📋 სარჩევი
1. შესავალი და დაბადების წიგნის კითხვა (2:4-6)
აჰა, დღეს აღვასრულებთ ჩვენს აღთქმას, ჩვეულ სწავლებას შემოგთავაზებთ და წინათ ნათქვამს იმას შევუერთებთ, რაზეც ახლა უნდა ვილაპარაკოთ. თქვენ იცით, რომ ერთხელ და მეორედ ვეცადეთ და ვისურვეთ ამის გაკეთება, მაგრამ ჩვენს ძმებზე მზრუნველობამ ჩვენი ენა მათი შეგონებისკენ მიიზიდა. ხან უძლურ ძმებს ვარწმუნებდით, რომლებიც ჩვეულებას მისდევდნენ და ამ სულიერ კრებას შორდებოდნენ, რითაც წმიდა დღესასწაულზე ჩვენს სიხარულს არღვევდნენ; მათ მტკიცედ ვურჩევდით და ვაგონებდით, რომ ქრისტეს სამწყსოს არ განეშორებოდნენ, ამ სულიერი ეზოს გარეთ არ ეხეტიალათ და ჩვენთან მხოლოდ სახელითა და წოდებით არ შეერთებოდნენ, ფაქტობრივად კი იუდეველებს მისდევდნენ, რომლებიც ბნელში სანთლის შუქთან სხედან, მაშინ, როცა სიმართლის მზე უკვე ამობრწყინდა. ხან კი აქ მოსულთ, მაგრამ ჯერ კიდევ განუნათლებელთ, ვაგონებდით, რომ სულიერ შეგონებას გაჰყოლოდნენ და, ძილსა და სიზარმაცეს მოიშორებდნენ, მხურვალე განწყობითა და ბეჯითი მოშურნეობით სამეფო ნიჭის მისაღებად მოემზადებინათ და ისწრაფოდნენ მისკენ, ვინც ცოდვათა მიტევებას მოგვანიჭებს და უთვალავ სიკეთეთ უხვად მოგვმადლებს. რადგან პასექის დღესასწაულთან დაკავშირებით შეცდომაში მყოფთა შესახებაც და ამ, ერთი შეხედვით, უმნიშვნელო ჩვეულების დაცვით საკუთარი თავისთვის დიდი ზიანის მიმყენებელთა შესახებაც ვიზრუნეთ, როგორც ჯერ-იყო — მათ ჭრილობას შესაფერისი წამალი დავადეთ, და განუნათლებელთაც სათანადო შეგონება მივეცით, — მაშ, სნეულებათა სამკურნალო საქმე რომ აღვასრულეთ და ჩვენი მოვალეობა შევასრულეთ, ეხლა დროა, თქვენ ყველას საერთოდ სულიერი ნადიმი შემოგთავაზოთ. როგორც მაშინ, ძმებზე მზრუნველობამდე, რომ მათთვის შეგონება დაგვეტოვებინა და დაბადების წიგნის განმარტებას რიგის მიხედვით გავაგრძელებდით, ხოლო ამ უძლურ ძმებს უგულებელვყოფდით, ვინმე სამართლიანად გვაყვედრიდა სათანადო დროის გამოტოვებისთვის, — ისევე ახლა, როცა ჩვენზე დამოკიდებული არაფერი გვაკლია, არამედ შეგონება მივეცით, სიკეთე განვანაწილეთ და თესლი ამ სულიერ ნიადაგზე დავთესეთ, — ეხლა ისევ ნეტარი მოსეს კითხვა უნდა შემოგთავაზოთ, რათა აქედან მიღებული დამოძღვრით სახლში დავბრუნდეთ. რა წაიკითხეს, მოვისმინოთ. „ესე წიგნი შესაქმისა ცისა და ქვეყანისაჲ, ოდეს შეიქმნნეს დღესა მას, რომელსა შექმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქვეყანაჲ და ყოველი მწვანვილი ველისა პირველ ყოფად ქუეყანასა ზედა და ყოველი თივა ველისა პირველ აღმოცენებადმდე, რამეთუ არ-ღა ეწვიმა ღმერთსა ქუეყანასა ზედა და კაცი არა იყო მოქმედ ქუეყანისა. ხოლო წყარო აღ-მო-ვიდოდა ქვეყანით და რწყვიდა პირსა ყოვლისა ქვეყანისასა" (დაბ 2:4–6), — ამბობს. აქაც ყურადღება მიაქციე ამ საკვირველი წინასწარმეტყველის სიბრძნეს, უფრო სწორად — სულიწმიდის სწავლებას. ყოველი ქმნილების შესახებ ცალ-ცალკე