📋 სარჩევი
1. კაინის ძმისმკვლელობა და ბოროტების უფსკრული (4:8)
როგორც განუკურნებელი წყლულები არც მჭრელ და არც შემამსუბუქებელ წამლებს ემორჩილება, ისე სული, რომელიც ერთხელ ტყვედ იქცა და რომელიმე ცოდვას მიეცა, თუ თავად არ ინდომებს საკუთარი სარგებლისთვის მზრუნველობას, ვერ გამოსწორდება, რამდენიც არ უნდა შთააგონო; იგი, თითქოს სმენა სრულიად დაკარგულიყოს, შეგონებიდან არანაირ სარგებელს არ იღებს, არა იმიტომ, რომ არ შეუძლია, არამედ იმიტომ, რომ არ სურს. თუმცა, ნების საქმეში ისე არ ხდება, როგორც ხორციელ წყლულებთან. ხორციელ ბუნებაში სნეულებანი ხშირად განუკურნებელია, მაგრამ ნების შემთხვევაში ასე არ არის: პირიქით, ხშირად ბოროტ ადამიანსაც კი, თუ მოინდომებს, შეუძლია გამოსწორდეს და კეთილი გახდეს და კეთილიც, თუ ფხიზელი არ იქნება, შეიძლება გაირყვნეს. ყოველთა უფალი, ჩვენი ბუნება თავისუფლად შექმნა რა, თავისი მხრიდან ყველაფერს აკეთებს და, თავისი კაცთმოყვარეობის თანახმად, სულის სიღრმეში დაფარულ საიდუმლოთა მცოდნე, შეგონებას იძლევა, რჩევას აძლევს და ბოროტი საქმისგან აფრთხილებს, მაგრამ არ აიძულებს, არამედ შესაბამისი წამლების შეთავაზების შემდეგ ყველაფერს ავადმყოფის ნებაზე ტოვებს. ასე მოხდა ახლა კაინის შემთხვევაშიც. ღვთის ასეთი მზრუნველობის შემდეგ, შეხედე, რა მძვინვარებაში ჩავარდა იგი. მას ცოდვის გაცნობიერება და გამოსწორებაზე მზრუნველობა ეკუთვნოდა; ის კი, მთვრალივით, პირველ სნეულებასა და წყლულს მეორე წყლულს უმატებს და, ასეთი მოშურნეობით შეთავაზებულული წამლის მიუღებლად, პირიქით, ჩაფიქრებული მკვლელობის აღსრულებისკენ იჩქარება, ხერხითა და ეშმაკობით საქმეს იწყებს და მაამებელი სიტყვებით ძმას აცდუნებს. ასე მხეცის მსგავსი ხდება ადამიანი, რომელიც ბოროტებას მიეცემა. რამდენადაც დიდი და საპატიო არის ეს გონიერი არსება (თავისი ბუნებით), განსაკუთრებით როცა სიკეთის საქმისკენ მიისწრაფვის, იმდენად სასტიკი მხეცების მსგავსი ხდება, როცა ბოროტებისკენ გადაიხრება. მათ ველურობაში ჩავარდნილი, ეს მშვიდი და გონიერი არსება სისასტიკეშიც კი სცილდება მხეცებს. ვნახოთ, რა მოხდა წინამდებარე შემთხვევაშიც. „და თქუა კაინ, — ნათქვამია, — აბელის მიმართ, ძმისა თჳსისა: განვიდეთ ზოგად ველად". სიტყვები — ძმისა, ხოლო განზრახვა — მკვლელის. რას აკეთებ, კაინ? განა არ იცი, ვის ელაპარაკები? არ ფიქრობ, რომ ძმასთან გესაუბრება? არ ფიქრობ, რომ ის შენი ერთი დედის შვილი დედისგან არის? ვერ ხვდები შენი ჩანაფიქრის სისაძაგლეს? არ გეშინია მსაჯულისა, რომლის მოტყუებაც შეუძლებელია? არ ძრწი ბოროტმოქმედების გახსენებისას? რატომ მიათრევ ძმას ველზე და მამის მკერდიდან გაჰყავ? რატომ ართმევ მას მამის შემწეობას? რა უცნაურია, რომ ახლა ძმას ველისკენ მიატრიალებ, — ახლა ცდილობ იმას, რაც ადრე არ გიკეთებია, და ძმურ სიყვარულს მეგობრობის ნიღბით ცვლი, რომ მტრულად მოეპყრო? რა