აქ კი, მასწავლებელი იქნება თუ მოწაფე, უნდა ისწავლოს იმისგან, ვისგანაც მართებს სწავლა, უნდა დაემორჩილოს და არ იდავოს, ერწმუნოს და არ იმსჯელოს. რამეთუ რწმენით სათნოეყვნენ ყოველნი ძველნი, და მის გარეშე ყოველივე გახრწნილია. და რაღას ვამბობ ზეციურთა შესახებ? თუნდაც მიწიერი გამოვიკვლიოთ, მასზე რწმენაზე დამოკიდებულს ნახავ; რამეთუ არც გარიგებები, არც ხელობები და არც სხვა რამ ამგვარი იარსებებს მის გარეშე. თუ აქ, სადაც ცრუ საქმეებთან გვაქვს საქმე, იგი საჭიროა, მით უმეტეს — იქ. მაშ, მას ჩავეჭიდოთ, მას მივსდიოთ; ასე ჩვენი სულიდან განვაგდებთ ყოველ დამღუპავ სწავლებას, როგორიცაა, ვამბობ, ბედისწერა და გარდაუვალი ხვედრი. თუ ირწმუნებ, რომ არსებობს აღდგომა და განკითხვა, ყოველივე ამგვარს შეძლებ სულიდან განდევნო; ირწმუნე, რომ არსებობს მართალი ღმერთი, და აღარ ირწმუნებ, რომ იარსებებს უსამართლო ბედისწერა; ირწმუნე, რომ არსებობს ღმერთი, რომელიც განგებით ზრუნავს, და აღარ ირწმუნებ, რომ იარსებებს ბედისწერა, რომელიც ყოველივეს იპყრობს; ირწმუნე, რომ იქნება სასჯელი და სასუფეველი, და აღარ ირწმუნებ, რომ არსებობს ბედისწერა, რომელიც ჩვენზე დამოკიდებულს აუქმებს, ხოლო ჩვენ აუცილებლობასა და ძალადობას გვიქვემდებარებს.
ნუ დათესავ, ნუ დარგავ, ნურც ლაშქარში წახვალ, საერთოდ ნურაფერს გააკეთებ; რამეთუ უთუოდ, შენი ნებით თუ უნებლიეთ, მოვა ის, რაც ბედისწერას ეკუთვნის. მაშინ რაღად გვჭირდება ლოცვები? მაშ, რატომ გსურს ქრისტიანი გახდე, თუ ბედისწერა არსებობს? რამეთუ ბრალდების ქვეშ ხომ აღარ იქნები. საიდანღაა ხელობები? ბედისწერისგან? კი, — ამბობს, — ვიღაცას ხვედრად ერგო, შრომით ბრძენი გამხდარიყო. აბა, მაჩვენე ვინმე, ვინც შრომის გარეშე ხელობა ისწავლა; მაგრამ ვერ შეძლებ; ასე რომ, ეს ბედისწერისა კი არ არის, არამედ შრომისა.
მაშ, საიდან არის, — ამბობს, — ესა და ეს მდიდარი, როცა შეგინებული და ბოროტია და მამისგან მემკვიდრეობა არ მიუღია, ხოლო სხვა ათასობით საქმეს ჯაფით აკეთებს და ღარიბია? რამეთუ ამას განუწყვეტლივ იმეორებენ: ყოველ საკითხს სიმდიდრესა და სიღარიბეზე წამოჭრიან, ბოროტებასა და სათნოებაზე კი — არაფერს. მაგრამ აქ ეს ნუ იტყვი; მაჩვენე, გახდა თუ არა ვინმე ბოროტი, როცა გულმოდგინებდა, ან ვინმე კეთილი, როცა უდები იყო. რამეთუ თუ გარდაუვალ ხვედრს ძალა აქვს, უდიდესებში გამოავლინოს თავისი ძალა — სათნოებასა და ბოროტებაში, და არა სიმდიდრესა და სიღარიბეში. და საიდან არის, — ამბობს, — ესა და ეს ავადმყოფობაში, ესა და ეს კი ჯანმრთელობაში? საიდან არის, რომ ესა და ეს პატივშია, სხვა კი შერცხვენილია? საიდან ხდება, რომ იმას საქმეები სურვილისამებრ მისდის, სხვას კი ათიათასზე ათიათასი დაბრკოლება ხვდება? განეშორე ბედისწერას და ეს ყველაფერი გეცოდინება; ზუსტად ირწმუნე, რომ ღმერთი განგებით ზრუნავს, და ცხადად გეცოდინება ეს.
მაგრამ არ შემიძლია, — ამბობს, — რამეთუ ამ საქმეთა აღრევა არ მაძლევს საშუალებას, განგება ვივარაუდო. თუ ეს ღვთის საქმეებია, როგორ შემიძლია ვირწმუნო, რომ კეთილი ღმერთი მეძავს, შეგინებულსა და ანგარ კაცს ფულს აძლევს, კეთილს კი — აღარ? საიდან ვირწმუნო? რამეთუ საქმეებიდან უნდა ვირწმუნოთ. კარგი; მაშ, ისინი მართალი ბედისწერისაა თუ უსამართლოსი? უსამართლოსი, — ამბობ.
მაშ, ვინ შექმნა ეს ბედისწერა? ნუთუ ღმერთმა? არა, — ამბობს, — არამედ შეუქმნელია. და როგორ აკეთებს ასეთებს, თუკი შეუქმნელია? რამეთუ ესენი ერთმანეთის საწინააღმდეგოა. მაშ, ესენი საერთოდ არ არის ღვთისა.
მაშ, გამოვიკვლიოთ, ვინ შექმნა ცა. ბედისწერამ, — ამბობს. ვინ შექმნა მიწა, ვინ — ზღვა, ვინ — დროები? მაშ, უსულოებში ამხელა წესრიგი შექმნა, ამხელა თანწყობა, ჩვენში კი — ვისთვისაც ყოველივეა — ამხელა უწესრიგობა? თითქოს ვინმე სახლზე ზრუნავდეს, რომ იგი საკვირველი იყოს, მსახურებზე კი — აღარ.
ვინ იცავს დროების მონაცვლეობას? ვინ დააწესა ბუნების მოწესრიგებული კანონები? ვინ განაწესა დღისა და ღამის სვლა? ეს ყველაფერი იმ ბედისწერაზე უმაღლესია. არა, — ამბობს, — არამედ თავისით წარმოიქმნა. და როგორღა წარმოიქმნებოდა ამხელა წესრიგი თავისთავად?
მაშ, საიდან არიან, — ამბობს, — მდიდრები, ჯანმრთელნი, პატივში მყოფნი: ზოგნი ანგარებით, ზოგნი მემკვიდრეობით, ზოგნი კი ძალადობით? მაშ, რის გამო დართო ღმერთმა ნება ბოროტებს, რომ კეთილდღეობდნენ? რადგან აქ არ არის ღირსებისამებრი საზღაური, არამედ მომავალ ჟამშია; მაშინ მაჩვენე, რომ ამგვარი რამ ხდება. ჯერ აქ მომეცი, — ამბობს, — და იქ აღარაფერს ვითხოვ. მაგრამ სწორედ ამის გამო არ იღებ, რადგან ითხოვ. რამეთუ თუ სიამოვნების გარეშე მყოფიც ისე ითხოვ მათ, რომ მათ იმათზე მეტად აფასებ, მით უმეტეს ასე იქნებოდა, ხალასი სიამოვნება რომ გეგემა. ამიტომ გიჩვენებს მათ, რომ არაფერია, რომ ზნეობრივად განურჩეველია; რამეთუ განურჩეველი რომ არ ყოფილიყო, მათაც არ მისცემდა; მითხარი, შავი ფერისა ყოფნა, ან მაღალი ან დაბალი ტანისა ყოფნა — განა განურჩეველი არ არის? ასევეა სიმდიდრეც.