რომ გვამცნო, ექვსი დღის საქმეებისა და ადამიანის შექმნისა, და მისთვის ყოველ ხილულზე მინიჭებული ხელმწიფებისა შესახებ რომ მოგვითხრო, ახლა ისევ ყოველივეს უკვე ერთობლივად წარმოგვიდგენს და ამბობს: „ესე წიგნი შესაქმისა ცისა და ქვეყანისაჲ, ოდეს შეიქმნნეს". აქ განსახილველია, რატომ უწოდებს მოსე ამ წიგნს „ცისა და ქვეყანისა" წიგნს, მაშინ, როცა იგი სხვა ბევრსაც შეიცავს, სხვა ბევრ რამესაც გვასწავლის — მართალთა სათნოებაზე, ღვთის კაცთმოყვარეობაზე, იმ მოწყალებაზე, რაც უფალმა პირველქმნილის მიმართაც გამოიჩინა, და მთელი კაცთა მოდგმის მიმართაც, და სხვა ბევრ რამეზე, რისი ჩამოთვლაც ახლა საჭირო არ არის. ნუ გიკვირს ეს, საყვარელო: საღვთო წერილის ჩვეულება ასეთია — ყოველთვის ყველაფერს დაწვრილებით არ მოგვითხრობს, არამედ, შინაარსით უმნიშვნელოვანესიდან დაწყებული, დანარჩენს იმათი განხილვისთვის ტოვებს, ვისაც საუწყებელის მისაღებად კეთილი განწყობა აქვს. და, რომ ამაში დარწმუნდე, ახლა წაკითხულიდან აგიხსნი. წინა სიტყვებში ყოველი ქმნილების ცალ-ცალკე შექმნა რომ აჩვენა, საღვთო წერილი ყოველ ქმნილებას აღარ ახსენებს, არამედ ამბობს: „ესე წიგნი შესაქმისა ცისა და ქვეყანისაჲ, ოდეს შეიქმნნეს დღესა მას, რომელსა შექმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქვეყანაჲ" და ა.შ.
2. ქმნილება ღვთის სიტყვითა და ბრძანებით (2:4-6)
ხედავ, როგორ წერილი სიტყვას მთლიანად ცასა და მიწას მიმართავს და ყველა დანარჩენზე საკუთარ განსჯას მიგვანდობს? როცა ცასა და მიწაზე ამბობს, ერთობლივად ყოველივეს გულისხმობს, რაც მიწაზე და ცაზე არსებობს. ამიტომ, როგორც ქმნილებათა შესახებ თხრობისას ყველა მათგანს რიგ-რიგობით არ ჩამოთვლიდა, არამედ მთავარ ქმნილებებს ახსენებდა და შემდეგ ცალ-ცალკე თითოეულზე აღარ მოგვითხრობდა, ისევე მთელ ამ წიგნს, თუმცა იგი სხვა ბევრსაც შეიცავს, „ცისა და ქვეყანისა შესაქმის" წიგნს უწოდებს და მათ ხსენებიდან იმის დასკვნას ჩვენზე ტოვებს, რომ ეს წიგნი ყოველ ხილულს, რაც კი ცაზე და მიწაზე არსებობს, მოიცავს. „ოდეს შეიქმნნეს, — ამბობს, — დღესა მას, რომელსა შექმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქვეყანაჲ და ყოველი მწვანვილი ველისა პირველ ყოფად ქუეყანასა ზედა და ყოველი თივა ველისა პირველ აღმოცენებადმდე, რამეთუ არ-ღა ეწვიმა ღმერთსა ქუეყანასა ზედა და კაცი არა იყო მოქმედ ქუეყანისა. ხოლო წყარო აღ-მო-ვიდოდა ქვეყანით და რწყვიდა პირსა ყოვლისა ქვეყანისასა". დიდი საუნჯე არის მოქცეული ამ მცირე სიტყვებში. ამიტომ საჭიროა, რომ ღვთის მადლის ხელმძღვანელობით ეს სიტყვები სათანადო გასაგებლობით გავხსნათ და ამ სულიერი სიმდიდრის თანამონაწილე გავხადოთ თქვენ. სულიწმინდა, მომავლის წინასწარმხედველი, რომ ამის შემდეგ არავის შეძლებოდა კამათი და საღვთო წერილის საწინააღმდეგოდ საეკლესიო მოძღვრებებში საკუთარი მოსაზრებების შეტანა, ახლაც, საგანთა შექმნის რიგის ჩვენების შემდეგ — რა წარმოიშვა ჯერ, რა მერე, და ისიც, რომ მიწამ თავისი თესლი ღვთის სიტყვითა და ბრძანებით აღმოაცენა და შობა დაიწყო, მზის თანამოქმედების საჭიროების გარეშე (და შეეძლო კი ეს, როცა მზე ჯერ არ იყო შექმნილი?), არც წვიმის ტენის, არც ადამიანის მხრივ დამუშავების საჭიროებით, რადგან ადამიანი ჯერ არ იყო შექმნილი, — ისევ ყოველივეს დაწვრილებით შეგვახსენებს სწორედ იმისთვის, რომ თავხედი ცუდმეტყველთა მოუთოკავი ენა შეაკავოს. რას ამბობს წერილი? „ოდეს შეიქმნნეს დღესა მას, რომელსა შექმნნა უფალმან ღმერთმან ცაჲ და ქვეყანაჲ და ყოველი მწვანვილი ველისა პირველ ყოფად ქუეყანასა ზედა და ყოველი თივა ველისა პირველ აღმოცენებადმდე, რამეთუ არ-ღა ეწვიმა ღმერთსა ქუეყანასა ზედა და კაცი არა იყო მოქმედ ქუეყანისა. ხოლო წყარო აღ-მო-ვიდოდა ქვეყანით და რწყვიდა პირსა ყოვლისა ქვეყანისასა" (დაბ 2:4–6). ეს იმას ნიშნავს, რომ მანამდე არარსებული ყოფიერება მიიღო და არმყოფი ერთბაშად გაჩნდა მისი სიტყვითა და ბრძანებით. ბალახი მიწიდან ამოდის; ხოლო, როცა წერილი ბალახს ამბობს, ყველა თესლს გულისხმობს. წვიმების შესახებაც რომ გვასწავლოს, საღვთო წერილი შენიშნავს: „არ-ღა ეწვიმა ღმერთსა ქუეყანასა ზედა", ესე იგი: წვიმა ჯერ ზემოდან არ მოდიოდა. ამის შემდეგ ბოლოს გვიჩვენებს, რომ მიწა ადამიანის მხრივ დამუშავებასაც არ საჭიროებდა: „კაცი, — ამბობს, — არა იყო მოქმედ ქუეყანისა". თითქოს ღაღადებს და ეუბნება ყველა მომავალ (თაობას): ეს რომ მოისმინოთ, იცოდეთ, თავდაპირველად როგორ წარმოიშვა ყოველივე, რაც მიწიდან ამოდის, და ყოველივეს მიწის მუშაკთა მზრუნველობას ნუ მიაწერთ, არც მათ ნუ მიაკუთვნებთ მიწის ნაყოფიერებას, არამედ სიტყვასა და ბრძანებას, რომელიც თავდაპირველად შემოქმედმა მას მისცა. ეს ყოველივე კი იმისთვის, რომ ვიცოდეთ: მიწას, თავისი თესლის აღმოსაცენებლად, სხვა სტიქიონთა თანამოქმედება არ სჭირდებოდა, არამედ შემოქმედის ბრძანება საკმარისი იყო მისთვის. და აი, რაც განსაკუთრებით საკვირველი და საოცარია: ის, ვინც ახლა თავისი სიტყვით მიწას ასე მრავალრიცხოვანი თესლის აღმოცენებისკენ აღძრა და ამით თავისი ძალა გამოავლინა, ადამიანის გონებას რომ აღემატება, სწორედ ეს მიწა, მძიმე და თავის ზურგზე ასეთ სამყაროს მზიდავი, წყალთა ზედა დაამყარა, როგორც წინასწარმეტყველი ამბობს: „რომელმან დაამტკიცა ქუეყანა წყალთა ზედა" (). რომელი ადამიანურ გონებას შესწევს ამის ჩაწვდომის უნარი? როცა ადამიანები სახლებს აშენებენ და საძირკვლის ჩაყრა სურთ, ჯერ მიწას თხრიან და, სიღრმეში ჩასულნი, თუ ცოტა წყალსაც კი შეამჩნევენ, ცდილობენ მთელი ამოქაჩონ და მხოლოდ მერე აგებენ საძირკველს; ყოვლის შემოქმედი კი ყველაფერს არა ისე ქმნის, როგორც ადამიანები, რათა ამითაც შეიცნო მისი გამოუთქმელი ძალა და ის, რომ თუ მას სათნოდ მიაჩნია, თავად სტიქიონებიც, შემოქმედის ბრძანებას მორჩილნი, თავიანთი ბუნებრივი მოქმედების საპირისპიროს აკეთებენ.
3. სტიქიონთა მორჩილება და ადამიანის ვნებები
და, რომ ჩემი სიტყვები თქვენთვის უფრო ნათელი იყოს, კიდევ ცოტა ვისაუბროთ ამ საგანზე, და შემდეგ სხვაზეც გადავიდეთ. მართლაც, წყლის ბუნებას ეწინააღმდეგება ასეთი მძიმე სხეულის თავზე ტარება, ისევე მიწისთვის არაბუნებრივია ასეთ საფუძველზე წოლა. მაგრამ მიწა წყალთა ზედა ასვენია. და რას გაუკვირდეს! თუ ისურვებ, ყოველ ქმნილებას ცალ-ცალკე თუ განიხილავ, შემოქმედის უსაზღვრო ძალას აღმოაჩენ და იმასაც, რომ ყოველ ხილულს ის თავისი ნებით მართავს. ეს ცეცხლზეც ჩანს. ცეცხლს დამანგრეველი ძალა აქვს, ყველაფერს აჭარბებს და ადვილად განანადგურებს ყველა ნივთიერებას — ქვასაც, ხესაც, სხეულსაც, რკინასაც; მაგრამ, როცა შემოქმედმა ბრძანა, ყმაწვილთა ნაზ და წარმავალ სხეულებსაც კი არ შეეხო, არამედ ღუმელის შუაში ყრმები უვნებლად დაიცვა (დან 3 თ.). და ნუ გიკვირს, რომ ცეცხლი მათ სხეულებს არ შეხებია: უგუნურმა სტიქიამ ისეთი მორჩილება გამოიჩინა, რომ სიტყვაშიც კი ვერ ჩაეტევა; მათ თმის ღერსაც კი არ ავნო. ცეცხლი მათ გარს ეხვეოდა და შიგ შეაღწევდა; მაგრამ უფლის ბრძანების მორჩილი და მორჩილი, ეს საკვირველი ყრმები მთლიანად და უვნებლად დაიცვა, და ისინი ღუმელში ისევე უსაფრთხოდ გრძნობდნენ თავს, თითქოს მდელოზე ან ბაღში სეირნობდნენ. და, რომ არავის ეფიქრა, თითქოს ამ მოვლენაში ცეცხლის მოქმედება არ მონაწილეობდა, კაცთმოყვარე ღმერთმა მისი მოქმედება არ შეზღუდა; დაუტოვა მას თავისი მწველი ძალა, მხოლოდ თავის მონებ იხსნა მისი მავნე ზემოქმედებისგან. რომ (ყრმათა ღუმელში) ჩამგდებთ შეეცნოთ, რა დიდია ყოვლისა ღმერთის ძალა, ცეცხლმა სწორედ მათ ზედა გამოავლინა თავისი მოქმედება: იგივე ცეცხლი, რომელიც ყრმებს ფარავდა, გარეთ მდგომნი დაწვა და შეჭამა. ხედავ, როგორ უფალი, როცა ინებებს, ყოველ სტიქიონს თავისი ბუნების საწინააღმდეგოდაც აიძულებს მოქმედებას? ის შემოქმედია და მეუფე, და ყოველივეს თავისი ნებით განაგებს. გინდათ, იგივე წყლის მაგალითზეც ნახოთ? როგორც აქ ცეცხლი არ შეხებია მასში ჩაგდებულთ და თავის მოქმედებას არ აჩვენა მათზე, გარეთ მდგომთა მიმართ კი თავისი ძალა გამოავლინა, — ისევე წყალიც, დავინახავთ, ერთნი დაანთქა, ხოლო მეორეთა წინ გაეყარა ისე, რომ ისინი უსაფრთხოდ გავიდნენ. გაიხსენეთ ახლა ფარაონი და