📋 სარჩევი
1. საღვთო წერილის გულმოდგინე კვლევის შეგონება
გუშინ არცთუ მცირე სარგებელი მოგვიტანა მართალი ნოეს მოდგმის ისტორიამ. ჩვენ საკვირველი გვარტომობის წესი შევიტყვეთ და დავინახეთ, რომ მართალი დიდებას იხვეჭს არა წინაპართა კეთილშობილებით, არამედ საკუთარ ზნეთა სიკეთით. სწორედ ამის გამო მიიღო მან ასეთი მაღალი მოწმობა საღვთო წერილისგან: „ნოე კაცი მართალი სრული იყო ნათესავსა შინა მისსა, ღმერთსა სათნო ეყო ნოე" (). ამ მოკლე სიტყვებს გუშინ მთელი სწავლება მოვახმარეთ. ასეთია საღვთო სიტყვათა თვისება — მცირე გამონათქვამებში დიდ სიმდიდრეს აჩვენებენ და გამოუთქმელ საუნჯეს მოანიჭებენ მათ, ვისაც გულმოდგინედ სურს მათი გამოკვლევა. ამიტომ, გთხოვთ, საღვთო წერილში მოცემულ არაფერს ზედაპირულად არ გავუაროთ, არამედ, იქნება ეს სახელთა ჩამონათვალი თუ მოვლენის თხრობა, მასში დამალულ საუნჯეს მოვეძიოთ. სწორედ ამიტომ ქრისტემაც თქვა: „გამოიძიებდით წიგნთა" (), რადგან ყველგან მაშინვე ვერ იპოვი დაწერილის აზრს, არამედ ჩვენგან ღრმა კვლევაა საჭირო, რათა სიღრმეში მდგომი არაფერი დაგვრჩეს შეუმჩნეველი. ხომ თუ მხოლოდ მოდგმის სახელმა, ესე იგი სიტყვამ „კაცი", გუშინ ასეთი სასარგებლო საგანი მოგვაწოდა (საუბრისათვის), რა სარგებელს მივიღებთ, თუ ყურადღებითა და ფხიზელი გონებით განვიხილავთ წერილში ნათქვამ ყველაფერს? ჩვენი მეუფე კაცთმოყვარეა: როცა ხედავს, რომ ვცდილობთ და ძალიან ვეშურებით საღვთო სიტყვათა გაგებაზე, არ გვტოვებს რაიმეს გარეშე, არამედ მაშინვე გვინათებს გონებას, თავის განათებას გვანიჭებს და თავისი დიდი სიბრძნით ჭეშმარიტ მოძღვრებას აწვდის ჩვენს სულს. აი, რატომ, გვინდა რა ამისკენ წაგვახალისოს და უფრო მოშურნეები გაგვხადოს, ნეტარად აცხადებს ასეთი მოშურნეობის მქონეთ და ამბობს: „ნეტარ იყვნენ, რომელთა ჰშიოდის და სწყუროდის სიმართლისათჳს, რამეთუ იგინი განძღენ" (). შენიშნე მოძღვრის სიბრძნე: მან არა მხოლოდ ნეტარების მინიჭებით აღძრა (მოშურნეობისადმი), არამედ სიტყვებით „რომელთა ჰშიოდის და სწყუროდის სიმართლისათჳს" მსმენელებს ასწავლა, თუ რა მოშურნეობით უნდა ვისწრაფოდეთ სულიერ სიტყვათა კვლევისადმი. მსგავსად იმისა, ამბობს ის, როგორც მშიერნი გამოუთქმელი სისწრაფით ეძგერებიან საკვებს, და ძლიერი წყურვილით დამწვარნი სწრაფად მირბიან სასმელისკენ, ზუსტად ისე, ამ მშიერთა და მწყურვალთა მსგავსად, უნდა მივისწრაფოდეთ სულიერი სწავლებისკენ. ასეთი ადამიანები არა მხოლოდ ნეტარების ღირსნი არიან, არამედ საძიებელსაც მიიღებენ: ისინი, ნათქვამია, „განძღენ", ესე