📋 სარჩევი
1. ღვთის განკითხვა და ტყავის სამოსელი (3:20-21)
გუშინ ხომ ნახეთ მსაჯულის კაცთმოყვარეობა? ნახეთ სახიერებით აღსავსე განკითხვა? ნახეთ სასჯელთა განსხვავება — როგორ დაისაჯა მზაკვარი მაცდუნებელი და როგორ მაცდურობის მსხვერპლთათვის დაკისრებულმა სასჯელმა ღვთის დიდი კაცთმოყვარეობა გამოაჩინა? ნახეთ, რა სასარგებლო იყო ჩვენთვის სამსჯავროში თანადასწრება და იმის ნახვა, თუ როგორ მიმდინარეობდა განკითხვა? შეიტყვეთ, თუ რამდენი და რა დიდ სიკეთეთა ადამი და ევა მოაკლდნენ მცნების დარღვევით — ხომ დაკარგეს ის გამოუთქმელი დიდება და ის ცხოვრება, რომელიც ანგელოზურისგან თითქმის არაფრით ჩამოუვარდებოდა. ვნახეთ მეუფის მოწყალება, შევიტყვეთ, რა დიდი ბოროტებაა უზრუნველობა, როგორ გვართმევს იგი იმ სიკეთეებსაც, რომლებითაც უკვე ვსარგებლობდით, და დიდ სირცხვილში გვაგდებს. ამიტომ გემუდარებით, ფხიზლები ვიყოთ და მათი (პირველი ადამიანების) დაცემა სამკურნალოდ მოგვეხმაროს; მათი უზრუნველობა ჩვენთვის სიფრთხილის საბაბი იყოს, რადგან ამის შემდეგ იმავე ცოდვათა ჩამდენი უფრო მძიმე სასჯელს ექვემდებარება, ვინაიდან სხვის მაგალითით გამოსწორება არ ისურვა. მართლაც, შთამომავლები, რომლებიც პირველი ადამიანების მსგავსად სცოდავენ, მათთან თანაბარ სასჯელს არ იღებენ. ამაში მყისვე დარწმუნდება ადამიანი ქვეყნიერების ბრძენი მოძღვრის, ესე იგი, ნეტარი პავლეს სიტყვებიდან, რომელიც ამბობს: „რამეთუ რომელთა-იგი უშჯულოდ შესცოდეს, უშჯულოდცა წარწყმდენ, და რომელთა შჯულსა შინა შესცოდეს, შჯულითაცა ისაჯნენ" (). ეს სიტყვები შემდეგს ნიშნავს: რჯულამდე და რჯულის შემდეგ მცხოვრები ადამიანები ერთნაირად არ განიკითხებიან; რჯულის მოცემის შემდეგ მცოდველნი უფრო მძიმე სასჯელს დაექვემდებარებიან. „რამეთუ რომელთა-იგი უშჯულოდ შესცოდეს, უშჯულოდცა წარწყმდენ", ესე იგი, სასჯელი შემსუბუქდება იმით, რომ რჯულის დარიგებითა და შემწეობით არ ისარგებლეს. „და რომელთა შჯულსა შინა შესცოდეს, შჯულითაცა ისაჯნენ". ესენი კი, ამბობს (მოციქული), ვინაიდან რჯული ჰყავდათ მასწავლებლად და მიუხედავად ამისა, არ გამოსწორდნენ, არამედ იმათ მსგავსად სცოდეს, უფრო მძიმე სასჯელს მიიღებენ. მაგრამ მოვისმინოთ ისიც, რაც დღეს წაკითხულია. „და უწოდა, — ამბობს (მოსე), — ადამ სახელი ცოლსა თჳსსა ევა, ესე იგი, ცხორებაჲ. რამეთუ იგი არს დედა ყოველთა მაცხორებელთა" (). შეხედე, რა ზედმიწევნითობაა საღვთო წერილის (სიტყვებში), როგორ ესეც არ დაუმალა, არამედ გვაუწყა, რომ ადამიანმა ცოლსაც სახელი დაარქვა. „უწოდა, — ამბობს, — სახელი ცოლსა თჳსსა ევა, რაც ნიშნავს — ცხორებაჲ. რამეთუ იგი არს დედა ყოველთა მაცხორებელთა", ესე იგი, ის არის მისგან წარმოსაშობ ყველა ადამიანთა დასაბამი, ფესვი და საფუძველი მომავალი მოდგმისა. შემდეგ, ცოლისთვის სახელის დარქმევის შესახებ რომ გვაუწყა, კვლავ ღვთის სახიერებას გვიჩვენებს, რომ ის თავის მიერ შექმნილთ ყურადღების გარეშე არ ტოვებს, თუმცა ისინი ასეთ სირცხვილსა და შიშველობაში იმყოფებოდნენ. „და უქმნა, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან ადამს და ცოლსა მისსა სამოსელნი ტყავისანი და შეჰმოსნა მათ" (). როგორც გულმოწყალე მამა, რომელსაც კეთილშობილი შვილი ჰყავს, ყოველი მზრუნველობით აღზრდილი, სრული ფუფუნებით მცხოვრები, მშვენიერ სახლში, აბრეშუმის სამოსელით შემოსილი, თავისუფლად მოსარგებლე მამის ქონებითა და სიმდიდრით, — შემდეგ ხედავს, რომ ასეთ ბედნიერ ცხოვრებას უკუღმართობის უფსკრულამდე მიუყვანია, მთელ ამ სიკეთეს ართმევს, თავის ხელისუფლებას უქვემდებარებს, მდიდრულ სამოსელს ხდის და უბრალო, ხშირად მონურ ტანსაცმელსაც კი ჩააცმევს, რათა სრულ სიშიშველეში და სირცხვილში არ დატოვოს, — ასევე კაცთმოყვარე ღმერთმა, როცა (ადამი და ევა) უღირსნი გახდნენ იმ დიდებული და ბრწყინვალე შესამოსელისა, რომელიც მათ ფარავდა და ხორციელ საჭიროებათაგან ათავისუფლებდა, წაართვა მათ ეს მთელი დიდება და ბედნიერება, რომლითაც მძიმე დაცემამდე სარგებლობდნენ; მაგრამ ამასთან მათ მიმართ დიდ მოწყალებას იჩენდა, დაცემულთა მიმართ თანაგრძნობდა და, ხედავდა რა, რომ დიდი სირცხვილით არიან დაფარულნი და არ იციან, რა ქნან, — რათა სრულ სიშიშველეში და შერცხვენაში არ დაეტოვებინა, ტყავის სამოსელს უკეთებს და შემოსავს მათ. ასეთია ეშმაკის მზაკვრობანი: როცა მორჩილთ იპოვის, მოკლე სიამოვნებით მოატყუებს, ბოროტების უღრმეს ფსკერზე ჩაყრის, სირცხვილითა და უპატივცემულობით დაფარავს და მათ ამ უპატი მდგომარეობაში, საცოდავ სანახაობად მაყურებლებისთვის, მიატოვებს. მაგრამ ჩვენი სულების მზრუნველი, სრულ უმწეობაში რომ ხედავს მათ, ასეთ მდგომარეობაში არ ტოვებს, არამედ საფარველს გამოუნახავს, და სამოსლის სიღარიბით იმას ახსენებს, რა შესამოსელისა გახდნენ ღირსი. „და უქმნა უფალმან ღმერთმან ადამს და ცოლსა მისსა სამოსელნი ტყავისანი და შეჰმოსნა მათ". შეხედე, როგორ შემწყნარებლობას იჩენს საღვთო წერილი (ადამიანურ გაგებასთან). მეც ახლა იმას ვიმეორებ, რასაც არაერთხელ ვამბობდი: ყოველივე ღვთისთვის შესაფერისად უნდა გავიგოთ და სიტყვა „უქმნა" ბრძანებად უნდა მივიჩნიოთ. მან ბრძანა ტყავის სამოსელი ეცვათ, რათა ურჩობის უწყვეტ მოგონებად ჰქონოდათ.