მძვინვარება! რა სისასტიკე! ვთქვათ, რომ შენ, გონების დაბრმავებით, ძმურ ურთიერთობას ყურადღებას არ აქცევ და თვით ბუნებასაც ვერ ხედავ; მაგრამ რისთვის შეიარაღდი იმის წინააღმდეგ, ვინც შენ არაფრით შეგაწუხა? რა დანაშაულისთვის გინდა მშობლებს ასეთი მწუხარება მიაყენო და ამ საშინელი საქმის პირველი ჩამდენი იყო, და პირველმა აჩვენო მათ ეს ძალადობრივი სიკვდილი? ესე გადაუხდი მათ აღზრდისთვის? რა ეშმაკურმა ხერხმა წაგიქეზა ამ საქმისკენ? განა შეგიძლია თქმა, რომ ყოველთა საერთო მეუფის კეთილგანწყობა აბელის მიმართ მას შენს წინაშე ამპარტავნებაში აგდებდა? განა არა შენ ამ მკვლელური განზრახვისგან ასაცილებლად დაგიმორჩილა ღმერთმა ძმა და შენი ხელისუფლების ქვეშ მოაქცია, როცა თქვა: „შენდამი მიქცევაჲ მისი ღა შენ ჰმთავრობდი მას"? მართლაც, ეს სიტყვები კაინისადმი ძმის დამორჩილებაზე უნდა გავიგოთ. ზოგიერთნი კი ამბობენ, თითქოს ეს ღმერთმა მის მიერ შეწირულ მსხვერპლზე უთხრა: „შენდამი მიქცევაჲ მისი", ანუ ძღვენისა, „ღა შენ ჰმთავრობდი მას", ანუ შენ თვითონ ისარგებლებ მითო. ამრიგად, ორივე (განმარტება) წარმოვადგინე და თქვენს კეთილგონიერებას მივანდობ — მიიღეთ ის, რომელიც თქვენ უფრო შესაფერისად მიგაჩნიათ. მე კი მჩვენია, რომ ეს ძმის შესახებ ითქვა. „და იყო ყოფასა მათსა ველს, აღდგა კაინ აბელის ზედა, ძმისა თჳსისა, და მოკლა იგი" (). საშინელი საქციელი, დამღუპველი თავხედობა, საძულველი საქმე, მიუტევებელი ცოდვა, მხეცური სულის ჩანაფიქრი! „აღდგა, — ამბობს, — აბელის ზედა, ძმისა თჳსისა, და მოკლა იგი". ოი, საძაგელი ხელი! ოი, საბრალო მარჯვენა! თუმცა, არა ხელი უნდა ეწოდოს საძაგელი და საბრალო, არამედ განზრახვა, რომელსაც ეს სხეულის ნაწილი ემსახურა. ამიტომ ასე ვთქვათ: ოი, თავხედი, საძაგელი და საბრალო განზრახვა! და რაც არ უნდა ვთქვათ, მის ღირსს ვერ ვიტყვით. როგორ არ გაშეშდა მისი ხელი! როგორ შეძლო მახვილის აწევა და დარტყმა! როგორ არ გამოეფრინა სული სხეულიდან! როგორ შეძლო ამ უსჯულო ჩანაფიქრის აღსრულება! როგორ არ შეირყა და არ შეიცვალა განზრახვა! როგორ არ იფიქრა ბუნებაზე! როგორ არ იფიქრა, საქმის ჩადენამდე, მის შედეგზე! როგორ შეძლო, მკვლელობის ჩადენის შემდეგ, მიწაზე მოტოკებული ძმის სხეულისთვის ეყურებინა! როგორ შეძლო მიწაზე გაშლილი გვამის ხილვა და მაშინვე უძლურებაში არ ჩავარდნილიყო ამ სანახაობისგან! თუ ჩვენ, ამდენი წლის შემდეგ, ყოველდღე მომაკვდავთ რომ ვხედავთ, ბუნებრივი სიკვდილით გარდაცვლილთ, თანაც სრულიად უცხო ადამიანებს, ვგლოვობთ და, თუნდაც გარდაცვლილი ჩვენი მტერი იყოს, მტრობას ვწყვეტთ, — მით უმეტეს კაინს უნდა შეძრწუნებოდა და მაშინვე სული დაელია, როცა ხედავდა, რომ ის, ვისთანაც ცოტა ხნის წინ ესაუბრებოდა, — ძმა ერთი დედისა და ერთი მამისაგან, ერთი წიაღიდან შობილი, ღვთის კეთილგანწყობით მოსილი, — აჰა, უსულოდ, უმოძრაოდ გაშლილა და მიწაზე მოტოკდება.
