📋 სარჩევი
1. ნოეს სიმართლე და ღვთის სულგრძელობა
მინდა დღეს გუშინდელი ტრაპეზის ნარჩენს შემოგთავაზოთ, მაგრამ ნუ შეწუხდები, საყვარელო, ნარჩენს რომ ისმენ. რასაკვირველია, ხორციელი საჭმელი დღე-ორ დღეში ხშირად ფუჭდება, უსიამოვნო და საკვებად უვარგისი ხდება, სულიერი ტრაპეზის შესახებ კი ამის შიში არ არის; პირიქით, რაც მეტი დრო გადის, მით მეტ სიამოვნებას იძენს და უფრო სასიამოვნო და გემრიელი ხდება. ასე რომ, ახლა საქმით შევასრულოთ გუშინ მიცემული პირობა, გადავიხადოთ სწავლების ვალი და ჩვენი პატიოსნება გამოვაჩინოთ. ეს სარგებელს არა მხოლოდ მიმღებთ მოუტანს, როგორც ჩვეულებრივი ვალის დროს ხდება, არამედ მეც, ვალის გადამხდელს. და რას ვამბობ: მეც, გადამხდელსო? ამ სულიერი ვალის თვისება ისეთია, რომ რაც მეტს იხდი, მით მეტად იზრდება და მით უფრო დიდ სიუხვესა და გამოუთქმელ სიმდიდრეს ანიჭებს როგორც გადამხდელს, ისე მიმღებს. ხედავ ვალის უჩვეულო თვისებასა და გადახდის განსაკუთრებულ სახეს? ასეთია სულიერი: როცა გასცემ, კიდევ უფრო მრავლდება და რაც მეტ ხალხს ეზიარება, მით უფრო იზრდება, ისე, რომ გამცემიც არანაირ დანაკლისს არ გრძნობს, პირიქით, მისი ქონება კიდევ მატულობს და მიმღებნიც უფრო მდიდარნი ხდებიან. თუ ასეთია სულიერ საგანთა თვისება, მაშინ მთელი მოშურნეობით ჩვენც ვიჩქაროთ გადახდისკენ, თქვენც კი სმენა გამზადეთ მისაღებად, რათა თქვენთაგან თითოეულმა ჩვენი სიტყვები სულის ღია წიაღში მიიღოს და ისე დაბრუნდეს სახლში. მსჯელობის საგანი კვლავ მართალი ნოე იქნება, რათა გაიცნოთ მისი დიდი სათნოება და ღვთის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობა და ყოველგვარ გაგებას აღმატებული სულგრძელობა. გუშინ შეიტყვეთ, როგორ ეს მართალი, მამისგან სახელი რომ მიიღო, თავისი დაბადებიდანვე მაშინდელ ყველა ადამიანს უბედურებათა მაუწყებელი იყო და თავისი სახელით თითქოს ღაღადებდა და ასე ამბობდა: მიატოვეთ უღმრთოება, სათნოება აღასრულეთ, შეუშინდით მოახლოებულ სასჯელს; საყოველთაო წარღვნა მთელ ქვეყანას მოიცავს. ძლიერია ღვთის რისხვა, რადგან ძლიერ გაძლიერდა უღმრთოებაც. და ასე ის შეაგონებდა არა ორ-სამ წელიწადს, არამედ ხუთას წელს. ხედავთ უფლის სულგრძელობას? ხედავთ უსაზღვრო სახიერებას? ხედავთ გამოუთქმელ მოწყალებას? ხედავთ უღმრთოების გამრავლებას? ხედავთ მათ დიდ უგუნურებას? ამაზე, როგორც იცით, გუშინ შეჩერდა ჩვენი სწავლება. დღეს უნდა გავიგოთ, როგორ კაცთმოყვარე უფალმა, თავისი სახიერებით, ხუთასი წლით არ დაკმაყოფილდა, არამედ კიდევ ახალი გამოვლინება მზრუნველობისა აჩვენა ასეთ დიდ ცოდვილთა მიმართ. „და იყო ნოე წელიწადთა ხუთასთა", — ამბობს წერილი. საღვთო წერილმა განზრახ აღნიშნა მართლის წლების რიცხვი, რათა დავინახოთ, რამდენ ხანს შეაგონებდა თანამედროვეებს და როგორ მათ, უღმრთოების გზა რომ აირჩიეს, მასზე დაიღუპნენ; ხოლო მართალი, სრულიად საპირისპირო გზით რომ მიდიოდა, ისეთი მაღალი სათნოება გამოავლინა, რომ ღვთის კეთილგანწყობა მოიპოვა და, სხვა ყველა რომ სასჯელს დაექვემდებარა, მხოლოდ ის თავისი ოჯახით გადარჩა. აქედან ვიგებთ, რომ თუ ფხიზლად ვართ და არ ვუდევრობთ, ბოროტ ადამიანთა შორის ცხოვრება არა თუ ვნებს, არამედ სათნოებაში უფრო გულმოდგინეს გვხდის. იმიტომ მოაწყო კაცთმოყვარე ღმერთმა ასე, რომ ბოროტნიც და კეთილნიც ერთად ცხოვრობდნენ, რათა ამით ბოროტთა უღმრთოება შესუსტებულიყო, კეთილთა სათნოება კი უფრო ბრწყინვალედ გამოჩენილიყო და დაუდევართა, გულმოდგინეთა სიახლოვით, თუკი ინდომებდნენ, უდიდესი სარგებელი მიეღოთ. წარმოიდგინე, რამდენად ერთგული იყო სათნოებისა ეს მართალი, როცა ასეთი სიმრავლე ხალხის შორის, დიდი ძალით უღმრთოებისკენ მიმავალთა შორის, მარტო ის მიდიოდა საპირისპირო გზით, სათნოებას ამჯობინებდა უღმრთოებას; და არც ერთსულოვნებამ, არც ბოროტთა ასეთმა დიდმა სიმრავლემ ვერ შეაჩერა სიკეთის გზაზე, არამედ წინასწარ აღასრულა ის, რაც შემდგომში ნეტარ მოსეს უნდა ეთქვა: „არა იყო მრავალთა თანა სიბოროტესა ზედა" (). და რაც განსაკუთრებით საკვირველი და საოცარია: მაშინ, როცა მრავალნი, უკეთესად რომ ვთქვათ — ყველანი უღმრთოებისა და ბოროტი საქმეებისკენ იხრებოდნენ და არავინ უბიძგებდა სათნოებისკენ, ის თავად მიეშურა მას ისეთი ძალით, რომ ასეთ სიმრავლეს წინ აღუდგა; არ შეშინდა და არ შეუშინდა ბოროტთა ერთსულოვნებას; არ მოიქცა ისე, როგორც ჩვეულებრივ დაუდევარნი იქცევიან — როცა დაინახავენ, რომ ბევრი რამეში ერთსულოვნებას იჩენს, ამით თავიანთ დაუდევრობას იფარავენ და ამბობენ: რისთვის მე, ამდენი ადამიანის საწინააღმდეგოდ, რაიმე ახალი და განსაკუთრებული ვაკეთო, ასეთ სიმრავლეს ვეწინააღმდეგო და ასეთ მრავალრიცხოვნებასთან ბრძოლაში ჩავებაო? ნუთუ ყველა მათზე უფრო მართალი ვარ? რა სარგებელს მომიტანს ასეთი მტრობა? რა სარგებელი მოვა ასეთი სიძულვილისგან? მაგრამ (მართალი) ასეთ უნაყოფო მოსაზრებებს არ აკეთებდა და აზრადაც არ მოსვლია ეკეთებინა; ის კვლავ წინასწარ აღასრულებდა წინასწარმეტყველის ნათქვამს, რომ „უმჯობეს არს ერთი, რომელი ჰყოფდეს ნებასა უფლისასა, ვიდრე ბევრნი უსჯულონი" (). ნუთუ, ფიქრობდა ის, ბოროტისკენ მიმავალ მრავალრიცხოვანთა მეგობრობა და თანხმობა სასჯელისგან მიხსნისო? იცოდა, ნამდვილად იცოდა, რომ თითოეული საკუთარი ცხონებისთვის პასუხს აგებს, და სხვას არც შემცოდეს სანაცვლოდ სასჯელის ატანა და არც სხვის ჯილდოს მიღება შეუძლია. ამიტომ მართალი, ვითარცა ნაპერწკალი ზღვის შუაგულში, არა თუ არ ქრებოდა, არამედ დღითიდღე უფრო ნათელ შუქს აფრქვევდა, ყველას თავისი საქმეებით ასწავლიდა.