2. ფუფუნება და სამოთხიდან განდევნა (3:22-23)
ესმოდეს ეს მდიდრებს, რომლებიც ჭიის ქსოვილებით ირთვებიან და აბრეშუმში იცმევიან, და იცოდნენ, როგორ ამოძღვრიდა კაცთმოყვარე მეუფე ადამიანურ ბუნებას თავიდანვე. ვინაიდან პირველქმნილმა მცნების დარღვევით სიკვდილის განაჩენი დაიმსახურა, ამავდროულად სამოსელი სჭირდებოდა, რომელიც სირცხვილს დაუფარავდა; (ღმერთმა) ტყავის სამოსელი შეუქმნა; ამით გვასწავლა, რომ თავი ავარიდოთ ფუფუნებასა და ნებიერ ცხოვრებას, უსაქმურობა და უზრუნველობა არ ვეძიოთ, არამედ მკაცრი ცხოვრება ვირჩიოთ. მაგრამ, შეიძლება, მდიდრებმა, ამ სიტყვებით აღშფოთებულმა, თქვან: მაშ, რას გვიბრძანებ? ტყავის სამოსელი ჩავიცვათ? არ ვამბობ ამას, რადგან პირველმა ადამიანებმაც ის სამოსელი არა სამუდამოდ მიიღეს; კაცთმოყვარე მეუფე წინანდელ კეთილმოქმედებებს მუდამ ახლებს უმატებს. ვინაიდან პირველმა ადამიანებმა, ის უვნებობა და ანგელოზური ცხოვრება რომ დაკარგეს, ხორციელ საჭიროებებს დაექვემდებარნენ, ღმერთმა შემდგომში ისე მოაწყო, რომ ადამიანთა სამოსელი ცხვრის მატყლისგან მზადდებოდა, თუმცა არა სხვა რისთვისმე, არამედ მხოლოდ საფარველად ემსახურებოდა, რათა ამ გონიერ არსებას პირუტყვთა მსგავსად შიშველობასა და უსირცხვილობაში არ ეცხოვრა. ამრიგად, სამოსლის გამოყენება მუდამ შეგვახსენებდეს დაკარგულ სიკეთეთა და იმ სასჯელის შესახებ, რომელიც კაცთა მოდგმას ურჩობისთვის ეწია. ამის შემდეგ პასუხი გაგვცენ მათ, ვინც ისეთ ბრწყინვალებას მიეცა, რომ ცხვრის მატყლის სამოსელზე წარმოდგენაც კი არ აქვს, არამედ აბრეშუმში იცმევა და ისეთ უგუნურებემდე მიდის, რომ ოქროსაც კი ჩაქსოვს სამოსელში, — განსაკუთრებით კი ასეთ ფუფუნებას ქალთა შორის ვხედავთ: რისთვის, მითხარი, ამშვენებ სხეულს და ტკბები ასეთი სამოსელით, ხოლო იმაზე არ ფიქრობ, რომ ეს საფარველი მცნების დარღვევის უდიდესი სასჯელის ნაცვლად არის გამოგონილი? რატომ არ ისმენ ნეტარ პავლეს, რომელიც ამბობს: „ხოლო მაქუნდეს თუ საზრდელ და საფარველ ჴორცთა, ამათ კმა-ვიყოფდეთ ჩუენ" ()? ხედავ, რომ მხოლოდ იმაზე უნდა ვიზრუნოთ, რომ სხეული შიშველი არ იყოს, მხოლოდ დაფარული იყოს, და სამოსლის მრავალფეროვნებაზე ნურასოდეს ვზრუნავთ. მაგრამ გადავიდეთ შემდგომზე. „და თქუა უფალმან ღმერთმან: აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა. და აწ ნუ-სა-და მიყოს ჴელი თჳსი და მოიღოს ხისაგან ცხორებისა, და ჭამოს და ცხონდეს უკუნისამდე. და განავლინა იგი უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან საშუებელისა საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა" (). შეხედე კვლავ ღვთის შემწყნარებლობას. „და თქუა, — ამბობს წერილი, — უფალმან ღმერთმან: აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა". ხედავ, რა მარტივი სიტყვებია? ეს ყოველივე ღვთისთვის შესაფერისად გავიგოთ. ამ სიტყვებით (წერილი) იმ მოტყუებას გვახსენებს, რომლითაც ეშმაკმა გველის მეშვეობით (პირველი ადამიანები) მოატყუა. ეშმაკმა უთხრა მათ, რომ „რომელსა დღესა სჭამოთ მისგანი... იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი" (), და ისინი, ღმერთის თანასწორობის იმედით, გემოს გასინჯვა გაბედეს; ამიტომ ღმერთიც, სურს რა მათი გამოფხიზლება, ცოდვის შეგნებამდე მიყვანა და ურჩობის სიდიდისა და მოტყუების ზომაზე მეტობის ჩვენება, ამბობს: „აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენგანი". ეს სიტყვები დიდ შერცხვენას გამოხატავს, რომელიც დამნაშავეს უნდა დაეცეს. იმიტომ, ამბობს ღმერთი, უგულებელყავი ჩემი მცნება, რომ ღმერთის თანასწორობა წარმოიდგინე? აი, ის გახდი, რაც იმედი გქონდა, ანდა უფრო სწორად — არა ის, რაც იმედი გქონდა, არამედ ის, რისი ღირსიც გახდი: „აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა". სწორედ ეს ეუბნებოდა მათ გველის მეშვეობით ეშმაკი — მაცდუნებელი: „განგეხუნენ თქუენ თუალნი და იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა" (). „და