რამეთუ მითხარი: აუცილებელთა მხრივ განა ყველას თანასწორად არ მიეცა, მაგალითად, სათნოებისადმი უნარი და სულიერ ნიჭთა განაწილება? ღვთის კეთილისმყოფელობანი რომ გცოდნოდა, იმათ თანასწორად სარგებლობისას ამათ გამო არ აღშფოთდებოდი და ამ ანგარებასაც არ ეძიებდი. იმ თანაბარ ხვედრს რომ იცნობდე? როგორც მსახური, რომელიც პატრონისგან საზრდოს, სამოსსა და საცხოვრებელს იღებს და ყველა დანარჩენით სხვებთან თანასწორად სარგებლობს, თუ თავზე ზედმეტი თმა ექნებოდა ან უფრო დიდი ფრჩხილები, ეგონებოდა, რომ სხვებზე მეტი აქვს; იმავე სახით ამგვარიც ფუჭად ამპარტავნობს იმაზე, რისი სარგებლობაც დროებით აქვს. ამის გამო გვაშორებს მათ, რათა ეს მძვინვარება ჩააქროს და მათდამი წადილი ცისკენ გადაიყვანოს. ჩვენ კი ამგვარადაც არ მოვდივართ გონს. რამეთუ როგორც ბავშვს, თუ რამე საბავშვო აქვს და ამას აუცილებელზე მეტად აფასებს, მამა საბავშვოს ართმევს, რათა უნებლიესაც კი სრულყოფილებისკენ გადაიყვანოს, ასევე ღმერთიც ყველაფერს აკეთებს, რათა ჩვენ ცაში გადაგვიყვანოს.
მაშ, როგორ უშვებს ბოროტებს გამდიდრებას? — ამბობს. იმიტომ, რომ ისინი მის წინაშე დიდად სათვალავში არ არიან. მაშ, მართალებსაც როგორ? თვითონ კი არ ამდიდრებს, არამედ უბრალოდ ნებას რთავს. და ეს ყველაფერი ახლა ჩვენ მიერ ზედაპირულად ითქვა, როგორც წერილების უმეცართათვის; ხოლო თუ გსურდათ გერწმუნათ და ღვთაებრივ სიტყვებს ყურადღებით მიჰყოლოდით, ამ სიტყვათაგან არაფერი დაგვჭირდებოდა, რამეთუ მათგან ყოველივეს გვეცოდინებოდა. რამეთუ რომ ისწავლო, რომ არაფერია სიმდიდრე, არც ჯანმრთელობა და არც დიდება, მე გიჩვენებ მრავალს: ვისაც შეუძლია მოიპოვოს, მაგრამ არ მოიპოვებს; ვისაც შეუძლია ჯანმრთელად იყოს, მაგრამ საკუთარ სხეულებს ადნობს; ვისაც შეუძლია დიდებით სარგებლობა, მაგრამ ყველაფერს აკეთებს, რათა შეურაცხყოფილი იყოს. თუმცა კეთილი არავინ ცდილობს, ბოროტი იყოს. მაშ, შევწყვიტოთ აქაური სიკეთეების ძიება და ვეძიოთ ცათა შინა მყოფი სიკეთეები. რამეთუ ასე შევძლებთ მათ მიღწევასაც და საუკუნო საზრდოსაც ვიგემებთ.5
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ამ მუხლში წყაროს ტექსტი სახელებს ჩვეულებრივ ქართულ მუხლთან შედარებით სხვაგვარად გადმოსცემს; ამიტომ ციტატა ბერძნულის მიხედვით ითარგმნა. ↩
- მეორე ციტატაში ბოლო სიტყვა ბერძნულის მიხედვით დაემატა. ↩
- არსების შესახებ ტერმინები განმარტებითი ქართულით გადმოიცა, რათა ერთობა და სხვაობა მკაფიოდ გამოჩნდეს. ↩
- ამ ადგილას წყარო განგებულებაზე მსჯელობს, ხოლო ადგილობრივ ძველ ქართულ ტექსტში სხვა სიტყვაა; ამიტომ ციტატის შესაბამისი ნაწილი წყაროს აზრის მიხედვითაა გადმოცემული. ↩
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება სტანდარტულ დოქსოლოგიამდე და ამინამდე გრძელდება; ეს ნაწილი მთავარი ჩარჩოს ეკუთვნის, ამიტომ აქ ცალკე ქართულად არ ითარგმნება. ბერძნული ტექსტი სრულად არის გადმოტანილი, ქართული თარგმანი კი შინაარსობრივ ნაწილზე მთავრდება. ↩