📋 სარჩევი
„გამცნებ შენ წინაშე ღმრთისა, რომელმან ცხოველ ყვნის ყოველნი, და ქრისტე იესუჲსა, რომელმან-იგი წამა პონტოელისა პილატეს ზე კეთილი იგი აღსარებაჲ დამარხვად შენდა მცნებაჲ იგი უბიწოდ და უბრალოდ ვიდრე გამოჩინებადმდე უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა, რომელ-იგი ჟამთა თჳსთა აჩუენოს ნეტარმან მან და მხოლომან ძლიერმან მეუფემან მეუფეთამან და უფალმან უფლებათამან, რომელსა მხოლოსა აქუს უკუდავებაჲ და ნათელსა მყოფ არს მიუწდომელსა, რომელი არავინ იხილა კაცთაგანმან, არცა ხილვად ჴელ-ეწიფების, რომლისაჲ არს პატივი და ძალი საუკუნოჲ. ამინ.“ ().
1.
კვლავ ღმერთს იმოწმებს, როგორც ცოტა ხნის წინაც გააკეთა: ერთდროულად შიშს აძლიერებს, მოწაფეს უფრო მტკიცედ ამყარებს და აჩვენებს, რომ მცნებები ადამიანური არ არის; რათა მან, თითქოს თვით მეუფისგან იღებდეს ამ ბრძანებას, მუდამ გონებაში ჰყავდეს მოწმე, რომლისგანაც მოისმინა, და ხსოვნამ მისი გონება შეარყიოს. ამბობს: „გამცნებ შენ წინაშე ღმრთისა, რომელმან ცხოველ ყვნის ყოველნი“ (). აქ საფრთხეთა წინაშე შეგონებაც არის და აღდგომის შეხსენებაც. და ამბობს: „და ქრისტე იესუჲსა, რომელმან-იგი წამა პონტოელისა პილატეს ზე“ (). კვლავ მოძღვრისგან მოდის შეგონება. ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: როგორც მან გააკეთა, ასევე, ამბობს, თქვენც უნდა გააკეთოთ. რადგან სწორედ ამისთვის დაამოწმა, რათა მისი კვალის მიყოლით ვიაროთ კეთილი აღსარებით; ამასვე აკეთებს ებრაელთა მიმართ ეპისტოლეშიც, როცა ამბობს: „და ვხედვიდეთ სარწმუნოებისა ჩუენისა წინამძღუარსა და სრულებისა მოქმედსა იესუს, რომელმან-იგი წინა-განმზადებულისა მის წილ სიხარულისა დაითმინა ჯუარი და სირცხჳლი შეურაცხ-ყო და მარჯუენით საყდართა ღმრთისათა დაჯდა“ (); და კვლავ: „გან-უკუე-იზრახეთ, რომელმან-იგი ესევითარი დაითმინა ცოდვილთაგან მისა მიმართი იგი სიტყჳს-გებაჲ, რაჲთა არა დაშურეთ სულითა თქუენითა და მოჰმედგრდეთ“ (). ამასვე აკეთებს ახლაც მოწაფის მიმართ, თითქოს ამბობდეს: „ნუ შეუშინდები სიკვდილს; რადგან მონა ხარ ღმერთისა, რომელსაც ყოველივეს გაცოცხლება შეუძლია“.
ხოლო რომელ კეთილ აღსარებას გულისხმობს? იმას, როცა პილატე ეკითხებოდა: „უკუეთუ მეუფჱ ხარ შენ?“ (). უპასუხა: „ამისთჳს შობილ ვარ“ (). და კვლავ: „მოვივლინე სოფლად, რაჲთა ვწამო ჭეშმარიტი“ (). „აჰა, ამათ ისმინეს ჩემი“ ()1. ამრიგად, ან ამის გამო ამბობს, ან იმიტომ, რომ როცა ჰკითხეს, იყო თუ არა ძე ღმრთისა, თქვა: „შენ იტყჳ, ვითარმედ ძე ღმრთისაჲ ვარ მე“ (; )2. და კიდევ მრავალი სხვა დაამოწმა და აღიარა. „დამარხვად შენდა მცნებაჲ იგი უბიწოდ და უბრალოდ ვიდრე გამოჩინებადმდე უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა“ (), ესე იგი, შენი აღსასრულამდე, გასვლამდე. მაგრამ ასე კი არ თქვა, არამედ თქვა: „ვიდრე გამოჩინებადმდე“ (), რათა იგი უფრო მეტად გამოეფხიზლებინა.