ხედავ, როგორ შექმნა უფალმა ჩვენი ბუნება თავისუფალი? რისი ბრალით, მითხარი, ნოეს თანამედროვენი უღმრთოებისკენ მიისწრაფოდნენ და სასჯელს თავზე მოიწევდნენ, ნოე კი, სათნოება რომ აირჩია და მათ თანამეგობრობას გაურბოდა, სასჯელს არ დაექვემდებარა? განა აშკარა არ არის, რომ ყოველი საკუთარი ნებით ირჩევს უღმრთოებას ან სათნოებას? რომ ასე არ ყოფილიყო, რომ ჩვენი ბუნებისთვის ხელმწიფება დამახასიათებელი არ ყოფილიყო, მაშინ არც იმათ ეკუთვნოდათ სასჯელი, არც ამას — სათნოების ჯილდო. მაგრამ, რადგან ყოველივე, ზეციური მადლის შემდეგ, ჩვენი ნებისყოფიდან გამომდინარეობს, ამიტომ შემცოდეთათვის სასჯელი არის განმზადებული, ხოლო სათნოებით მცხოვრებთათვის — მისაგებელი და ჯილდო. „და იყო ნოე წელიწადთა ხუთასთა, — ამბობს წერილი, — და შვნა ნოე სამნი ძენი: სემ, ქამ და იაფეთ" (). შენიშნე საღვთო წერილის ზედმიწევნითობა. მართლის წლების რიცხვი რომ გვითხრა, რათა უფლის სულგრძელობის სიდიადე გვეჩვენებინა, ახლა კიდევ სურს აგვიხსნას უფლის მოწყალების სიუხვე და ადამიანთა უღმრთოების გაძლიერება.
2. „ძენი ღმრთისანი" — ანგელოზები თუ ადამიანები?
მაგრამ მოვისმინოთ თავად მოსეს სიტყვები, რომელიც, სულის შთაგონებით მეტყველი, ყველაფერს ზუსტად გვასწავლის. „და იყო, რაჟამს იწყეს განმრავლებად კაცთა ქუეყანასა ზედა, და ასულნი იშვნეს მათდა" (). უმიზეზოდ არ დაუმატა: „და ასულნი იშვნეს მათდა", არამედ იმიტომ, რომ ხალხის დიდი გამრავლების შესახებ წარმოდგენა მოგვეცა. სადაც ასეთი დიდი რაოდენობის ფესვია, იქ აუცილებლად ბევრი ტოტიც იზრდება. „ხოლო იხილნეს რაჲ ძეთა ღმრთისათა ასულნი კაცთანი, რამეთუ შუენიერ არიან, მიიყვანეს თავთა თჳსთა ცოლებად ყოველთაგან, რომელნი გამოირჩინეს" (). თითოეული ეს სიტყვა ყურადღებით განვიხილოთ, რათა სიღრმეში დამალული არაფერი გამოგვრჩეს. მართლაც, საჭიროა ეს ადგილი გულმოდგინედ გამოვიკვლიოთ და უარვყოთ იმათი უაზრო ლაყბობა, ვინც ყველაფერზე დაუფიქრებლად ლაპარაკობს. და პირველ ყოვლისა, უნდა ვაჩვენოთ, რას ბედავს ეს ხალხი, როცა ამას ამბობს, და მათი სიტყვების უაზრობის გამომჟღავნების შემდეგ ავუხსნათ, საყვარელნო, წერილის ჭეშმარიტი აზრი, რათა გულუბრყვილოდ არ უსმინოთ მათ, ვინც მგმობარ სიტყვებს წარმოთქვამს და საკუთარი თავის საზიანოდ ბედავს ლაპარაკს. ისინი ამბობენ, თითქოს ეს ადამიანებზე კი არ ყოფილა ნათქვამი, არამედ ანგელოზებზე; მათ, ანგელოზებს, ძენი ღმრთისანი უწოდა წერილმა. მაგრამ, პირველ ყოვლისა, მათ აჩვენონ, სად ჰქვია ანგელოზებს ძენი ღმრთისანი: ამას ვერსად აჩვენებენ. ადამიანებს ეწოდებათ ძენი ღმრთისანი, ანგელოზებს კი — არასოდეს. ანგელოზების შესახებ წერილი ამბობს: „რომელმან შექმნა ანგელოზნი მისნი სულად და მსახურნი მისნი — ალად ცეცხლისა" (), ხოლო ადამიანების შესახებ: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ" (); და კიდევ: „ძენი ვშვენ და აღვამაღლენ" (); და კიდევ: „ძე ჩემი პირმშო არს ისრაჱლი" (); ანგელოზს კი არსად ეწოდება არც ძე, არც ძე ღმრთისა. მაგრამ რას ამბობენ ისინი? მართლაც, ანგელოზები იყვნენ, მაგრამ, რადგან უსჯულო საქმისთვის ჩამოვიდნენ (ცით მიწაზე), ღირსება დაკარგესო. ეს კიდევ უფრო დიდი სისულელეა! მაშ, რა? ახლა ღირსება დაკარგეს და სწორედ ეს იყო მათი დაცემის მიზეზი? მაგრამ წერილი სხვაგვარად გვასწავლის: პირველი ადამიანის შექმნამდე კიდევ დაკარგეს თავიანთი ღირსება — როგორც ეშმაკმა, ისე იმ (სულებმა), ვინც მასთან ერთად უფრო მაღალ ღირსებას ეძებდნენ, როგორც ბრძენი ამბობს: „შურითა ეშმაკისათა სიკუდილი სოფელსა შემოჴდა" (სიბრძნ 2:24). მართლაც, მითხარი, ადამიანის შექმნამდე რომ არ დაცემულიყო ეშმაკი, როგორ შეშურდებოდა ადამიანის, თავის ღირსებაში მყოფს? რა აზრი აქვს იმას, რომ ანგელოზმა შეშურა ადამიანი, უხორცომ და ასეთი პატივის მქონემ — ხორცშემოსილს? მაგრამ, რადგან (ეშმაკი) უმაღლესი დიდებიდან უკიდურეს უპატივცემულობაში ჩამოვარდა, უხორცო არსებული, ხოლო ხედავდა, რომ ადამიანი შეიქმნა და, ხორცშემოსილი, შემოქმედის კაცთმოყვარეობით ასეთ დიდ პატივს ღირსებული იყო, შურით აინთო და გველის მეშვეობით ჩადენილი მოტყუებით ადამიანი სიკვდილის სასჯელს დაუქვემდებარა. ასეთია ბოროტების თვისება: სხვათა ბედნიერებას გულგრილად ვერ ატანს. ყველასთვის აშკარაა, რომ ეშმაკი და მთელი მისი ლაშქარი თავიდანვე ზეციური დიდების მოკლებულნი და უპატივცემულონი გახდნენ. მეორეს მხრივ, განა სისულელე არ არის იმის თქმა, თითქოს ანგელოზები ქალებთან თანაცხოვრებამდე დაეცნენ და უხორცო ბუნებამ სხეულებთან შეუღლებამდე