2. ღვთის კაცთმოყვარეობა და კაინის თავხედური პასუხი (4:9-11)
მაგრამ ვნახოთ, ამ უღმრთო საქციელისა და ამ მიუტევებელი დანაშაულის შემდეგ, რა შემწყნარებლობასა და კაცთმოყვარეობას იჩენს ყოველთა ღმერთი. „და თქუა უფალმან ღმერთმან კაინის მიმართ" (). უკვე ეს ერთი, რომ ასეთი დანაშაულის ჩამდენს ღმერთმა საუბარი ღირსყო, რა სახიერებას ამჟღავნებს? თუ ჩვენ ხშირად გვძაგს ჩვენი მსგავსი ადამიანებიც, როცა ასეთ ბოროტმოქმედებას ჩადიან, მით უმეტეს უნდა გავუკვირდეთ სახიერ ღმერთს, რომელმაც ასეთი მოთმინება გამოიჩინა, — და სრულიად სამართლიანად. ის მკურნალი და მოსიყვარულე მამაა. როგორც მკურნალი, ყველა ზომასა და საშუალებას იყენებს, რათა სასტიკი სნეულებებით დაავადებულთ ჯანმრთელობა დაუბრუნოს; ხოლო როგორც მოსიყვარულე მამა, მამობრივი სიყვარულის ძალით, სურს უზრუნველობის გამო თავიანთი კეთილშობილება დაკარგულთ პირვანდელ კეთილდღეობაში დააბრუნოს. ვინაიდან მისი სახიერება უზომოდ დიდია, სურს ასეთი ურჯულოების ჩამდენის მიმართაც გამოავლინოს თავისი დიდი კაცთმოყვარეობა და ეუბნება: „სადა არს აბელ, ძმაჲ შენი?" (). დიდია და უსაზღვროა ღვთის მოწყალება! ეკითხება არა იმიტომ, რომ არ იცის; არა, ის კაინთანაც ისევე მოიქცა, როგორც მის მამასთან: არაფერი გვიშლის ხელს, კვლავ ვთქვათ ამის შესახებ. მართლაც, როგორც იმას (ადამს), სირცხვილით თავს მალავს რომ ხედავდა, ეკითხებოდა: „სადა ხარ?" (), არა უცოდინრობით, არამედ სურდა მისი გამხნევება, რათა ცოდვის აღსარებით თავისი შეცოდება განებანა (მისთვის ხომ თავიდანვე და დასაწყისიდანვე ჩვეულია ჩვენგან ცოდვათა აღსარება მოითხოვოს და მიტევება მოანიჭოს), — ისე ახლაც კაინს ეკითხება და ეუბნება: „სადა არს აბელ, ძმაჲ შენი?" კაცთმოყვარე მეუფე არმცოდნეობის სახეს იღებს იმიტომ, რომ ასეთი დანაშაულის ჩამდენი კითხვით ცოდვის აღსარებისკენ წაქეზოს, და, რომ მან გარკვეული მიტევება და კაცთმოყვარეობა მიიღოს. „სადა არს ძმაჲ შენი, აბელ?" მაშ, რას (ამბობს) უგუნური, უგრძნობი, ჯიუტი და უსირცხვილო? მას უნდა დაეფიქრებინა, რომ არა არმცოდნეობით ეკითხებოდა, არამედ იმისთვის, რომ მისგან აღსარება მოესმინა და ჩვენთვისაც ესწავლებინა, საქმის გარჩევამდე ჩვენი ძმების მიმართ განაჩენი არ გამოგვეტანა; უნდა დაეფიქრებინა უფლის მზრუნველობაზე, — როგორ ინდომა მისი ჩანაფიქრისგან შეჩერება და, სულის განზრახვის მცოდნემ საქმედ აქცევამდე, გამაფრთხილებელი საშუალებები იხმარა; უნდა დაეფიქრებინა ამ ყველაფერზე, შეეჩერებინა თავისი მძვინვარება, მოეთხრო, რაც იყო, მკურნალისთვის ეჩვენებინა წყლული და მისგან მიეღო წამალი; ის კი კიდევ უფრო აღრმავებს წყლულს, აძლიერებს ჩირქს. „და ჰრქუა, — ნათქვამია, — არა უწყი". შეხედე, რა თავხედი პასუხია! განა შენ ადამიანს ელაპარაკები, რომელიც შეიძლება მოატყუო? ან არ იცი, საბრალო და უბედურო, ვინ გესაუბრება? ვერ ხვდები, რომ ის თავისი დიდი სახიერებით გეკითხება, მხოლოდ საბაბის პოვნას სურს, რათა თავისი კაცთმოყვარეობა გამოავლინოს და, რომ შენ, მის მხრიდან ყველაფრის გაკეთების შემდეგ, არანაირი მიტევების ღირსი არ იყო, რადგან თავად მიიყვანე თავი სასჯელამდე?