აწ ნუ-სა-და მიყოს ჴელი თჳსი და მოიღოს ხისაგან ცხორებისა, და ჭამოს და ცხონდეს უკუნისამდე". აქედან შეამჩნიე უფლის კაცთმოყვარეობა. ეს სიტყვები ზედმიწევნით უნდა განვიხილოთ, რათა ამ სიღრმეში დაფარული არაფერი გამოგვრჩეს. როცა ღმერთმა ადამს მცნება მისცა, მხოლოდ ერთი ხისგან თავის შეკავება უბრძანა, რომლის გემოს გასინჯვისთვისაც სიკვდილის სასჯელს დაექვემდებარა; მცნების მიცემისას ეს განუსაზღვრა, თუ დაარღვევდა, ხოლო სიცოცხლის ხეზე არაფერი დაუდგენია. ვინაიდან ღმერთმა, ჩემი აზრით, და როგორც ჯეროვანია გავიგოთ, ადამიანი უკვდავად შექმნა, ის შეძლებდა, თუ ინებებდა, სხვა ხეებთან ერთად სიცოცხლის ხის ნაყოფიც ეგემა, რომელიც მუდმივად ინარჩუნებდა მის სიცოცხლეს; ამიტომ ამ ხეზე არანაირი (განსაკუთრებული) მცნება არ მიუღია.
3. სიცოცხლის ხე და ქერობინთა მცველობა (3:24)
ხოლო თუ ცნობისმოყვარეთაგან ვინმე იკითხავს, რატომ ეწოდა მას სიცოცხლის ხე, იცოდეს, რომ ადამიანს, საკუთარ მსჯელობას მიყოლილს, ღვთის ყველა საქმე ნათლად ვერ ესმის. რათა მის მიერ შექმნილ ადამიანს, სამოთხეში მცხოვრებს, მორჩილებისა თუ ურჩობის გასავარჯიშო ჰქონოდა, უფალს სათნო ეჩინა ორი ხე დაენერგა: ერთი — სიცოცხლისა, მეორე — ასე ვთქვათ, სიკვდილისა, რადგან ამ უკანასკნელის გემოს გასინჯვამ და მცნების დარღვევამ ადამიანს სიკვდილი მოუტანა. ვინაიდან ადამიანი, რომელმაც ამ ხის ნაყოფი იგემა, მოკვდავი გახდა და ხორციელ საჭიროებებს დაექვემდებარა, ვინაიდან პირველად ცოდვა გამოჩნდა, რომლისთვისაც უფალმა კეთილად სიკვდილი დააწესა, ადამს სამოთხეში არ ტოვებს, არამედ მის გასვლას ბრძანებს, ამით იმას გვიჩვენებს, რომ ამას სხვა არაფრის, არამედ მხოლოდ ადამიანისადმი სიყვარულის გამო აკეთებს. რათა ეს ზუსტად გავიგოთ, საჭიროა საღვთო წერილის სიტყვები კვლავ წავიკითხოთ: „და აწ, — ამბობს, — ნუ-სა-და მიყოს ჴელი თჳსი და მოიღოს ხისაგან ცხორებისა, და ჭამოს და ცხონდეს უკუნისამდე". ვინაიდან, ამბობს, ადამიანმა მოცემული მცნების მიმართ დიდი თავშეუკავებლობა გამოამჟღავნა და მოკვდავი გახდა, რათა ამ ხესაც არ შეეხოს, რომელიც სიცოცხლეს მუდმივად ინარჩუნებს, და დაუსრულებლად არ სცოდოს, უმჯობესია აქედან განდევნილი იყოს. ამრიგად, სამოთხიდან განდევნა უფრო ღვთის მზრუნველობის საქმეა ადამიანის მიმართ, ვიდრე რისხვისა. ასეთია ჩვენი უფალი: სასჯელითაც არანაკლებ, ვიდრე კეთილმოქმედებით, გვიჩვენებს თავის განგებულებას; და სასჯელს ჩვენივე გამოსწორებისთვის გვიგზავნის. ასე, თუ იცის, რომ უსასჯელოდ ცოდვილნი უფრო უარესნი არ ხდებიან, არც სჯის; რათა უარესისკენ ჩვენი მოძრაობა აღკვეთოს და ცოდვის შემდგომი გავრცელება შეწყვიტოს, თავისი კაცთმოყვარეობით სჯის. ასევე მოიქცა ახლაც: პირველქმნილზე მზრუნველმა, სამოთხიდან გასვლა უბრძანა. „და განავლინა იგი, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან საშუებელისა საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა". კვლავ აქაც საღვთო წერილის ზედმიწევნითობას მიაქციე ყურადღება. „და განავლინა იგი, — ამბობს, — უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან საშუებელისა საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა". აი, განაჩენს აღასრულებს: საშუებელის სამოთხიდან გამოიყვანა და იმ მიწის დამუშავება დააკისრა, საიდანაც თავადვე იყო აღებული. სიტყვები: „რომლისაგან მოღებულ იქმნა" უმიზნოდ კი არ არის ნათქვამი, არამედ იმიტომ, რომ (ადამიანს) შრომაში მუდმივი შეხსენება ჰქონოდა თავისი სიმდაბლისა და იცოდეს, რომ აქედანაა მისი შედგენილობა, რომ მისი სხეულის არსება თავდაპირველად მიწიდან წარმოიშვა: „საქმედ", ამბობს, იმ „ქუეყანისა", რომლისგანაც თავადვეა შედგენილი. რაც ღმერთმა თავის განაჩენში გამოხატა: „ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა" (), სწორედ იმავეს გამოხატავს ახლა სიტყვებით: „საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა". შემდეგ, რათა