დაიმდაბლა? განა არ გესმის, რას ამბობს ქრისტე ანგელოზური ბუნების შესახებ: „რამეთუ აღდგომასა მას არცა იქორწინებოდიან, არცა განჰქორწინებდენ, არამედ, ვითარცა ანგელოზნი ღმრთისანი, იყვნენ ცათა შინა" ()? რამეთუ იმ უხორცო ბუნებისათვის უცხოა მსგავსი (ხორციელი) გულისთქმა. და ისიც უნდა იფიქრო, რომ ასეთი აზრის მიღება გონების მიხედვითაც უდიდესი უაზრობა იქნებოდა. თუ წმიდანები, სულიწმიდით ღირსქმნილნი, ანგელოზთა გამოჩენის ატანასაც ვერ ახერხებდნენ, თუ სურვილთა კაცმა, წინასწარმეტყველმა დანიელმა, ანგელოზის თანამყოფობა რომ დაინახა — არა თავად არსი (რადგან უხორცო არსის ხილვა როგორ შეიძლება?), არამედ მის მიერ მიღებული სახე — ძალა დაკარგა და კინაღამ სული განუტევა, თუ ასეთი დიდი და მაღალი კაცი თითქმის უსულოდ დაეცა, — მაშინ ვინ, თუნდაც უგუნურთაგანიც, დაეთანხმება ამ მგმობარ და უკიდურესად უგუნურ აზრს, თითქოს უხორცო და სულიერ ბუნებას სხეულებთან შეუღლება ჰქონდა?
3. სითის შთამომავალთა დაცემა ავხორცობით
მაგრამ, რათა არ ჩანდეს, რომ ჩვენც, ამაზე ბევრს რომ ვლაპარაკობთ, ტყუილად ვკარგავთ დროს, ამიტომ, საქმით რომ დაგიმტკიცეთ, საყვარელნო, ასეთი მოვლენის შეუძლებლობა, ახლა წინამდებარე სიტყვების ჭეშმარიტ აზრს გაგიხსნით, საღვთო წერილის ნათქვამს კიდევ ერთხელ წავიკითხავთ. „და იყო, რაჟამს იწყეს განმრავლებად კაცთა ქუეყანასა ზედა, და ასულნი იშვნეს მათდა; ხოლო იხილნეს რაჲ ძეთა ღმრთისათა ასულნი კაცთანი, რამეთუ შუენიერ არიან, მიიყვანეს თავთა თჳსთა ცოლებად ყოველთაგან, რომელნი გამოირჩინეს" (). უკვე ადრე გითხარით, რომ წერილს ადამიანების ძეებად ღმრთისა წოდების ჩვეულება აქვს. რადგან მათი მოდგმა სითისგან და მისი ძის, ენოსისგან წარმოდგებოდა („ამან იწყო ხადილად სახელისა უფლისა ღმრთისა"), ამიტომ მისი შემდგომი შთამომავლები საღვთო წერილში ძეებად ღმრთისა იწოდებიან, რადგან ისინი მანამდე წინაპართა სათნოებას ბაძავდნენ; ხოლო ძეებად კაცთა იწოდებიან ისინი, ვინც სითზე ადრე, კაინისგან დაიბადნენ და მისგან იწყებდნენ მოდგმას. „და იყო, — ამბობს წერილი, — რაჟამს იწყეს განმრავლებად კაცთა ქუეყანასა ზედა, და ასულნი იშვნეს მათდა; ხოლო იხილნეს რაჲ ძეთა ღმრთისათა" (სითისა და ენოსის შთამომავლებმა) „ასულნი კაცთანი" (ასულები, მათგან შობილნი, ვისზეც [წერილმა] თქვა, რომ „ასულნი იშვნეს მათდა"), „რამეთუ შუენიერ არიან". შეხედე, როგორ ამ გამოთქმით წერილმა მთელი მათი თავაშვებულობა აჩვენა. ისინი ამ საქმეზე არა შთამომავლობის სურვილით მიდიოდნენ, არამედ უზომო ავხორცობით. „იხილნეს რაჲ, — ამბობს წერილი, — ასულნი კაცთანი, რამეთუ შუენიერ არიან". სილამაზისადმი გულისთქმამ ამ წარწყმედისკენ მიიზიდა; სახის სილამაზე მრუშობისა და თავაშვებულობის მიზეზი გახდა მათთვის. მაგრამ წერილი ამითაც არ დაკმაყოფილდა, არამედ დაუმატა: „მიიყვანეს თავთა თჳსთა ცოლებად ყოველთაგან, რომელნი გამოირჩინეს". ესეც კვლავ მათ დიდ თავაშვებულობაზე მიუთითებს, ესე იგი, სილამაზემ დაამარცხა ისინი, არ ისურვეს უწესრიგო გულისთქმის შეკავება, არამედ ცოლთა გარეგნობით მიზიდულნი, უწმიდურებაში ჩაეფლნენ და ამ უსჯულოებით ზეციური განგების უღირსნი გახდნენ. და, რათა ვიცოდეთ, რომ ეს არა ქორწინების კანონითა და არა შთამომავლობისთვის გააკეთეს, ამიტომ ამბობს: „იხილნეს რაჲ, რამეთუ შუენიერ არიან, მიიყვანეს თავთა თჳსთა ცოლებად ყოველთაგან, რომელნი გამოირჩინეს". მაშ, რა? ნუთუ ვინმე თვალებს დააბრალებს იმას, რომ ხედავენ? სულაც არა: თვალი არ იყო ამ ადამიანთა წარწყმედის მიზეზი, არამედ მათი უზრუნველი ნება და დაუოკებელი გულისთქმა. თვალი იმისთვის არის შექმნილი, რომ ღვთის ქმნილებების ხილვით მათ შემოქმედს ვადიდოთ. მაშასადამე, თვალის საქმე ხილვაა; ხოლო ცუდად ხილვა მასზე მბატონე გონების ბრალია. უფალმა (ჩვენი სხეულის) სხეულის ნაწილები ისე მოაწყო, რომ სიკეთის საკეთებლად სასარგებლო ყოფილიყვნენ ჩვენთვის, ხოლო მათი მართვა უხორცო არსებას, ესე იგი, სულს მიანდო. ამიტომ, როცა სული უზრუნველობას მიეცემა და სადავეს მოადუნებს, მაშინ, როგორც მეეტლე, რომელმაც ცხენთა უწესრიგო მისწრაფებების შეკავება არ შეუძლია და სადავეს უშვებს, ეტლის მზიდავ ცხენებსაც საფრთხეს უქმნის და საკუთარ თავსაც, ასევე ჩვენი ნებაც, როცა სხეულის ნაწილების სათანადოდ გამოყენება არ შეუძლია და უწესრიგო გულისთქმებს თავისუფლებას აძლევს, საკუთარ თავს წარწყმედს. სწორედ ამიტომ ჩვენმა უფალმა იესო ქრისტემ, ჩვენი ბუნების სისუსტისა და ნების უზრუნველობის მცოდნემ, კანონი გამოსცა, რომელიც ზედმეტ მზერას კრძალავს და აბრკოლებს, რათა ჩვენში აღმოცენებული ალი შორიდანვე ჩაქროს, და თქვა: „ყოველი რომელი ხედვიდეს დედაკაცსა გულის-თქუმად მას, მუნვე იმრუშა მის თანა გულსა შინა თჳსსა" (). იმისთვის, ამბობს, ვკრძალავ დაუოკებელ მზერას, რომ უსჯულო საქმისგან დაგიცვა. ნუ იფიქრებ, რომ მხოლოდ შეუღლება არის ცოდვას; ბრალდების ქვეშ თავად ფიქრი ექცევა. ამ ადამიანებმაც, სილამაზე რომ დაინახეს, მზერით მოინადირეს. „იხილნეს რაჲ, — ამბობს (წერილი), — რამეთუ შუენიერ არიან, მიიყვანეს თავთა თჳსთა ყოველთაგან, რომელნი გამოირჩინეს". მაგრამ ვნახოთ, რა სახიერება გამოიჩინა უფალმა ამ უსჯულო საქმისა და უწესრიგო მიდრეკილების შემდეგაც. „და თქუა უფალმან ღმერთმან, — ამბობს წერილი, — არა დაადგრეს სული ჩემი კაცთა ამათ შორის უკუნისამდე ყოფისათჳს მათისა ჴორც, ხოლო იყვნენ ასოც წელ" (). ამ მცირე სიტყვებში კაცთმოყვარეობის უფსკრულის ხილვა შეიძლება. „და თქუა უფალმან ღმერთმან, — ნათქვამია, — არა დაადგრეს სული ჩემი კაცთა ამათ შორის, ყოფისათჳს მათისა ჴორც". (უფალმა) აქ სულად თავისი განგებისმიერი ძალა მოიხსენია, წინასწარ მიუთითა მათ წარწყმედაზე. და, რათა იცოდე, რომ სწორედ ამაზეა ლაპარაკი, შეხედე, რა არის დამატებული: „ყოფისათჳს მათისა ჴორც", ესე იგი, სრულად ხორციელ საქმეებს მიეცნენ და სულის უნარს სათანადოდ არ იყენებდნენ, არამედ ისეთ ცხოვრებას ეწეოდნენ, თითქოს მხოლოდ ხორცით ყოფილიყვნენ შემოსილნი და სული არ ჰქონოდათ. საღვთო წერილს მუდამ ჩვეულება აქვს ხორციელ ადამიანებს ხორცი უწოდოს, სათნო ადამიანებს კი — უხორცონი, როგორც პავლე ამბობს: „ხოლო თქუენ არა ხართ ჴორცთა შინა" (), — არა იმიტომ, რომ ხორცშემოსილნი არ ყოფილიყვნენ, არამედ იმიტომ, რომ ხორცშემოსილნი რომ იყვნენ, ხორციელ ზრახვებს აღმატებულნი იყვნენ. და როგორც მათ ხორციელის უგულებელყოფისთვის პავლემ „არა ხართ ჴორცთა შინა" უთხრა, ისე იმათ იმისთვის, რომ მუდამ ხორციელი საქმეებით იყვნენ დაკავებულნი, (ღმერთმა) ხორცი უწოდა. „ყოფისათჳს მათისა ჴორც", ამიტომ აღარ დავუშვებ, რომ ცოდვებით ბილწდებოდნენ.
4. ას ოცი წლის ვადა და შეუნანებელი ცოდვა
ხედავ ღვთის რისხვის სიდიადეს? ხედავ მუქარის უკიდურეს ძალას? შეხედე, როგორ მუქარა და რისხვა კაცთმოყვარეობით შეაზავა. ასეთია ჩვენი უფალი: ხშირად მუქარას არა მუქარის აღსასრულებლად წარმოთქვამს, არამედ იმისთვის, რომ ხალხი გამოასწოროს და მუქარის აღსრულება საჭირო აღარ გახდეს. ხომ, სასჯელის მიყენება რომ ესურვა, რისთვის იწინასწარმეტყველებდა? მაგრამ, რადგან არ სურს (მხოლოდ დასჯა), ყოველთვის ყოყმანობს, გადადებს და წინასწარ ამცნობს, ბრალეულთ რომ უღმრთოებისგან განრიდებისა და სათნოების არჩევის, სასჯელისგან თავის არიდების საბაბი მისცეს. ამიტომ, უკვე მას შემდეგ, რაც სრულ წარწყმედას დაემუქრა (და ეს ნიშნავს სიტყვები: „არა დაადგრეს სული ჩემი კაცთა ამათ შორის, ყოფისათჳს მათისა ჴორც", ესე იგი, აღარ დავუშვებ, რომ ცოცხლობდნენ), ის, ხუთასწლიანი სულგრძელობით არ დაკმაყოფილებული, რომლითაც ადამიანები ნოეს მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მისი სახელით ისწავლებოდნენ, ახლა კვლავ თავის რისხვას აკავებს, ახალ ვადას უნიშნავს და ამბობს: მე უკვე მუქარა წარვთქვი, ვთქვი და გამოვაცხადე ჩემი რისხვა, რასაც თქვენ მიერ ჩადენილ მრავალ ცოდვათა გამო უნდა დაქვემდებარებოდეთ; მაგრამ, რადგან მსურს, რომ უკურნებლად შეცოდებულნიც გადარჩნენ და არავინ დაიღუპოს, კიდევ ას ოც წელს გიმატებთ, რათა, თუ ინებებთ, სინანულით ცოდვები მოიბანოთ, სათნოება აირჩიოთ და სასჯელს თავი აარიდოთ. „ხოლო იყვნენ ასოც წელ. და გმირნი იყვნენ ქუეყანასა ზედა მათ დღეთა შინა, — ამბობს (წერილი), — და შემდგომად ამისსა, ვითარცა შევიდოდეს ძენი ღმრთისანი ასულთა მიმართ კაცთასა და შობდეს თავთა თჳსთად. და იგინი იყვნეს გმირნი საუკუნითგან, კაცნი სახელოვანნი" (). გმირებად, ვფიქრობ, საღვთო წერილი აქ სხეულით ძლიერ ადამიანებს უწოდებს. მათგან, ამბობს, მათი მოდგმა გამრავლდა. ამაზე სხვაგანაც არის ნათქვამი: „გმირნი მოვლენ დაცხრობად რისხვისა ჩემისა" (). ხოლო რიცხვს ას ოც წელს ზოგიერთი სიცოცხლის ზღვრად მიიჩნევს; მაგრამ ეს ასე არ არის, არამედ წერილს ამით იმ სულგრძელობის ჩვენება სურს, რომელსაც (უფალი) ადამიანთა მიმართ ასეთ მრავალ ცოდვათა შემდეგაც იჩენს. ამრიგად, რათა ვიცოდეთ, რომ ადამიანები (ღვთის მიერ გამოვლენილი) რისხვისა და მუქარის შემდეგაც, ხანგრძლივი სულგრძელობის შემდეგაც, რომელიც მათ სინანულისთვის მიეცათ, არა თუ არ გამოსწორდნენ, არამედ კვლავ აგრძელებდნენ ცოდვის ჩადენას, წერილი ამბობს: „ვითარცა შევიდოდეს ძენი ღმრთისანი ასულთა მიმართ კაცთასა და შობდეს თავთა თჳსთად. და იგინი იყვნეს გმირნი საუკუნითგან, კაცნი სახელოვანნი". ხედავ, რა უკიდურესი უგუნურება? რა სულიერი უგრძნობლობა? არც სასჯელის შიშმა, არც (ღვთის) სულგრძელობის ხანგრძლივობამ არ აშორა ისინი ბოროტ საქმეებს; ერთხელ უფსკრულში ჩავარდნილნი და სულიერი მხედველობა დაკარგულნი, უწმიდური ავხორცობით, თითქოს სიმთვრალით მოცულნი, აღარ ისურვეს გამოსწორება, როგორც ბრძენი ამბობს: „რაჟამს მიიწიის უღმრთოჲ სიღრმესა უკეთურებისასა, მაშინ შეურაცხყვის" (). საშინელია, საშინელია, საყვარელო, ეშმაკის მზაკვრობაში გაბმა. მაშინ სული თითქოს ბადეში გაიხლართება, და როგორც უწმიდური ცხოველი, ტალახში რომ გორაობს, ამით ტკბება, ასევე სული, ცოდვის ჩვევას რომ მიეცემა, ცოდვების სიმყრალეს აღარ გრძნობს. ამიტომ საჭიროა სიფხიზლე და ფრთხილობა, რათა თავიდანვე ბოროტ დემონს არანაირი შემოსასვლელი არ მივცეთ, რომ მან, ჩვენი გონების დაბნელებითა და სულიერი თვალის დაბრმავებით, სიმართლის მზის შუქის ხილვისუნარო აღარ გავხადოს და, მზის შუქს მოკლებულთა მსგავსად, უფსკრულისკენ არ მივიქანოთ, რაც ამ ადამიანებსაც მოუვიდათ. კეთილი ღვთის სულგრძელობის შესახებაც ისმინე. „ხოლო იხილა რაჲ უფალმან ღმერთმან, — ამბობს წერილი, — ვითარმედ განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი ქუეყანასა ზედა" (). რას ნიშნავს სიტყვები: „იხილა რაჲ"? არა იმას, რომ უფალმა არ იცოდა; არა: საღვთო წერილი ყველაფერს ჩვენი სისუსტისადმი შეთანხმებულად გვამცნობს. რათა შეგვაგონოს, რომ ეს ადამიანები ღვთის ასეთ დიდ სულგრძელობის შემდეგაც იმავე ცოდვებში რჩებოდნენ ან კიდევ უფრო დიდში ვარდებოდნენ, ამბობს: „იხილა რაჲ, ვითარმედ განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი ქუეყანასა ზედა". ამ ბოროტი საქმისგან, როგორც წყაროსგან, სხვა მრავალი ცოდვაც შობილა; ამიტომაც ამბობს: „უსჯულოებანი კაცთანი". სადაც მრუშობა, მოუთოკავი და უწმიდური ცხოვრებაა, იქ ბუნებრივად იბადება სიმთვრალე, უწესრიგობა, დიდი უსამართლობა, ანგარება და სიბოროტის სიმრავლე. „ხოლო იხილა რაჲ უფალმან ღმერთმან, — ნათქვამია, — ვითარმედ განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი ქუეყანასა ზედა. და ყოველი ვინ გონებს გულსა შინა თჳსსა მოსწრაფებით ბოროტთა ყოველთა დღეთა".
5. საყოველთაო უსჯულოება და ნოეს მადლი
შეხედე, როგორ აქ ყოველი სიტყვა ცოდვათა სიმრავლეზე მიუთითებს. ზოგადად რომ თქვა: „განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი ქუეყანასა ზედა", წერილმა დაუმატა: „და ყოველი". მრავლისმეტყველია ეს სიტყვა. არა მხოლოდ ახალგაზრდა სცოდავს, არამედ მოხუციც მსგავსს აკეთებს; არა მხოლოდ კაცი, არამედ დედაკაციც; არა მხოლოდ მონა, არამედ თავისუფალიც; არა მხოლოდ მდიდარი, არამედ ღარიბიც. სიტყვა „გონებს"-იც მრავლისმეტყველია. ისინი, ესე იგი, ამას აკეთებენ. არა შემთხვევით, არამედ გულში განიზრახავენ, ყოველ ჟამს ამისკენ მიისწრაფიან და განზრახ ზრუნავენ ამაზე, — არა ისე, რომ ერთხელ ან ორჯერ, უბრალოდ და შემთხვევით ცოდვამ მოიზიდა და მერე მიატოვეს უღმრთოება, არამედ მოსწრაფებით ვარჯიშობენ მასში და ბოროტს აკეთებენ; ესე იგი, ცოდვა მათ მიერ დიდი გულმოდგინებით აღესრულება, არა გვერდის ავლით, არა დაუდევრად და არა მცირე ხნით, არამედ ყოველ დღეს, მთელი ცხოვრების მანძილზე. ხედავ უღმრთოების გაძლიერებას? ხედავ, როგორ გახადეს ეს თავიანთ საქმიანობად, მოსწრაფებით ყოველგვარ ბოროტებას აღასრულებდნენ და ყოველი ასაკი ნებით ბოროტის საკეთებლად მიისწრაფოდა? „ყოველი", — ამბობს (წერილი); არ იყო მოუწიფარი და ბოროტებისგან თავისუფალი ასაკი, არამედ ყველა თავიდანვე ამ ბოროტ ასპარეზობაში ეჯიბრებოდა ერთმანეთს, ცდილობდა ერთმანეთს უსჯულო საქმეებში გადაეჭარბებინა. ახლა წარმოიდგინე მართლის განსაკუთრებული სიბრძნე, როცა ბოროტ ადამიანთა ასეთ ერთსულოვნებაში შეძლო სენისგან თავის არიდება, მათგან არანაირი ზიანი არ მიიღო, არამედ, თითქოს სხვა ბუნებისა ყოფილიყო, სულიერი სიმტკიცე შეინარჩუნა და საკუთარი ნებისყოფა სიკეთისკენ მიმართა, მათთან ცოდვილი ერთსულოვნებისგან გაერიდა და ყველას მოწეულ წარწყმედას გადაურჩა. „და შეიგონა ღმერთმან, — ამბობს წერილი, — რამეთუ შექმნა კაცი ქუეყანასა ზედა" (). აქაც შენიშნე გამოთქმის სიუხეშე და შეთანხმებულობა. „შეიგონა", — ნათქვამია, „მოინანა"-ს ნაცვლად, — არა იმიტომ, რომ ღმერთი ინანიებს, — ნუ იყოფინ, — არამედ საღვთო