იგი დაკმაყოფილდებიან, სულის სურვილს აღისრულებენ. მაშასადამე, ასეთი მეუფის მქონენი, ასეთი სახიერისა და უხვისა, მივმართოთ ჩვენც მას და ვეცადოთ მისი კეთილგანწყობა ვეღირსოთ, რათა მანაც, თავისი კაცთმოყვარეობით, ჩვენი გონება გაანათლოს საღვთო წერილის ძალის გასაგებად, და თქვენც დიდი მზადყოფნით, მშიერთა და მწყურვალთა მსგავსად, მიიღოთ სულიერი სწავლება. იქნებ სახიერმა და ბრძენმა მეუფემ, ჩვენი უღირსობისა და სიმცირის მიუხედავად, თქვენთვის და თქვენი სარგებლისთვის „მომეცეს მე სიტყუაჲ აღებასა პირისა ჩემისასა" (), მისი დიდებისა და ჩვენი აღშენებისთვის. მაშასადამე, მთელი იმედი ზეგარდმო მადლზე დავამყაროთ და შემწეობისთვის მას მოვუხმოთ, ვინც „განაბრძვნის ბრმანი" () და „ენაჲ ძლით მზრახვალი" მკვეთრს ხდის (), და შევუდგეთ ახლახან წაკითხულის განხილვას; და რასაც მისი კაცთმოყვარეობით მოგვანიჭებს, იმასვე წარუდგენთ თქვენ, საყვარელნო. მხოლოდ, გთხოვთ, დაძაბეთ თქვენი გონება და, ყოველგვარი ამქვეყნიური ფიქრი განდევნეთ რა, ყურადღებით ისმინეთ წარმოდგენილი, რათა ჩვენც შევძლოთ სულიერი თესლი თითქოსდა ნოყიერსა და ნაყოფიერ მიწაში ჩავყაროთ, სარეველა ბალახებისა და ეკლებისგან განწმენდილში. „ესე შობანი ნოესი: ნოე კაცი მართალი სრული იყო ნათესავსა შინა მისსა, ღმერთსა სათნო ეყო ნოე", — ნათქვამია. ამით გუშინდელი სწავლება დასრულდა; ამიტომ უნდა შემოგთავაზოთ ის, რაც შემდეგ მოსდევს. „და შვნა ნოე სამნი ძენი: სემი, ქამი, იაფეთი", — ნათქვამია. უმიზეზოდ არ მიუთითა საღვთო წერილმა მართლის ძეთა დროზეც და რიცხვზეც; არა, ამითაც მას სურდა ჩვენთვის, თუმცა არა პირდაპირ, ეჩვენებინა მისი სათნოების საკვირველი სიდიადე. ზემოთ მან თქვა, რომ „იყო ნოე წელიწადთა ხუთასთა", და მაშინვე დაუმატა: „და შვნა სამნი ძენი" (), გვასწავლის რა, რა საკვირველი იყო მისი თავშეკავება, თანაც ისეთ დროს, როცა იმ დროის ხალხი ასეთ აუზღუდაობასა და გარყვნილებას იყო მიცემული და ყოველი ასაკი, ასე ვთქვათ, ბოროტებისკენ იყო მიმართული. ხომ გსმენიათ, როგორ ამბობს საღვთო წერილი: „იხილა უფალმან ღმერთმან, ვითარმედ განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი ქუეყანასა ზედა. და ყოველი ვინ გონებს გულსა შინა თჳსსა მოსწრაფებით ბოროტთა ყოველთა დღეთა" სიყრმიდანვე (), და ამით ნათლად გვიჩვენებს, რომ ჭაბუკნი ცდილობდნენ უღმრთოებაში ასაკით უფროსებს გადაეჭარბებინათ, მოხუცნი ჭაბუკებზე ნაკლებ არ უგუნურობდნენ, და ყველაზე უმანკო ასაკიც კი ძლიერად იზიდებოდა მანკიერებისკენ.
