საუბარი 3. გაგრძელება სიტყვებზე: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", სიტყვებამდე: „და იქმნა მწუხრი და იქმნა განთიად დღე ერთი" (დაბ 1:1-5)

1. საღვთო წერილი — სულიერი საუნჯე

საღვთო წერილის კითხვა საუნჯეს ჰგავს. როგორც საუნჯიდან მცირე ნაწილის მომპოვებელიც დიდ სიმდიდრეს იძენს, ისევე საღვთო წერილში მოკლე გამონათქვამშიც კი შეიძლება დიდი სულიერი ძალისა და აზრთა გამოუთქმელი სიმდიდრის პოვნა. და არა მხოლოდ საუნჯეს ჰგავს ღვთის სიტყვა, არამედ წყაროსაც, რომელიც უხვ ნაკადებს აღმოადინებს და ბევრ წყალს შეიცავს: ეს ყოველივე გუშინ საქმით შევიტყვეთ. შესაქმის წიგნის პირველ სიტყვებს რომ მოვკიდეთ ხელი, მთელი სწავლება სიტყვებს მივუძღვენით: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", და მაინც ვერ მოვიცავთ ყველაფერს, რადგან დიდია ამ საუნჯის სიმდიდრე და უხვია ამ სულიერი წყაროს ნაკადები. ნუ გიკვირს, რომ ასე მოხდა ჩვენთან: ჩვენს წინაპრებსაც თავიანთი ძალისამებრ ეწაფნენ ამ ნაკადებს, ჩვენი შთამომავლებიც იგივეს იზამენ, მაგრამ მაინც ვერ შეძლებენ ამოწურვას; პირიქით, წყალი მოემატება და ნაკადები გამრავლდება. ასეთია სულიერი ნაკადების თვისება: რაც უფრო მეტს დაეწაფებიან მათ, მით უფრო მეტად იწყებს მატებასა და გამრავლებას სულიერი მადლი. ამიტომაც თქვა ქრისტემ: „უკუეთუ ვისმე სწყუროდის, მოვედინ ჩემდა და სუემდინ. და რომელსა ჰრწმენეს ჩემი, ვითარცა თქუა წიგნმან, მდინარენი მუცლისა მისისაგან დიოდიან წყლისა ცხოველისანი" (იოან 7:37–38), — ამით ჩვენ ამ ნაკადების სიუხვეს გვიჩვენებდა. ხოლო თუ ასეთია სულიერი ნაკადების თვისება, დაე, თითოეულმა ჩვენგანმა უხვად წამოიღოს გონების ჭურჭელი, რათა ავავსოთ და სახლში დავბრუნდეთ, რადგან სულიწმიდის მადლი, როგორც კი მხურვალე სურვილსა და აღგზნებულ გონებას იხილავს, თავის ნიჭებს უხვად გარდმოსცემს. მაშ, მივანებოთ ყოველივე ამქვეყნიური და ამოვიძირკვოთ ჩვენიდან ის საზრუნავები, რომლებსაც, ეკლისებრ, ჩვენი გონების ჩახშობა შეუძლიათ, და სულიერ სწრაფვებზე მოვაქციოთ ჩვენი აზრი, რათა დიდი სარგებლით, დიდი და დიდებული შენაძენით გავიდეთ აქედან. ხოლო, რათა ჩვენი სიტყვა უფრო ნათელი იყოს თქვენთვის, საყვარელნო, შეგახსენებთ რაღაცას გუშინდელი ნათქვამიდან: ამგვარად, დღეს ნათქვამსაც გუშინდელს შევუერთებთ, თითქოს ერთ სხეულად. გუშინ, როგორც გახსოვთ, ვაჩვენეთ, როგორ თხრობდა ნეტარი მოსე ამ ხილულ სტიქიათა შექმნაზე და თქვა: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ. ხოლო ქუეყანაჲ იყო უხილავ და განუმზადებელ", და აგიხსენით, თუ რატომ და რისთვის შექმნა ღმერთმა მიწა უსახო და მოუწყობელი — ვფიქრობ, ეს ყველაფერი კარგად გახსოვთ. შემდეგ, დღეს უნდა განვიხილოთ მომდევნო სიტყვები. იმის თქმის შემდეგ: „ხოლო ქუეყანაჲ იყო უხილავ და განუმზადებელ", მოსე ზუსტად გვიხსნის, თუ რატომ იყო იგი უხილავი და მოუწყობელი, და ამბობს: „და ბნელი ზედა უფსკრულთა. და სული ღმრთისაჲ იქცეოდა