📋 სარჩევი
1. ზომიერება და წესრიგი ღვთის ქმნილებაში
ვიცი, რომ წინა დღეებში თქვენს გონებას ღრმა მსჯელობით ვაკავებდი; ამიტომ დღეს უფრო მსუბუქი სწავლება მინდა შემოგთავაზოთ. როგორც მარხვით დაქანცული სხეული გარკვეულ დასვენებას საჭიროებს, რათა ცოცხალი მოშურნეობით კვლავ მარხვის ღვაწლს მიემართოს, ისე სულიც მოსვენებასა და სიმშვიდეს მოითხოვს. არ შეიძლება მუდამ მისი დაძაბვა, არც მუდამ მოდუნება; არამედ ზოგჯერ ერთი უნდა გაკეთდეს, ზოგჯერ მეორე, და ამგვარად მოვმართოთ როგორც სულის მდგომარეობა, ისე ხორცის გულისთქმანი. მუდმივი დაძაბული შრომა დაქანცვასა და უძლურებას იწვევს, ხოლო მუდმივი მოდუნება უზრუნველობისკენ მიჰყავს. ეს, როგორც ყველას ეცოდინება, სულსაც და სხეულსაც ეხება. ამიტომ ზომიერება ყოველივეში მშვენიერი საქმეა. ამას გვასწავლის ყოველივეს ღმერთი, თავადვე იმ ქმნილებებით, რომლებიც ჩვენი არსებობისთვის შექმნა. რათა ამაში დარწმუნდეთ, განვიხილოთ დღე და ღამე, ანუ ნათელი და ბნელი. ადამიანისთვის დღე მუშაობისთვის რომ განუკუთვნა, ხოლო ღამის სიბნელე დასვენებისა და შრომისგან მოსვენებისთვის, ორივეს ზომა და საზღვარი დაუდო, რათა ყველანი მათგან სარგებელს ვიღებდეთ. ხოლო, რომ დღის ნათელი მოღვაწეობის ჟამია, ისმინე დავითი, რომელიც ამბობს: „გამოვიდეს კაცი საქმესა თჳსსა და შრომასა თჳსსა მიმწუხრადმდე" (). და კარგად თქვა: „მიმწუხრადმდე", რადგან საღამოს მოსვლისთანავე ნათელი განეშორება, ბნელი მოდის და ადამიანურ ბუნებას ძილს მისცემს, დაქანცულ სხეულს დააწყნარებს, ყველა გრძნობას დაამშვიდებს და, როგორც კეთილი ძიძა, თავისი მზრუნველობით ყველა ასოს შრომისა და დაღლილობისგან თავისუფლებას მისცემს. ხოლო, როცა ღამის ზომა აღსრულდება, ნათელი გამოჩნდება, ადამიანს გააღვიძებს და განახლებული გრძნობებით მზის სხივთა მიღების ღირსად გახდის, ახალი და მხურვალე გულმოდგინებით ჩვეულ საქმეებს მიაბრუნებს. იგივე შეიძლება დაინახოს წელიწადის დროთა მონაცვლეობაშიც: ზამთრის შემდეგ გაზაფხული მოდის, ზაფხულის შემდეგ — შემოდგომა, რათა ჰაერის ცვალებადობით ჩვენი სხეული გამოცოცხლდეს, რათა არც ზედმეტი სიცივით შეკუმშვისგან დაირღვეს და არც ძლიერი სიცხით მოუძლურდეს; ამიტომ ზამთრისთვის შემოდგომით გვამზადებს, ხოლო ზაფხულისთვის — გაზაფხულით. საერთოდ, ვისაც გონივრულად სურს ყველაფერს შეხედოს, ყველა ქმნილებაში წესრიგსა და შესაფერის თანაზომიერებას იპოვის და დარწმუნდება, რომ არაფერია შექმნილი უმიზეზოდ და უმიზნოდ. იგივე შეიძლება დაინახოს მიწიდან აღმოცენებულ მცენარეებზეც. მიწა ყველაფერს ერთ დროს არ აღმოაცენებს და ყოველი დრო მისი ნაყოფის დამუშავებისთვის ხელსაყრელი არ არის: ღვთისგან მინიჭებული სიბრძნით დამოძღვრილი მიწათმოქმედმა იცის ხელსაყრელი დრო და ესმის, როდის დათესოს თესლი, როდის დარგოს ხეები და ვაზი, როდის გალესოს ნამგალი