„და ჰრქუა: არა უწყი. ნუ მცველი ძმისა ჩემისა ვარ მე?" შენიშნე აქ, როგორ ამხელს სინდისი, როგორ კაინი, თითქოს სინდისის იძულებით, არ შეჩერდა ამ სიტყვაზე: „არა უწყი", არამედ დაუმატა: „ნუ მცველი ძმისა ჩემისა ვარ მე?" თითქმის თვითონ ამხელს საკუთარ თავს. რომ ყველაფერი (ბუნებრივი) წესრიგითა და ბუნების კანონით ხდებოდეს შენთან, შენ უნდა ყოფილიყავი ძმის კეთილდღეობის მცველიც, რადგან ამას ბუნება გკარნახობდა და ერთი დედისგან შობილები ერთმანეთის მცველნი უნდა ყოფილიყვნენ. ხოლო თუ ეს არ ინდომე და ძმის მცველი ვერ გახდი, მაშინ რატომ გახდი მკვლელი, მოკალი ის, ვინც შენ არაფრით შეგაწუხა, და კიდევ იფიქრე, თითქოს არავინ იყოს შენი მამხილებელი? მაგრამ მოიცადე და ნახავ, რომ თავად მოკლული შენი მამხილებელი იქნება, მკვდრად მწოლარე ხმამაღლა დაგადანაშაულებს შენ, ცოცხალსა და მოარულს. „და თქუა ღმერთმან: რაჲ ესე ჰყავ?" (). მრავალმნიშვნელოვანია ეს სიტყვებიც. რისთვის, ამბობს, გააკეთე ეს? რისთვის ჩაიდინე ეს უღმრთო თავხედობა, საძაგელი საქციელი, მიუტევებელი საქმე, აუტანელი სიშლეგე, ახალი და უწინარესი მკვლელობა, შენი ხელით პირველად შემოტანილი კაცობრიობაში? რისთვის ჩაიდინე ეს დიდი და საშინელი საქმე, რომელზე მძიმეც ცოდვათა შორის არ არსებობს? „ჴმაჲ სისხლისა ძმისა შენისა ღაღადებს ჩუენ-და-მო ქუეყანით". განა მე ადამიანი ვარ და მხოლოდ ბაგეებით წარმოთქმულ ხმას ვისმენ? მე ღმერთი ვარ და სისხლის მეშვეობით მღაღადებლისა და მიწაზე მწოლარეს მოსმენაც შემიძლია. აჰა, როგორ შორს მიაღწევს ამ სისხლის ხმა, მიწიდან ცამდე ადის და, ცათა ცას გასცილდება რა და უმაღლეს ძალებს გაივლის, თვით მეუფის ტახტს აღწევს და შენს მკვლელობაზე უჩივის, უღმრთო საქმეს ამხელს. „ჴმაჲ სისხლისა ძმისა შენისა ღაღადებს ჩუენ-და-მო ქუეყანით". განა უცხოსა და გარეშეს მიაყენე ასეთი შეურაცხყოფა? არა, საკუთარ ძმას, რომელმაც შენ არაფრით შეგაწუხა. მაგრამ, იქნებ, ჩემმა კეთილგანწყობამ მისი მკვლელობა გამოიწვია და შენ, ჩემთან წინააღმდეგობის უძლურებისგან, მასზე გადაანთხიე შენი დაუოკებელი რისხვა? ამიტომ ისეთ სასჯელს დაგადებ, რომ შენი დანაშაულიც და შენზე დადებული სასჯელიც დაუვიწყებელი იყოს, და შენი ამბავი ყველა მომდევნო თაობისთვის დარიგება გახდეს. და აჰა, იმის გამო, რომ ეს გააკეთე და შენი ბოროტი ჩანაფიქრი აღასრულე და ძლიერი შურისგან მკვლელობა გადაწყვიტე, „წყეულ იყავ შენ ქუეყანისაგან" ().
3. კაინის წყევლა და დაგვიანებული აღსარება (4:11-13)
შენიშნე, საყვარელო, წყევლის განსხვავება. ნუ გამოტოვებ ამას უყურადღებოდ, არამედ წყევლის სიმძიმით განსაჯე დანაშაულის სიმძიმე. რამდენად მძიმეა ეს ცოდვა (კაინისა) პირველქმნილის (ადამის) ურჩობასთან შედარებით, ეს მსურველს წყევლის განსხვავებიდან შეუძლია დაინახოს. იქ (უფალმა) თქვა: „წყეულ იყავნ ქუეყანა საქმეთა შინა შენთა" () და წყევლა მიწაზე გადაანთხია, თვით ადამიანზე მზრუნველობის გამო; აქ კი, რადგან საქმე დამღუპველია, თავხედობა შეუწყნარებელია, დანაშაული მიუტევებელი, თვით ექვემდებარება წყევლას: „წყეულ იყავ შენ, — ამბობს, — ქუეყანისაგან". ის თითქმის ისევე მოიქცა, როგორც გველი, რომელიც ეშმაკური ჩანაფიქრის იარაღი იყო; როგორც გველმა მოტყუებით სიკვდილი შემოიყვანა, ისე კაინმაც, ძმა რომ მოატყუა და ველზე გაიყვანა, ხელი მის წინააღმდეგ შეიარაღა და მკვლელობა ჩაიდინა. ამიტომ, როგორც გველს უთხრა უფალმა: „წყეულ იყავ შენ ყოველთაგან პირუტყუთა და ყოველთაგან მჴეცთა ქუეყანისა ზედათა" (), ისე ამასაც, რადგან მსგავსად მოიქცა. როგორც ეშმაკმა, შურითა და ბოროტებით ამოძრავებული, ვერ აიტანა რა ადამიანისთვის თავიდანვე ბოძებული გამოუთქმელი სიკეთეები, ამ შურის გამო მიმართა მოტყუებას, რომელმაც სიკვდილი შემოიყვანა; ისევე კაინიც, ძმის მიმართ ღვთის კეთილგანწყობა რომ დაინახა, შურისგან მკვლელობისკენ წავიდა. ამიტომ ღმერთი ეუბნება მას: „წყეულ იყავ შენ ქუეყანისაგან". წყეული, ანუ იქნები იმავე მიწისგან, „რომელმან განაღო პირი თჳსი შეწყნარებად სისხლისა ძმისა შენისასა ჴელისაგან შენისა" (). წყეული იქნები იმ მიწისგან, რომელიც შეიღება სისხლით, ასეთი ბოროტმოქმედებით და ასეთი უღმრთო ხელით დაღვრილით. შემდეგ საღვთო წერილი, წყევლას უფრო ნათლად განსაზღვრავს რა, ამბობს: „რამეთუ ჰშურებოდი ქუეყანასა და არა შესძინოს ძალი თჳსი მოცემად შენდა" (). დიდია სასჯელი, მძიმეა რისხვის ტვირთი. იშრომებ, ამბობს, შენი მხრიდან ყველაფერს გააკეთებ ასეთი სისხლით ნასვარი მიწის დასამუშავებლად, მაგრამ ამ დიდი შრომის ნაყოფს ვერ მიიღებ; რა ძალისხმევაც არ უნდა გამოიჩინო, ყველაფერი უნაყოფო იქნება შენთვის. და სასჯელი ამაზეც არ შეჩერდება, არამედ „იწროებით და ძრწოლით იყო ქუეყანასა ზედა". აჰა, კიდევ უდიდესი სასჯელი — მუდმივად სულთქმა და ძრწოლა. ვინაიდან შენ, ამბობს, ხორციელი ძალა და ასოთა სიმტკიცე ბოროტად გამოიყენე, ამის გამო მუდმივ სულთქმასა და ძრწოლას გისჯი, რათა არა მხოლოდ შენ თავად გქონდეს შენი უსჯულო საქციელის განუწყვეტელი შეხსენება, არამედ ყველა, ვინც შენ გიხილავს, შენი სახით, თითქოს ხმამაღალი ხმით, ისწავლოს მსგავს საქმეებს ხელი არ მოკიდოს, და შენზე დადებულმა სასჯელმა ყველას ჩააგონოს, რომ მიწა ასეთი სისხლით არ შეიღებოს. ამისთვის სწრაფ სიკვდილსაც არ გაძლევ, რათა შენი საქციელი დავიწყებას არ მიეცეს; დაგავალებ სიცოცხლის ტარებას, სიკვდილზე უფრო მძიმეს, რათა თვით გამოცდილებით შეიცნო, რა დანაშაული ჩაიდინე. „და თქუა კაინ უფლისა მიმართ ღმრთისაჲ: უფროჲს არს ცოდვაჲ ჩემი მოტევებისა ჩემისა" (). ბევრი რამ და ძალზე სასარგებლო ჩვენი ცხონებისთვის შეიძლება აქედან ვისწავლოთ, თუ ყურადღებიანი ვიქნებით. „და თქუა კაინ უფლისა მიმართ ღმრთისაჲ: უფროჲს არს ცოდვაჲ ჩემი მოტევებისა ჩემისა". აჰა, სრული აღსარება! ასე დიდია, ამბობს, ჩემი ცოდვა, რომ მიტევებას ვერ მივიღებ. აჰა, იტყვის (ვინმე), მან აღიარა (ცოდვა) და დიდი ზუსტობით აღიარა. მაგრამ ამისგან არანაირი სარგებელი, საყვარელო, რადგან აღსარება არადროულია. ეს თავის დროზე უნდა გაეკეთებინა, როცა მსაჯულის მოწყალებაზე მიქცევა შეიძლებოდა. ახლა გაიხსენეთ ის, რაზეც ცოტა ხნის წინ ვლაპარაკობდი, — რომ იმ საშინელ დღეს და იმ მიუკერძოებელ სამსჯავროზე თითოეული ჩვენგანიც აღიარებს თავის ცოდვებს, თვალწინ იმ საშინელ სასჯელებსა და გარდაუვალ ტანჯვებს რომ იხილავს, მაგრამ არანაირ სარგებელს ვერ მიიღებს, რადგან დრო გაუშვა.
სინანულს აქვს თავისი ადგილი და გამოუთქმელი ძალა, სანამ სასჯელი ჯერ კიდევ არ არის განსაზღვრული (უკანასკნელ სამსჯავროზე). ამიტომ გევედრებით, სანამ ეს საოცარი წამალი მოქმედებს, ვისარგებლოთ მით; და, სანამ ამჟამინდელ ცხოვრებაში ვართ, სინანულის წამალი მივიღოთ, რადგან ვიცით რა, რომ მაშინ არანაირი სარგებელი არ მოგვეცემა სინანულისგან, როცა სანახაობა დაიხურება და მოღვაწეობის დრო გასული იქნება.