ეგვიპტელები, და ებრაელი ხალხი: ებრაელები, უფლის ბრძანებით, მოსეს წინამძღოლობით, მეწამულ ზღვაზე, როგორც ხმელეთზე, გაიარეს, ხოლო ეგვიპტელები ფარაონითურთ, რომლებმაც იმავე გზით სიარული გადაწყვიტეს, წყალმა დაფარა და ჩაიძირნენ. ასე სტიქიონებიც უფლის მსახურთ მორჩილებს და თავის შიგნით თავიანთ სწრაფვას შეიკავებს. ეს მოვისმინოთ ჩვენ, ვინც უზრუნველობის გამო გაღიზიანებით, რისხვითა და სხვა ვნებებით ვიტაცებით და ცხონებას ვიღუპავთ, და ამ უგუნურ სტიქიონთა ასეთ მორჩილებას მივბაძოთ, ჩვენ, გონებით დაჯილდოებულნი. თუ ცეცხლი, ასეთი დამანგრეველი, ასეთი ძლიერი, წარმავალ და ასეთ ნაზ სხეულებს არ შეეხო, მაშინ რა მიტევებას მიიღებს ადამიანი, რომელიც უფლის მცნებისამებრ თავის გაღიზიანებას არ აოკებს და მოყვასისადმი რისხვას თავისი თავიდან ვერ განდევნის? და რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ცეცხლმა, რომელსაც ისეთი თვისება აქვს, ესე იგი, წვა, თავისი მოქმედება არ გამოავლინა, ადამიანი კი — არსება მშვიდი, გონიერი და წყნარი — თავისი ბუნების საპირისპიროს აკეთებს და უზრუნველობით თავს მხეცებს ამსგავსებს. ამიტომაც საღვთო წერილი, გონებით დაჯილდოებულ ადამიანებს მათი ასეთი საძაგელი ვნებებისთვის უტყვ ცხოველთა სახელებს აძლევს, ხშირად მხეცებისასაც კი. ასე, ხან ძაღლებს უწოდებს მათ, უსირცხვილობისა და თავხედობისთვის: „ძაღლებ უჴმო, ვერშემძლებელნი ყეფად" (); ხან ცხენებს, ავხორცობისთვის: „ცხენებ დედალთმბორგელ იქმნენ, თითოეული ცოლსა მოყუსისა თჳსისასა შეჰჴჳოდა" (); ხან სახედრებს, უგუნურებისა და სისულელისთვის: „ჰბაძვიდა იგი პირუტყუთა უგუნურთა და მიემსგავსა მათ" (); ხან ლომებსა და ავაზებს, ხარბობისა და მტაცებლობისთვის; ხან ასპიტებს, ვერაგობისთვის: „გესლი, — ამბობს, — ასპიტთა ბაგეთა მათთა" (); ხან გველებსა და იქედნეებს, შხამიანობისა და ბოროტებისთვის, როგორც ნეტარი იოანეც ღაღადებდა: „ნაშობნო იქედნეთანო, ვინ გიჩუენა თქუენ სივლტოლაჲ მერმისა მისგან რისხვისა" ()? სხვა, ვნებების შესაბამის სახელებსაც აძლევს ადამიანებს, რომ ამით მაინც შერცხვეთ და ოდესმე (ადამიანთათვის) თანდაყოლილ კეთილშობილებას დაუბრუნდნენ, თავიანთ ძმებთან შერიგდნენ და ღვთის სჯულს უპირატესობა მიანიჭონ იმ ვნებებზე, რომელთაც უზრუნველობით მიეცნენ.