წერილი ჩვენთან ადამიანურად ლაპარაკობს, რათა გვასწავლოს, რომ ადამიანთა ცოდვების უკიდურესმა სიმრავლემ კაცთმოყვარე ღმერთი ასეთ დიდ რისხვამდე მიიყვანა. „და შეიგონა ღმერთმან, რამეთუ შექმნა კაცი ქუეყანასა ზედა". იმისთვის, ამბობს ღმერთი, შევქმენი ის, რომ ასეთ დიდ უღმრთოებაში ჩავარდნილიყო და საკუთარი წარწყმედის მიზეზი გამხდარიყო? იმისთვის ვარგუნე მას თავიდანვე ასეთი პატივი და გამოვიჩინე ასეთი მზრუნველობა, რომ სათნოება აერჩია და წარწყმედისგან უსაფრთხო ყოფილიყო. მაგრამ, რადგან ჩემი კაცთმოყვარეობა ბოროტად გამოიყენა, უკეთესი იქნება მისი ბოროტი წამოწყებების შეწყვეტა. „და განიგონა. და თქუა ღმერთმან: აღვჴოცო კაცი, რომელი შევქმენ პირისაგან ქუეყანისა კაცთაგან მიპირუტყუთამდე და ქუეწარმავალთაგან მფრინველთამდე ცისათა, რამეთუ შევინანე, რამეთუ შევქმენ იგინი" (). ჩემის მხრიდან, ამბობს ღმერთი, ყველაფერი გავაკეთე: (ადამიანები) არარსებობიდან არსებობაში მოვიყვანე, მათ ბუნებაში ჩავდე ცოდნა იმისა, რაც უნდა გაკეთდეს და რაც არ უნდა გაკეთდეს, თავისუფალი ნება მივეცი, გამოუთქმელი სულგრძელობა გამოვიჩინე, და იმ ხანგრძლივი დროის შემდეგაც, რისხვისა და მუქარის გამოვლენის შემდეგაც, კიდევ ახალი ვადა დავნიშნე, სურვილით, რომ მათ, ცოდვების შეცნობით, ჩემი რისხვა მოეშალათ; მაგრამ, რადგან ამისგანაც არანაირი სარგებელი არ მოვიდა, აუცილებელია უკვე მუქარის აღსრულება, მათი სრული აღმოფხვრა და მთელი მოდგმის განადგურება, როგორც უვარგისი საფუარისა, რათა მომავალი თაობებისთვისაც უღმრთოების მასწავლებლად არ ქცეულიყვნენ. „და თქუა ღმერთმან: აღვჴოცო კაცი, რომელი შევქმენ პირისაგან ქუეყანისა კაცთაგან მიპირუტყუთამდე". მაგრამ, შეიძლება ვინმე ჰკითხოს: ადამიანის უღმრთოებისკენ გადახრისთვის რატომ ექვემდებარებიან ცხოველებიც მის მსგავს სასჯელს? ასე ჯერ-არს. განა ცხოველები თავისთვის არიან შექმნილნი? ისინი ადამიანისთვის შეიქმნენ; ამიტომ, როცა ადამიანი ისპობა, მათ რა საჭიროება დარჩებათ? ამიტომ ისინიც სასჯელის თანაზიარნი ხდებიან, რათა იცოდეთ, რამდენად ძლიერია (ღვთის) რისხვა (ცოდვილის მიმართ). როგორც დასაწყისში, პირველი მშობლის ცოდვის გამო, მიწა წყევლას დაექვემდებარა, ისე ახლაც, როცა ადამიანს წარწყმედა ემუქრება, უტყვნიც სასჯელის თანამონაწილენი ხდებიან. როგორც ადამიანის ღვთისმოსაობის ჟამს ქმნილებაც ადამიანის კეთილდღეობაში მონაწილეობს, პავლეს სიტყვით: „რამეთუ თჳთ იგიცა დაბადებული გან-ვე-თავისუფლდეს მონებისაგან ხრწნილებისა აზნაურებასა მას დიდებისა შვილთა ღმრთისათა" (), — ისე ახლაც, როცა ადამიანი მრავალი ცოდვის გამო სასჯელსა და სრულ წარწყმედას უნდა დაექვემდებაროს, მასთან ერთად პირუტყვნი, ქვეწარმავალნი და ფრინველნიც წარღვნას დაექვემდებარებიან, რომელსაც მთელი ქვეყანა უნდა დაეფაროს. და როგორც სახლში, მთავარი მსახური რომ ბატონის რისხვას დაიქვემდებარებს, ჩვეულებრივ მისი თანამსახურნიც მასთან ერთად მწუხარებენ, — ზუსტად ასევე, როცა აქ, თითქოს სახლში, ადამიანები იღუპებიან, აუცილებლად სახლში არსებული და მათთვის დამორჩილებული ყოველივე იმავე სასჯელს ექვემდებარება. „შევინანე, — ამბობს წერილი, — რამეთუ შევქმენ იგინი". რამდენი მოწყალებაა ამ სიტყვაში! განა მე მინდოდა, ამბობს (ღმერთი), ასეთი სასჯელი მეყარა მათთვის? მათ თავად, თავიანთი დიდი უსჯულოებებით, ასეთ ძლიერ რისხვამდე მიმიყვანეს. თუმცა, რათა არ ვიფიქროთ, თითქოს კაცთა მოდგმა სრულად ისპობა და ჩვენი ბუნება ფესვიანად იძირკვება, — პირიქით, ვიცოდეთ, რამდენად დიდი ბოროტებაა ცოდვა და რამდენად დიდი სიკეთეა სათნოება, და, რომ „უმჯობეს არს ერთი მართალი, ვიდრე ათასნი ცოდვილნი" (), — წერილი ამბობს: „ხოლო ნოე პოვა მადლი წინაშე უფლისა ღმრთისა" (). თუ, ამბობს, მთელი სიმრავლე (ადამიანთა) ასეთ დიდ უღმრთოებაში ჩავარდა, ეს მართალი სათნოების ნაპერწკალს ინახავდა, ამავე დროს მთელი ამ ხნის განმავლობაში ყველა ამ ადამიანს უქადაგებდა და ურჩევდა უღმრთოებისგან განრიდებას, საკუთარ თავსაც მათი სიბილწისგან თავისუფლად ინახავდა. და როგორც ისინი ბოროტი საქმეებით კაცთმოყვარე ღმერთის რისხვას იწვევდნენ, ასევე ეს, სათნოება რომ შეიყვარა, „პოვა მადლი წინაშე უფლისა ღმრთისა". „არა არს თუალთ-ღება ღმრთისა თანა" (); ასეთ სიმრავლეში ერთს რომ იპოვნის მისი სათნოების აღმასრულებელს, არ უგულებელყოფს, არამედ თავის მზრუნველობას ღირსად მიიჩნევს და მით უფრო დიდ ყურადღებას აჩვენებს მის მიმართ, რაც მეტად ის, ასეთ მრავალ უღმრთოებისკენ მზიდავთა შორის, სათნოების გზით მიდის.