2. ნოეს თავშეკავება და ქვეყნის განხრწნა
მაშასადამე, რათა ვიცოდეთ, როგორ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ხალხი ასეთ აღვირახსნილობასა და გარყვნილებას მისცემოდა, მართალი მარტო იღვწოდა, სხვა სათნოებებთან ერთად, უმანკოებაშიც ხუთასი წლის ასაკამდე, წერილმა, რომ თქვა: „იყო ნოე წელიწადთა ხუთასთა", შემდეგ უკვე ამბობს: „და შვნა ნოე სამნი ძენი". ხედავ, საყვარელო, მართლის საკვირველ თავშეკავებას? არ გავუაროთ ამას უყურადღებოდ, არამედ, იმ დროზეც და მთელ კაცთა მოდგმაში ზედმეტი უზრუნველობით გავრცელებულ უღმრთოებაზეც ვიფიქროთ და მოვიაზროთ, რა ვაჟკაცობა და ღვთისმოყვარე ნება იყო საჭირო, რომ ამდენი ხნის განმავლობაში გულისთქმის აღძვრას ალაგმავდე, ყველა დანარჩენის საწინააღმდეგოდ მიდიოდე და თავს შეიკავებდე არა მხოლოდ უკანონო, არამედ კანონიერი და უმანკო შეუღლებისგანაც. „და შვნა ნოე სამ ძე: სემ, ქამ და იაფეთ. და ქუეყანა განიხრწნა წინაშე ღმრთისა და აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა", — ნათქვამია. მეჩვენება, რომ ამ მართალმა ახლა, ღვთის განგებულების მორჩილებით, მოხსნა თავშეკავება და შვა ეს ძეები. რადგანაც გარყვნილების გამრავლებისა და უღმრთოების უკიდურესი გაძლიერების გამო ქვეყანას სრული დაღუპვა ემუქრებოდა, კაცთმოყვარე ღმერთმა კეთილინება ამ მართლის, როგორც ერთგვარი ფესვისა და საფუარის, დატოვება, რათა იმათი (უღმერთო თანამედროვეების) მოსპობის შემდეგ, ის მომავალი თაობების დასაწყისად ქცეულიყო. ამის გამო ის, ხუთასი წლის შემდეგ შობილი ეს სამი ძე რომ გაჩნდა, მათზე შეჩერდა, თვით საქმით აჩვენა რა, რომ ასე მოიქცა ღვთის სახიერების მორჩილებით, რომელსაც კაცთა მოდგმის მიმართ უნდა გამოემჟღავნებინა თავი. და, რომ დარწმუნდე, რომ ამას მხოლოდ ვარაუდით კი არ ვამბობ, შეხედე წერილის სიტყვათა ზედმიწევნითობას. მართლის სამი ძის შობის შემდეგ, იქვე დაუმატა: „და ქუეყანა განიხრწნა წინაშე ღმრთისა და აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა". ხედავ, რა დიდი და გამოუთქმელი განსხვავებაა ერთსა და იმავე ბუნებაში? მართლის შესახებ წერილმა თქვა: „ნოე კაცი მართალი სრული იყო ნათესავსა შინა მისსა", ხოლო ყველა დანარჩენზე ამბობს: „და ქუეყანა განიხრწნა წინაშე ღმრთისა და აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა". მიწის სახელით მთელ კაცობრიობას მოიხსენიებს. რადგანაც ყველა მათი საქმე მიწიერი იყო, წერილი მიწის სახელით მათ დამდაბლებასა და უღმრთოების უკიდურეს ხარისხს აღნიშნავს. როგორც პირველ ადამიანზე, როცა მცნება დაარღვია და მისი შემოსილი დიდება დაკარგა, ღმერთმა, სიკვდილით დასჯისას, თქვა: „მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე" (), ისევე აქაც, როცა ბოროტება ძალიან გაძლიერდა, წერილი ამბობს: „განიხრწნა ქუეყანა". და