რას ნიშნავს: „დამარხვად შენდა მცნებაჲ იგი უბიწოდ“ ()? რომ არც დოგმატების გამო და არც ცხოვრების გამო რაიმე ლაქა არ მიიკრას. ამბობს: „რომელ-იგი ჟამთა თჳსთა აჩუენოს ნეტარმან მან და მხოლომან ძლიერმან მეუფემან მეუფეთამან და უფალმან უფლებათამან“ (), „რომელსა მხოლოსა აქუს უკუდავებაჲ და ნათელსა მყოფ არს მიუწდომელსა“ (). ვის შესახებ არის ეს ნათქვამი? ნუთუ მამის შესახებ? ნუთუ ძის შესახებ? უთუოდ ძის შესახებ. „რომელ-იგი ჟამთა თჳსთა აჩუენოს ნეტარმან მან და მხოლომან ძლიერმან“ (). ესეც კვლავ ნუგეშისათვის არის, რათა აქაურ მეფეთა გამო არ განცვიფრდეს და მათი არ ეშინოდეს.
„ჟამთა თჳსთა“ (), ესე იგი, შესაფერისსა და მართებულ დროს; ამიტომ არ უნდა ვწუხდეთ, რომ ჯერ არ მომხდარა. და საიდან არის ცხადი, რომ აჩვენებს? იქიდან, რომ ხელმწიფეა; რადგან მხოლოდ ის არის ხელმწიფე. მაშასადამე, აჩვენებს ნეტარი, თვით ნეტარება. ამას კი ამბობს იმის საჩვენებლად, რომ იქ არაფერია მწუხარების მომგვრელი და არაფერია უსიამოვნო. ხოლო სიტყვა „მხოლომან“ () ან ადამიანებისგან გასამიჯნად თქვა, ან დაუსაბამობის გამო; მსგავსს ჩვენც ხშირად ვამბობთ ადამიანებზე, რომელთა გამორჩევაც გვინდა. ამბობს: „რომელსა მხოლოსა აქუს უკუდავებაჲ“ (). მაშ, რა? ძეს არა აქვს? ნუთუ თვით უკვდავება არ არის?
და როგორ, თუ მამის თანაარსია? ამბობს: „ნათელსა მყოფ არს მიუწდომელსა“ (). სხვაა თვით იგი ნათელი და სხვაა ის, რომელშიც მკვიდრობს? მაშასადამე, ადგილითაც შემოიფარგლება? შორს ასეთი აზრი. ეს იმიტომ კი არ თქვა, რომ ასე გავიგოთ, არამედ რათა საღვთო ბუნების მიუწვდომლობა წარმოაჩინოს; ამიტომ თქვა, რომ იგი მიუწვდომელ ნათელში მკვიდრობს, და ასე ღვთისმეტყველა, როგორც შეეძლო. ხედავ, როცა ენას რაიმე დიდის წარმოთქმა სურს, როგორ უძლურდება? ამბობს: „რომელი არავინ იხილა კაცთაგანმან, არცა ხილვად ჴელ-ეწიფების“ (); ასევე ძეც არავის უხილავს და არც ხილვა შეუძლია; „რომლისაჲ არს პატივი და ძალი საუკუნოჲ“ (). „ამინ.“ ().
აქ კარგად ღვთისმეტყველა და აუცილებლობითაც. რადგან იგი მოწმედ მოიყვანა და ბევრს საუბრობს ამ მოწმის შესახებ, რათა მოწაფე უფრო მეტად მოკრძალებაში მოიყვანოს. ესე იგი: დიდება მას; მხოლოდ ამის თქმა შეგვიძლია, მხოლოდ ამის გაკეთება, და არა იმის ცნობისმოყვარეობით გამოძიება, ვინ არის იგი. ამრიგად, თუ მისი ძალა საუკუნოა, ნუ შეგეშინდება; თუნდაც ახლა არ მოხდეს, მას მუდამ პატივი აქვს, მუდამ ძალა აქვს. „მდიდართა მათ ამას სოფელსა ამცენ, რაჲთა არა მაღლოოდიან“ (). კარგად თქვა: „ამას სოფელსა“ (); რადგან მომავალშიც არიან სხვა მდიდრები. ამას კი ურჩევს, რადგან იცის, რომ არაფერი ისე არ შობს ამპარტავნებას, უგუნურებას და მედიდურობას, როგორც ფული. შემდეგ მაშინვე ჩამოსწია ისინი და თქვა: „არცა ესვიდენ სიმდიდრესა მას უჩინოსა“ (). რადგან ამისგან არის უგუნურება; ხოლო ვინც ღმერთზე ამყარებს სასოებას, არ ამაღლდება.
