📋 სარჩევი
1. სულიერი საუნჯის ძიება
კვლავ დღესაც, თუ ინებებთ, გუშინდელი ნათქვამის შემდგომს მივუბრუნდეთ და შევეცადოთ, აქედან სულიერი სწავლება გამოგაცნოთ. დღევანდელ საკითხავშიც (შესაქმის წიგნიდან) დიდი ძალაა დაფარული, ამიტომ საჭიროა, ჩავუღრმავდეთ და, ყოველივეს გულმოდგინედ განვიხილოთ, სარგებელი გამოვიტანოთ. თუ ისინი, ვისაც ზღვაში ძვირფასი ქვების პოვნა სურთ, ამდენ შრომასა და სიძნელეს იტანენ, წყლის მძვინვარე ნაკადს მიეცემიან, ოღონდაც საძებარი იპოვონ, მით უმეტეს ჩვენ უნდა დავძაბოთ ყურადღება და გამოვიძიოთ, რა იმალება წერილის სიტყვათა სიღრმეში, რათა ამგვარად ეს ძვირფასი ქვები ვიპოვოთ. მაგრამ ნუ შეშინდები, საყვარელო, სიღრმის მოსმენით. აქ წყლის უწესრიგო ნაკადი არ არის, არამედ სულიწმიდის მადლი; ის ჩვენს გონებას განანათლებს, საძებარის სწრაფად პოვნაში გვეხმარება და მთელ ამ შრომას გვიმსუბუქებს. იმ ქვების მოპოვება მფლობელს დიდ სარგებელს არ მოუტანს, ხშირად ზიანსაც კი აყენებს და ურიცხვი უბედურების მიზეზი ხდება: მათი პოვნისას არა იმდენი სიხარული ეგრძნობა, რამდენი უსიამოვნება ეწვევა მათ პოვნის შემდეგ, იმის გამო, რომ შურიანთა თვალები აღაგზნო და ხარბი ანგარებისმოყვარეები აიმხედრა. ამრიგად, ამ ქვების პოვნა არა მხოლოდ არანაირ სარგებელს არ მოგვიტანს ცხოვრებაში, არამედ დიდი მტრობის მიზეზიც ხდება. ეს ხარბი ანგარების საგანია, ვერცხლისმოყვარეობის ღუმელს აღაგზნებს და სულს აწამებს ამ ვნებისადმი მიცემულთა. არაფერი ამგვარი არ არის საშიში სულიერი ძვირფასი ქვებისგან; არა, მათი სიმდიდრე გამოუთვლელია, სიხარული — უჭკნობი და შეუდარებლად მაღალია იმ სიამოვნებაზე, რომელსაც ადამიანები იმ ნივთიერი ქვებისგან იღებენ. ისმინე, რას ამბობს დავითი: „გულისსათქმელ არიან უფროს ოქროსა და ანთრაკთა პატიოსანთა ფრიად" (). ხედავ, როგორ წარმოაჩინა ყველაზე ძვირფასად მიჩნეული ნივთიერებანი და არა მხოლოდ ამგვარი შედარებით არ დაკმაყოფილდა, არამედ კიდევ დაუმატა: „ფრიად", და ამით ღვთის სიტყვის უპირატესობა გვიჩვენა; „უფროს ოქროსა, — ამბობს, — და ანთრაკთა პატიოსანთა ფრიად". ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ ღვთის სიტყვები მხოლოდ ამ ხარისხითაა სანატრელი; არამედ, რადგან ხედავდა, რომ ადამიანები სწორედ ამ ნივთიერებათ ანიჭებდნენ უმაღლეს ფასს, ამიტომ წარმოაჩინა ისინი, რათა სულის სიტყვათა უპირატესობა და უმაღლესი ძვირფასობა ეჩვენებინა. ხოლო, რომ საღვთო წერილს ჩვეულებად აქვს მის მიერ მოტანილი სარგებელი გრძნობადი საგნებით შეადაროს და ამგვარად თავისი უპირატესობა აჩვენოს, ისმინე, რა მოსდევს შემდეგ: „და უტკბილეს უფროს თაფლისა ღა გოლეულისა" (). აქაც ისევ ის კი არ არის ნათქვამი, რომ (ღვთის სიტყვები) მხოლოდ ამ ხარისხით იყოს ტკბილი ან მხოლოდ ასეთი სიამოვნების მომტანი, არამედ, რადგან დავითი გრძნობად საგნებში სხვა ვერაფერს პოულობდა ღვთის სიტყვათა სიტკბოებასთან შესადარებლად, სწორედ ეს ნივთები (თაფლი და გოლი) ახსენა და ამგვარად სულიერ მოძღვრებათა უპირატესობა და უმაღლესი სიტკბოება აჩვენა. იმავე წესს იყენებდა სახარებაშიც ქრისტე. როცა მოწაფეებთან საუბრობდა და მათ ველზე კარგი თესლის მთესველისა და ხორბალს შორის