4. ადამიანის შექმნა მტვრისგან (2:7)
არ ვიცი, სიტყვის დინებამ როგორ მიგვიტაცა აქეთ. დავუბრუნდეთ, ბოლოსდაბოლოს, საგანს და ვნახოთ, კიდევ რისი სწავლება სურს ჩვენთვის დღეს ამ ნეტარ წინასწარმეტყველს. რომ თქვა: „ესე წიგნი შესაქმისა ცისა და ქვეყანისა", შემდეგ ისევ, უფრო დაწვრილებით, ადამიანის შექმნაზე მოგვითხრობს. ზემოთ მოკლედ თქვა: „და შექმნა ღმერთმან კაცი სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი" (); ხოლო ახლა ამბობს: „და შექმნა უფალმან ღმერთმან კაცი მტუერისა მიმღებელმა ქვეყანისაგან, და შთაბერა პირსა მისსა სული სიცოცხლისაჲ და იქმნა კაცი იგი სულად ცხოველად" (). დიდმნიშვნელოვანია ეს სიტყვები; ბევრი საკვირველი და ადამიანის გონებას აღემატებული რამ არის მოქცეული მათში. „და შექმნა, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან კაცი მტუერისა მიმღებელმა ქვეყანისაგან". როგორც ყოველ ხილულ ქმნილებაზე ვაჩვენე, რომ ყოვლის შემოქმედი ყველაფერს არა ისე აკეთებს, როგორც ადამიანები, რათა ამითაც მისი გამოუთქმელი ძალა გამოვლინდეს, ისევე ახლა, ადამიანის შექმნისასაც, იგივე ჩანს. შეხედე: მან მიწა წყალთა ზედა დაამყარა, რისი გაგებაც ადამიანის გონებას რწმენის გარეშე არ შეუძლია; მან, ვაჩვენეთ, როცა ინებებს, ყოველ არსებას თავისი თვისებების საპირისპიროდ აქცევს. იგივე, როგორც ახლა საღვთო წერილი გვიჩვენებს, ადამიანის შექმნისასაც მოხდა. „შექმნა, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან კაცი მტუერისა მიმღებელმა ქვეყანისაგან". რას ამბობ: მტვერი მიწიდან აიღო და ადამიანი შექმნაო? სწორედ ასეა, ამბობს. და ნათქვამია არა უბრალოდ „მიწა", არამედ — „მტუერი", ის, რაც, ასე ვთქვათ, თვით მიწაში უმსუბუქესი და უმნიშვნელოესია. ეს უცნაურად და უჩვეულოდ გეჩვენება? მაგრამ თუ ჩაფიქრდები, ვინ არის შემოქმედი, მაშინ მომხდარს აღარ ეჭვობ, არამედ დამბადებლის ძლიერებას გაოცებული თაყვანს სცემ. ხოლო თუ მოინდომებ შენი უძლური გონების მოსაზრებებით განსაჯო, მაშინ, ეჭვი არ არის, იმ დასკვნამდე მიხვალ, რომ მიწისგან ადამიანის სხეული ვერასოდეს გაკეთდება, არამედ აგური გამოვა ან კრამიტი, მაგრამ ასეთი სხეული არა. ხედავ, თუ შემოქმედის ძლიერებას მხედველობაში არ მივიღებთ და ჩვენს, ასეთ უძლურ ჭკუას არ შევაკავებთ, ნათქვამის სიმაღლეს ვერ ჩავწვდებით? ეს სიტყვები რწმენის თვალებს ითხოვს და ჩვენი უძლურებისადმი დიდი შემწყნარებლობის გამო არის ასე ნათქვამი, რადგან თავად გამოთქმაც: „შექმნა უფალმან ღმერთმან კაცი და შთაბერა", ღვთისთვის არ შეშვენის, მაგრამ საღვთო წერილი ჩვენი გულისთვის და ჩვენი უძლურებისთვის ასე მოგვითხრობს ამის შესახებ, ჩვენდამი შემწყნარებლობით, რათა ჩვენ, ასეთი შემწყნარებლობის ღირსნი, (ჭეშმარიტი შემეცნების) სიმაღლემდე ავიდეთ. „და გამოსახა, — ამბობს, — ღმერთმან კაცი, მტუერი ქუეყანისაგან". აქედან, ყურადღებიანი