4. ღვთის სასწაული კაინზე და შვიდმაგი შურისძიება (4:14-15)
მაგრამ საგანს დავუბრუნდეთ. კაინს მაშინვე, როცა უფალმა ჰკითხა: „სადა არს აბელ, ძმაჲ შენი", უნდა ეღიარებინა თავისი ცოდვა, დამხობილიყო (ღვთის წინაშე), ევედრა და მიტევება ეთხოვა; მაგრამ მან მაშინ წამალი უარყო, ახლა კი, განაჩენის შემდეგ, როცა ყველაფერი დასრულებულია, როცა მიწაზე მწოლარის (ძმის) სისხლმა ხმამაღლა დაადანაშაულა, აღიარებს და არანაირი სარგებელი აღარ ეძლევა. ამიტომაც თქვა წინასწარმეტყველმა: „მართალი იგი თავისა თჳსისა შემასმენელ იქმნის, პირველსავე სიტყუასა" (). ისევე, თუ ისიც უფლის მხილებას დაასწრებდა, შესაძლოა, რაღაც კაცთმოყვარეობა მიეღო უფლის უსაზღვრო სახიერებით. არ არის ცოდვა, რამდენადაც დიდიც არ უნდა იყოს, რომელიც ღვთის კაცთმოყვარეობას სძლევს, ოღონდ ჯეროვან დროს მოვინანიოთ და მიტევება ვითხოვოთ. „და ჰრქუა კაინ... უდიდეს არს ბრალი ჩემი მოტევებად ჩემდა". აღსარება საკმარისია, მაგრამ არადროული. „და ჰრქუა... უკუეთუ განმაძებ მე დღეს, პირისაგან ქუეყანისა და პირისაგან შენისა დავიმალო და იყოს, ყოველმან მპოვნელმან ჩემმან მომკლას მე" (). შეხედე, რა გულშემძვრელი სიტყვებია, მაგრამ, უადგილოდ და არადროულად ნათქვამნი, არანაირი ძალა არ ჰქონდა (ღვთის წინაშე). „და ჰრქუა: უკუეთუ განმაძებ მე დღეს, პირისაგან ქუეყანისა და პირისაგან შენისა დავიმალო და იყოს, ყოველმან მპოვნელმან ჩემმან მომკლას მე". თუ შენ, ამბობს, მიწისგან წყეული გამხადე, თუ თავად ჩემგან მიიქეცი და ასეთ სასჯელს მაქვემდებარებ, რომ ვსულთქვამდე და ვძრწოდე, მაშინ ვეღარაფერი შეაჩერებს ვინმეს, რომ მომკლას ასეთ მდგომარეობაში მყოფი და შენი კურთხევის მოკლებული. დაუცველი ვიქნები ყველას წინაშე, ვინც კი მომკვლელობას ინდომებს, რადგან თავად ვეღარ დავიცავ თავს მოშლილი და მოძრწუნებული სხეულის ნაწილებითა; გარდა ამისა, როცა გაიგებენ, რომ შენი მფარველობა არ მაქვს, ვინც კი ინდომებს, თავისუფლად მომკლავს. მაშ, რას (ამბობს) კაცთმოყვარე და სახიერი უფალი? „და ჰრქუა მას უფალმან ღმერთმან: არა ეგრეთ" (). ნუ ფიქრობ, ამბობს, რომ ასე მოხდება. არა, ყველას, ვინც ინდომებს, არ შეუძლია შენი მოკვლა, არამედ შენი სიცოცხლის გაგრძელებით შენს მწუხარებასაც გავზრდი და მომდევნო თაობებსაც ვასწავლი, რათა შენი სახე მათ შეგონებად ემსახურებოდეს და არავინ მიჰყვეს შენს მაგალითს. „და ჰრქუა მას უფალმან ღმერთმან: არა ეგრე; ყოველმან მომკლველმან კაინისმან შჳდნი შურის-ძიებანი დაჴსნნეს". შესაძლოა, ბევრი ვთქვით და თქვენს სხეულსაც საგრძნობლად დავღალეთ? მაგრამ რა ვქნა? თქვენი ყურადღებისა და მოსმენის მხურვალე მოშურნეობის ხილვით, მინდა დანარჩენიც განვიხილო და შეძლებისდაგვარად ავხსნა. მაშ, რას ნიშნავს: „შჳდნი შურის-ძიებანი დაჴსნნეს"? მაგრამ მეშინია, რომ სიტყვათა სიმრავლით, ერთი მხრივ, ნათქვამის დამახსოვრებას ხელს არ შეგიშალოთ, მეორე მხრივ, მძიმეც არ შეგეჩვენოთ. თუ არ დაიღალეთ, მოითმინეთ; წინამდებარე ადგილის განმარტების შემდეგ სიტყვას დავასრულებთ. „და ჰრქუა მას უფალმან ღმერთმან: არა ეგრეთ ყოველმან მომკლველმან კაინისმან შჳდნი შურის-ძიებანი დაჴსნნეს. და დასდვა უფალმან ღმერთმან სასწაული კაინს არა მოკლვად მისა ყოვლისაგან მპოვნელისა მისისა" (). შენ გეშინია, ამბობს, რომ არ მოგკლან? ნუ გეშინია: ეს არ მოხდება, რადგან ვინც ამას გააკეთებს, შვიდჯერ მძიმე სასჯელს იღებს; ამისთვის სასწაულსაც გადებ, რომ არავინ მოგკლას უცოდინრობით და ასეთ მძიმე სასჯელს არ დაექვემდებაროს.