ღვარძლის მთესველი მტრის იგავის აზრი სურდათ შეეტყოთ, მან მთელი იგავი დაწვრილებით განმარტა, უთხრა, ვინ იყო კარგი თესლის მთესველი, რა იყო ველი, რა იყო ღვარძლი, ვინ დათესა ისინი, ვინ იყვნენ მომკელნი და რა იყო მოსავალი, — ყოველივე ეს ნათლად გაუხსნა () და თქვა: „მაშინ მართალნი გამობრწყინდენ ვითარცა მზე, სასუფეველსა მამისა მათისასა" (). არა იმიტომ, რომ მართლებს მხოლოდ ისეთი (როგორც მზის) ბრწყინვალება ექნებათ, — არა, ისინი გაცილებით მეტს მიიღებენ; არამედ ქრისტემ ასე თქვა იმიტომ, რომ ხილულ საგნებში უკეთესი ხატის პოვნა შეუძლებელი იყო. ამრიგად, როცა ამის მსგავსს რამეს მოვისმენთ, სიტყვებზე ნუ შევჩერდებით, არამედ გრძნობადი და ხილული საგნებიდან სულიერ საგანთა განსაკუთრებულ უპირატესობაზე ვასკვნათ. ხოლო თუ აქ შეიძლება დიდი სიამოვნებისა და უმაღლესი ტკბობის პოვნა, რადგან ეს საღვთო და სულიერი სიტყვებია და სულისთვის დიდი სულიერი სიხარულის მომტანია, მოვისმინოთ შემოთავაზებული დიდი მოშურნეობითა და მხურვალე გულისყურით, რათა, აქ ჭეშმარიტი სიმდიდრე მივიღოთ და ღვთისთვის სათნო სიბრძნისმოყვარეობისათვის მრავალი თესლი შევკრიბოთ, მათთან ერთად სახლში დავბრუნდეთ.
2. ადამის სამოთხეში დამკვიდრება (2:15)
მოვისმინოთ, რა იკითხებოდა დღეს. ოღონდ დაძაბეთ გონება, განიშორეთ გონების გაფანტულობა და ამქვეყნიური საზრუნავები და ასე ისმინეთ (წერილის) სიტყვები. ეს საღვთო სჯულია, ზეცით მოვლინებული ჩვენი ცხონებისათვის. თუ მეფის სიგელის კითხვისას დიდი სიჩუმე ჩნდება და ყოველი ხმაური და უწესრიგობა წყდება, რადგან ყველანი დაძაბული ყურადღებით დგანან და სურთ გაიგონ, რას აცხადებს მეფის სიგელი, ხოლო ის, ვინც ცოტათი მაინც ხმაურს მოახდენს და კითხვის თანმიმდევრობას დაარღვევს, დიდ საფრთხეს ექვემდებარება, — მით უმეტეს აქ შიშითა და ძრწოლით უნდა ვიდგეთ, ღრმა სიჩუმე დავიცვათ და ფიქრთა ღელვას ავარიდოთ, რათა შეთავაზებული გავიგოთ და მორჩილებისთვის ზეციერი მეფისგან კიდევ უფრო მეტ ნიჭს ღირსვიქნათ. ვნახოთ, რას გვასწავლის ამჯერადაც ნეტარი მოსე, რომელიც ამას თავისით კი არ ამბობს, არამედ სულიწმიდის მადლის შთაგონებით. „და მოიყვანა, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან კაცი, რომელი შექმნა". მშვენივრად დასვა თავიდანვე ეს ორი სახელი; როცა თქვა: „უფალმან", არ დაჩუმდა, არამედ დაუმატა: „ღმერთმან", ამით რაღაც საიდუმლოსა და ფარულს გვასწავლის, რათა ვიცოდეთ, რომ გავიგონებთ თუ სახელს „უფალი", თუ „ღმერთი", ამ სახელებს შორის არანაირი განსხვავება არ არის. ამას ახლა უმიზეზოდ კი არ ვახსენე, არამედ იმისთვის, რომ როცა პავლეს სიტყვებს მოისმენ: „ერთ არს ღმერთი მამაჲ, რომლისაგან არს ყოველი... და ერთ არს უფალი იესუ ქრისტე, რომლისა მიერ ყოველი" (), არ იფიქრო, თითქოს ამ სახელებს შორის განსხვავებაა და თითქოს ერთი მეტს ნიშნავს, მეორე კი — ნაკლებს. წერილი ამ სახელებს განურჩევლად იხმარს იმისთვის, რომ კამათის მოყვარულებს საკუთარი გამონაგონი სწორ დოგმატებში ვერ შეერიოთ. ხოლო იმის დასადასტურებლად, რომ საღვთო წერილი ამ სახელთაგან არცერთს არ იხმარს განსაკუთრებული და გამიჯნული მნიშვნელობით, ყურადღება მიაქციე იმას, რასაც ახლა