ვიცოდეთ, რა მანძილზე დააშორა ღმერთმა ადამიანი სამოთხეს, საღვთო წერილი ამასაც გვასწავლის და ამბობს: „და განჴადა ადამ და დაამკჳდრა იგი წინაშე საშუებელსა სამოთხისასა" (). შეხედე, ყოველ გარემოებაში როგორ გამოვლინდა ყოველთა მეუფის კაცთმოყვარეობა და სასჯელის ყოველი სახე დიდ სახიერებაზე მოწმობს. არა მხოლოდ განდევნა იყო კაცთმოყვარეობისა და სახიერების საქმე, არამედ ისიც, რომ (ღმერთმა) სამოთხის პირისპირ დაასახლა, რათა მუდმივად ეწუხა და ყოველდღე ეფიქრა, რა დაკარგა და რა მდგომარეობაში ჩაიგდო თავი. მაგრამ სამოთხის ხილვა, თუ აუტანელ მწუხარებას იწვევდა ადამის სულში, ამავე დროს არცთუ მცირე სარგებელს მოაქვდა: მუდმივი ხილვა მწუხარისათვის მომავლის გაფრთხილებად ემსახურებოდა, რათა კვლავ იმავე (დანაშაულში) არ ჩავარდნილიყო. აი, ჩვეულებრივ, ასე ხდება ადამიანთა შორის: ვიდრე სიკეთეებს ვფლობთ, მანამ ჯეროვანი სარგებლობა არ ვიცით; ხოლო, როცა დავკარგავთ, უფრო გონიერებები ვხდებით და მაშინ, გამოცდილებით ნასწავლნი, საკუთარ უზრუნველობას ვაცნობიერებთ, და ამგვარად, გარემოებათა ცვლილება გვაცნობიერებინებს, რა დავკარგეთ და რა ბოროტებას დავაყენეთ თავს. ასევე, სამოთხიდან განდევნილისთვის მის სიახლოვეს, პირისპირ დასახლების ბრძანება უდიდესი მზრუნველობის ნიშანი იყო, რათა ამ ხილვით ყველაფერი გახსენებოდა, აქედან სარგებელი გამოეტანა და, სურვილს მიცემულს იცხოვროს, სამოთხეს გარეთ მყოფს, სიცოცხლის ხის ნაყოფის გემო არ ეგემნა. საღვთო წერილი ყველაფერს ადამიანური სისუსტისადმი შემწყნარებლობით გვიხსნის. „ღა დააწესა ქერობინი და მოტყინარე მახჳლი იქცევისი დაცვად გზასა ხისა ცხორებისასა" (). იმ უზრუნველობამ, რომელიც მათ (პირველმა ადამიანებმა) მოცემული მცნების მიმართ გამოიჩინეს, გახდა მიზეზი იმისა, რომ სამოთხეში შესასვლელი ასე მტკიცედ ჩაიკეტა. დაფიქრდი, — კაცთმოყვარე არ დაკმაყოფილდა იმით, რომ სამოთხის პირისპირ დაასახლა, არამედ იმ ძალებს — ქერობინსა და ცეცხლოვან „მახჳლსა იქცევისსა" — უბრძანა ეცავთ იქ მიმავალი გზა. უმიზნოდ კი არ დაურთო (მოსემ) „იქცევისი", არამედ იმისთვის, რომ გვესწავლა, რომ სამოთხეში შესასვლელი სრულიად ჩაკეტილი იყო, ვინაიდან ის მახვილი, იქცეოდა რა, იქ მიმავალ ყველა გზას კეტავდა და მუდმივ შიშსა და მოგონებას აღძრავდა მასში.
4. კაინისა და აბელის შობა და მსხვერპლშეწირვა (4:1-4)
„ხოლო ადამ იცნა ევაჲ ცოლი თჳსი" (). შენიშნე, როდის მოხდა ეს. ურჩობის შემდეგ, სამოთხიდან განდევნის შემდეგ — მაშინ იწყება საქორწინო ცხოვრება. ურჩობამდე (პირველი ადამიანები) ანგელოზებივით ცხოვრობდნენ და თანაცხოვრებაზე საუბარიც არ იყო. და როგორ შეიძლებოდა, როცა ხორციელი საჭიროებებისგან თავისუფალნი იყვნენ? ამრიგად, თავდაპირველად ცხოვრება ქალწულებრივი იყო; ხოლო, როცა (პირველი ადამიანების) უზრუნველობით ურჩობა გამოჩნდა და (სამყაროში) ცოდვა შემოვიდა, ქალწულება მათგან გაფრინდა, ვინაიდან ასეთი დიდი სიკეთის უღირსნი გახდნენ, და მის ნაცვლად ქორწინების კანონი შემოვიდა ძალაში. დაფიქრდი, საყვარელო, რა დიდია ქალწულების ღირსება, რა მაღალი და მნიშვნელოვანია ეს მდგომარეობა, როგორ აღემატება ადამიანურ ბუნებას და ზეგარდმო შემწეობას საჭიროებს. რომ ქალწულების ამრჩევნი, სხეულში მყოფნიც კი, უსხეულო ძალთა მსგავსად ცხოვრობენ, მოისმინე ქრისტეს სიტყვები, სადუკეველთა მიმართ ნათქვამი. მათ, აღდგომის შესახებ კითხვა აღძრეს და (იესო ქრისტეს აზრი) რომ გაეგოთ, უთხრეს: „მოძღვარო! ჩვენს შორის იყო შვიდი ძმა: პირველმა ცოლი შეირთო, მოკვდა უშვილოდ და ცოლი თავის ძმას დაუტოვა; მეორეც მოკვდა და, თესლი არ ჰყოლია, ცოლი ძმას დაუტოვა; ასევე მესამემ, მეოთხემ, მეხუთემ, მეექვსემ და მეშვიდემ. მაშ, აღდგომისას შვიდიდან ვისი ცოლი იქნება? ხომ ყველას ჰყავდა?" (; ; ). რა უპასუხა მათ ქრისტემ? „სცთებით, რამეთუ არა იცით წიგნნი, არცა ძალი ღმრთისაჲ. აღდგომასა მას მკუდრეთით არცა ჰხდებიან, არცა