რაზე ამყარებ სასოებას - იმაზე, რაც ერთბაშად გადაინაცვლებს? რადგან სწორედ ეს არის სიმდიდრე; და როგორ ამყარებ სასოებას იმაზე, რაზედაც მტკიცედ დაყრდნობა შეუძლებელია? ხოლო როგორ შეძლებენ, რომ არ იქედმაღლონ, ამბობს? თუ დაინახავენ, რომ ეს მერყევი და არამტკიცეა; თუ დაინახავენ, რომ სიმდიდრეზე დიდი არის ღმერთისგან მომავალი სასოება; თუ დაინახავენ, რომ თვით ამისი მიზეზიც ღმერთია. ამბობს: „არამედ ღმერთსა ცხოველსა, რომელმან მომცის ჩუენ ყოველივე მდიდრად საშუებელად“ (). კარგად თქვა: „ყოველივე მდიდრად“ (), წელიწადის მონაცვლეობებზე მინიშნებით: ჰაერზე, ნათელზე, წყალზე და ყოველივე სხვაზე. ხედავ, როგორ უხვად აძლევს და დიდი სიუხვით? თუ სიმდიდრეს ეძებ, ის ეძიე, რომელიც რჩება, მტკიცეა და კეთილ საქმეთა მიერ წარმოიქმნება.
ამასვე თვითონაც ცხადყოფს, როცა ამბობს: „კეთილისა საქმედ, განმდიდრებად საქმეთა შინა კეთილთა, უხუად მიმცემელ იყვნედ, ეზიარებოდედ“ (); ერთი ფულს ეხება, მეორე კი სიყვარულს. „ეზიარებოდედ“ () — ანუ გულისხმობს ურთიერთობისათვის გახსნილ და ნაზ ადამიანებს. „და იუნჯებდინ თავისა მათისა საფუძველსა კეთილსა მერმისა მისთჳს ჟამისა“ (). იქ არაფერია გაურკვეველი; ხოლო სადაც საფუძველი მტკიცეა, იქ არაფერია მერყევი, არამედ ყოველივე მტკიცეა, შეუძრავი, მყარი და მუდმივი. ამბობს: „რაჲთა შეეკრძალნენ საუკუნესა მას ცხორებასა“ (). რადგან კეთილ საქმეთა აღსრულებას შეუძლია იმ სიცოცხლით ტკბობა მოგვიპოვოს. „ჵ ტიმოთე, ვედრი იგი დაიმარხე“ (). ნურაფერს შეამცირებ; შენი არ არის, სხვისი მოგენდო; ნურაფერს დააკლებ. ამბობს: „და განეშორე ბილწთა მათგან ცუდთა ჴმათა და სიტყჳს-გებათა მათგან ტყუვილით სახელის მეცნიერებისასა“ ().
2.
კარგად თქვა ასე. რადგან, როცა რწმენა არ არის, ცოდნაც არ არის; როცა რაიმე საკუთარი მსჯელობებიდან იშვება, ცოდნა არ არის. ან, იქნებ, ამას იმიტომ ამბობს, რომ მაშინ ზოგიერთნი საკუთარ თავს გნოსტიკოსებს უწოდებდნენ, თითქოს სხვებზე მეტი რამ იცოდნენ. ამის შესახებ ამბობს: „რომელსა-იგი ვიეთნიმე აღუთქუმიდეს და სარწმუნოებისაგან ცუდნი განვარდეს“ (). ხედავ, როგორ კვლავ ბრძანებს, ასეთებთან პირდაპირ შეტაკებაშიც კი არ შევიდეთ? ამბობს: „განეშორე ... სიტყჳს-გებათა მათგან ტყუვილით სახელის მეცნიერებისასა“ (). მაშასადამე, არსებობს ისეთი სიტყვისგებანი, რომლებზეც პასუხის გაცემაც კი არ არის საჭირო. რატომ? იმიტომ, რომ რწმენიდან აგდებენ; იმიტომ, რომ მტკიცედ დგომასა და დამყარებას არ აცლიან. ნუ ჩავეჭიდებით ასეთ ცოდნას, არამედ რწმენას - დაურღვეველ კლდეს.