ამბობს. „და მოიყვანა, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან". ვის შესახებ არის ეს ნათქვამი, ფიქრობს მწვალებელი? მხოლოდ მამის შესახებ? კარგი. მაშ ისმინე, რას ამბობს პავლე: „ერთ არს ღმერთი მამაჲ, რომლისაგან არს ყოველი... და ერთ არს უფალი იესუ ქრისტე, რომლისა მიერ ყოველი". ხედავ, როგორ სახელი „უფალი" ძეს მიაკუთვნა? და საერთოდ, რატომ შეიძლება ითქვას, თითქოს სახელი „უფალი" სახელ „ღმერთზე" მნიშვნელოვანია? ხედავთ, რა უაზრობაა, რა საშინელი ღვთისმგმობელობაა! ვინც არ სურს საღვთო წერილის წესს მიჰყვეს და საკუთარ მსჯელობას ადგილს უთმობს, ის თავის გონებასაც აღელვებს და მართლმადიდებელ დოგმატთა შესახებ ჯანსაღ მოძღვრებაში უსასრულო კამათსა და სიტყვათა ბრძოლას შემოაქვს. „და მოიყვანა, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან კაცი, რომელი შექმნა, და დაადგინა იგი სამოთხესა მას საშვებელისასა საქმედ მისა და დაცვად" (). აი, როგორ ზრუნავს შექმნილ ადამიანზე! გუშინ ნეტარმა მოსემ გვიჩვენა, რომ „დაასხა ღმერთმან სამოთხე და დადვა მუნ კაცი" (), ესე იგი, ინება, რომ ადამიანს იქ ჰქონოდა საცხოვრებელი და სამოთხით ტკბებოდა. დღეს კვლავ გვიჩვენებს ღვთის გამოუთქმელ სიყვარულს ადამიანის მიმართ და იმავე სათქმელს იმეორებს: „და მოიყვანა უფალმან ღმერთმან კაცი, რომელი შექმნა, და დაადგინა იგი სამოთხესა მას საშვებელისასა" (). არ თქვა მხოლოდ: „სამოთხესა მას", არამედ დაუმატა: „საშვებელისასა", რათა ის მაღალი ტკბობა გვეჩვენებინა, რომელმაც ადამიანი იქ ცხოვრებით გრძნობდა. ხოლო, რომ თქვა: დაადგინა „სამოთხესა მას საშვებელისასა", მოსე ამბობს: „საქმედ მისა და დაცვად". დიდი მზრუნველობა ამაშიც ჩანს. რადგან სამოთხის ცხოვრება ადამიანს სრულ ტკბობას ანიჭებდა, ჭვრეტის სიამოვნებასაც და გემოვნებისასაც, — იმისთვის, რომ ადამიანი ზედმეტი მოსვენებისგან არ გაფუჭებულიყო („ფრიად უკეთურებასა ასწავებს უქმობაჲ" ()), ღმერთმა უბრძანა მას სამოთხის „საქმე და დაცვა". მაშ რა, იტყვიან, სამოთხეს ადამიანის მხრიდან მოვლა სჭირდებოდა? ამას კი არ ვამბობ, არამედ ღმერთს სურდა, რომ ადამიანს რაღაც მცირე და ზომიერი მზრუნველობა ჰქონოდა მისი მოვლისა და დაცვისთვის. რომ სრულიად თავისუფალი ყოფილიყო შრომისგან და სრულ მოსვენებას მისცემოდა, მაშინვე უზრუნველობას მიეცემოდა; ახლა კი, უმტკივნეულო და უვნებელი შრომით დაკავებული, უფრო უმანკო შეიძლებოდა ყოფილიყო. ამასთან, სიტყვა „დაცვა" უმიზეზოდ კი არ არის ნახმარი, არამედ მეტყველების შეთანხმებულობისათვის, რათა (ადამიანს) ნათლად სცოდნოდა თავის შესახებ, რომ მეუფეს ექვემდებარება, რომელმაც ასეთი ტკბობა მისცა, მაგრამ ტკბობასთან ერთად სამოთხის დაცვაც დაავალა. ღმერთი ყოველივეს ჩვენი სარგებლისთვის წარმართავს და აკეთებს, მაგრამ, ამასთანავე, ტკბობასაც გვაძლევს და მოსვენებასაც. თუ მან, უსაზღვრო კაცთმოყვარეობით, გამოუთქმელი ის კეთილნი ჩვენი შექმნის წინაც კი მოამზადა, როგორც თავად ამბობს: „მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკჳდრეთ განმზადებული თქუენთჳს სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისაჲთ" (), მით უმეტეს უხვად მოგვანიჭებს აქაურ ყოველ კეთილს.