ზედა წყალთა". შეხედე, როგორ არაფერს ზედმეტს ამბობს აქ ნეტარი წინასწარმეტყველი და როგორ არ აღწერს ნაწილ-ნაწილ ყოველივე შექმნილს, არამედ მთავარ სტიქიებზე გვითხრა და ცასა და მიწას მოიხსენია რა, დანარჩენი ყველაფერი გამოტოვა. ასე, წყლების შექმნაზე არაფერი უთქვამს, მაგრამ ამბობს: „და ბნელი ზედა უფსკრულთა. და სული ღმრთისაჲ იქცეოდა ზედა წყალთა". სწორედ ისინი ფარავდნენ მიწის პირს, ესე იგი, ბნელი და წყალთა უფსკრული. აქედან ვიგებთ, რომ ყოველივე ხილული წყალთა უფსკრული იყო, წყვდიადით დაფარული, და საჭირო იყო ბრძენი შემოქმედი, რათა მთელ ამ უწესრიგობას ბოლო მოეღო და ყოველივე შვენიერ სახეს მიეცა. „და ბნელი, — ამბობს, — ზედა უფსკრულთა. და სული ღმრთისაჲ იქცეოდა ზედა წყალთა". რას ნიშნავს სიტყვები: „სული ღმრთისაჲ იქცეოდა ზედა წყალთა"? ჩემი აზრით, ნიშნავს იმას, რომ წყლებს გარკვეული სასიცოცხლო მოქმედება ჰქონდათ და ეს არ იყო უბრალოდ მდგარი და უძრავი წყალი, არამედ მოძრავი, რომელსაც გარკვეული სასიცოცხლო ძალა გააჩნდა. უძრავი არაფრის გამოსადეგია, ხოლო მოძრავი ბევრისთვის არის ვარგისი.

2. „იქმენინ ნათელი" (1:3)

მაშასადამე, რათა გვესწავლა, რომ ეს წყალი — დიდი და არაჩვეულებრივი — გარკვეულ სასიცოცხლ ძალას შეიცავდა, მოსემ თქვა: „...და სული ღმრთისაჲ იქცეოდა ზედა წყალთა". ხოლო საღვთო წერილი ამას უმიზეზოდ არ გვამცნობს წინასწარ, არამედ, რადგან გულისხმობს, რომ ჩვენთვის ეჩვენებინა, რომ ამ წყლებისგან, ყოვლისა შემოქმედის ბრძანებით, ცხოველებიც წარმოიშვნენ, ამიტომ უკვე აქ აცნობებს მსმენელს, რომ წყალი უბრალოდ მდგარი კი არ იყო, არამედ მოძრაობდა, გარბოდა და ყველაფერს ავსებდა. მაშ, როცა ყოველივე ხილულს ჯეროვანი სახე არ ჰქონდა, უზენაესმა ხელოვანმა ღმერთმა ბრძანა — და უსახურობა გაქრა, ხილული ნათელის არაჩვეულებრივი სილამაზე გამოჩნდა, გრძნობადი წყვდიადი განდევნა და ყველაფერი გაანათა. „და თქუა ღმერთმან, — ამბობს (წერილი), — იქმენინ ნათელი და იქმნა ნათელი". თქვა — და აღსრულდა; ბრძანა — წყვდიადი გაქრა, ნათელი გამოჩნდა. ხედავ გამოუთქმელ ძალას (ღვთისას)? მაგრამ ადამიანები, ცთომილებას მიცემულნი, სიტყვის მიმდინარეობასას ყურადღებას არ აქცევენ და არ ისმენენ ნეტარი მოსეს სიტყვებს: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", და შემდეგ: „ხოლო ქუეყანაჲ იყო უხილავ და განუმზადებელ", რადგან ბნელითა და წყლებით იყო დაფარული, — ხოლო ასე ინება უფალმა თავდაპირველად მისი წარმოშობა, — ეს ადამიანები ამბობენ, რომ მატერია ადრე არსებობდა, წყვდიადი წინ უსწრებდა. შეიძლება რაიმე იყოს ამაზე უარესი უგუნურება? გესმის, რომ „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ" და, რომ არარსებულისგან წარმოიშვა არსებული, და ამბობ, რომ მატერია ადრე იყო? ვინ გონიერთაგან შეიძლება მოითმინოს ასეთი უგუნურება? ის, ვინც ქმნის, ადამიანი არ არის, რომ მზა ნივთიერება სჭირდებოდეს თავისი ხელოვნების წარმოსაჩენად — ღმერთია, რომელსაც