არა უბრალოდ თქვა: „განიხრწნა ქუეყანა", არამედ: „წინაშე ღმრთისა, და აღივსო ქუეყანაჲ სიცრუვითა". სიტყვით „განხრწნა" მათ ყველა მანკიერებას აღნიშნავს, რადგან არ შეიძლება ითქვას, რომ ისინი ერთსა ან ორ ცოდვაში იყვნენ დამნაშავენი; არა, ყველა უკანონობას დიდი სიმრავლით ჩადიოდნენ. ამიტომ წერილი დაუმატებს: „აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა". არც უბრალოდ და არც შემთხვევით მისცეს თავი უღმრთოებას; არა, ყველა ცოდვას დიდი შემართებით ჩადიოდნენ. და შეხედე, როგორ აღარ სურს წერილს მათი უბრალო სახელით მოხსენიებაც კი, არამედ უბრალოდ მიწას უწოდებს, რითიც გარყვნილების სიმძიმესაც და ღვთის რისხვის სიდიადესაც უჩვენებს. „განხრწნა ქუეყანაჲ წინაშე ღმრთისა", ესე იგი, ყველაფერი ღვთის ბრძანებათა საპირისპიროდ აკეთებდნენ, ღვთის მცნებებს თელავდნენ და ბუნებაში ჩადებულ მოძღვარს (სინდისს) თავიანთი უზრუნველობით უარყოფდნენ. „და აღივსო ქუეყანაჲ სიცრუვითა", — ამბობს. ხედავ, საყვარელო, რა ბოროტებაა ცოდვა — როგორ ხდის ადამიანებს თვით ადამიანის სახელისაც უღირსებს? ისმინე, რას ამბობს შემდგომ. „და იხილა უფალმან ღმერთმან ქუეყანა და იყო განხრწნილ" (). შეხედე, ისინი კვლავ მიწად იწოდებიან. შემდეგ, როცა წერილმა ერთხელ, მეორედ და მესამედ მიწა უწოდა მათ, რათა ვინმეს არ ეფიქრა, გრძნობადი მიწის შესახებ ითქვა ესო, ამბობს: „რამეთუ განხრწნა ყოველმან ჴორციელმან გზაჲ თჳსი ქუეყანასა ზედა". ახლაც არ ღირსყო მათი ადამიანებად მოხსენიება, არამედ ხორცის სახელით მხოლოდ იმის ჩვენება სურს, რომ მიწის შესახებ კი არა, ხორცშესხმულ ადამიანებზე ამბობს ამას, რომლებმაც მიწიერ საქმეებს მიეცნენ. წერილს, როგორც ხშირად შევნიშნეთ, საყვარელნო, ჩვეულება აქვს, ხორცს უწოდოს ადამიანებს, რომლებიც ხორციელ მისწრაფებებს კვებავენ და არაფერ ამაღლებულზე არ ფიქრობენ, როგორც ნეტარი პავლეც ამბობს: „ჴორცთა შინა არიან, ღმრთისა სათნო-ყოფად ვერ ძალ-უც" (). რა? ვინც ეს თქვა, თავად ხორცშესხმული არ იყო? იყო. მაგრამ ის არ ამბობს, რომ ხორცშესხმულთ ღვთის სათნოყოფა არ შეუძლიათ, არამედ — მათ, ვინც სათნოებაზე არაფრით ზრუნავენ, მხოლოდ ხორციელს მიაქცევენ ყურადღებას, ხორცის სიამოვნებებს დასდევენ და სულზე, უსხეულოსა და გონიერზე, არაფრით ზრუნავენ. მაშასადამე, როცა საღვთო წერილმა ამ სიტყვებით ცოდვათა სიმრავლე და უღმრთოების უკიდურესი ხარისხი, ღვთის რისხვის სიდიადე და ის მიგვანიშნა, რომ უკანონო საქმეთა ჩადენის გამო ადამიანებს ერთხელ, მეორედ და მესამედ მიწა, აგრეთვე ხორცი უწოდა და საერთო ბუნების (ადამიანის) სახელს ჩამოაშორა, შემდგომი სიტყვებით უკვე ღვთის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობასა და უსაზღვრო შემწყნარებლობას გვიჩვენებს. რას ამბობს იგი? „და თქუა უფალმან ღმერთმან ნოეს მიმართ" ().