3. ღვთის მცნება ადამისადმი (2:16-17)
ამრიგად, შექმნილ ადამიანს ამდენი კეთილი უყო: ჯერ არარსებობიდან არსებობაში გამოიყვანა და ინება, მისი სხეული მიწის მტვრისგან შეემზადებინა, შემდეგ შთაბერვით საუკეთესოც — უსხეულო სული — უბოძა, მერე სამოთხის შექმნა ბრძანა და იქ დაასახლა; ამის შემდეგ უფალი ღმერთი, მოსიყვარულე მამის მსგავსად, რომელიც თავის ახალგაზრდა შვილს, სრული მოსვენებითა და კმაყოფილებით მოცულს, რაღაც მსუბუქ და ზომიერ საზრუნავს მოუგონებს, რათა არ გაფუჭდეს, — ადამს სამოთხის შეწევნა და დაცვა უბრძანა, რათა ამ ორი საქმით, ასეთი დიდი კმაყოფილების, უსაფრთხოებისა და მოსვენების ფონზე, რაღაც ზღუდე ჰქონოდა, რომელიც მისი ზედმეტ სწრაფვას შეაკავებდა. ასეთია კეთილნი, რომლებიც პირველქმნილს უკვე მიცემულნი იყო, ხოლო შემდგომში დამატებულნი სხვანი კვლავ დიდ და საკვირველ სიყვარულსა და მოწყალებას წარმოაჩენენ, რომელიც (ღმერთმა) თავისი სახიერებით გამოუცხადა მას. რას ამბობს წერილი? „და ამცნო უფალმან ღმერთმან ადამს" ().
აი, კვლავ აქაც (წერილი) თავისი ჩვეულებისამებრ მოიქცა, რათა ხშირი განმეორებით ზუსტი ცოდნა შეგვეძინა და არ დავეთანხმოთ მათთვის, ვინც ბედავს ამ სახელებს (უფალი და ღმერთი) შორის განსხვავების დადგენას და ერთის მამისთვის, მეორის კი ძისთვის მიკუთვნებას. რადგან ორივეს (მამისა და ძის) ერთი არსებაა, საღვთო წერილი ერთსა და იმავე სახელს განურჩევლად ხმარობს — ხან მამის, ხან ძის მიმართ. „და ამცნო, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან ადამს და ჰრქუა". აქ უნდა გაგვიკვირდეს ღვთის საკვირველი კაცთმოყვარეობა, რომელიც ამ მოკლე სიტყვაში გვეცხადება: „და ამცნო", ნათქვამია. შეხედე, რა პატივი მიაგო ღმერთმა ადამიანს თავიდანვე. არ ითქვა: უბრძანა ან უკარნახა, არამედ რა? — „ამცნო". როგორც მეგობარი მეგობარს ესაუბრება, რაიმე აუცილებელს რომ ამცნებს, ისე მიმართა ღმერთი ადამს, თითქოს ასეთი პატივით სურდა, მცნების აღსრულებისკენ განეწყო იგი. „და ამცნო უფალმან ღმერთმან ადამს და ჰრქუა: ყოვლისაგან ხისა სამოთხისა ჭამით შჭამო; ხოლო ხისა მისგან ცნობადისა კეთილისა და ბოროტისა არა შჭამოთ მისგან, რამეთუ, რომელსა დღესა შჭამოთ მისგან, სიკუდილითა მოსწყდეთ" (). მცნება ძალიან მსუბუქია, მაგრამ უზრუნველობა — აი, მძიმე ბოროტება, საყვარელო! როგორც ის მსუბუქს გაგვიძნელებს, ისე გულმოდგინება და ყურადღება ჩვენთვის ძნელსაც ამსუბუქებს. რა, მითხარი, ამ მცნებაზე მსუბუქი? რა — ამ პატივზე მაღალი? (ღმერთმა) ადამს სამოთხეში ცხოვრება ნება დართო, ხილულის სილამაზით ტკბობა, მხედველობის განცხრომა და ნაყოფთა გემოვნებით დიდი სიამოვნების მიღება. იფიქრე, რა ტკბობა იყო ნაყოფით დამძიმებული ხეების ხილვა, მრავალფეროვანი ყვავილები, ბალახები, ფოთლები და ყოველივე, რაც კი სამოთხეში შეიძლება იყოს, მით უმეტეს სამოთხეში, რომელიც ღვთის მიერ იყო დანერგილი. ამიტომ ზემოთ საღვთო წერილი ამბობს: „და აღმო-ვე-აცენა ღმერთმან მერმე ქვეყანით ყოველი ხე შუენიერი ხილვად და კეთილი საჭმელად" (), რათა ვიცოდეთ, რა სიუხვით სარგებლობდა ადამიანი, რომელმაც თავისი