თუ ვიქნებით, მცირე როდია სიმდაბლის დარიგება. როცა ჩაფიქრდებით, რისგან წარმოიშვა ჩვენი სხეული თავდაპირველად, მაშინ, რამდენიც გინდა წარბები შევჭმუხნოთ, უნდა დავმდაბლდეთ და მოვიკრძალოთ; ჩვენი ბუნების შესახებ ფიქრი თავმდაბლობას გვასწავლის. ამიტომ ღმერთმა, ჩვენი ცხონების მზრუნველმა, წინასწარმეტყველის ენა ჩვენს შეგონებად ასე მიმართა. რადგანაც საღვთო წერილმა ადრე თქვა: „შექმნა ღმერთმან კაცი სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი" და მას მთელი „ხელმწიფება" ხილულზე მისცა, — რომ ადამიანს, თავისი ბუნების შემადგენლობა რომ არ იცოდა, მაღალი ფიქრი არ ჩაეგონებინა საკუთარ თავზე და თავის საზღვრებს არ გადაეცილებინა, — წერილმა, ისევ (ადამიანის შექმნაზე) ლაპარაკი დაიწყო რა, მისი გამოსახვის ხერხიც და ყოფიერების დასაწყისიც აჩვენა — რისგან, ესე იგი, და როგორ შეიქმნა პირველი ადამიანი. თუ ამ შეგონების შემდეგაც, რომელმაც ადამიანს აჩვენა, რომ ის თავდაპირველად იმავე მიწისგან არის შედგენილი, რომლისგანაც მცენარეები და უტყვი ცხოველები (თუმცა შექმნის ხერხმა და სულის უსხეულო არსებამ მას, ღვთის კაცთმოყვარეობით, დიდი უპირატესობა მისცა, რადგან ამით მან გონიერება და ყოველივეზე ხელმწიფება მიიღო), — თუ ეს რომ შეიტყო, ადამიანმა გველის ცთუნებით ღმერთთან თანასწორობა იოცნება — მან, მიწისგან შექმნილმა, — მაშინ რა უგუნურებემდე მივიდოდით, ნეტარი წინასწარმეტყველი რომ პირველი თხრობითით დაკმაყოფილებულიყო და ახალ თხრობაში ყოველივეს დაწვრილებით არ გადმოეცა?
5. სულის კეთილშობილება და სათნოებისკენ შეგონება
ამრიგად, ძალიან სასარგებლო შეგონებაა ჩვენი არსების შემადგენლობის თავდაპირველი წარმომავლობის შეცნობა. „და გამოსახა, — ნათქვამია, — ღმერთმან კაცი, მტუერი ქუეყანისაგან, და შთაბერა პირსა მისსა სული სიცოცხლისაჲ". ასეთი უხეში გამოთქმა მოსემ იმიტომ იხმარა, რომ იმ ადამიანებს ელაპარაკებოდა, რომლებიც სხვაგვარად ვერ მოისმენდნენ, და იმისთვისაც, რომ ჩვენთვის ეჩვენებინა, რომ ღვთის კაცთმოყვარეობას სთნდა — ეს, მიწისგან შექმნილი, სულის გონიერი არსების მონაწილე გაეხადა, რითაც ეს ცხოველი შესანიშნავი და სრულყოფილი გახდა. „და შთაბერა, — ამბობს, — პირსა მისსა სული სიცოცხლისაჲ". ესე იგი, შთაბერვამ მიწისგან შექმნილს სიცოცხლის ძალა მისცა და ასე წარმოიშვა სულის არსება. ამიტომ მოსემ დაუმატა: „და იქმნა კაცი სულად ცხოველად"; მტვრისგან შექმნილმა, შთაბერვა, სიცოცხლის სული მიიღო და „იქმნა სულად ცხოველად". რას ნიშნავს: „სულად ცხოველად"? სულად მოქმედად, რომელსაც სხეულის ნაწილები აქვს, როგორც თავისი მოქმედების იარაღნი, მისი ნების მორჩილნი. არ ვიცი, როგორ ავურიეთ წესრიგი და ბოროტება იმდენად გაძლიერდა, რომ სულს ხორცის სურვილებს ვაყოლებთ და მას, ვინც, როგორც ქალბატონმა, უნდა მთავრობდეს და მბრძანებლობდეს, ტახტიდან