მოსავლისთვის, როდის მოკრიფოს ყურძენი და მტევნები მოჭრას, რა დროს შეკრიბოს ზეთისხილის ნაყოფი. ერთი სიტყვით, თუ ინდომებ ყველა ამის დაწვრილებით განხილვას, აღმოაჩენ, რომ მიწათმოქმედთაც დიდი სიბრძნე აქვთ. და ეს მხოლოდ მიწაზე კი არ ჩანს, არამედ ზღვაზეც. ზღვაზე სხვაგვარ საკვირველ სიბრძნეს დაინახავ: მესაჭემ იცის, როდის ჩაუშვას გემი წყალში, როდის გაიყვანოს ნავთსაყუდელიდან, როდის გაცუროს ზღვაში. სწორედ ამ ადამიანებში შეიძლება განსაკუთრებით კარგად დაინახო, რამდენი გონიერება ღვთის სიბრძნემ ადამიანურ ბუნებაში ჩადო. დიდ გზებზე მოგზაურობისას ისე კარგად არ იციან მოსახვევები, როგორც მეზღვაურები წყალზე ზუსტად იცავენ გზას. ამიტომ წერილიც, ღვთის უსაზღვრო სიბრძნით გაოცებული, ამბობს: „მიეც ზღუასა ზედა გზა და ღელვათა ზედა ალაგნი კრძალულნი" (). რომელი ადამიანური გონება შეძლებს ამის ჩაწვდომას? ასეთივე გონივრული მოწყობა იპოვი იმაშიც, რაც ადამიანთა საკვებს ეხება: ყოველი დროისა და ყოველი წლის დროისთვის უფალმა სხვადასხვა საკვები მოგვცა, და მიწა, როგორც კეთილი ძიძა, შემოქმედის ბრძანებას მორჩილი, თავის საჩუქრებს გვიძღვნის.
2. დიდმარხვა და სულიერი სიმდიდრის შეძენა
მაგრამ, რათა ეს სიტყვა ზედმეტად არ გავაგრძელო, თქვენ, როგორც გონიერმა ადამიანებმა, თავად შეგიძლიათ დანარჩენიც გამოიცნოთ: „ეც ბრძენსა მიზეზ და უბრძნეს იყოს" (). არა მხოლოდ ჩვენს საკვებზე ეს ჩანს, არამედ უტყვ ცხოველთა საკვებზეც. სხვა მრავალი რამიდანაც შეგიძლიათ, თუ ინდომებთ, კვლევის გზით შეიცნოთ უმაღლესი ხელოვანის, ღვთის, გამოუთქმელი სიბრძნე და უსაზღვრო სახიერება, შეიცნოთ, რომ ყოველი ქმნილება რაღაც გონივრული მიზნით არის შექმნილი. ასევეა, ვნახავთ, ჩვენთვის წმიდა დიდმარხვის დაწესებაც. როგორც დიდ გზებზე სასტუმროები და სადგომებია, სადაც დაღლილი მგზავრები შეისვენებენ და შრომისგან მოისვენებენ, რათა კვლავ გზა გააგრძელონ; როგორც ზღვაზე ნაპირები და ნავთსაყუდელებია, სადაც მეზღვაურები, მრავალი ტალღის გადაცურვისა და ქარის შემოტევის ატანის შემდეგ, ცოტა ისვენებენ, რათა შემდეგ კვლავ ნაოსნობა დაიწყონ, — ისევე ამჟამად, წმიდა დიდმარხვის დროს, მარხვის გზაზე შემდგარს უფალმა ეს ორი დღე კვირაში, ვითარცა სასტუმრო და სადგომი, ვითარცა ნაპირი და ნავთსაყუდელი, მოკლე მოსვენებისთვის მოგვცა, რათა ამ კეთილ და მაცხოვნებელ მოგზაურობაში მყოფნი, სხეულიც ცოტათი მარხვის შრომისგან დაასვენონ, სულიც გაამხნევონ, და ამ ორი დღის გასვლის შემდეგ, კვლავ მოშურნეობით იმავე გზას დაადგნენ. აი, ჩვენც, ვინაიდან მოსვენების დღეა, გევედრებით, საყვარელნო, გულისხმიერად დაიცვათ მარხვისგან მოპოვებული ნაყოფი, რათა ცოტათი მოისვენოთ, ახალი ნაყოფი ძველს შეუმატოთ, და ამგვარად თანდათან დიდი სარგებელი შეაგროვოთ, უფლის დღეს დახვდეთ და წმიდა დღესასწაულის ნავთსაყუდელში