დიდი თავშეუკავებლობითა და უზრუნველობით ამპარტავნულად მოექცა მისთვის მიცემულ მცნებას. წარმოიდგინე, საყვარელო, რა მაღალი პატივით ღირსყო იგი ღმერთმა: მისთვის განკუთვნილი განსაკუთრებული ტრაპეზი უბოძა სამოთხეში, რათა არ ეფიქრა, თითქოს იგივე საკვები ჰქონდა, რაც უტყვ ცხოველებს, არამედ სამოთხეში, როგორც მეფე, ცხოვრობდა, მისი სიამოვნებით ტკბებოდა და, როგორც მეპატრონე, ქვეშევრდომთაგან განსხვავებული იყო და განსაკუთრებულ ცხოვრებას ეწეოდა. „და ამცნო, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან ადამს და ჰრქუა: ყოვლისაგან ხისა სამოთხისა ჭამით შჭამო; ხოლო ხისა მისგან ცნობადისა კეთილისა და ბოროტისა არა შჭამოთ მისგან, რამეთუ, რომელსა დღესა შჭამოთ მისგან, სიკუდილითა მოსწყდეთ". თითქოს ასე ეუბნებოდა ღმერთი ადამს: „მე შენგან რაიმე ძნელსა და მძიმეს კი არ ვითხოვ — ყველა ხით სარგებლობის ნებას გაძლევ და მხოლოდ ერთ ამ ხეს არ შეეხო მცნებას გაძლევ; სამაგიეროდ, სასჯელსაც დიდს განგისაზღვრავ, რათა, შიშით მაინც განსწავლული, ჩემს მიერ მოცემული მცნება დაიცვა". როგორც რომელიმე გულუხვი მეპატრონე ვინმეს თავის უზარმაზარ სახლს ანდობს და, იმისთვის, რომ ამ სახლის მფლობელობა სრულად შეინარჩუნოს, მცირე თანხას მისგან მოსთხოვს, ისე კაცთმოყვარემ ჩვენმა უფალმა: ადამს სამოთხეში ყველაფრით სარგებლობის უფლება მისცა და მხოლოდ ერთისგან თავის შეკავება უბრძანა, რათა იცოდეს, რომ მეპატრონის ქვეშ იმყოფება, ვისაც უნდა მორჩილებდეს და ვისი ბრძანებანი უნდა აღასრულოს.
4. ცოლის შექმნა და ცხოველთა სახელდება (2:18-19)
ვინ შეძლებს ღირსეულად განცვიფრებას ყოველთა საერთო მეუფის უხვი გულუხვობით? ადამიანს ჯერ არაფერი გაუკეთებია, და ის რა კეთილით ღირსყოფს მას! სამოთხის ხეთა არა ნახევარი მისცა სატკბობლად, არც მეტი ნაწილისგან თავის შეკავება და მხოლოდ დანარჩენით სარგებლობა უბრძანა; სამოთხეში არსებული ყველა ხით სარგებლობის უფლება მისცა და მხოლოდ ერთისგან თავის შეკავება უბრძანა, თვით საქმით აჩვენა, რომ ეს სხვა არაფრისთვის გაკეთდა, გარდა იმისა, რომ ადამიანმა იცოდეს ამდენი კეთილის მომნიჭებელი. ყოველივე სხვასთან ერთად, აქ ღვთის სახიერებაც შენიშნე იმაში, რა პატივიც მიაგო ცოლს, რომელიც ადამისგან უნდა შექმნილიყო. ის ჯერ არ იყო შექმნილი, ხოლო ღმერთი მცნებას თითქოს ორს აძლევს: „არა შჭამოთ მისგან, რამეთუ, რომელსა დღესა შჭამოთ მისგან, სიკუდილითა მოსწყდეთ"; ამგვარად, წინასწარ და თავიდანვე აჩვენებს, რომ ქმარი და ცოლი ერთს შეადგენენ, როგორც პავლეც ამბობს: „ქმარი არს თავ ცოლისა" (). ამიტომ თითქოს ორს ეუბნება იმისთვის, რომ შემდეგ, როცა მისგან ცოლს შექმნიდა, ადამს მიზეზი ჰქონოდა მისთვისაც მის მიერ მიცემული მცნების გადასაცემად. ვიცი ამასთან, რომ (აკრძალული) ხის საკითხი ძალიან ბევრს აინტერესებს; მრავალი უგუნური მჭევრმეტყველი ბრალს ადამიანიდან ღმერთზე გადააქვს და ამბობს: რისთვის მისცა (ღმერთმა) ასეთი მცნება, როცა იცოდა, რომ დაარღვევდა? ან: რისთვის ბრძანა ეს ხე სამოთხეში ყოფილიყო? — და სხვა მრავალი. მაგრამ, რათა ამას ახლა არ შევუდგეთ — (ხის