6. ანგარების მხილება და სათნოებისკენ შეგონება
ამის მცოდნენი, მხოლოდ ის გვქონდეს მხედველობაში, რაც მას (ღმერთს) სათნოა და რამაც მისი კეთილგანწყობა შეიძლება მოგვიპოვოს; არც მეგობრობის გულისთვის, არც რაიმე ჩვეულებისადმი მორჩილებით სათნოებას ნუ უგულებელვყოფთ, არამედ ღვთის სულგრძელობით ჯეროვნად ვისარგებლოთ და, სანამ ჯერ კიდევ დრო არის, ყოველგვარი სიზარმაცე მოვიშოროთ, სათნოება შევიყვაროთ, ბოროტება კი მოვიძულოთ. თუ სათნოებისკენ სიყვარულითა და გულისთქმით არ ვისწრაფვით და ბოროტების მიმართ დიდ სიძულვილს არ ვიგრძნობთ, მაშინ ვერც ამისგან (ბოროტებისგან) ზიანს ავიცილებთ და ვერც იმას (სათნოებას) მივაღწევთ. რომ სათნოება ღირსია ჩვენი სურვილისა და ცხოველი სიყვარულისა, ისმინე, რას ამბობს წინასწარმეტყველი: „განკითხვანი უფლისანი ჭეშმარიტებით არიან და განმართლებულ მის თანა. გულისსათქმელ არიან უფროს ოქროსა და ანთრაკთა პატიოსანთა ფრიად" (). ასე თქვა არა იმიტომ, რომ ეს ერთადერთი ყველაზე სანატრელი რამ არის, არამედ იმიტომ, რომ ჩვენთან ამ საგნებზე ძვირფასი ვერაფერი მოიძებნება. ამიტომ დაუმატა: „და უტკბილეს უფროს თაფლისა ღა გოლეულისა". აქაც ეს შედარება იმიტომ იხმარა, რომ თაფლზე ტკბილ ნივთიერებას ვერ პოულობდა. ხოლო ისინი, ვისაც უგუნური ვნება და სიმდიდრის დაგროვების სიყვარული აკავებს, ყველა ძალას ამას ახმარენ და ვერასოდეს ძღებიან, რადგან ვერცხლისმოყვარეობა დაუოკებელი სიმთვრალეა; და როგორც მთვრალნი, რაც უფრო მეტ ღვინოს ასხამენ საკუთარ თავში, მით უფრო ძლიერი წყურვილი ეუფლებათ, ისე ეს (ვერცხლისმოყვარენი) ვერასოდეს აჩერებენ ამ მოუთოკავ ვნებას, არამედ რაც უფრო ხედავენ თავიანთი ქონების ზრდას, მით უფრო ძლიერად აღიგზნებიან ანგარებითა და არ ეშვებიან ამ ბოროტ ვნებას, ვიდრე ბოროტების უფსკრულში არ ჩაინთქმებიან. თუ ეს ადამიანები ასეთი დაძაბულობით გამოავლენენ ამ დამღუპველ ვნებას, ყველა ბოროტების დედას, მით უმეტეს ჩვენ უნდა გვქონდეს ღვთის განკითხვანი, რომლებიც „უფროს ოქროსა და ანთრაკთა პატიოსანთა" არიან, ყოველთვის გონებაში და არაფერი ვამჯობინოთ სათნოებას, ხოლო ეს დამღუპველი ვნებები ჩვენი სულიდან ამოვძირკვოთ და ვიცოდეთ, რომ ეს დროებითი სიამოვნება ჩვეულებრივ შობს უწყვეტ მწუხარებასა და დაუსრულებელ ტანჯვას, და საკუთარი თავი არ მოვატყუოთ იმ ფიქრით, თითქოს აწმყო ცხოვრებით ჩვენი არსებობა მთავრდება. მართალია, ადამიანების უმეტესობა ამას სიტყვებით არ ამბობს, პირიქით, ამბობენ კიდეც, რომ აღდგომასა და მომავალ მისაგებელს სწამთ; მაგრამ მე სიტყვებს კი არ მივაქცევ ყურადღებას, არამედ იმას, რაც ყოველდღე კეთდება. თუ მართლა მოელი აღდგომასა და მისაგებელს, მაშინ რატომ ზრუნავ ასე ამქვეყნიურ დიდებაზე? რისთვის, მითხარი, იტანჯები ყოველდღე, ქვიშაზე მეტ ფულს აგროვებ, ყიდულობ მინდვრებს, სახლებსა და აბანოებს, ხშირად ძარცვითა და ანგარებით იძენ ამას და აღასრულებ წინასწარმეტყველურ სიტყვას: „ვაჲ, რომელნი შეაყოფენ სახლსა სახლისა მიმართ, და აგარაკსა აგარაკისა მიმართ შეაახლებენ, რაჲთა მოყვასსა მო-რამე-ჰხუეჭონ" ()? განა ამას ვერ ვხედავთ ყოველდღე? ერთი ამბობს: „ამ კაცის სახლი ნათელს მიშლისო", — და ათას საბაბს მოიგონებს, რომ წაართვას; მეორე კი ღარიბის ყანას აიღებს და თავის მინდორს მიუერთებს. და რაც განსაკუთრებით საყურადღებო, უჩვეულო, უცნაური და შეუნდობელია — ვიღაც თავად ერთ ადგილზე ცხოვრობს, ხშირად არც კი შეუძლია, თუნდაც ისურვოს, სხვა ადგილზე გადავიდეს, სხეულის სისუსტის ან სხვა გარემოებების გამო, მაგრამ ყველგან და, ასე ვთქვათ, ყველა ქალაქში ანგარების ძეგლები უნდა ჰქონდეს, ყველგან თავისი უღმრთოების საუკუნო სვეტები უნდა დადგას, ცოდვებს, რომლებითაც ყველაფერი შეგროვდა, თავის თავზე ახვევს და — ეს მძიმე და აუტანელი ტვირთი რომ ზურგზე აქვს, ვერ გრძნობს, ხოლო შეგროვილით ტკბობას სხვებს უტოვებს, არა მხოლოდ ამ ცხოვრებიდან წასვლის შემდეგ, არამედ წასვლამდეც. თუ ნებით არ წაართმევენ, მისი სახლეულები მაინც განფლანგავენ და, ასე ვთქვათ, ნაწილ-ნაწილ აქცევენ, თავად კი უმნიშვნელო ნაწილითაც ვერ ისარგებლებს. და რას ვამბობ: ვერ ისარგებლებსო? თუნდაც მოისურვოს, როგორ ეყოფა, ერთი მუცელი რომ აქვს ასეთ დიდ სიმდიდრეზე?