ჩამოგდებული, ხორცის ახირებათა მორჩილებას ვაიძულებთ, მისი კეთილშობილება და (ხორცისადმი) უპირატესობა რომ გვავიწყდება. მართლაც, დაფიქრდი შექმნის წესრიგზე და განიხილე, რა იყო ადამიანი უფლის შთაბერვამდე, რომელიც მისთვის სიცოცხლის სულად იქცა — „და იქმნა სულად ცხოველად"? ის იყო უბრალოდ უსულო, უმოქმედო და არაფრის გამოსადეგი კერპი, ისე, რომ მისი მთელი ამაღლებული უპირატესობა ღვთის იმ შთაბერვაშია. და, რომ ეს არა მაშინდელი მოვლენიდან, არამედ ახლაც, ყოველდღიური მოვლენიდან გაიგო, დაფიქრდი, რა უშნო და უსიამოვნოა ეს სხეული სულის განსვლის შემდეგ. და რას ვამბობ: უშნო და უსიამოვნოო? რა საშინელი, მყრალი და უსახური ხდება ის, მაშინ, როცა ადრე, სულის მართვისას, ნათელი იყო, სასიამოვნო, ძალზე სახიერი, გონიერებით სავსე და კეთილ საქმეთა დიდი უნარის მქონე. ყოველივე ამაზე ფიქრითა და ჩვენი სულის კეთილშობილების წარმოდგენით, არაფერი ვქნათ მისი უღირსი, არ შევბილწოთ იგი უწმიდური საქმეებით, არ დავამონოთ ხორცს და ასეთი უგრძნობი და უსამართლო არ ვიყოთ იმის მიმართ, ვისაც ასეთი კეთილშობილება აქვს და ასეთი უპირატესობის ღირსია. მისი არსებით ჩვენ, ხორცშემოსილნი, თუ ვინებებთ, ღვთის მადლის თანადგომით, უსხეულო ძალებს შეგვიძლია შევეჯიბროთ და, მიწაზე მყოფნი, ვიცხოვროთ და ვმოქმედოთ, თითქოს ცაში ვართ, და მათზე ნაკლები არ მივაღწიოთ, შესაძლოა, რამეში მეტიც. როგორ არის ეს? გეტყვი. თუ ვინმე იპოვება, ხორცშემოსილი და მაინც ისე მოქცეული, როგორც ზეციერი ძალები, მაშინ როგორ არ ეღირსება ღვთისგან უფრო მეტ მადლს იმისთვის, რომ ხორციელ საჭიროებებსაც ექვემდებარებოდა და მაინც სულის კეთილშობილება ხელშეუხებლად შეინარჩუნა? შეიძლება, ვინმეს იკითხოს, ნუთუ ასეთი ადამიანი მოიძებნება? რა თქმა უნდა, ეს ჩვენთვის შეუძლებლად მიიჩნევა სათნოებაში დიდი სიმწირის გამო. მაგრამ თუ გინდა იცოდე, რომ ეს შეუძლებელი არ არის, გაიხსენე ისინი, ვინც დასაბამიდან ვიდრე დღემდე უფალს სათნოეყოფოდა, — დიდი იოანე, ბერწის ძე, უდაბნოს მკვიდრი, პავლე, ქვეყნიერების მოძღვარი, და წმიდანთა მთელი კრებული, რომელთაც ჩვენი საერთო ბუნება ჰქონდათ, იმავე ხორციელ საჭიროებებს ექვემდებარებოდნენ, — და აღარ ჩათვალო ეს შეუძლებელად, აღარ იყო უდარდელი სათნოებისადმი, რადგან უფლისგან იმდენი საშუალება მიგიღია, რომ ადვილად შეუერთდე მას. ჩვენი ნების სისუსტისა და არამდგრადობის მცოდნემ, კაცთმოყვარე უფალმა წერილთა კითხვაში მნიშვნელოვანი წამლები დაგვიტოვა, რათა მათი მუდმივი გამოყენებითა და იმ საკვირველ და დიდ მამათა ცხოვრებაზე ფიქრით, თავს მათი მიბაძვისკენ მივმართოთ, რომ სათნოებისადმი უდარდელნი არ ვიყოთ, არამედ ცოდვას ვერიდოთ და ყველაფერი ვქნათ, რომ გამოუთქმელ იმ სიკეთეთა უღირსნი არ აღმოვჩნდეთ, რაც ყველას მოგვეცეს — ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.