მცნების) დარღვევამდე ადრეა — ნეტარი მოსეს ამის შესახებ თხრობას უნდა დაველოდოთ; იქ მისულნი, დროულად ვიტყვით იმას, რასაც ღვთის მადლი მოგვცემს, და თქვენთვის, საყვარელნო, წერილის ჭეშმარიტ აზრს გავხსნით, რათა, სწორად გაიგებთ რა დაწერილს, უფალსაც შესაფერის დიდებას აღუვლინოთ და, შემცოდე (ადამიანს) თავს დანებებულნი, უდანაშაულო ღმერთს ბრალს ნუ დააბრალებთ. ამჯერად კი, თუ მოისურვებთ, დღევანდელი საკითხავის შემდგომი სიტყვები განვიხილოთ. „და თქვა ღმერთმან: არა კეთილ არს ყოფად კაცისა ამის მარტოსა" (). აი, კვლავ მოსემ იმავე სახით თქვა: „უფალმან ღმერთმან", რათა ეს სიტყვები ჩვენს გონებაში ჩავინერგოთ და ადამიანურ მსჯელობებს საღვთო წერილზე მაღლა არ დავაყენოთ. „და თქვა, — ამბობს, — ღმერთმან: არა კეთილ არს ყოფად კაცისა ამის მარტოსა". შეხედე, როგორ სახიერი ღმერთი არ ჩერდება, არამედ კეთილზე კეთილს ამატებს და, სახიერებით მდიდარი, ამ გონიერ არსებას ყოველგვარი პატივით მოსავს, ხოლო პატივთან ერთად ცხოვრების მოხერხებულობასაც უბოძებს. „თქვა, — ნათქვამია, — ღმერთმან: არა კეთილ არს ყოფად კაცისა ამის მარტოსა, უქმნეთ მაგას შემწე, მსგავსი მაგისი". აი, კვლავ აქაც სიტყვა: „უქმნეთ". როგორც თავდაპირველად, ადამიანის შექმნისას, ღმერთი ამბობდა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ", ისე ახლაც, ცოლის შექმნის წინ, იმავე სიტყვას ხმარობს და ამბობს: „უქმნეთ". ვის ეუბნება? არა რომელიმე შექმნილ ძალას, არამედ მისგან შობილს, საკვირველ მრჩეველს, ხელმწიფეს, მშვიდობის მთავარს, მხოლოდშობილ ძეს. რათა ადამმა სცოდნოდა, რომ შესაქმნელი არსება მას ღირსებით თანასწორი იქნებოდა, ამისთვის ღმერთმა, როგორც მის შესახებ თქვა: „ვქმნეთ", ისე ახლაც ამბობს: „უქმნეთ მაგას შემწე, მსგავსი მაგისი". ორი ეს გამოთქმა — „შემწე" და „მსგავსი მაგისი" — ბევრს ნიშნავს. არ მინდა, ამბობს, რომ ის მარტო იყოს, არამედ — რომ რაღაც ნუგეში ჰქონდეს თანამეცხოვრის მეშვეობით, და არა მხოლოდ ეს, არამედ საჭიროა მისთვის შესაფერისი შემწის შექმნა, ესე იგი, ცოლის. აი, ამისთვის ღმერთმა, როცა თქვა: „უქმნეთ მაგას შემწე", კიდევ დაუმატა: „მსგავსი მაგისი", რათა, როცა ნახავ, როგორ მოჰყავთ (ადამთან) ყველა მხეცი და ცის ფრინველი, არ იფიქრო, რომ მათ შესახებ ითქვა ეს სიტყვები. თუმცა ბევრი უტყვი ცხოველი ადამიანს შრომაში ეხმარება, მაგრამ არცერთი მათგანი გონიერ ცოლს არ უტოლდება. ამიტომ სიტყვებს: „შემწე, მსგავსი მაგისი", შემდეგ ამატებს: „და და-ვე-ჰბადა უფალმან ღმერთმან ყოველი მჴეცი ველისაჲ ყოველი მფრინველი ცისაჲ და მოიყვანნა იგინი ადამისა ხილვად და ყოველთა მშჳნვიერთა ცხოველთა, რომელიცა უწოდა ადამ, იგი არს სახელი მათი, რაჲძი უწოდოს მათ" (). ეს უბრალოდ და ამაოდ კი არ კეთდება, არამედ მალე მომდევნო მოვლენათა გათვალისწინებით, რომელთაც წინასწარმხედველი ღმერთი გვიჩვენებს, რა დიდი სიბრძნით დააჯილდოვა მის მიერ შექმნილი, რათა, როცა ღვთის მიერ მოცემული მცნების დარღვევა მოხდება, არ იფიქრო, თითქოს ადამიანმა ის უმეცრებით დაარღვია, არამედ იცოდე, რომ დაცემა უზრუნველობის (შედეგია).