3. ღვთის სასჯელის გამოცხადება და კიდობნის აგების ბრძანება
შეხედე, რა უსაზღვრო სახიერებაა! როგორც მეგობარი მეგობარს, ისე ესაუბრება მართალს იმ სასჯელის შესახებ, რომლითაც კაცთა მოდგმის დასჯა სურს, და ამბობს: „ჟამი ყოვლისა კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა, რამეთუ აღივსო ყოველი ქუეყანა უსამართლოებითა მათგან, და აჰა, მე განვხრწნი მათ და ქუეყანასა". რას ნიშნავს: „ჟამი ყოვლისა კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა"? დიდი, ამბობს, სულგრძელობა გამოვიჩინე, დიდი შემწყნარებლობა, — არ მსურდა ამ სასჯელის მოვლინება, რომლის მოვლინებასაც ვაპირებ; მაგრამ რადგანაც მათი ცოდვების ზღვარგადასული გამძაფრება ამ დრომდე გაგრძელდა, უნდა ბოლო მოვუღო და მათი უღმრთოება შევაჩერო, რათა შორს არ წავიდეს. „ჟამი კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა". შეხედე, აქაც, როგორც ზემოთ თქვა: „ყოველი ვინ გონებს" (), ისევე ახლა ამბობს: „ჟამი ყოვლისა კაცისა". ყველა, ამბობს, ერთნაირადაა განწყობილი, ყველა უკანონობისკენ მიისწრაფა და ამდენ სიმრავლეში ვერც ერთი ვერ მოიძებნება, ვინც სათნოებაზე ზრუნავდეს. „ჟამი ყოვლისა კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა": ჟამი დადგა, ესე იგი, ჟამი, რომელშიც დანა უნდა გამოვიყენო, რათა წყლულის გაზრდას შევაჩერო. „ჟამი ყოვლისა კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა": თითქოს არავინ ზედამხედველობდა მათ და არავის ექნებოდა ცოდვათა ანგარიშის მოთხოვნა, ისე მიეცნენ უკანონო საქმეებს, იმაზე არ ფიქრობდნენ, რომ ჩემგან დაფარვა შეუძლებელია, ვინც მათსავე სიცოცხლეს ვამყარებ, მათ სული და სხეული ვანიჭე და ესოდენ სიკეთის სიუხვე ვუბოძე. მაშასადამე, „ჟამი ყოვლისა კაცისა მოიწია წინაშე ჩემსა". შემდეგ, თითქოს მართლის წინაშე თავს იმართლებს და უჩვენებს, რომ ასეთ რისხვას მათი ცოდვების მეტისმეტობა იწვევს, ამბობს: „რამეთუ აღივსო ყოველი ქუეყანა უსამართლოებითა მათგან". განა, ამბობს, რაიმე გამოტოვეს მათ, რაც უღმრთოებას ეხება? ისე ბევრი ბოროტება ჩაიდინეს, რომ უღმრთოება უკვე მოედო და მთელი მიწა დაფარა. ამიტომ მოვსპობ მათაც და მიწასაც: „და აჰა, მე განვხრწნი მათ და ქუეყანასა". რადგანაც მათ თავადვე წარიწყმიდეს თავი უკანონო საქმეებით, მე სრულ დაღუპვას მოვავლინებ და მოვსპობ მათაც და მიწასაც, რათა მიწამ განწმენდა განიცადოს და ესოდენ ცოდვათა სიბილწისგან თავი დაიხსნას. მაშ, იფიქრე, რა სულს უნდა ფლობდეს ეს მართალი, ამას როცა უფლისგან ისმენდა. ხომ თუ სათნოების შეგნება ჰქონდა, მაინც ამ სიტყვებს ტკივილის გარეშე ვერ მოისმენდა. მართლები სიყვარულით სავსენი არიან და სხვათა ცხონებისათვის ყველაფრის გადატანას ხალისით ისურვებენ. მაშ, როგორ უნდა შეძრულიყო ეს საკვირველი კაცი ამ სიტყვებისგან, როცა გონებაში ყველა ადამიანის დაღუპვასა და მთელი ქმნილების განადგურებას