სავსე სულიერი გემით შეხვიდეთ. თუ უფლის ყველა ქმნილება, როგორც ჩვენმა სიტყვამ აჩვენა და გამოცდილებაც მოწმობს, გონივრული მიზნით და აუცილებელი საჭიროების დასაკმაყოფილებლად არის შექმნილი, ჩვენი საქმეებიც არ უნდა აღსრულდეს უბრალოდ და ტყუილუბრალოდ, არამედ ჩვენი ცხონებისთვის სარგებლით. საერო საქმეებით დაკავებულნიც ხომ არასოდეს გადაწყვეტენ საქმეს დაიწყონ, სანამ მისგან სარგებელს არ დაინახავენ; მით უმეტეს ჩვენ ასე უნდა მოვიქცეთ და მარხვის კვირები უზრუნველოდ არ გავატაროთ, არამედ საკუთარ სინდისს ვჰკითხოთ, გონებას გამოვიკვლიოთ და ვუყუროთ, რა კარგი გავაკეთეთ ერთ კვირაში, რა — მეორეში, რა შეძენა მივიღეთ მომდევნოში, რომელი ვნება გამოვასწორეთ. თუ ასე არ მოვაწყობთ საკუთარ თავს და ასეთ მზრუნველობას არ გამოვიჩენთ სულის მიმართ, მარხვისა და უჭმელობისგან არანაირი სარგებელი არ გვექნება, განსაკუთრებით თუ აღმოჩნდება, რომ იმ ადამიანებზე უარესნი ვართ, ვინც ფულის შეგროვებას ეტანება. შეხედე, მათგან ყოველი ყველა სიფხიზლეს ხმარობს, რათა ყოველდღე რაიმე ძველს შეუმატოს, და არასოდეს სჯერდება, არამედ რაც უფრო მეტი ქონება აქვს, მით მეტია მოშურნეობა და გულმოდგინება. ასე რომ, თუ ადამიანები ასეთ სიფხიზლეს გამოხატავენ იქ, სადაც შრომა ხშირად უნაყოფოა და სიმდიდრე სულის ცხონებას დიდ ზიანს აყენებს, მით უფრო ასე არ უნდა ვიქცეოდეთ აქ, სადაც მოშურნეობისგან დიდი სარგებელია, გამოუთქმელი ჯილდო და უსაზღვრო შემოსავალი? იქ, ყველაფერ ზემოთქმულის გარდა, დიდი გაურკვევლობაც არის: ქონების შეძენა არასანდოა, არა მხოლოდ იმიტომ, რომ სიკვდილის მოსვლისას აქ რჩება და შემკრებელს არანაირ სარგებელს არ მოუტანს; არამედ იმიტომაც, რომ აქ დარჩენილი ქონებისთვის (იქ) უკიდურესად მკაცრი პასუხი უნდა აგო. ხშირად ისეც ხდება, რომ ადამიანი, დიდი სიმდიდრის შეგროვების შემდეგ, მრავალი შრომის, მძიმე ძალისხმევისა და შეწუხების შემდეგ, თითქოს რაღაც ქარიშხალი რომ წამოვიდეს, არახელსაყრელი გარემოებების გამო, ჯერ კიდევ სიკვდილამდე უღარიბესზე უღარიბესი ხდება — და ეს ყოველდღე შეიძლება ნახო. მაგრამ სულიერი სიმდიდრის თაობაზე ასეთის არასოდეს არ უნდა გვეშინოდეს: ის მტკიცე და შეურყეველია, და იქ, სადაც განსაკუთრებით გვჭირდება, დიდ შემწეობას გვაძლევს.
3. სწავლების მოსმენა და ვნებათა განდევნა
ამიტომ, სანამ დრო გვაქვს, გევედრებით, ამ სულიერი სიმდიდრის შეძენას მაინც იმდენივე შრომა მივაძღვნოთ, რამდენსაც ეს ადამიანები (ამქვეყნიურ სიმდიდრეს); და არასოდეს შევწყვიტოთ მზრუნველობა იმაზე, გავაკეთეთ თუ არა რაიმე კარგი, განვდევნეთ თუ არა სიფხიზლით ჩვენგან რომელიმე ვნება, რომელიც გვამღვრეოდა, რათა, სინდისის მოწონებას რომ ვიგრძნობთ, დიდი სიხარული ვიგემოთ. საქმე არა მხოლოდ იმაშია, რომ ყოველდღე აქ მოვდიოდეთ, მუდამ ერთსა და იმავეს ვისმენდეთ და მთელი დიდმარხვის განმავლობაში ვიმარხულოთ. თუ მუდმივი აქ მოსვლითა და შეგონებით არაფერს შევიძენთ და მარხვის დროიდან სულისთვის სასარგებლო ვერაფერს გამოვიტანთ, — ეს ყველაფერი არა თუ არანაირ სარგებელს არ მოგვიტანს, არამედ უფრო მეტ დაგმობად გვექცევა, როცა ეკლესიის მხრიდან ჩვენდამი ასეთი მზრუნველობის მიუხედავად, იგივენი დავრჩებით, — როცა მრისხანე მშვიდი არ გახდება, გამწყრალი სიმშვიდისკენ არ მოიქცევა, შურიანი კეთილგანწყობაზე არ გადავა, ვერცხლისმოყვარე თავის ვნებას არ დაშორდება და მოწყალების გაცემისა და ღარიბთა გამოკვებისთვის თავს არ განაწყობს, გარყვნილი უმანკოებას არ შეიძენს, დიდებისმოყვარე არ ისწავლის მისი უგულებელყოფასა და ჭეშმარიტი დიდების ძიებას, მოყვასის სიყვარულზე არ-მზრუნველი არ გამოფხიზლდება და თავს არ აიძულებს, არა მხოლოდ მეზვერეებზე უარესი არ იყოს: „უკუეთუ გიყუარდენ მოყუარენი ხოლო თქუენნი, რაჲ სასყიდელი გაქუს? რამეთუ მეზუერეთაცა ეგრეთვე ყვიან" (), — არამედ სულისთვის ისეთი მდგომარეობა შეიძინოს, რომ მტრებსაც მშვიდად უყურებდეს და მათ მიმართ დიდ სიყვარულს გამოხატავდეს. თუ ყოველდღე აქ მოდიხართ, მუდმივად ასეთ სწავლებას ისმენთ და იყენებთ, მარხვისგანაც შემწეობას იღებთ, მაგრამ ზემოთქმულ და სხვა ჩვენში წარმოშობილ ვნებებს ვერ ვძლევთ, მაშინ რა პატიება გვექნება, რა გამართლება? მითხარი, გთხოვ, თუ შენი შვილი ყოველდღე სკოლაში დადის და მრავალი დრო გადის, მაგრამ ის არაფერს ისწავლის იქ, ამას მოთმინებით ხომ არ აიტანდი? ხომ არ დასჯიდი ბიჭს? ხომ არ საყვედურობდი მასწავლებელსაც? შემდეგ კი, თუ შეიტყობდი, რომ მასწავლებელმა ყველაფერი გააკეთა და არაფერი გამოტოვა, ხოლო ყველაფრის მიზეზი ბიჭის სიზარმაცე იყო, — ხომ მთელ რისხვას ბიჭისკენ მიმართავდი და მასწავლებლისთვის ბრალის დადებას შეწყვეტდი? იგივე უნდა იყოს აქაც. ჩვენ, ღვთის მადლით მასწავლებლობის საფეხურზე დაყენებულნი, ყოველდღე გიხმობთ, როგორც სულიერ შვილებს, ამ სკოლაში და მაცხოვნებელ სწავლებას გთავაზობთ; ამასთან, არა ჩვენს მოგონილს გადმოგცემთ, არამედ უფლისგან საღვთო წერილში მოცემულ სწავლებას — მას ღიად გადმოგცემთ და მუდამ შეგახსენებთ. ამიტომ, როცა ჩვენ ყველა შრომასა და მზრუნველობას ვხმარობთ და ყოველდღე სათნოების გზაზე გიძღვით, თქვენ კი იმავე მდგომარეობაში რჩებით, მოიფიქრეთ, რა დიდი მწუხარება იქნება ჩვენთვის და რა დაგმობა — თქვენთვის, უფრო მეტს რომ არ ვთქვა. რა თქმა უნდა, ჩვენ ყოველგვარ პასუხისმგებლობას გვიხსნის ის, რომ თქვენი აღშენებისთვის საჭირო არაფერი გამოგვიტოვებია; მაგრამ, ვინაიდან თქვენი ცხონების მზრუნველნი ვართ, (თქვენი უზრუნველობის) ადვილად ატანა არ შეგვიძლია. მასწავლებელიც, როცა მოწაფეში არანაირ ნაყოფს ვერ ხედავს თავისი შრომისა, ფრიად მწუხარობს და ტკივილს განიცდის, რადგან ხედავს, რომ ამაოდ შრომობს.