5. ადამის სიბრძნე და შეგონება (2:20)
რომ ის დიდი სიბრძნით იყო დაჯილდოვებული, ახლა მომხდარით შეგიძლია დარწმუნდე. „და მოიყვანნა იგინი, — ნათქვამია, — ადამისა ხილვად... რაჲძი უწოდოს მათ". ამას ღმერთი იმისთვის აკეთებს, რათა ადამის დიდი სიბრძნე გვიჩვენოს. და კვლავ: „რომელიცა უწოდა ადამ, იგი არს სახელი მათი". თუმცა ეს არა მხოლოდ იმისთვის კეთდება, რომ მისი სიბრძნე ვნახოთ, არამედ იმისთვისაც, რომ სახელთა დარქმევაში ბატონობის ნიშანი ჩანდეს. ადამიანებსაც აქვთ ჩვეულება, თავიანთი ხელმწიფების ნიშნად მონებს, რომელთაც იყიდიან, სახელებს უცვლიან. ისე ღმერთიც ადამს, როგორც მეპატრონეს, ყველა უტყვ ცხოველს სახელს აძლევინებს. ამ სიტყვებს, საყვარელო, უყურადღებოდ ნუ გამოტოვებ, არამედ იფიქრე, რა სიბრძნე იყო საჭირო, რომ სახელი დაერქმია ფრინველთა, ქვეწარმავალთა, მხეცთა, პირუტყვთა და სხვა უტყვთა ამდენ სახეობას — შინაურებს, ველურებს, წყალში მცხოვრებთ, მიწისგან წარმოშობილთ — ყველა მათგანს სახელი დაერქმია, და თანაც საკუთარი, თითოეული სახეობისთვის შესაფერისი. „ყოველთა, — ნათქვამია, — ... რომელიცა უწოდა ადამ..., იგი არს სახელი მათი". ხედავ ხელმწიფების სისრულეს? ხედავ ბატონობის ძალას? იფიქრე, სხვათა შორის, იმაზეც, რომ ლომებიც და ავაზებიც, იქედნეებიციც და მორიელებიც, გველებიც და ყოველივე სხვა, კიდევ უფრო მძვინვარე ცხოველებიც, ადამთან, როგორც მეპატრონესთან, სრული მორჩილებით მოვიდნენ, რათა მისგან სახელები მიეღოთ; და ადამს ამ მხეცთაგან არცერთის არ შეშინებია. ამრიგად, ნუ ვინ გმობს უფლის მიერ შექმნილს, ნუ ვინ ილესავს ენას შემოქმედის წინააღმდეგ, ანუ უკეთესად ვთქვათ — საკუთარი თავის წინააღმდეგ, და ნუ ამბობს ამ უგუნურ სიტყვებს: „რისთვის არიან შექმნილი მხეცები?" სახელთა დარქმევა ნათლად გიჩვენებს, რომ მხეცებიც, შინაური ცხოველების მსგავსად, თავიანთ მონობასა და ადამიანის ბატონობას აღიარებდნენ. ის სახელები, რომლებიც ადამმა დაარქვა, დღემდე რჩება: ღმერთმა ისინი იმისთვის განამტკიცა, რომ მუდამ გვახსოვდეს ის პატივი, რომელიც ადამიანმა ყოველთა უფლისგან მიიღო, ცხოველთა ზედა ხელმწიფება რომ დაიმკვიდრა, და (ამ პატივის) წართმევის მიზეზი თავად ადამიანს მივაწეროთ, რომელმაც ცოდვით თავისი ხელმწიფება დაკარგა. „და უწოდა... ადამ სახელები ყოველთა საცხოვართა და ყოველთა მფრინველთა ცისათა და ყოველთა მჴეცთა ქვეყანისათა" (). აქედან უკვე შენიშნე, საყვარელო, ნების თავისუფლება და გონების უპირატესობა, და ნუ იტყვი, თითქოს მან არ იცოდა, რა იყო კეთილი და რა — ბოროტი. ვინც შეძლო პირუტყვებს, ფრინველებს და მხეცებს შესაფერისი სახელები დაერქმია, წესრიგი არ დაერღვია და მძვინვარე ცხოველთათვის მშვიდთა სახელები არ მიეცა, ხოლო მშვიდთათვის მძვინვარეთა