ყველაფერი ემორჩილება, ქმნის სიტყვითა და ბრძანებით. აჰა, მხოლოდ თქვა — და ნათელი გამოჩნდა, წყვდიადი კი გაქრა. „და იხილა ღმერთმან ნათელი, რამეთუ კეთილ. და განწვალა ღმერთმან შორის ნათლისა და შორის ბნელისა". რას ნიშნავს: „განწვალა"? — თითოეულს თავისი ადგილი დაუნიშნა და შესაფერისი დრო განუსაზღვრა. ხოლო შემდეგ, როცა ეს აღსრულდა, თითოეულს შესაფერისი სახელიც უწოდა. „და უწოდა, — ამბობს, — ღმერთმან ნათელსა დღე და ბნელსა უწოდა ღამე". ხედავ, როგორ აღესრულება ეს მშვენიერი გამიჯვნა და საკვირველი ქმნილება, ყოველგვარ გონებას აღემატებული, ერთი სიტყვითა და ბრძანებით? ხედავ, რა შემწყნარებლობას გამოიჩენდა ნეტარი წინასწარმეტყველი, ანდა უფრო სწორად — კაცთმოყვარე ღმერთი, წინასწარმეტყველის ბაგეებით რომ ასწავლიდა კაცთა მოდგმას, რათა მას შეექმნის წესრიგი სცოდნოდა — ვინ არის ყოვლის შემოქმედი და როგორ წარმოიშვა თითოეული საგანი? რადგან კაცთა მოდგმა მაშინ ჯერ კიდევ უძლური იყო და უფრო ზედმიწევნით სწავლებას ვერ გაიგებდა, ამიტომ სულიწმინდა წინასწარმეტყველის პირით, ყველაფერზე მსმენელთა სისუსტეზე შემწყნარებით გვეუბნება. და, რომ დარწმუნდე, რომ ამ თხრობაში სწორედ ჩვენი გონების უსრულობის გამო გამოიჩინა ასეთი შემწყნარებლობა, შეხედე ქუხილის ძეს, როგორ ის, როცა კაცთა მოდგმამ სრულყოფილებაში წარმატებას მიაღწია, უკვე არა ამ გზით, არამედ სხვით მიდის, მსმენელებს უმაღლესი სწავლებისკენ მიმავალი გზით. იმის თქმის შემდეგ: „პირველითგან იყო სიტყუაჲ, და სიტყუაჲ იგი იყო ღმრთისა თანა, და ღმერთი იყო სიტყუაჲ იგი" (იოან 1:1), მან დაუმატა: „იყო ნათელი ჭეშმარიტი, რომელი განანათლებს ყოველსა კაცსა, მომავალსა სოფლად" (იოან 1:9). როგორც აქ ეს გრძნობადი ნათელი, უფლის ბრძანებით წარმოქმნილი, ხილულ წყვდიადს განდევნიდა, ისე სულიერი ნათელი ცთომილების წყვდიადს განდევნიდა და ცთომილებაში მყოფთ ჭეშმარიტებისკენ მოაქცევდა.

3. ღვთის შემწყნარებლობა და პირველი დღე (1:4-5)

მაშ, დიდი მადლიერებით მივიღოთ საღვთო წერილის სწავლებანი, ნუ აღვუდგებით ჭეშმარიტებას წინ და ნუ დავრჩებით წყვდიადში, არამედ ვისწრაფოთ ნათლისკენ და ვაქმნიოთ ნათლისა და დღის ღირსი საქმენი, როგორც პავლეც მოუწოდებს და ამბობს: „და ვითარცა დღესა შინა, შუენიერად ვიდოდით", და „განვიშორნეთ უკუე საქმენი ბნელისანი" (რომ 13:12–13). „და უწოდა, — ამბობს (წერილი), — ღმერთმან ნათელსა დღე და ბნელსა უწოდა ღამე". მაგრამ ჩვენ თითქმის გამოვტოვეთ რაღაც; უნდა დავბრუნდეთ უკან. სიტყვების შემდეგ: „იქმენინ ნათელი და იქმნა ნათელი", დამატებულია: „და იხილა ღმერთმან ნათელი, რამეთუ კეთილ". შეხედე, საყვარელო, რა შემწყნარებლობაა აქაც სიტყვისა. ნუთუ ნათლის გამოჩენამდე ღმერთმა არ იცოდა, რომ ის კეთილია, და მხოლოდ მისი გამოჩენის შემდეგ მის ხილვამ აჩვენა შემოქმედს შექმნილის სილამაზე? ვინ გონიერ ადამიანს შეუძლია ეს თქვას? თუკი ხელოვნების ოსტატი ადამიანიც, სანამ თავის ნაწარმოებს