4. პავლეს მაგალითი და ყოველდღიური ღვაწლი
ამას ახლა არა თქვენს შესაწუხებლად ვამბობ, საყვარელნო, არამედ, რათა გამოგაფხიზლოთ და განგაწყოთ, რომ სხეული მარხვით მხოლოდ არ დაიქანცოთ და წმიდა დიდმარხვის დღეები ტყუილუბრალოდ და უსარგებლოდ არ გაატაროთ. და რას ვამბობ — წმიდა დიდმარხვის დღეებსო, როცა ჩვენ მთელი ცხოვრების განმავლობაში, შეძლებისდაგვარად, ერთი დღეც არ შეგვიძლია ისე გავატაროთ, რომ სულიერი ნაყოფი არ შევიძინოთ — ლოცვით, აღსარებით, მოწყალებით თუ სხვა რომელიმე სულიერი საქმით? თუ პავლე, ეს უდიდესი კაცი, ის გამოუთქმელი სიტყვების მსმენელი, რაც დღემდე არავის სმენია, საკუთარი თავის შესახებ ღაღადებდა: „მარადღე მოვკუდები, ვფუცავ თქუენსა სიქადულსა" (), — რითაც გვასწავლიდა, რომ ღვთისმოსაობისთვის ისეთ საფრთხეებს ექვემდებარებოდა, რომ ყოველდღე სიკვდილთან ახლოს იყო; და რასაც ბუნება არ დაუშვებდა (რადგან ყველანი მხოლოდ ერთხელ ვკვდებით), ამას მისი ნებელობის მოშურნეობა აღასრულებდა, თუმცა კაცთმოყვარე ღმერთი მას სხვათა ცხონებისთვის დიდხანს იცავდა, — ასე რომ, თუ ის, ასეთი ღვაწლებით სახელგანთქმული და მიწაზე ანგელოზის მსგავსი, ყოველდღე რაღაცის შეძენას ცდილობდა, ჭეშმარიტებისთვის საფრთხეებს წინააღუდგებოდა, სულიერ სიმდიდრეს აგროვებდა და არასოდეს ჩერდებოდა, — მაშინ რა გამართლება გვექნება ჩვენ, რომელთაც არა თუ არანაირი ღვაწლი არ გვიღვაწია, არამედ ისეთი ნაკლოვანებებით ვართ დატვირთულნი, რომელთაგან ყოველი ცალ-ცალკე შეძლებს დაღუპვის უფსკრულში ჩაგვძირვას, და არანაირ შრომასაც არ ვდებთ თუნდაც ამ ნაკლოვანებების გამოსასწორებლად? ხოლო თუ ხშირად ისე ხდება, რომ ერთსა და იმავე ადამიანს არა მხოლოდ ერთი ნაკლოვანება აქვს, არამედ ძალზე ბევრი — მრისხანეა, მოუთოკავი, ვერცხლისმოყვარე, შურიანი, სასტიკი, მაგრამ მაინც არ ცდილობს არც ამ ნაკლოვანებების გამოსწორებას, არც სათნოების საქმეთა კეთებას, — მაშინ ცხონების რა იმედი რჩება? ამას ვამბობ და არ შევწყვეტ, რათა ყოველმა მსმენელმა ჩვენს სიტყვებში მისთვის შესაფერისი წამალი აიღოს, ეცადოს, რომ მისი დამამძიმებელი ვნებებისგან გათავისუფლდეს, ჯანმრთელობა დაიბრუნოს და სათნოებისთვის შემძლე გახდეს. სხეულის სნეულებასთანაც ხდება, რომ მკურნალი მრავალგზის მიუდებს წამალს, მაგრამ ავადმყოფი არ ითმენს მის ზემოქმედებას, არამედ წყრება, დადებული წამლის ტკივილს ვერ იტანს, იძრობს და არანაირ სარგებელს ვერ იღებს, — ასეთ შემთხვევაში არცერთი კეთილგონიერი ადამიანი მკურნალს არ დაუწუნებს, რომელმაც თავის მხრივ ყველაფერი გააკეთა. ასეა აქაც: ჩვენ, სულიერი სწავლებისგან წამალი რომ შევადგინეთ, თქვენ გთავაზობთ; შემდეგ კი უკვე თქვენი საქმეა — ტკივილიც აიტანოთ, წამალიც გამოიყენოთ და, სნეულებისგან გათავისუფლებულნი, ჭეშმარიტ ჯანმრთელობას დაუბრუნდეთ. მაშინ თქვენც დიდ სარგებელს მიიღებთ და ჩვენც არცთუ მცირე სიხარულს ვიგრძნობთ, როცა დავინახავთ, რომ ადრე სნეულნი ასე სწრაფად გაჯანსაღდნენ.
ამიტომ, თქვენგან ყოველს გევედრები, თუ ადრე არ ინდომა, აწ მაინც შეეცადოს, სულიდან ის ვნება განდევნოს, რომელიც, იცის, რომ სხვა ვნებებზე მეტად აწუხებს, და ღვთისმოსავი მსჯელობით, როგორც სულიერი მახვილით, თავი გაათავისუფლოს ამ ვნებისგან. ღმერთმა ჩვენ იმდენი გონიერება მოგვცა, რომ მისი მეშვეობით, თუ მოვისურვებთ თუნდაც ცოტა ყურადღებიანობას, ყოველ ჩვენში წარმოშობილ ვნებას ვძლევთ. ამისთვის სულიწმიდის მადლმა საღვთო წერილში ყველა წმინდანის ცხოვრება და მოღვაწეობა აღწერა, რათა, შევიცნობდით, რომ ისინი, ჩვენი ბუნების მქონენი, ყოველგვარ სათნოებას ასრულებდნენ, ჩვენც არ ვზარმაცობდეთ მასში ღვაწლის შესაწირავად.