წარმოიდგენდა, და იქნებ საკუთარ თავსაც არაფერ კარგს არ ელოდა? ხომ მას ეს ჯერ არ იცოდა. მაშასადამე, რათა არ შეშფოთებულიყო გონებით, არამედ ამ დიდ მწუხარებაში თუნდაც მცირე ნუგეში ჰქონოდა, ღმერთმა, თანამედროვეთა უღმრთოების უსაზღვრობა და ღრმა მკურნალობის ჟამის დადგომა რომ აჩვენა, ეუბნება: ამ ადამიანებს ყველას დაღუპვა ეწვევა, „იქმენ უკუე თავისა შენისა კიდობანი" (). რას ნიშნავს — „შენ"? რადგანაც შენ მათი უღმრთოების თანამონაწილე არ იყავი, არამედ მთელი სიცოცხლე სათნოებაში გაატარე, მე შენ გიბრძანებ, რომ აშენო კიდობანი „ძელთაგან ოთხკუთხთა, ულპოლველთა; ბუდენი ჰქმნნე კიდობანსა მას შინა და მოსცხე მას გარეშე და შინაგან ფისითა... სამასისა წყრთისა სიგრძე, ხოლო ორმეოცდაათისა — სიგანე, და ოცდაათისა — სიმაღლე. შეკრიბე თაღოვანად და წყრთისა ზომით დაასრულე ზემოთ; ხოლო კარი კიდობნისა გვერდით გაუკეთე; სამ სართულიანი სახლნი გააკეთე მასში" (). შენიშნე ღვთის შემწყნარებლობა, გამოუთქმელი ძალა და ყოველგვარ სიტყვას აღმატებული სიყვარული. ერთდროულად ის მართლის მიმართ მზრუნველობასაც გამოხატავს, კიდობნის აგებას რომ უბრძანებს და მის ფორმას, სიგანესა და სიმაღლეს აღწერს, — ასევე მას უდიდეს ნუგეშსაც ანიჭებს, თვით კიდობნის აგებით ცხონების იმედს აღუძრავს; და იმ ესოდენ დიდ ცოდვილებსაც ამავე აგებით სურს გონზე მოიყვანოს თავიანთ საქმეებზე, რათა მონანიება გამოეჩინათ და (მოსალოდნელ) რისხვას არ განეცადათ. მართლაც, არცთუ ცოტა დრო მისცა მათ სინანულისთვის კიდობნის აგებამ, არამედ ძალიან ბევრი და საკმარისი, რათა, თუკი უკიდურესად უგრძნობნი არ იქნებოდნენ, შემუსვრილიყვნენ და ცოდვებისგან გამოსწორებულიყვნენ. ყოველი მათგანი, რომ ხედავდა, როგორ აშენებდა მართალი კიდობანს, უნდა ეკითხა აგების მიზეზი, და ღვთის რისხვის შესახებ შეიტყობდა, თავის ცოდვათა შეგნებამდე მივიდოდა, თუკი ოდნავ მაინც ინდომებდა. მაგრამ მათ ამითაც არ ისარგებლეს, არა იმიტომ, რომ ვერ შეძლეს, არამედ იმიტომ, რომ არ ინდომეს.
4. წარღვნის მუქარა და ნოესთან აღთქმის დადება
და აი, ღმერთმა, კიდობნის აგების ბრძანება რომ მისცა მართალს, თავად სასჯელის სახეზეც ეუბნება, რომლის მოვლინებასაც აპირებდა, და ამბობს: შენ ააშენე ეს კიდობანი, როგორც ვუბრძანე, და მე, როცა აგებას დაასრულებ, შენი ბედის მოწყობაზეც ვიზრუნებ. „ხოლო მე მოვჰჴადო რღუნა წყლისა ქუეყანასა ზედა განხრწნად ყოვლისა ჴორცისა, რომლისა თანა არს სული სიცოცხლისა ცასა ქუეშე და, რაოდენიცა-რაჲ არს ქუეყანასა ზედა, აღესრულოს" (). შეხედე, როგორ თვით მუქარით აჩვენებს ღმერთი მათი ცოდვების სიდიადეს და ამბობს: ერთსა და იმავე სასჯელს მოვავლენ გონიერ და უგუნურ ქმნილებებზე. რადგანაც ადამიანებმა თავიანთ მაღალ ღირსებას უღალატეს და უგუნურთა ბოროტებამდე ჩამოვარდნენ, სასჯელშიც არანაირი განსხვავება არ იქნება. „მოვჰჴადო რღუნა წყლისა ქუეყანასა ზედა