5. კაინის შვიდი ცოდვის ჩამონათვალი
მაგრამ უფრო ნათლად უნდა გაჩვენოთ, როგორ ექვემდებარება კაინის მკვლელი შვიდმაგ სასჯელს. გთხოვთ, ყურადღებით იყავით. თუ ახლა, როცა, როგორც წინა დღეებში ხშირად გეუბნებოდით, საყვარელნო, მარხვის დროა და ასეთი სიმშვიდით ვტკბებით და გონებას აღელვებელი ზრახვებისგან თავისუფალნი ვართ, თუ ახლა გულდასმით არ განვიხილავთ საღვთო წერილში ნათქვამს, სხვა რომელ დროს შეგვიძლია ამის შეცნობა? ამრიგად, გირჩევთ, გთხოვთ და გევედრებით, თითქმის მუხლებს გეხვევით, — დაძაბული გონებით მოვუსმინოთ ნათქვამს, რათა კეთილშობილი და მაღალი შეძენით სახლში დავბრუნდეთ. მაშ, რას ნიშნავს: „შჳდნი შურის-ძიებანი დაჴსნნეს"? უპირველეს ყოვლისა, რიცხვი შვიდი საღვთო წერილში სიმრავლის მნიშვნელობით გამოიყენება და ეს ბევრგან შეიძლება ნახოთ, მაგალითად: „ბერწსა მას ესხნეს შჳდ შვილ" () და სხვა მსგავსი. აქ კი ცოდვის სიმძიმეზე მიგანიშნებენ, იმაზე, რომ მან (კაინმა) არა ერთი ცოდვა ჩაიდინა, არამედ შვიდი, და თითოეული ცოდვისთვის დიდი სასჯელი ეკუთვნოდა. როგორ ჩამოვთვალოთ ისინი? თუ დავთვლით, პირველი ცოდვა ის არის, რომ ძმას შეშურდა ღვთის მისადმი კეთილგანწყობისთვის: და ეს ერთი ცოდვაც საკმარისი იყო მის სიკვდილით დასასჯელად; მეორე — რომ საკუთარ ძმას შეშურდა; მესამე — რომ ხერხი იხმარა; მეოთხე — რომ მკვლელობა ჩაიდინა; მეხუთე — რომ ძმა მოკლა; მეექვსე — რომ პირველმა ჩაიდინა მკვლელობა; მეშვიდე — რომ ღმერთს მოუტყუა. ხომ დაიმახსოვრეთ ნათქვამი? ან თუ გინდათ, კვლავ ჩამოვთვალოთ ეს ცოდვები, რათა ნახოთ, როგორ თითოეული მათგანი ცალკეც საკმარისი იყო მის (კაინის) უმძიმესი სასჯელისთვის. ვინ მიუტევებს ადამიანს, რომელიც სხვას ღვთის კეთილგანწყობის გამო შურს? აჰა, ერთი, მაგრამ უდიდესი და მიუტევებელი ცოდვა. შემდეგ ეს ცოდვა კიდევ უფრო მძიმდება, როცა შურის საგანი ძმაა, თანაც ისეთი, რომელმაც არაფრით შეაწუხა: აჰა, ესეც არამცირე ცოდვაა. მესამე ცოდვა ის არის, რომ (კაინმა) ხერხი იხმარა, ძმა მოატყუა, ველზე გაიყვანა და თვით ბუნება არ შეარცხვინა. მეოთხე — თავად მკვლელობა, რომელიც მან ჩაიდინა. მეხუთე — რომ ერთმუცლადშობილი ძმა მოკლა; მეექვსე — რომ მკვლელობის ეს სახე პირველმა შემოიტანა; მეშვიდე — რომ ღვთის მიერ გამოკითხულს ტყუილის თქმა გაბედა. ამრიგად, ამბობს ღმერთი კაინს, ვინც შენს მოკვლას გაბედავს, შვიდმაგ სასჯელს დაექვემდებარება. ამიტომ ნუ გეშინია ამისა. აჰა, სასწაულსაც გადებ, რომლითაც ყველა, ვინც კი შეგხვდება, შეგიცნობს. შენი მოშლილობა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში სასარგებლო იქნება მომდევნო თაობებისთვის; და ის, რაც შენ მოწმის გარეშე, მარტომ ჩაიდინე, ყველა შეიტყობს, როცა დაგინახავენ სულთქმითა და ძრწოლით, და სხეულის ამ ცახცახით, თითქოს ხმამაღლა რომ ეუბნებოდე ყველას: „ნუ ვინ გაბედავს ასეთ საქმეს, რაც მე ჩავიდინე, რათა ჩემნაირი სასჯელი არ მიიღოს".