სახელები არ დაეწესებინა, არამედ ყველას შესაფერისი სახელი დაარქვა, — განა არ იყო სიბრძნითა და გონებით აღვსილი? აქედან დაასკვენი, რა დიდია იმ შთაბერვის ძალა და რა დიდია სიბრძნე, რომლითაც უფალმა უსხეულო სული დააჯილდოვა, ორი არსებისგან ასეთი საკვირველი და გონიერი ქმნილება რომ შეადგინა — უსხეულო სულის არსება, როგორც შესანიშნავი ხელოვანი, სხეულს, როგორც იარაღს, შეაერთა. ამიტომ, როცა ამ ქმნილების ესოდენ დიდ სიბრძნეზე იფიქრებ, შემოქმედის ძლიერებას გაუკვირდი. თუ ცის სილამაზის ხილვა კეთილგონიერ მჭვრეტელს შემოქმედის დიდების მიმართ აღძრავს, მით უმეტეს ეს გონიერი ქმნილება — ადამიანი, თავის მოწყობაზე, მიცემულ მაღალ პატივზე, დიდ ნიჭებსა და გამოუთქმელ კეთილთა ზედა, რომ იფიქრებს, შეუძლია მუდამ აქებდეს ამის მიმანიჭებელს და ძალისამებრ დიდებას აღუვლენდეს უფალს.
მსურდა შემდგომიც განმეხილა, მაგრამ, რათა სიტყვათა სიმრავლით თქვენი მეხსიერება არ დამეტვირთა, საჭიროა აქ შევწყვიტოთ სიტყვა. ჩვენი მიზანი არ არის მხოლოდ ბევრის თქმა; ჩვენ იმისთვის ვლაპარაკობთ, რომ თქვენ, მუდამ გონებაში შეინარჩუნებთ ნათქვამს, არა მხოლოდ თავად იცოდეთ საღვთო წერილში მოცემული, არამედ სხვებისთვისაც მასწავლებლები იყოთ, რომლებიც მათ განასწავლიან. ამიტომ თითოეულმა თქვენგანმა, აქედან გასვლისას, მოყვასთან ერთად მოიხსენეთ მეხსიერებაში აქ ნათქვამი, სხვას თქვენსას გაუზიარეთ და მისგანაც მიიღეთ ის, რასაც ის გაიხსენებს. და ამგვარად, ყოველივეს შეკრიბავთ და ცოცხალ მეხსიერებაში შეინახავთ, სახლში წადით და იქაც, თითოეული ცალ-ცალკე, კვლავ გაიაზრეთ ეს საღვთო სწავლებები, რათა, მათ მიუძღვნიდეთ ყოველ მზრუნველობას და მათით დაიკავებთ გონებას, ადვილად შეძლოთ როგორც აღმძვრელი ვნებების დაძლევა, ისე ეშმაკის მზაკვრობათა თავიდან აცილება. რადგან, როცა ბოროტი ის დემონი ხედავს, რომ სული საღვთო საგნებზე ზრუნავს, მხოლოდ მათზე ფიქრობს უწყვეტად და მათით არის დაკავებული, მას მიახლოებასაც ვერ უბედავს, არამედ მაშინვე მიდის, სულიწმიდის ძალით განდევნილი, თითქოს ცეცხლით რამ. ამრიგად, რათა თავს რაც შეიძლება მეტი სარგებელი მოვუტანოთ და ეს მტერი დავამარცხოთ, და ღვთისგან უფრო დიდი წყალობა მივიღოთ, ამ საგნებით დავიკავოთ ჩვენი გონება. მაშინ წარმატებული იქნება ყოველი თქვენი საქმე — ძნელი გამსუბუქდება, მწუხარებად მიჩნეულს ბედნიერი დასასრული ექნება და არაფერი აქაური ვერ შეძლებს ჩვენს დამწუხრებას. თუ ჩვენ საღვთოზე ვიზრუნებთ, თავად (ღმერთი) იზრუნებს ჩვენზე, და ამჟამინდელი ცხოვრების ზღვას სრული უსაფრთხოებით გადავცურავთ და, დიდი მესაჭის — ყოველთა ღმერთის — წინამძღოლობით, მისი კაცთმოყვარეობის ნავსადგურში შევალთ. ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.