განხრწნად ყოვლისა ჴორცისა, რომლისა თანა არს სული სიცოცხლისა ცასა ქუეშე". პირუტყვნიც, ამბობს, და ფრინველნიც, და მხეცნიც, და ოთხფეხნიც, და ყველა ქმნილება, რაც კი ცის ქვეშ არის, დაიღუპება. და, რათა იცოდე, რომ არაფერი დარჩება, ამბობს: „და რაოდენიცა-რაჲ არს ქუეყანასა ზედა, აღესრულოს". ქვეყანას უკვე განწმენდა სჭირდება, მაგრამ ეს შენ ნუ შეგაშფოთებს და ნუ შეაშინებს შენს გულს, რადგან მე, მათი წყლულის განუკურნებლობას რომ ვხედავ, უღმრთოების ნაკადს შევაჩერებ, რათა კიდევ უფრო დიდი სასჯელის თანამდებნი არ გახდნენ. ამიტომ ახლაც, ჩემი კაცთმოყვარეობის კვალდაკვალ, რისხვას სახიერებით ვანელებ და ისეთ სასჯელს მოვუვლინებ მათ, რომელიც უტკივარი და შეუგრძნობელი იქნება. არა მათი ცოდვების სიდიდითა თუ იმით ვმსჯელობ, რასაც იმსახურებენ, არამედ მომავალს ვჭვრეტ: მსურს, ამათაც შესაფერისი სასჯელი მივაგო და მომავალნიც ვიხსნა მათი გარყვნილებისგან. მაშ, ნუ დამწუხრდები და ნუ შეძრწუნდები ამის მოსმენით. თუნდაც მათ ცოდვათა თანაზომიერი სასჯელი ეწიოთ, შენთან კი „აღვადგინო აღთქმა ჩემი“ (). რადგანაც ყველა, ვინც აქამდე ცხოვრობდა, უღირსი გახდა და ჩემს მცნებებს მორჩილი არ იყო, „შენთან" აღვდგინებ ჩემს „აღთქუმას". ასევე პირველი ადამიანი, ამდენი კეთილმოქმედების შემდეგ, ცთუნებას დაემორჩილა და მან ჩემი მცნებები დაარღვია; შემდეგ მისი ძეც იმავე ბოროტების უფსკრულში ჩაიძირა, რისთვისაც წყევლითურთ სამუდამო სასჯელი მიიღო. მაგრამ მისმა შთამომავლებმაც ვერ მოინდომეს მისი სასჯელით გონზე მოსვლა, პირიქით, უღმრთოება კიდევ უფრო გაამრავლეს, რის გამოც გვარტომობიდანაც გამოირიცხნენ. შემდეგ, ენოქს რომ ვიპოვე სათნოების კანონის მცველი, როგორც ძალიან სათნო, ცოცხლად გარდავიცვალე, სათნოების მოქმედთათვისაც ვაჩვენე, რა ჯილდოს ღირსდებიან, და მის შემდეგ მცხოვრებთაც მისი მიმბაძველნი და მისივე გზის მიმდევარნი მინდოდა გამეხადა. მაგრამ აი, ყველა უღმრთოებისკენ გადაუხვია და ამ სიმრავლეში მხოლოდ შენ გიპოვე, ვინც წინაპრის დანაშაულის შესაბამისი ანაზღაურების უნარი გაქვს: ამიტომ „შენთან დავამტკიცო აღთქმაჲ ჩემი", რადგან შენი გასული ცხოვრება იმის თავდებია, რომ (მომავალშიც) ჩემს მცნებებს ერთგულად დაიცავ. შემდეგ, რათა, ამის მოსმენის შემდეგაც, მართალი კვლავ არ მწუხარებდეს იმ აზრით, რომ მარტო დარჩება, ღმერთი, ასე ვთქვათ, ანუგეშებს რა მას, ეუბნება: „შეხჳდე კიდობნად შენ და ძენი შენნი და ცოლი შენი. და ცოლნი ძეთა შენთანი, შენ თანა". თუმცა ისინი მართალს შორს ჩამორჩებოდნენ სათნოებით, მაგრამ გარყვნილ თანამედროვეთა ზღვარგადასული უღმრთოებისგანაც უცხონი იყვნენ. თუმცა, ორი მიზეზითაც იხსნებიან. ჯერ ერთი, მართლის პატივის გამო. კაცთმოყვარე ღმერთს ჩვეულება აქვს თავის მსახურთა პატივისცემა და მათ ხშირად სხვათა ცხონებაც უბოძოს, რაც ნეტარ პავლესთანაც გააკეთა, ქვეყნიერების მოძღვართან, რომელმაც