დაამთავრებდეს, სანამ დაამუშავებდეს, იცის მისი დანიშნულება, რისთვისაც ეს ნაწარმოები ვარგისია, მით უმეტეს ყოვლისა შემოქმედმა, რომელმაც სიტყვით ყოველივე არარსებულიდან არსებობაში მოიყვანა, ნათლის შექმნამდეც იცოდა, რომ ის კეთილია. მაშ, რისთვის გამოიყენა ასეთი გამოთქმა? ადამიანთა ჩვეულებას ითვალისწინებს ნეტარი წინასწარმეტყველი და ისე ლაპარაკობს, როგორც ადამიანები, რომლებიც რაიმეს დიდი გულმოდგინებით აკეთებენ და შრომის დასრულების შემდეგ, უკვე გამოცდილებით, ქებას ეუბნებიან თავიანთ ნაწარმოებს; ამგვარადვე საღვთო წერილიც, აქ მსმენელის სისუსტის გათვალისწინებით, ამბობს: „და იხილა ღმერთმან ნათელი, რამეთუ კეთილ". ხოლო შემდეგ აგრძელებს: „და განწვალა ღმერთმან შორის ნათლისა და შორის ბნელისა. და უწოდა ნათელსა დღე და ბნელსა უწოდა ღამე"; თითოეულს თავისი ადგილი დაუნიშნა, თითოეულს თავიდანვე ისეთი საზღვრები დაუდგინა, რომლებიც მათ სამუდამოდ დაურღვეველადად უნდა დაეცვათ. და ყოველ გონიერ ადამიანს შეუძლია დაინახოს, როგორ მას შემდეგ დღემდე არც ნათელმა გადალახა თავისი საზღვრები და არც წყვდიადი გასულა თავისი ადგილიდან, და არანაირი აღრევა და უწესრიგობა არ მომხდარა. უკვე ეს ერთიც საკმარისია მათთვის, ვისაც არ სურს უგუნურად დარჩენა, რათა მორჩილებისა და მოსმენისკენ მოვიდნენ საღვთო წერილის სიტყვებისა — მიბაძონ მაინც სტიქიათა წესრიგს, რომლებიც ურყევად იცავენ თავიანთ მსვლელობას, და არ გადალახონ საკუთარი საზღვრები, არამედ იცოდნენ საკუთარი ბუნება. შემდეგ, რადგან ნათელსა და ბნელს განსაკუთრებული სახელი მიეცა, ორივე ერთად შეაერთა და ამბობს: „და იქმნა მწუხრი და იქმნა განთიად დღე ერთი". დღის ბოლოს და ღამის ბოლოს ნათლად ერთი (დღე) უწოდა, რათა გარკვეული წესრიგი და თანმიმდევრობა დაედგინა ხილულში და არანაირი აღრევა ყოფილიყო. სულიწმიდისგან სწავლებულნი, ნეტარი წინასწარმეტყველის ბაგეებით, ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ, რა შეიქმნა პირველ დღეს და რა — მომდევნო დღეებში. და ესეც კაცთმოყვარე ღვთის მოწყალების საქმეა. ყოვლისშემძლე მარჯვენასა და უსაზღვრო სიბრძნეს არ გაუჭირდებოდა ყოველივეს ერთ დღეშიც შექმნა. და რას ვამბობ, ერთ დღეშიო? ერთ წამშიც კი. მაგრამ, რადგან მან ყოველივე არსებული არა თავისი სარგებლობისთვის შექმნა, რადგან არაფერი სჭირდება, ვინაიდან ყოვლადკმაყოფილია — პირიქით, ყველაფერი კაცთმოყვარეობითითა და სახიერებით შექმნა, ამიტომ ქმნის ნაწილ-ნაწილ და ნეტარი წინასწარმეტყველის ბაგეებით გვაწვდის მკაფიო სწავლებას შექმნილის შესახებ, რათა ჩვენ, ყოველივე ამის დაწვრილებით შემეცნებით, არ დავემორჩილოთ მათ, ვინც ადამიანური მსჯელობით იტაცება. თუკი ამის შემდეგაც არიან ადამიანები, რომლებიც ამტკიცებენ, თითქოს ყველაფერი თავისთავად წარმოიშვა, მაშინ რას არ გაბედავდნენ ისინი, ვისაც საკუთარი ცხონების საზიანოდ ყველაფრის თქმა და კეთება უყვარს, ღმერთს რომ ასეთი შემწყნარებლობა და მოძღვრება არ ეჩვენებინა?