5. პავლეს თავმდაბლობა თვითდაცვისას
განა არა ჩვენი ბუნებისა იყო ნეტარი პავლე? ამ კაცის სიყვარულით ვენთები; ამიტომ მუდამ მასთან ვბრუნდები და, მის სულს როგორც რაღაც პირველხატს შევყურებ რა, მასში ვნებათა ზედა ბატონობას, მაღალ ვაჟკაცობას, ღვთის მიმართ მხურვალე სიყვარულს ვოცდები და ვფიქრობ, როგორ ერთმა ადამიანმა თავისი მოშურნეობით სათნოებათა მთელი ერთობლიობა შეიძინა, ჩვენგან კი არავის სურს თუნდაც მცირე კეთილი საქმე აკეთოს. ვინ გვიხსნის გარდაუვალი სასჯელისგან, როცა ის ჩვენივე ბუნებისა იყო, იმავე ვნებათაგან არ იყო თავისუფალი და ყოველდღე ისეთ ძნელ გარემოებებში იმყოფებოდა, რომ, ასე ვთქვათ, მიეთრეოდა, იტანჯებოდა და საჯაროდ იწამებოდა სახარების ქადაგების მოწინააღმდეგეთა მიერ, რომლებიც ხშირად, უკვე მკვდრად რომ მიიჩნევდნენ, მხოლოდ მაშინ ტოვებდნენ, თითქოს თავიანთი მკვლელობრივი ჩანაფიქრი აღესრულებინათ? ხოლო ჩვენს შორის, უძლურთთა და ასეთ დაუდევართა შორის, ნუთუ ვინმე მოიძებნება, ვინც ასეთ სათნოებრივ სიდიადეს გამოხატავდეს? მაგრამ, რათა არა ჩვენი პირიდან გესმოდეთ ამ ნეტარის ღვაწლისა და ვაჟკაცობის შესახებ, რომელსაც ის ყოველდღე ღვთისმოსაობის ქადაგებისთვის ბრძოლაში ამჟღავნებდა, უნდა მოვისმინოთ, რას ამბობს თავად. როცა ის, ცრუმოციქულთა ცრუ შეფასების გამო, იძულებული გახდა თავისი საქმეების თხრობა (რაც მისთვის იმდენად მძიმე და უსიამოვნო იყო, რომ უარს ამბობდა და არასოდეს სურდა თავისი ღვაწლის გამოცხადება, პირიქით — ღიად მგმობრელსა და მდევნელს უწოდებდა თავს), ასე რომ, როცა დაინახა, რომ სრული აუცილებლობა მოითხოვდა მატყუარათა პირის დახშობასა და მოწაფეთა გარკვეულ დამშვიდებას, მრავალი სხვას შემდეგ, აი, როგორ იწყებს ლაპარაკს: „რომლითა-იგი ვინმე იკადრებს სიქადულსა, უგუნურებით ვიტყჳ, ვიკადრო მეცა" (). შეხედე, რა ღვთისმოყვარე სულია: არა მხოლოდ თავხედობას, არამედ უგუნურებასაც უწოდებს ამ საქმეს, რითაც გვასწავლის, რომ არასოდეს გამოვაცხადოთ ჩვენი საქმეები აუცილებლობის გარეშე, როცა არავინ გვაიძულებს, თუნდაც ჩვენს შორისაც ვინმე რამე კარგი ჰქონდეს გაკეთებული. „რომლითა-იგი, — ამბობს, — ვინმე იკადრებს სიქადულსა, უგუნურებით ვიტყჳ, ვიკადრო მეცა", ანუ, ვინაიდან სრულ აუცილებლობას ვხედავ, ამიტომ გადავწყვიტე გავბედო და უგუნური საქმე ვქმნა. „ებრაელ თუ არიან? მეცა. ისრაიტელ თუ არიან? მეცა. ნათესავნი თუ აბრაჰამისნი არიან? მეცა" (). ამით, ამბობს, იქადიან ისინი: მაშ, ნუ იფიქრებენ, თითქოს ჩვენ ეს არ გვაქვს; ჩვენც იმავე (უპირატესობებში) ვმონაწილეობთ. შემდეგ კი დაუმატა: „მსახურნი თუ ქრისტესნი არიან? უუგუნურესადრე ვიტყჳ: უფროჲსღა მე" ().