რადგან არც მდინარეები და არც ქარები, როცა დაგვეცემიან, ვერაფერს დაგვაზიანებენ; კლდეზე ვდგავართ შეურყევლად. ასევე ამ ცხოვრებაშიც, თუ იმ ჭეშმარიტ საფუძველს ავირჩევთ, კვლავ მტკიცედ ვდგავართ და არავითარ საშინელებას არ განვიცდით. ვინც იმ სიმდიდრეს ირჩევს - იმ კეთილ სახელს, იმ დიდებას, იმ პატივსა და იმ სიამოვნებას - არავითარ საშინელებას არ განიცდის; ყოველივე იქაური მტკიცეა, არავითარი ცვალება არ არის; აქაური კი ყველაფერი იცვლება და გარდაქმნას ექვემდებარება, ყველაფერი გარდაიქმნება. რა გსურს? დიდება? ამბობს: „არცა შთაჰყვეს დიდებაჲ მისი მის თანა“ (); ხშირად კი ცოცხალსაც არ რჩება. მაგრამ სათნოებისანი ასეთი არ არის, არამედ ყოველი რჩება. აქაური კაცი, რომელიც თანამდებობის გამო სახელოვანია, როცა სხვა დაიკავებს მის თანამდებობას, უმნიშვნელო ხდება და ერთ-ერთი მართულთაგანი; მდიდარი კი, თუ ყაჩაღები დაესხმიან თავს, ან ცილისმწამებლები და მზაკვრები, უცებ ღარიბი ხდება. მაგრამ ჩვენთან ასე არ არის: უმანკო კაცი, თუ საკუთარ თავს გაუფრთხილდება, ვერავინ შეძლებს, მისი უმანკოება წაართვას; ვინც საკუთარ თავს განაგებს და ფლობს, ვერავინ აქცევს რიგით კაცად და მართულად.
ხოლო რომ ეს ხელმწიფება იმაზე უფრო დიდია, განხილვით შეიტყვე. რა სარგებელია, მითხარი, მთელ ხალხებზე ბატონობდე და ვნებების მონა იყო? და რა ზიანია, არც ერთ ადამიანზე არ ბატონობდე და ვნებათა ტირანიაზე მაღლა იდგე? ეს არის თავისუფლება, ეს არის ხელმწიფება, ეს არის მეუფება და ძალაუფლება; ის კი მონობაა, თუნდაც ვინმეს უთვალავი დიადემა ედგას. რადგან, როცა შინაგანად ბატონთა სიმრავლე განაგებს მას - ვერცხლისმოყვარეობას ვგულისხმობ, სიამოვნებისმოყვარეობას, რისხვასა და სხვა ვნებებს - რა სარგებელია დიადემისაგან? უფრო დიდია ვნებათა ტირანია, როცა გვირგვინიც ვერ ახერხებს მის დახსნას ამ დამორჩილებისგან. როგორც ბარბაროსებთან ვინმე მეფედ რომ გამხდარიყო და მაინც მონად ჰყოლოდათ; მერე მათ, თავიანთი ძალაუფლება უფრო დიდი რომ ეჩვენებინათ, არც ძოწეული მოსასხამი ჩამოერთმიათ და არც დიადემა, არამედ მას იმავე ნიშნებით წყლის ზიდვაც, მზარეულობაც და სხვა ყოველგვარი მსახურებაც ებრძანებინათ, რათა მათთვის პატივი უფრო დიდი გამოჩენილიყო, მისთვის კი - სირცხვილი; ასევე ახლაც ეს ვნებები ყოველ ბარბაროსზე უფრო ბარბაროსულად გვექცევიან. რადგან ვინც ამას არაფრად აგდებს, ბარბაროსებსაც დასცინებს; ხოლო ვინც ამას ემორჩილება, ბევრად უფრო საშინელს განიცდის, ვიდრე ბარბაროსთაგან. ბარბაროსი, როცა ძლიერ ძალას მოიპოვებს, სხეულს აწამებს, ესენი კი სულს სტანჯავენ და ყოველი მხრიდან ფლეთენ; ბარბაროსი, როცა ძლიერ ძალას მოიპოვებს, ამ სიკვდილს სწირავს, ესენი კი მომავალ სიკვდილს. ამიტომ მხოლოდ ის არის თავისუფალი, ვისაც თავისუფლება შინაგანად აქვს, ისევე როგორც მონაა ის, ვინც უგუნურ ვნებებს ემორჩილება.