6. აბელის დიდება და შეგონება სინანულისკენ
ამის მსმენელნი, საყვარელნო, ნათქვამს ნუ მხოლოდ უბრალოდ მოისმენთ და ნუ მხოლოდ იმას უყურებთ, რომ ყოველდღე აქ შეგვეკრიბოთ და სულიერ ტრაპეზს ეზიაროთ, რადგან მხოლოდ მოსმენისგან, საქმით აღუსრულებლად, არანაირი სარგებელი არ არის. არა, ვიფიქროთ იმაზე, რამ მიიყვანა კაინი ასეთ მიუტევებელ და მძიმე ცოდვამდე, — იმაზე, რომ ძმის მიმართ შურისგან, რომელმაც მას არაფრით შეაწუხა, ასეთ სასტიკ საქმეზე, ანუ საკუთარი ძმის მკვლელობაზე წავიდა, — და ვეცადოთ არა იმდენად იმას, რომ თავად ბოროტება არ განვიცადოთ, რამდენადაც იმას, რომ სხვას ბოროტება არ მივაყენოთ. მართლაც, ბოროტებას ის განიცდის, ვინც მოყვასს ზიანის მიყენებას ცდილობს. და, რომ ამის სამართლიანობაში დარწმუნდე, აქაც შეხედე, ვინ განიცადა ბოროტება — მკვლელმა თუ მოკლულმა? ცხადია, მკვლელმა. რატომ? იმიტომ, რომ მოკლული დღემდე ყველას ბაგეებზეა, ინეტარება და იგვირგვინება, როგორც ჭეშმარიტების პირველმოწამე, რის შესახებაც ნეტარი პავლეც ამბობს: „მკუდარ-ღა-თუ", აბელი, „მერმე იტყჳსვე-ღა" (). ხოლო მკვლელი მაშინაც ყველაზე უბედური ცხოვრებით ცხოვრობდა და მომდევნო დროშიც საყოველთაო დაგმობას ექვემდებარება და საღვთო წერილში ღვთის მიერ მოძულებულ და წყეულ ადამიანად წარმოდგება. და ეს ჯერ ამჟამინდელ, წარმავალ ცხოვრებაშია. ხოლო რაც ორივეს მომავალ საუკუნეში ელის, და რაც თითოეულ მათგანს თავისი საქმის შესაბამისად მართალი მსაჯულისგან მიეცემა — ნეტარება თუ ამის საპირისპირო — რა სიტყვას ძალუძს გადმოცემა? ვერც ამ სიხარულის, ვერც ამ მწუხარების გამოთქმა ვერავინ შეძლებს. ერთს ზეცის სასუფეველი და საუკუნო სავანენი მიიღებენ, მამამთავართა, წინასწარმეტყველთა და მოციქულთა კრებულნი და ყველა წმინდანის თანხლება, სადაც ის იმეუფებს გაუთავებელ საუკუნეთა განმავლობაში მეუფე იესო ქრისტეს, ღვთის მხოლოდშობილი ძისა და ღმერთის თანა; ხოლო მეორეს — გეჰენის ცეცხლი და ყოველგვარი საუკუნო ტანჯვა, და ის უსასრულო საუკუნეთა განმავლობაში ეტანჯება, და მასთან ერთად ყველა მისი მსგავსი დამნაშავე, განსაკუთრებით ისინი, ვინც მომდევნო დროში ყველაზე საძაგელ ვნებებს მიეცნენ, რისთვისაც კიდევ უფრო მძიმე სასჯელი განესაზღვრება ყოველთა საერთო მეუფისგან. ისმინე, რას ამბობს ნეტარი პავლე: „რომელთა-იგი უშჯულოდ შესცოდეს, უშჯულოდცა წარწყმდენ" (), ანუ უფრო მსუბუქ სასჯელს მიიღებენ, რადგან რჯულისგან არც მხილება მიიღეს, არც მუქარა, არც გამოსწორება. „და რომელთა შჯულსა შინა შესცოდეს, შჯულითაცა ისაჯნენ". ესენი, ანუ ისინი, ვინც რჯულის ქონის მიუხედავადაც ისევე იქცეოდნენ, უმძიმეს და აუტანელ ტანჯვას დაექვემდებარებიან. და სრულიად სამართლიანად, — რადგან ვერც რჯულმა, ვერც სხვათა მაგალითმა, ვინც ასეთ უბედურებას განიცადა, ვერ გახადა ისინი უფრო კეთილგონიერნი და თავშეკავებულნი. ამიტომ გევედრებით, თუნდაც ამიერიდან მაინც სხვათა მაგალითით მოვიფიქროთ და ჩვენი ცხოვრება უფლისადმი მორჩილებისა და მისი რჯულის შესრულებისკენ მივმართოთ. ნუ მოიცავს ნურც შური, ნურც სიძულვილი, ნურც ხორციელი სიყვარული, ნურც ამქვეყნიური დიდების მოყვარეობა და ხელმწიფების წყურვილი, ნურც ნაყროვანება, ნურც სხვა რომელიმე უწმინდური ვნება ჩვენი სულის სწრაფვებს; არამედ ყოველგვარი დროებითი სიამოვნებისგან და ყოველი სამარცხვინო და მდაბიო ვნებისგან განწმედილნი, ვისწრაფოთ იმ ნეტარი ცხოვრებისა და იმ გამოუთქმელი სიკეთეებისკენ, რომლებიც ღმერთმა მისი მოყვარულთათვის განამზადა და რომელთაც ნება ყველა ჩვენგანმა ვეღირსოთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.