6. პავლეს ტანჯვათა ჩამონათვალი
შეხედე აქ, საყვარელო, რა სათნოა ამ ნეტარის სული. მან უკვე თავხედობად და უგუნურებად მოიხსენია ნათქვამი, — თუმცა აუცილებლობით იყო იძულებული, მაინც ნათქვამით არ დაკმაყოფილდა. არამედ, როცა გადაწყვიტა გამოეცხადებინა, რომ მრავალში აღემატებოდა მათ, რათა არავის ეფიქრა, თითქოს ამას თავმოყვარეობით ამბობდა, კვლავ უგუნურებას უწოდებს თავის სიტყვებს, თითქოს ასე ამბობდეს: განა არ ვიცი, რომ იმას ვაკეთებ, რაც ბევრისთვის უსიამოვნო და ჩემთვის შეუფერებელია? მაგრამ გადაუდებელი აუცილებლობა მაიძულებს; ამიტომ მაპატიეთ, რომ უგუნურ სიტყვებს ვამბობ. ჩვენ მაინც მის ჩრდილს მივბაძოთ თუნდაც, ცოდვათა ასეთი ტვირთით დამძიმებულნი, — ჩვენ, რომლებიც, ზოგჯერ რაიმე კარგი რომ ვქმნათ, გულის საუნჯეში ვერ ვინახავთ, არამედ ადამიანური დიდების სიყვარულით ვამხელთ და ვაცხადებთ, და ასეთი შეუფერებელი მეტყველებით ღვთისგან ჯილდოს ვკარგავთ. ნეტარ პავლესთან ასეთი არაფერი იყო. არამედ რა? „მსახურნი თუ ქრისტესნი არიან? — ამბობს, — უუგუნურესადრე ვიტყჳ: უფროჲსღა მე". შემდეგ კი უკვე ცხადყოფს თავის იმ ღვაწლებს, რომლებიც ცრუმოციქულებს არ უღვაწიათ. და როგორ შეძლებდნენ ამის მოღვაწეობას ადამიანები, რომლებიც ჭეშმარიტებას ეომებოდნენ, ყოველმხრივ ღვთისმოსაობის ქადაგებას აფერხებდნენ და უბრალო ხალხის გონებას აღელვებდნენ? ასე რომ, როცა თქვა: „უფროჲსღა მე", ის უკვე ჩამოთვლის თავისი ვაჟკაცობის ღვაწლებს და ამბობს: „შრომითა უმეტეს, ტანჯვითა უმეტეს, პყრობილებითა გარდარეულად, სიკუდილთა შინა მრავალ-გზის". რას ამბობ? შენი სიტყვები რაღაც უცნაური და უჩვეულოა. შესაძლებელია განა რამდენჯერმე მოკვდე? დიახ, ამბობს, შესაძლებელია, თუ არა თავად საქმით, მაშინ განზრახვით. ამით ის გვასწავლის, რომ ქადაგებისთვის მუდამ ისეთ საფრთხეებს ექვემდებარებოდა, რომლებიც სიკვდილს ემუქრებოდნენ, მაგრამ ღვთის მადლი საფრთხეთა შორისაც იცავდა მოღვაწეს, რათა მისგან მოწაფეებს დიდი სარგებელი მიეღოთ. „სიკუდილთა შინა, — ამბობს, — მრავალ-გზის. ჰურიათაგან ხუთ-გზის ორმეოცსა ერთი მოკლებული ცემაჲ მოვიღე. სამ-გზის კუერთხითა ვიეც, ერთ-გზის ქვითა განვიტჳნე, სამ-გზის ნავი დამექცა, ღამე და დღე უფსკრულთა შინა დავყავ. გზისა სლვანი მრავალ-გზის, ჭირნი მდინარეთანი, ჭირნი ავაზაკთანი, ჭირნი ნათესავთაგან, ჭირნი წარმართთაგან, ჭირნი ქალაქთა შინა, ჭირნი უდაბნოთა ზედა, ჭირნი ზღუათა შინა, ჭირნი ძმათა-მტყუვართაგან" (2 კორ 11:23–26). ყურადღების გარეშე ნუ ჩაუვლით, საყვარელნო, ამ სიტყვებს: თითოეული მათგანი ცალ-ცალკე გამოცდათა მთელ ზღვას გვისახავს. არ ამბობს ერთ მოგზაურობაზე, არამედ „გზისა სლვანი, — ამბობს, — მრავალ-გზის", არც (ერთ) ჭირს განიცდიდა მდინარეებში, არამედ მრავალსა და სხვადასხვანაირ „ჭირს", და ყოველივეს (ითმენდა) დიდი სიმტკიცით. და ყოველივე ამის შემდეგ კვლავ ამბობს: „შრომითა და რუდუნებითა, მღჳძარებითა მრავალ-გზის, შიმშილითა და წყურილითა, მარხვითა მრავალ-გზის, ყინელითა და შიშლოებითა. გარეშე მისა" (2 კორ 11:27–28).