4. ღვთის კაცთმოყვარეობა და ძმის ცხონება

რა შეიძლება იყოს უფრო საწყალობელი და უგუნური იმ ადამიანებზე, რომლებიც ამბობენ, თითქოს ყოველივე არსებული თავისთავად წარმოიშვა და მთელ ქმნილებას ღვთის განგებას ართმევენ? როგორ შეიძლება, მითხარი, ამდენი სტიქია და ასეთი კეთილმოწყობა მმართველისა და ყოვლისმპყრობლის გარეშე იმართებოდეს? ხომ ვერც გემი გადაცურავს ზღვის ტალღებში მესაჭის გარეშე, ვერც მეომარი მოიმოქმედებს მამაცურადად სარდლის გარეშე, ვერც სახლი იდგება მმართველის გარეშე: ხოლო ეს უსაზღვრო სამყარო, ეს სტიქიათა კეთილმოწყობა, ნუთუ თავისთავად, შემთხვევით, შეიძლება იმართებოდეს, თუ არ არის, ვინც ყოველივეს მართავს და თავისი სიბრძნით ყოველ ხილულს იცავს და აწონასწორებს?! მაგრამ რისთვის ვცდილობთ ზედმეტად დავუმტკიცოთ ამ ადამიანებს ის, რაც, ანდაზის მიხედვით, ბრმასაც ეტყობა? თუმცა ჩვენ არ შევწყვეტთ წერილისეული სწავლების მიწოდებასა და ყოველგვარი ზრუნვის გამოჩენას, რომ ისინი ცთომილებიდან ჭეშმარიტებისკენ მოვაქციოთ. თუმცა კიდევ ცთომილებას ემონებიან, მაგრამ ჩვენთან ერთი ბუნებისანი არიან, და ამიტომ დიდი მზრუნველობა უნდა ვიქონიოთ მათთვის, არასოდეს მოვდუნდეთ, არამედ დიდი გულმოდგინებით ვაკეთოთ ჩვენზე დამოკიდებული და შესაფერისი წამალი მივაწოდოთ, რათა ისინი, თუნდაც გვიან, ჭეშმარიტ ჯანმრთელობას მიაღწიონ. ღმერთისთვის არაფერია ისე სანატრელი, როგორც სულის ცხონება. აჰა, პავლეც ღაღადებს: „რომელსა ყოველთა კაცთაჲ ჰნებავს ცხორებაჲ და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა მოსლვაჲ" (1 ტიმ 2:4); და თავად ღმერთი ამბობს: „არა ნებით მნებავს სიკუდილი უშჯულოჲსაჲ, ვითარ მოქცევაჲ მისი გზისაგან ბოროტისა და ცხოვნებაჲ მისი" (ეზეკ 18:23); „არა მნებავს მე სიკუდილი უთნოჲსაჲ, ვითარ მოქცევაჲ მისი გზისაგან მისისა და ცხოვნებაჲ მისი" (ეზეკ 33:11). ამიტომაც შექმნა მან მთელი ეს ბუნება და ჩვენ შეგვქმნა არა იმისთვის, რომ დაგვღუპოს ან სასჯელი მოგვცეს, არამედ, რათა გვაცხოვნოს და, ცთომილებიდან გამოგვიხსნას, ნეტარება მოგვანიჭოს (ზეციურ) სასუფეველში. მან ჩვენთვის არა ახლა, შექმნის შემდეგ, არამედ ჯერ კიდევ ქვეყნის შექმნამდე მოამზადა, როგორც თავადვე ამბობს: „მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკჳდრეთ განმზადებული თქუენთჳს სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისაჲთ" (მათ 25:34). ხედავ, რა კაცთმოყვარეა უფალი, როგორ ჯერ კიდევ შექმნამდე და ადამიანის გამოჩენამდე მოამზადა მისთვის უთვალავი სიკეთენი და ამით აჩვენა, რა მზრუნველობა აქვს ჩვენი მოდგმისთვის და, რომ ყველას ცხონება სურს.