განჰხდებიან, არამედ, ვითარცა ანგელოზნი... არიან". ხედავ, ქრისტესადმი სიყვარულით ქალწულების ხვედრის ამრჩევნი, მიწაზე მცხოვრებნი და სხეულით შემოსილნი, როგორ მიბაძავენ ანგელოზურ ცხოვრებას? ამიტომ, რამდენადაც ეს ღვაწლი დიდი და მაღალია, იმდენად, და უფრო მეტადაც, დიდია გვირგვინები და ჯილდო, და სიკეთენი, რომელიც დაპირებულია მათთვის, ვინც ქალწულებასთან ერთად სხვა სათნოებებშიც იღწვის. „ხოლო ადამ, — ნათქვამია, — იცნა ევაჲ ცოლი თჳსი. და მიდგომილმან შვა კაინ" (). ვინაიდან ურჩობით ცოდვა შემოვიდა და განაჩენმა პირველი ადამიანები მოკვდავნი გახადა, ყოვლისშემძლე ღმერთი, თავისი სიბრძნით კაცთა მოდგმის გაგრძელებას რომ აწყობდა, სათნო იჩინა, რომ ის უკვე ქორწინებით მრავლდებოდეს. „და თქუა (ევამ): მოვიგეთ კაცი ღმრთისა მიერ". შეხედე, როგორ გახადა სასჯელმა ცოლი გონიერი: შვილის შობას არა ბუნებას მიაწერს, არამედ ღმერთს, და (ამით) მადლიერების გრძნობას ავლენს. ხედავ, როგორ აღმოჩნდა სასჯელი მათთვის გამოსწორების საბაბი? „მოვიგეთ, — ამბობს ევა, — კაცი ღმრთისა მიერ"; არა ბუნებამ მომცა შვილი, ზეგარდმო მადლმა მიბოძა. „და შესძინა შობად ძმაჲ მისი აბელ" (). ვინაიდან (პირველი შვილის) შობისთვის მადლიერი იყო და პირველი კეთილმოქმედების აღმსარებელი, მეორე შვილიც მიიღო. ასეთია ჩვენი მეუფე: თუ მიღებული ნიჭებისთვის მადლიერებას გამოვავლენთ და კეთილისმყოფელს აღვიარებთ, ის თავის მოწყალებას ჩვენ მიმართ ამრავლებს. ასე ევამაც, (კაინის) შობა რომ ღმერთს მიაწერა, სხვა შვილიც მიიღო. შვილთა შობა უკვე უდიდეს ნუგეშად გახდა ადამიანებისთვის, როცა მოკვდავნი გახდნენ. ამიტომაც კაცთმოყვარე ღმერთმა, რათა მყისვე, თავიდანვე სასჯელის სიმკაცრე შეემსუბუქებინა და სიკვდილს საშინელი სახე წაერთმია, შვილთა შობა მოანიჭა, მასში, ასე ვთქვათ, აღდგომის სახე გამოაჩინა და ისე მოაწყო, რომ დაცემულთა (მომკვდართა) ნაცვლად სხვები აღმდგარიყვნენ. „და იყო, — ნათქვამია, — აბელ მწყემს ცხოვართა; ხოლო კაინ - მშრომელ ქუეყანისა" (). საღვთო წერილი შობილთაგან თითოეულის საქმიანობას გვაუწყებს, (კერძოდ), რომ ერთი მწყემსურ ცხოვრებას ეწეოდა, მეორე კი მიწას ამუშავებდა. „და იყო შემდგომად დღეთა მოართუა კაინ ნაყოფთაგან ქუეყანისათა მსხუერპლი უფალსა" (). შეხედე, როგორ ჩანერგა ბუნების შემოქმედმა სინდისში შემეცნება. ვინ, მითხარი, მოიყვანა ის (კაინი) ამ აზრამდე (ღვთისთვის მსხვერპლის მირთმევისა)? არავინ სხვა, გარდა სინდისში ჩადებული შემეცნებისა. „მოართუა, — ამბობს, — ნაყოფთაგან ქუეყანისათა მსხუერპლი უფალსა". იცოდა და ესმოდა, რომ თავისი ქონებიდან რაიმე ნაყოფის მირთმევა ეკუთვნოდა მეუფეს; არა იმიტომ, რომ ღმერთი ამას საჭიროებდა, არამედ იმისთვის, რომ ასეთი დიდი კეთილმოქმედებით (ღვთისა) ტკბობისას თავისი მადლიერება გამოეჩინა. ღმერთი არაფერს საჭიროებს და ჩვენგან არაფერს ითხოვს; მაგრამ, თავისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით ჩვენკენ შეწყნარებით, ჩვენი ცხონებისთვის ამას (მსხვერპლის მირთმევას) ნებას გვრთავს, რათა უფლის შემეცნება ადამიანური ბუნებისთვის სათნოების სასწავლებლად ემსახურებოდეს. „და აბელ მოართუა მან-ცა პირმშოთაგან ცხოვართა მისთასა" (). უმიზნოდ და ამაოდ კი არ ვამბობდი თავიდანვე, საყვარელნო, რომ ჩვენი უფალი პირთა განსხვავებას არ უყურებს, არამედ განზრახვას აჯილდოებს და სულის განწყობას გამოიკვლევს. ასე, აი, იყო ახლაც.
ამიტომ, საყვარელნო, ყურადღებით მოვისმინოთ ნათქვამი და ვნახოთ, რას მოგვითხრობს წერილი კაინზე და რას — აბელზე; ეს თხრობა უყურადღებოდ არ გამოვტოვოთ, რადგან საღვთო წერილი არაფერს ამბობს უბრალოდ და შემთხვევით; ყოველი მარცვალი, ყოველი ხაზიც კი ფარულ საუნჯეს შეიცავს; ასეთია ყოველი სულიერის ბუნება. მაშ, რას ამბობს წერილი? „და იყო შემდგომად დღეთა მოართუა კაინ ნაყოფთაგან ქუეყანისათა მსხუერპლი უფალსა, და აბელ მოართუა მან-ცა პირმშოთაგან ცხოვართა მისთასა და ცმელთაგან" ().