7. პავლეს მხურვალე სიყვარული და შეგონება სათნოებისკენ
აი, კიდევ სხვა გამოცდათა ზღვა იხსნება ჩვენ წინაშე. სიტყვებით „გარეშე მისა" (გარდა სხვისა) მან მიანიშნა, რომ ბევრად მეტია გამოტოვებული, ვიდრე ნათქვამი. და ამაზეც არ გაჩერდა, არამედ გვიჩვენებს მასთან სიმრავლით მომდინარე ხალხისგან განცდილ შეწუხებასაც, და ამბობს: „გარეშე მისა, რომელი მოიწევის ჩემ ზედა დღითი დღედ, ზრუნვაჲ ყოველთა ეკლესიათაჲ" (). აი, ეს ღვაწლიც, ცალკე რომ ყოფილიყო, საკმარისი იქნებოდა სათნოების უმაღლეს მწვერვალზე ასაყვანად. „ზრუნვაჲ, — ამბობს, — ყოველთა ეკლესიათაჲ" — არა ერთისა, არა ორისა და სამისა, არამედ იმდენისა, რამდენიც მთელ ქვეყანაზე იყო. რამდენადაც ფართოა მიწა, რომელსაც მზე თავისი სხივებით ანათებს, იმდენადვე ფართო იყო ამ ნეტარის მზრუნველობა და ზრუნვა. აი, რა ფართო გულია! აი, რა დიადი სულია! მაგრამ ის, რაც შემდეგ მოდის, ასე ვთქვათ, ყველა ნათქვამს ფარავს. „ვინ უძლურ არნ, და მე არა უძლურ ვიყვი? ვინ დაჰბრკოლდებინ, და მე არა ვჴურვიდი?" (). აი, რა ნაზია ამ კაცის სიყვარული! აი, როგორი სიფხიზლეა! აი, როგორი მზრუნველობაა! რომელი დედა ისე გვემება შინაგანად ცხელებით მოცულ და საწოლზე მდებარე შვილისთვის, როგორც ეს ნეტარი უძლურებდა უძლურთათვის, სადაც არ უნდა ყოფილიყვნენ, და აღელვებული იყო შეცთუნებულთათვის? შეხედე, რა ძლიერად გამოთქვა. არ თქვა: „ვინ დაჰბრკოლდებინ, და მე" არ ვწუხვარო; არამედ — „ვჴურვიდი", — ამბობს, რითაც გვიჩვენებს მწუხარების დიდ ძალას და თავის შესახებ შეგვატყობინებს, რომ თითქოს აალდება და შინაგანად იწვის შეცთუნებულთათვის. ვიცი, რომ სწავლება ძალიან გავაგრძელე, თუმცა განზრახული მქონდა, დღეს მოკლე ვყოფილიყავი, რათა მარხვის შრომისგან ცოტათი მოგესვენათ. მაგრამ არ ვიცი, როგორ, ამ წმინდანის სათნოებათა სიმდიდრეს რომ შევეხე, ძლიერმა ნაკადმა მიმიტაცა. ამიტომ სიტყვას აქ შევაჩერებ და გევედრებით, საყვარელნო, მუდამ ფიქრში იქონიოთ და უწყვეტად აზროვნებდეთ იმის შესახებ, რომ ჩვენი ბუნებისა, იმავე ვნებათა ქვეშ მყოფი, უბრალო და უმნიშვნელო ხელობით — ტყავთა კერვით დაკავებული და სახელოსნოში მყოფი, როცა მოინდომა და გადაწყვიტა სათნოების ღვაწლი ეტვირთა და სულიწმიდის მიღების ღირსი გამხდარიყო, ზეგარდმო უხვად მიიღო ნიჭნი. ასევე ჩვენც, თუ ჩვენს მხრივ საჭიროს გავაკეთებთ, არაფერი ხელს არ შეგვიშლის იგივე ნიჭნი მივიღოთ, რადგან უფალი მოწყალეა და „რომელსა ყოველთა კაცთაჲ ჰნებავს ცხორებაჲ და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა მოსლვაჲ" (). ღირსნი გავხდეთ, მხურვალე მოშურნეობით, თუნდაც გვიან, სათნოებას მივმართოთ; ვნებები ჩავაქროთ და სულიწმიდის მისაღებად თავი ღირსი გავხადოთ, — რისაც ყველანი ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.