7. ამაო დიდების ამაოება და საუკუნო სამსჯავრო
ყველა ბოროტების მიზეზი დიდებისმოყვარეობაა და სურვილი, რომ მინდვრებს, აბანოებსა და სახლებს შენი სახელი ერქვას. რა სარგებელი გაქვს, ადამიანო, როცა ცოტა ხანში, მოწეული ცხელებისგან, სული უცებ აფრინდება და ყველაფრის მოკლებულსა და შიშველს დაგტოვებს, უფრო სწორად — სათნოებას მოკლებულს, სიცრუეებით, ძარცვით, ანგარებით, ობლების მოთქმა-ტირილით, მზაკვრობითებითა და მოტყუებით შემოსილს? როგორ შეძლებ, ცოდვების ასეთ მძიმე ტვირთს რომ ატარებ, იმ ვიწრო კარიბჭეში გავლას, რომელიც ასეთი დიდი ტვირთის ტარებას ვერ იტევს? აუცილებლად გარეთ (სასუფეველს გარეთ) დარჩები და ამ ტვირთის სიმძიმეში ამაოდ მოინანიებ, თვალწინ უკვე მომზადებულ სასჯელს რომ იხილავ — იმ საშინელ და არასოდეს ჩამქრალ ცეცხლსა და არასოდეს მომკვდარ მატლს. მაგრამ თუ ოდნავ მაინც ვზრუნავთ საკუთარ ცხონებაზე, სანამ ჯერ კიდევ დრო არის, განვშორდეთ ცოდვას, მივბრუნდეთ სათნოებისკენ, დიდებისმოყვარეობა მოვიშოროთ. იმიტომაც ეწოდება ამაო, რომ ცარიელია და არაფერი მყარი და მუდმივი არ არის მასში; ეს მხოლოდ თვალის მოტყუებაა, გამოჩენამდე ქრება. განა ვერ ვხედავთ, როგორ ხშირად ის, ვისაც დღეს ლიქტორნი წინ მიუძღვიან და შუბოსანთა გარემოცვაში დადის, ხვალ საპყრობილეში აღმოჩნდება, დამნაშავეებთან ერთად? რა არის უფრო მოტყუებითი, ვიდრე ეს ცარიელი და დიდებისმოყვარეობა? თუ ამ ცხოვრებაში ასეთი ცვლილება არ ეწვევა, სიკვდილი მაინც მოიწევს და მის კეთილდღეობას შეწყვეტს; და ვინც დღეს მოედანზე მნიშვნელოვნად დადიოდა, სხვებს ციხეში ჩასვამდა, ამაღლებულ ადგილზე იჯდა, ძლიერ ამპარტავნად იქცეოდა და ყველა ადამიანს ჩრდილებად ეპყრობოდა, ხვალ უცებ მკვდარი წევს, უსულო, სიმყრალით სავსე, ათას საყვედურს იღებს — როგორც მის მიერ შეურაცხყოფილთაგან, ისე შეურაცხყოფილთა თანამგრძნობთაგან. ვინ შეიძლება იყოს ასეთ ადამიანზე უბედურესი? და ყველაფერს, რაც შეაგროვა, ხშირად მისი მტრები და მოძულენი ინაწილებენ; ხოლო ცოდვები, ამით დაგროვილი, თან მიაქვს და ძალიან მკაცრ ანგარიშს აგებს. ამიტომ, გევედრებით: ამ დიდებისმოყვარეობისგან გავიქცეთ, შევიყვაროთ ჭეშმარიტი და საუკუნოდ მყოფი დიდება და ნურც სიმდიდრისადმი ვნება გვაცთუნებს, ნურც ავხორცობის ალი გვწვავს, ნურც შური და სიძულვილი გვაშრობს, ნურც რისხვა გვანთებს, არამედ ყველა ეს ბოროტი და დამღუპველი ვნება სულიწმიდის ცვარით ჩავაქროთ, აწმყო მოვიძაგოთ, მომავალი ვინატროთ, მომავალ (სამსჯავროს) დღეზე ვიფიქროთ და ცხოვრებაში დიდი გულმოდგინება გამოვიჩინოთ. ჩვენ ამ ცხოვრებაში არ მოვსულვართ, რომ მხოლოდ ვჭამოთ და ვსვათ.
არა ცხოვრებაა საკვებისა და სასმელისთვის შექმნილი, არამედ ცხოვრებისთვის — საკვები და სასმელი. ასე რომ, ნუ შევცვლით ამ წესრიგს და ნუ მოვუვლით ასე მუცელსა და ხორციელ სიამოვნებებს, თითქოს ამისთვის ვყოფილვართ შექმნილნი; არამედ აქედან მოსულ ზიანზე ვიფიქროთ, ხორცის აღძვრა შევაკავოთ, ნუ მოვიზარმაცებთ და ხორცს სულის წინააღმდეგ აღდგომის უფლებას ნუ მივცემთ. თუ პავლე, ასეთი დიდი და მაღალი კაცი, თითქოს ფრთებზე მთელი ქვეყნიერება რომ მოიფრინა, ხორციელ საჭიროებებს რომ აღემატა და გამოუთქმელი სიტყვების მოსმენის ღირსი გახდა, რომელიც მანამდე არავის არ ესმოდა, თავის ეპისტოლეში ამბობდა: „არამედ აღვიკრძალავ ჴორცთა ჩემთა და დავიმონებ, ნუუკუე სხუათა უქადაგებდე და მე გამოუცდელ ვიყო" (), — თუ ის, ასეთი მადლის ღირსქმნილი, ასეთი მრავალი და მაღალი ღვაწლის შემდეგ, საჭიროდ მიიჩნევდა ხორცის დამშვიდებასა და დამონებას, სულის ხელისუფლების ქვეშ მოქცევასა და მისი მბატონობისადმი დამორჩილებას (ხომ იმას აშოშმინებენ, რაც აჯანყებულია და იმას ამონებენ, რაც უღელს იგდებს), მაშინ რას ვიტყვით ჩვენ, არანაირი სიკეთე რომ არ გვაქვს, მძიმე ცოდვებით რომ ვართ დატვირთულნი და ამავე დროს დიდ უზრუნველობას რომ ვეძლევით? განა ამ ბრძოლაში ზავი არის? განა თავდასხმის განსაზღვრული დრო არსებობს? ყოველთვის უნდა ვიფხიზლოთ და ვუთვალთვალოთ და არასოდეს ვიგრძნოთ თავი უსაფრთხოდ, რადგან დათქმული არ არის, როდის დაგვესხმებიან მტერი და მოწინააღმდეგე. ამრიგად, მუდამ ვიფიქროთ, მუდამ ვიზრუნოთ ჩვენს ცხონებაზე, რათა ამგვარად შევძლოთ როგორც დაუმარცხებელნი ვიყოთ, ისე მტრის მზაკვრობათაგან თავი ავარიდოთ და ღვთისგან მოწყალება მივიღოთ — ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.