ასეთი მეუფის მქონენი — ასეთი კაცთმოყვარისა, ასეთი სახიერისა და ასეთი მოწყალისა — ვიზრუნოთ ცხონებაზე, როგორც საკუთარზე, ისე ჩვენი ძმებისაზე. ჩვენს ცხონებას ისიც შეუწყობს ხელს, როცა არა მხოლოდ საკუთარ თავზე ვიზრუნებთ, არამედ მოყვასს სარგებელს მოვუტანთ და ჭეშმარიტების გზაზე წავუძღვებით. ხოლო, რათა დაინახო, რა დიდი სიკეთეა — საკუთარი ცხონების აღსრულებასთან ერთად სხვისთვისაც სარგებლობის მოტანა, ისმინე, რას ამბობს წინასწარმეტყველი ღვთის სახელით: „გამო-თუ-იყვანო პატიოსანი უღირსისაგან, ვითარცა პირი ჩემი იყო" (იერ 15:19). რას ნიშნავს ეს? ვინც მოყვასს ცთომილებიდან ჭეშმარიტებისკენ წაიყვანს ან ბოროტიდან სიკეთისკენ მოაქცევს, ის, ამბობს უფალი, ჩემდამი მსგავსია, რამდენადაც ეს ადამიანისთვის შესაძლებელია. და თავად მან, ღმერთი რომ არის, ჩვენი ხორცი შეისხა და ადამიანი გახდა არა სხვა რისთვისმე, არამედ კაცთა მოდგმის ცხონებისთვის. და რას ვამბობ, ჩვენი ხორცი შეისხა და ყოველივე ადამიანური გამოსცადაო, როცა მან ჯვარიც კი იტვირთა, რათა ჩვენ, ცოდვებით დატყვევებულნი, წყევისგან გვეხსნა? ამის შესახებ ღაღადებს პავლე: „ქრისტემან ჩუენ მოგჳყიდნა წყევისა მისგან შჯულისა და იქმნა ჩუენთჳს წყევასა ქუეშე" (გალ 3:13). მაშ, თუკი ის — ღმერთი და მიუწვდომელი არსება — გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით ყოველივე ამას იკისრებდა ჩვენთვის და ჩვენი ცხონებისთვის, მაშინ რა არ უნდა ვქმნათ ჩვენი ძმებისა და მოყვასებისთვის, რომ ეშმაკის ხახიდან გამოვგლიჯოთ და სათნოების გზაზე მივუძღვეთ? რამდენადაც სული სხეულზე უკეთესია, იმდენად უმაღლესი ჯილდოს ღირსნი იქნებიან — ღარიბებისთვის ფულის მიმცემთა წინაშე — ისინი, ვინც შეგონებებითა და ხშირი შეგონებებით დაუდევართა და ცთომილთ სწორ გზაზე მოიყვანენ, აჩვენებენ რა მათ მანკიერების სიმახინჯესა და საღვთო სათნოების დიდ სილამაზეს.

5. სულიერი ბრძოლა და ღვთის საჭურველი

მაშ, ამის ყველაფრის მცოდნენი, ვესაუბრებოდეთ მოყვასებს ყოველივე ამქვეყნიურზე ადრე სულის ცხონებაზე და მათში ამის შესახებ მზრუნველობას ვაღვიძებდეთ. სასურველია, ნამდვილად სასურველია, რომ სული, მუდამ ასეთ შეგონებებს რომ ისმენს, შეძლოს ამოსვლა იმ ბოროტებათა უფსკრულიდან, რომლებიც გარს გვეხვევა, და დაძლიოს ვნებათა შემოტევა, რომლებიც მუდამ ალყაში გვაქცევს. ამიტომ დიდი სიფხიზლე გვჭირდება, რადგან ბრძოლა ჩვენი უწყვეტია და ზავს არასოდეს იცნობს. ამიტომაც პავლე ეფესელებს წერს: „რამეთუ არა არს ბრძოლაჲ ჩუენი სისხლითა მიმართ და ჴორცითა, არამედ მთავრობათა მიმართ და ჴელმწიფებათა, სოფლის მპყრობელთა მიმართ ბნელისა ამის საწუთროჲსათა, სულთა მიმართ უკეთურებისათა, რომელნი არიან ცასა ქუეშე" (ეფეს 6:12). ნუ გგონიათ, ამბობს, რომ ჩვენ რაღაც შემთხვევითი ბრძოლა გველის: ბრძოლა ჩვენი არა ჩვენი მსგავს ადამიანებთან არის და არა თანასწორთაგანაა — რადგან ჩვენ, ხორცით შეკრულნი, უხორცო ძალებთან უნდა ვიბრძოლოთ. თუმცა ნუ შეგეშინდებათ: ბრძოლა თუმცა არათანასწორია, მაგრამ დიდია ჩვენი იარაღის ძალა. თქვენ იცით, ვინ არის თქვენი მტრები — თითქოს ასე აგრძელებს მოციქული — ნუ დაეცემით სულით და ნუ მოდუნდებით ბრძოლაში, არამედ „ამისთჳს შეიმოსეთ ყოვლად საჭურველი იგი ღმრთისაჲ, რაჲთა შეუძლოთ თქუენ წინა-დადგომად მანქანებათა მათ ეშმაკისათა" (ეფეს 6:11). მრავალი მანქანება, ესე იგი ხერხი, აქვს ეშმაკს, რომლითაც უზრუნველთა დაჭერას ცდილობს; ამიტომ საჭიროა მათი გულმოდგინე შეცნობა, რომ მის მახეებს ავარიდოთ თავი და არანაირი საბაბი არ მივცეთ; საჭიროა გულმოდგინე დაცვა ენისა, თვალთა დაცვა, აზრის სიწმინდეში შენარჩუნება და მუდმივი მზადყოფნა ბრძოლისთვის, თითქოს რაღაც ველური მხეცი გვესხმოდეს თავს და დაღუპვით გვემუქრებოდეს. ამიტომაც ის ზეციური სული, წარმართთა მოძღვარი, ქვეყნიერების ბაგე, რომელიც ყველაფერს თავისი მოწაფეების ცხონებისთვის აკეთებდა, სიტყვების შემდეგ: „შეიმოსეთ ყოვლად საჭურველი იგი ღმრთისაჲ" — ყოველი მხრიდან გვცავს და უძლეველს გვხდის, ამბობს: „მტკიცედ უკუე დეგით, მოირტყენით წელნი თქუენნი ჭეშმარიტებითა და შეიმოსეთ ჯაჭჳ იგი სიმართლისაჲ, და შეიხსენით ფერჴთა თქუენთა განმზადებულებაჲ სახარებისა მის მშჳდობისაჲ: ყოველსა შინა აღიღეთ ფარი იგი სარწმუნოებისაჲ, რომლითა შეუძლოთ ყოველთა მათ ისართა ბოროტისათა განჴურვებულთა დაშრეტად; და ჩაფხუტი იგი ცხორებისაჲ დაიდგთ და მახჳლი იგი სულისაჲ, რომელ არს სიტყუაჲ ღმრთისაჲ" (ეფეს 6:14–17). ხედავ, როგორ დაიცვა ყოველი ასო! თითქოს რაღაც ბრძოლაში გაგვიყვანოს, ჯერ სარტყელი შემოგვარტყა, რათა მოძრაობა ადვილად შეგვძლოდეს, შემდეგ ჯაჭვი ჩაგვაცვა, რომ ისრები ვერ მოგვხვდეს, ფეხებიც შეგვიხვია და ყოველი მხრიდან სარწმუნოებით დაგვიცვა. ის, სწორედ ის, ამბობს, შეძლებს „ყოველთა მათ ისართა ბოროტისათა განჴურვებულთა დაშრეტად". რა არის ეშმაკის ცეცხლოვანი ისრები? ბოროტი გულისთქმანი, არაწმიდა ზრახვები, წარმწყმედელი ვნებანი, რისხვა, ცილისწამება, შური, გაღიზიანება, მტრობა, ანგარება და ყოველი სხვა ბოროტი მიდრეკილება. ეს ყველა ისარი, ამბობს, სულიერ მახვილს დაშრეტა შეუძლია. რას ვამბობ, ისრების დაშრეტაო? მტერს თავიც კი მოჰკვეთოს. ხედავ, როგორ განაძლიერა (მოციქულმა) მოწაფეები? როგორ ცვილზე რბილნი რკინაზე მყარი გახადა? რადგან ჩვენი ბრძოლა სისხლთან და ხორცთან კი არ არის, არამედ უხორცო ძალებთან, ამიტომ არა ხორციელი იარაღით შეგვმოსა, არამედ სულიერით, და ისე ბრწყინვალეთი, რომ ბოროტ დემონს მათი სიკაშკაშის ატანაც არ შეუძლია.