5. აბელის ძღვენი და კაინის მსხვერპლი (4:4-5)
უფრო გამჭრიახი მხოლოდ წაკითხვიდანვე გაიგებს ნათქვამს. მაგრამ, ვინაიდან ყველაზე უნდა ვიზრუნოთ, — რადგან სულიერი სწავლება განსხვავებას არ იცნობს, — აი, ეს სიტყვები უფრო ნათლად განგვიმარტავს და ამისთვის კვლავ გავიმეოროთ ისინი. „კაინ, — ნათქვამია, — მოართუა ნაყოფთაგან ქუეყანისათა მსხუერპლი უფალსა"; შემდეგ, აბელზეც რომ გვეუწყა, საღვთო წერილი ამბობს, რომ მანაც მსხვერპლი მიიტანა თავისი, მწყემსური საქმიანობიდან: „მოართუა მან-ცა პირმშოთაგან ცხოვართა მისთასა და ცმელთაგან". შეხედე, როგორ გვიჩვენებს წერილი მის ღვთისმოყვარე განზრახვას: არა უბრალოდ ცხვრებიდან მოიტანა, არამედ „პირმშოთაგან", ესე იგი, ძვირფასთაგან, რჩეულთაგან; და ამ პირმშოთაგან ყველაზე ძვირფასი: „და ცმელთაგან", ნათქვამია, ესე იგი, ყველაზე საუკეთესოთაგან, საუკეთესო. კაინზე არაფერ ასეთს წერილი არ შენიშნავს, მხოლოდ იმას ამბობს, რომ მან „ნაყოფთაგან ქუეყანისათა მსხუერპლი" მოიტანა, ესე იგი, რაც მოხვდა, არანაირი მოშურნეობისა და შერჩევის გარეშე. კვლავ ვამბობ და ვიტყვი: ღმერთი ჩვენს შესაწირავებს არა იმიტომ იღებს, რომ მათ საჭიროებს, არამედ იმიტომ, რომ სურს, მათ მეშვეობითაც ჩვენი მადლიერება გამოვლინდეს. ვინც ღმერთს შესაწირავს მიუტანს და ამასთან მისივე კუთვნილს მიიტანს, ვისაც ბუნებათა სხვაობა (ღვთისა და ადამიანურის) ესმის და ესმის ისიც, რომ ადამიანი ასეთი პატივის ღირსია, მას ეკუთვნოდა, რომ თავისი მოვალეობა, რამდენადაც შესაძლებელია, შეესრულებინა და ღმერთისთვის ყველაზე ძვირფასი მიერთმია. მაგრამ, საყვარელო, შეხედე: ვისაც აქედან თავისი მოვალეობის შეცნობის საშუალება ჰქონდა, ის სამართლიანად ისჯება, რადგან უზრუნველობით საკუთარ ცხონებას კარგავს. ხომ არც ერთს ჰყავდა მასწავლებელი, არც მეორეს — ხელმძღვანელი და მრჩეველი, არამედ თითოეული ასეთ შეწირვას სინდისის შთაგონებითა და ზეგარდმო კაცთა მოდგმისთვის ბოძებული სიბრძნით მიუდგა; მაგრამ განზრახვის განსხვავება და ნების უზრუნველობა გახდა მიზეზი იმისა, რომ ერთის შესაწირავი მიღებულ იქნა, მეორისა კი — უარყოფილ ღმერთის მიერ. „და მოიხილა ღმერთმან აბელს ზედა და ძღუენთა მისთა ზედა" (). შეხედე, როგორ აღსრულდება აქ სახარებაში ნათქვამი: „ხოლო მრავალნი იყვნენ პირველნი უკანა, და უკუანანი წინა" (). აი, ვისაც პირმშობის უპირატესობა ჰქონდა და ვინც პირველმა მიიტანა (მსხვერპლი), ძმაზე უარესი აღმოჩნდა, რადგან არა ისე მიიტანა, როგორც ეკადრებოდა. როცა ორივემ მსხვერპლი მიიტანა, „მოიხილა, — ამბობს საღვთო წერილი, — ღმერთმან აბელს ზედა და ძღუენთა მისთა ზედა". რას ნიშნავს „მოიხილა"? ნიშნავს: მიიღო, განზრახვა შეაქო, გვირგვინი დაადგა განწყობას, ასე ვთქვათ, კმაყოფილი იყო აღსრულებულით. ჩვენ, როცა ღმერთზე ვლაპარაკობთ და უკვდავ იმ ბუნებაზე პირის გახსნას ვბედავთ, ადამიანები რომ ვართ, სხვაგვარად ვერ წარმოვიდგენთ ამას, თუ არა ენის საშუალებით. მაგრამ აი, რა არის საკვირველი: „მოიხილა, — ამბობს, — ღმერთმან აბელს ზედა და ძღუენთა მისთა ზედა". ცხვრების მირთმევას წერილმა ძღვენი უწოდა, რადგან ძვირფასი, რჩეული, უნაკლო იყო მირთმეული. ამრიგად, ღმერთი მოხედა აბელს იმისთვის, რომ მან შესაწირავი წმინდა განწყობით მიიტანა; მოხედა მირთმეულ ძღვენსაც არა მხოლოდ იმისთვის, რომ წმინდა იყო, არამედ იმისთვის, რომ ყოველმხრივ ძვირფასი აღმოჩნდა, როგორც მომრთმელის განწყობით, ისე იმით, რომ (ცხვრები) პირმშონი იყვნენ, ამასთან რჩეულნი, „და ცმელთაგან", და ამათგანაც საუკეთესონი. „და მოიხილა ღმერთმან, — ნათქვამია, — აბელს ზედა და ძღუენთა მისთა ზედა. ხოლო კაინს ზედა და მსხუერპლთა მისთა ზედა არა მიიხილა" (). ვინაიდან აბელმა ჯეროვანი განწყობითა და გულწრფელი გულით მიიტანა, „მოიხილა, — ნათქვამია, — ღმერთმან" — ესე იგი, მიიღო, მოიწონა, შეაქო; მირთმეულს კი ძღვენი უწოდა, რათა მომრთმელის განწყობა პატივით აღენიშნა. „ხოლო კაინს ზედა და მსხუერპლთა მისთა ზედა არა მიიხილა". შენიშნე წერილის ზუსტობა. სიტყვით „არა მიიხილა" მირთმეულის უარყოფა აჩვენა, ხოლო მიწის ნაყოფების მსხვერპლად სახელდებით კიდევ სხვა რამეს გვანიშნებს. მართლაც, შეხედე, როგორ წერილი თავად მოვლენებითაც და სიტყვებითაც აცხადებს, რომ უფალი ამ ყველაფერს ჩვენგან იმისთვის ითხოვს, რომ ჩვენი შინაგანი განწყობა საქმეებში გამოვლინდეს და ვიცოდეთ, რომ მეუფისა და შემოქმედის ხელისუფლებაში ვიმყოფებით, რომელმაც ჩვენ არარსებულიდან არსებობაში მოიყვანა. ცხვრებს ძღვენი რომ უწოდა, მიწის ნაყოფებს კი — მსხვერპლი, საღვთო წერილი ამით გვასწავლის, რომ უფალი უტყვთა მოყვანას და მიწის ნაყოფთა მირთმევას კი არ ეძებს, არამედ მხოლოდ სულიერ განწყობას. ამიტომ ახლაც, განწყობიდან გამომდინარე, ერთი ძღვენთან ერთად მიღებულ იქნა, მეორე კი იმავე მიზეზით მსხვერპლთან ერთად უარყოფილ. ხოლო სიტყვები: „მოიხილა ღმერთმან აბელს ზედა და ძღუენთა მისთა ზედა. ხოლო კაინს ზედა და მსხუერპლთა მისთა ზედა არა მიიხილა" — ღვთისთვის შესაფერისად გავიგოთ. ამ სიტყვებით წერილი იმის თქმას სურს, რომ ღმერთმა მათ აუწყა, რომ ერთის განწყობით კმაყოფილი იყო, მეორის უგუნურება კი უარყო. ეს ღვთის მხრიდან მოხდა; ვნახოთ, რა მოსდევს. „და შეწუხნა კაინ ფრიად. და შეიჭუვნა პირი მისი" (). რას ნიშნავს „შეწუხნა კაინ ფრიად"? მისი მწუხარება ორი მიზეზით იყო: არა მხოლოდ იმით, რომ თავადვე უარყოფილ იქნა, არამედ იმითაც, რომ ძმის ძღვენი მიღებულ იქნა. „და შეწუხნა, — ნათქვამია, — კაინ ფრიად. და შეიჭუვნა პირი მისი". რამ შეაწუხა? ამ ორმა გარემოებამ შეაწუხა: ისიც, რომ უფალმა მისი მსხვერპლი არ მიიღო, და ისიც, რომ ძმის ძღვენი სათნო იყო მისთვის. ეკუთვნოდა, მომხდარიდან მიზეზი შეემეცნებინა, შეცდომა გამოესწორებინა, რადგან ჩვენი კაცთმოყვარე მეუფე არა იმდენად განერიდება ჩვენ, როცა ვცოდავთ, რამდენადაც მაშინ, როცა ცოდვაში ვჩერდებით; მაგრამ ის (კაინი) არაფრით ზრუნავდა გამოსწორებაზე.
6. ღვთის გაფრთხილება კაინისადმი (4:6-7)
და რომ სრულად დარწმუნდე ამაში და ღვთის კაცთმოყვარეობის გამოუთქმელი სიდიადე იხილო, შენიშნე ამ მოვლენებში სახიერების სიუხვე და ღვთის მოწყალების სიდიადე. როცა ხედავს, რომ კაინი ზომაზე მეტად შეწუხებულია და მზადაა, ასე ვთქვათ, მწუხარების ტალღებში ჩაიძიროს, არ უგულებელყოფს მას, არამედ იმავე კაცთმოყვარეობას, რომელიც მის მამასთან გამოიჩინა მძიმე ცოდვის შემდეგ, როცა გამართლების საბაბი მისცა და კადნიერების კარი გაუხსნა სიტყვებით „სადა ხარ?" — ასეთსავე კაცთმოყვარეობას იჩენს ახლა (კაინის) მიმართაც, რომელიც ასე უგუნურად იქცა და თითქოს უფსკრულში გადავარდნას აპირებს; ხელს (შემწეობის) უწვდის და სურს, რომ თავისი შეცოდების გამოსწორების საბაბი მისცეს, და ეუბნება: „რათა რად შეიჭუვინ პირი შენი, არცა მართლიად შემოწირე. ხოლო მართლიად არა განჰყავ, სცოდე დაყუდენ. შენდამი მიქცევაჲ მისი ღა შენ ჰმთავრობდი მას" (). შეხედე, საყვარელო, რა გამოუთქმელი შემწყნარებლობაა მზრუნველობისა! ღმერთი ხედავს, რომ კაინი შურის ვნებით, ასე ვთქვათ, შეპყრობილია: შეხედე, როგორ თავისი სახიერებით შესაფერის წამალს ადებს, რათა მაშინვე აღადგინოს და ჩაძირვა არ მისცეს. „რათა რად შეიჭუვინ პირი შენი" — რისგან, ესე იგი, ასეთი მწუხარება გიპყრობს, რომ სახეზეც აჩვენებ სევდის სიღრმეს? „რათა რად შეიჭუვინ პირი შენი?" რატომ ასე შეგეხო მომხდარი? რატომ არ შეასრულე შენი მოვალეობა? შენ მსხვერპლს არა ადამიანს მიართმევდი, რომელიც მოსატყუებელია. განა არ იცი, რომ მე მირთმევებს კი არა, მიმრთმელთა გულწრფელ განწყობას ვეძებ? „რათა რად შეიჭუვინ პირი შენი, არცა მართლიად შემოწირე. ხოლო მართლიად არა განჰყავ, სცოდე"? ის, რომ შეწირვის აზრი მოგივიდა, საქებარია; ხოლო ის, რომ უსამართლოდ გაჰყავი (ნაყოფი ამოგირჩევია მსხვერპლად), ეს გახდა მიზეზი იმისა, რომ მირთმეული უარყოფილ იქნა. ღვთისთვის მიმრთმელმა დიდი ზედმიწევნითობა უნდა დაიცვას განყოფისას; და რამდენადაც დიდია განსხვავება მიმღებსა და მიმრთმელს შორის, იმდენად უნდა გაირჩეოდეს (მსხვერპლის) შერჩევაც. მაგრამ შენ ამაზე სრულიად არ იფიქრე და უბრალოდ, რაც მოხვდა, მიიტანე: ამიტომ მირთმეული ვერ მიიღებოდა. მაგრამ, როგორც შენმა განწყობამ, რომლითაც მირთმევა აღასრულე, არაფერი იფიქრა მიმღებსა და მიმრთმელს შორის განსხვავებაზე, მიზეზი გახდა იმისა, რომ შენი მსხვერპლი უარყოფილ იქნა, ისე ძმის ჯეროვანმა განწყობამ, (მსხვერპლის) შერჩევაში დიდი მოშურნეობა რომ გამოიჩინა, მისი ძღვენი სათნო გახადა. მიუხედავად ამისა, მე ამ შეცოდებისთვის დასჯა არ მსურს, მხოლოდ ცოდვაზე მივუთითებ და შეგონებასას გაძლევ, რომელიც თუ ინებებ, მიიღე — ცოდვასაც გამოასწორებ და უარეს ბოროტებაში არ ჩავარდები. რა მაშ? შესცოდე, და დიდადაც შესცოდე, მაგრამ არ გსჯი, რადგან მე კაცთმოყვარე ვარ და არა ნებით მნებავს სიკუდილი უშჯულოჲსაჲ... ვითარ მოქცევაჲ მისი... და ცხოვნებაჲ მისი (). ვინაიდან შესცოდე, „დაყუდენ", დააწყნარე შენი ზრახვები, განთავისუფლდი ტალღთა შემოტევისგან, რომელიც სულს გატეხს, დაამშვიდე ღელვა, რათა წინანდელ ცოდვას კიდევ უფრო მძიმე არ დაუმატო, რათა რაიმე გამოუსწორებელ ბოროტებაზე არ გადაწყვიტო. ნუ მისცემ თავს ტყვედ ბოროტ დემონს. „სცოდე დაყუდენ". ღმერთი წინასწარვე იცოდა, რომ (კაინი) ძმაზე აღდგებოდა და ამ სიტყვებით წინ უსწრებს მას. როგორც ღმერთმა, რომელიც სულის საიდუმლოებებს იცნობს, კაინის გულის მოძრაობანი იცოდა: ამიტომ ხანგრძლივ დარიგებასა და მოწყალე სიტყვებში შესაფერის წამალს სთავაზობს და თავისი მხრიდან ყველაფერს აკეთებს, თუმცა (კაინმა) წამალი უარყო და ძმისმკვლელობის უფსკრულში ჩავარდა. „სცოდე დაყუდენ". ნუ ფიქრობ, ამბობს ღმერთი, თითქოს მე, რომ შენი მსხვერპლი არაჯეროვანი განწყობის გამო უარვყავი და ძმის ძღვენი მისი ჭეშმარიტი განწყობის გამო მივიღე, ამით შენ პირმშობის უპირატესობას გართმევ და პირმშოობის უფლებას წაგართმევ. „დაყუდენ": თუმცა ის ჩემგან პატივის ღირსი გახდა და მისი ძღვენი მიღებულია, მაგრამ „შენდამი მიქცევაჲ მისი ღა შენ ჰმთავრობდი მას", — ამრიგად, ამ ცოდვის შემდეგაც პირმშოობის უპირატესობას შენ გინარჩუნებ და მას შენს ხელისუფლებისა და მთავრობის ქვეშ ყოფნას ვუბრძანებ. შეხედე უფლის კაცთმოყვარეობას, როგორ სურს ამ სიტყვებით კაინის რისხვა და მძვინვარება დააოკოს და ძმაზე აღდგომისგან შეაკავოს. ხედავდა მისი ფიქრის მოძრაობას და მკვლელობის სასტიკი განზრახვის მცოდნე, ღმერთს წინასწარ სურს გული მოუმშვიდოს და გონება დაამშვიდოს, და ამისთვის ძმას მის ხელისუფლებაში აქცევს და მთავრობას არ ართმევს. მაგრამ ასეთი მზრუნველობისა და ასეთი წამლობის შემდეგაც კაინმა არანაირი სარგებელი არ მიიღო. ასეთია შინაგანი განწყობის განსხვავება (კაინისა და აბელისა), ასეთია ბოროტების ძალა!
7. ზნეობრივი შეგონება და დასკვნა
მაგრამ, რათა სიტყვა შორს არ წავიდეს და თქვენთვის, საყვარელნო, მძიმე არ გავხდეთ და ჩვენმა საუბარმა, სმენას რომ ეცემა, მოსაბეზრებელი არ ჩანდეს, აქ სიტყვას შევაჩერებთ და თქვენ, ბეჯით მსმენელებს, გთხოვთ: (კაინის) მსგავსი საქციელი მოიძულეთ და, სრულიად განეშორეთ რა ცოდვას, დიდი მოშურნეობითა და მთელი გულით მიუბრუნდით უფლის მცნებებს, განსაკუთრებით ამდენი და ასეთი მაგალითის შემდეგ. ჩვენთაგან ვეღარავინ მიმართავს უმეცრებას გასამართლებლად. თუ ის, კაინს ვგულისხმობ, თუმცა წინაპრებში ვინმეს ვერ მიუთითებდა, ვისაც მსგავსი დანაშაული ჩაედინა, მაინც, როგორც შემდეგ შეიტყობთ, აუტანელ და მძიმე სასჯელს დაექვემდებარა, მაშინ რა უნდა განვიცადოთ ჩვენ, როცა ასევე ან კიდევ უარესად ვცოდავთ ასეთი მადლის სიუხვის შემდეგ? განა საუკუნო ცეცხლი, უკვდავი მატლი, კბილთა ღრჭენა, გარეშე ბნელი, ცეცხლოვანი გეჰენა და სხვა გარდაუვალი სასჯელები არ გველოდება? ჩვენთვის უკვე არანაირი გამართლება არ რჩება, როცა ასე უზრუნველად და დაუდევრად ვცხოვრობთ. განა ყველამ არ ვიცით, რა უნდა ვქმნათ და რა — არა, რომ პირველის (სიკეთის) მოქმედნი გამარჯვების გვირგვინს მიიღებენ, მეორეში (ცოდვაში) ჩავარდნილნი კი უკიდურეს ტანჯვას დაექვემდებარებიან? ამიტომ ვთხოვ, ვევედრები და ვაფიცებ: ნუ იქნება უნაყოფო ჩვენი ამ ადგილას შეკრება, არამედ სიტყვის მოსმენას თავად საქმეები მოსდევდეს, რათა, სრულიად წმინდა სინდისითა და აქედან კეთილი იმედით განმტკიცებულნი, ადვილად გადავცუროთ ამჟამინდელი ცხოვრების საშინელი ზღვა, ღვთის კაცთმოყვარეობის ნავსაყუდელში შევიდეთ და ის გამოუთქმელი სიკეთენი მივიღოთ, რომლებიც უფალმა მისი მოყვარულებისთვის დაპირა — ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.