არც ერთი ბატონი, თუნდაც მეტისმეტად სასტიკი იყოს, ასეთ უხეშსა და სასტიკ ბრძანებებს არ გასცემს: ტყუილად და ამაოდ შეარცხვინე შენი სული, ღმერთს ეწინააღმდეგე, თვით ბუნებაც უგულებელყავი; თუნდაც მამა იყოს, თუნდაც დედა, ნურც ერთის წინაშე გექნება კრძალვა, მათ წინააღმდეგ დადექი. რადგან ასეთია ვერცხლისმოყვარეობის ბრძანებები. შემომწირე, ამბობს, არა ზუარაკები, არამედ ადამიანები. წინასწარმეტყველი ამბობს: „დაკლენით კაცნი, რამეთუ ზუარაკნი მოაკლდეს“ (); ეს კი ამას არ ამბობს, არამედ: ზუარაკები რომც იყოს, ადამიანები შემომწირე, დაკალი ისინი, ვისაც არაფერი დაუშავებია; თუნდაც კეთილი გქონდეს მიღებული, მოკალი. კვლავ: მტერი იყავი, ყველას საერთო მტრად იარე - თვით ბუნებისა და ღმერთისაც; ოქრო აგროვე არა იმისთვის, რომ ისიამოვნო, არამედ იმისთვის, რომ დარაჯობდე და ტანჯვა უფრო დიდი გახადო. რადგან ვერცხლისმოყვარეს ტკბობა არ შეუძლია; ეშინია, ოქრო არ შემცირდეს, საგანძურები არ გაღარიბდეს. იფხიზლე, ამბობს, ყველას ეჭვის თვალით უყურე - მსახურებსაც და მეგობრებსაც; სხვისი ქონების დარაჯი იყავი. თუ დაინახავ ღარიბს, შიმშილით რომ იღუპება, ნურაფერს უწილადებ, არამედ, თუ შესაძლებელია, ტყავიც კი გააძრე. ცრუ ფიცი დადე, იცრუე, დაიფიცე, ბრალი დასდე, ცილი დასწამე; თუნდაც ცეცხლში შესვლა დაგჭირდეს, ნუ მოერიდები; თუნდაც უთვალავი სიკვდილის ატანა, თუნდაც შიმშილით დაღუპვა, თუნდაც სნეულებასთან ჭიდილი. განა ამას არ აკანონებს ვერცხლისმოყვარეობა? თავხედი იყავი და უსირცხვილო, უწესო და კადნიერი, ბილწი და უკეთური, უმადური, უგრძნობელი, უმეგობრო, შეურიგებელი, უგულო, მამისმგვემელი, უფრო მხეცი, ვიდრე ადამიანი. სიმწარით ყოველ გველს გადააჭარბე, მტაცებლობით - ყოველ მგელს; იმ ბუნების მხეცურობასაც გადაასწარი; თუნდაც დემონის ბოროტებამდე მისვლა დაგჭირდეს, ნუ მოერიდები; კეთილისმყოფელი დაივიწყე.
განა ამას არ ამბობს და განა არ უსმენენ? ღმერთი კი საპირისპიროს ამბობს: იყავი ყველას მეგობარი, იყავი შემწყნარებელი, ყველასგან საყვარელი; ნურავის შეეჯახები ტყუილად და ამაოდ; „პატივ-ეც მამასა შენსა და დედასა შენსა“ (); კეთილი დიდებით ისარგებლე; იყავი არა ადამიანი, არამედ ანგელოზი; ნურაფერს იტყვი უსირცხვილოს, ნურაფერს ცრუს, და ნურც გაიფიქრებ; შეეწიე გაჭირვებულებს; მტაცებლობით თავს დავიდარაბაში ნუ ჩაიგდებ; ნუ იქნები შეურაცხმყოფელი და კადნიერი; და არავინაა მსმენელი. განა გეენია სამართლიანი არ არის? განა შესაფერისი არ არის ცეცხლი? დაუსრულებელი მატლიც? როდემდე ვუბიძგებთ საკუთარ თავს უფსკრულებისკენ? როდემდე დავდივართ ეკლებზე? როდემდე ვიხვრეტთ თავს ლურსმნებით და მადლობელნიც ვართ? სასტიკ ტირანებს ვემორჩილებით, ნაზ მეუფეს კი უარვყოფთ - მას, ვინც არაფერს ამბობს მძიმე, არც ბარბაროსულს, არც დამამძიმებელს, არც უსარგებლოს, არამედ ყოველივეს სასარგებლოს, სარგებლის მომტანსა და ჩვენთვის დიდი შეწევნის მომცემს. ერთხელ მაინც წამოვდგეთ, თავი მოვიკრიბოთ, გონს მოვეგოთ, ისე გვიყვარდეს ღმერთი, როგორც საჭიროა, რათა ღირსნი გავხდეთ იმ აღთქმული სიკეთეებისა, რომლებიც მის მოყვარულთათვის არის.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.