6. მოწყალება ღარიბთა მიმართ

მაშასადამე, ასეთი იარაღით შეიარაღებულნი, ნუ შეგვეშინდება ბრძოლისა და ნუ ვერიდებით შერკინებას; მაგრამ ნურც უზრუნველნი ვიქნებით, რადგან, როგორც ჩვენი სიფხიზლის დროს ბოროტი დემონი ვერ სძლევს ჩვენი იარაღის ძალას, თუკი ოღონდ მის მანქანებათა დამსხვრევას მოვინდომებთ, ისე, პირიქით, თუ უზრუნველნი ვიქნებით, არაფერი გვარგებს: ჩვენი ცხონების მტერი მუდამ ფხიზლობს და ყველაფერს აკეთებს თქვენი ცხონების წინააღმდეგ. მაშ, ყოველი მხრიდან შევიარაღდეთ, სიტყვებისგანაც ვიფრთხილოთ და საქმეებისგანაც თავი შევიკავოთ, რომლებსაც ჩვენთვის ზიანის მოტანა შეუძლიათ, და, საჭმლის მარხვასთან და სხვა სათნოებებთან ერთად, უხვი მოწყალებაც გავუწიოთ ღარიბებს, ვიცოდეთ რა, რა მისაგებელი გველის მათთვის მზრუნველობის სანაცვლოდ. „ავასხის უფალსა, რომელი სწყალობნ გლახაკთა" (იგავ 19:17), — ამბობს (წერილი). შეხედე, რა ახალი და არაჩვეულებრივი სახეობის სესხია: ერთი იღებს, ხოლო სხვა ხდება მოვალე. მაგრამ, ამის გარდა, აქ არაჩვეულებრივი ისიც არის, რომ სესხის მიცემით არც უმადურობას განიცდი და არც რაიმე სხვა ზიანს. არა, ღმერთი გპირდება, რომ არა მხოლოდ მეასედი მისცეს მოგებად, როგორც აქ ხდება, არამედ ას წილად მეტი მისცეს სესხისა; ამითაც არ კმაყოფილდება, არამედ ამჟამინდელ საუკუნეში ასე მოგზღავს რა, მომავალში საუკუნო სიცოცხლეს (მოგვცემს). ამჟამინდელ ცხოვრებაში ვინმე რომ გვპირდებოდეს მხოლოდ ორმაგად დაბრუნებას, სიხარულით მივცემდით მთელ ქონებას, მაგრამ აქ რაოდენი უმადურობა და რაოდენი მოტყუებაა ანგარებისგან! ბევრი წესიერ ადამიანთაგანიც ვალს ვერ აბრუნებს ან უგუნურებით, ან ხშირად სიღარიბითაც კი. მაგრამ ყოვლის მეუფეზე ასეთი არაფერი იფიქრება; პირიქით, მიცემული თანხა უვნებლად რჩება და ვალისთვის ასმაგ მისაგებელს გვპირდება, ხოლო მომავალ საუკუნეში (საუკუნო) სიცოცხლეს გვიმზადებს. მაშ, რა გამართლება გვექნება, როცა არ ვიღწვით და არ ვჩქარობთ მცირეს სანაცვლოდ ასმაგი მივიღოთ, დროებითის სანაცვლოდ — საუკუნო, ამჟამინდელის სანაცვლოდ — მომავალი, არამედ სიამოვნებით ვკეტავთ ფულს კარებითა და ურდულებით, და ამ ფულს, რომელიც უსარგებლოდ და უმიზნოდ ძევს, ახლა გაჭირვებულთ არ ვაძლევთ, რომ მომავალ საუკუნეში მათში ჩვენი მფარველები ვიპოვოთ? „ისხენით თავისა თქუენისა მეგობარნი მამონაჲსა მისგან სიცრუვისა, რაჲთა, რაჟამს მოაკლდეთ თქუენ ამიერ, შეგიწყნარნენ თქუენ საუკუნეთა მათ საყოფელთა" (ლუკ 16:9). ვიცი, რომ ბევრი არა თუ მხოლოდ ჩვენს სიტყვებს არ იღებს, არამედ მნიშვნელობასაც არ ანიჭებს, ცარიელ ლაპარაკად და ზღაპრად მიიჩნევს. ამიტომაც ვიტანჯები და ვწუხვარ, რომ არც თავად გამოცდილება, არც ღვთის ასეთი დიდი აღთქმა, არც მომავლის შიში, არც ყოველდღიური შეგონებანი ჩვენნი ვერ შეძლებენ ამ ადამიანების შერყევას; მიუხედავად ამისა, არ შევწყვეტ ამგვარი შეგონების განმეორებასას, ვიდრე ჩემი დაჟინებით არ შევძლებ მათ დაძლევასას, ყურადღებიანობის გამოღვიძებასა და იმ გაძღომისა და სიმთვრალისგან გამოყვანას, რომელშიც ფულის ვნებამ ჩააგდო, მათი გონება დააბნელა რა. ვიცი, ვიცი, რომ ღვთის მადლის შემდეგ ჩვენი მუდმივი სწავლებანიცა და მარხვის წამალიც შეძლებენ, თუნდაც მალე არა, ამ მძიმე სენისგან მათ განკურნებას და სრულ ჯანმრთელობას დაუბრუნებენ, რათა ისინიც თავისუფალნი გახდნენ მოელოდებული სასჯელისგან, ჩვენც მწუხარებისგან გავთავისუფლდეთ და ყველაფრისთვის დიდება აღვავლინოთ მამისა, ძისა და სულიწმიდისა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.