ყველგან თავისი სწავლების სხივები მოფინა. როცა ის რომში მიემგზავრებოდა, ზღვაზე ძლიერი ქარიშხალი ატყდა; და, როცა გემზე მყოფნი ყველანი დიდი ღელვის გამო სიცოცხლეზე ხელს იღებდნენ და ყოველგვარ იმედს კარგავდნენ, მან ყველა მოიხმო და თქვა: „გულ-დებულ იყვენით, რამეთუ განჴუებაჲ სულისაჲ არცა ერთისაჲ იყოს თქუენგან, თჳნიერ ხოლო ნავისა. რამეთუ წარმომიდგა მე ამას ღამესა ანგელოზი ღმრთისაჲ, რომლისაჲ ვარ მე, რომელსაცა ვჰმსახურებ, და მრქუა: ნუ გეშინინ, პავლე!... მიგმადლნა შენ ღმერთმან ყოველნი, რომელნი არიან შენ თანა ნავსა მაგას" (). ხედავ, როგორ მოიპოვა ამ კაცის სათნოებამ მათი ცხონება? თუმცა, არა მხოლოდ მისმა სათნოებამ, არამედ უფლის კაცთმოყვარეობამაც. ზუსტად ასევე იყო ახლაც პირველი მიზეზის გამო. ხოლო მეორე მიზეზი ის არის, რომ ღმერთს სურდა, თითქოსდა საფუარი და ფესვი დაეტოვებინა მომავალში წარმოშობილი კაცთა მოდგმისთვის, არა იმიტომ, რომ ღმერთს არ შეეძლო ხელახლა ადამიანის შექმნა და ერთისგან კაცთა მოდგმის გავრცელება, არამედ იმიტომ, რომ ასე ინება თავისი სახიერებით.
5. წმიდა და არაწმიდა ცხოველთა განსხვავება
ღვთის სახიერებას შემდგომშიც ხედავ. რადგანაც სასჯელით მუქარისას თქვა, რომ ადამიანებთან ერთად პირუტყვნიც, ქვეწარმავალნიც, ფრინველნიც და მხეცნიც დაიღუპებიან, კვლავ მართლის გულისთვის ბრძანებს, რომ ამ ცხოველებიდანაც თითო წყვილს ყოველი ჯიშისგან შეიყვანოს კიდობანში, რათა ეს წყვილები მომავალში ცხოველთა გამრავლების თესლი და დასაწყისი ყოფილიყო. „და ყოველთაგან ქუეწარმავალთა და ყოველთაგან საცხოვართა და ყოველთაგან მჴეცთა და ყოვლისაგან ჴორცისა; ორ-ორი ყოველთაგან შეიყვანო კიდობნად, რათა ჰზრდიდე თავისა შენისა თანა, მამალი და დედალი იყვნენ. ყოველთაგან ფრთოანთა მფრინველთა ცისათა ნათესაობისაებრ და ყოველთაგან ქუეწარმავალთა, რომელნი ვლენან ქუეყანასა ზედა ნათესაობისაებრ მათისა, ორ-ორი ყოველთაგან შევიდეს შენ თანა ზრდად შენ თანა - მამალი და დედალი" (). ნუ გაუვლი ამას, საყვარელო, უყურადღებოდ: იფიქრე, რა შფოთში მოჰყავდა მართალს აზრი, რომ ყოველივე ამაზე მზრუნველობა მას ეკისრებოდა. ცოლზე, ძეებზე და მათ ცოლებზე მზრუნველობა ცოტა იყო: არა, მას ესოდენ ცხოველისა და მათი საკვების მზრუნველობაც ეკისრებოდა. მაგრამ მოიცადე ცოტა და დაინახავ ღვთის სახიერებას — როგორ ამსუბუქებს მართალზე დაკისრებულ მზრუნველობას. „ხოლო შენ მიიღო თავისა შენისად ყოველთაგან ჭამადთა, რომელთა... სჭამთ და შეჰკრიბო თავისა შენისა თანა და იყოს შენდა და მათდა საზრდელად" (), — ამბობს ღმერთი. ნუ იფიქრებ, ამბობს, თითქოს ჩემი მზრუნველობის გარეშე დარჩები. აი, ვბრძანებ, რომ კიდობანში შეიტანო ყველაფერი, რაც თქვენი საკვებისთვისაც საჭიროა და ცხოველთა საზრდელისთვისაც, რათა არც თქვენ იშიმშილოთ და ნაკლებობა გქონდეთ, და არც ცხოველები დაიღუპონ თავიანთი საკვების უქონლობის გამო. „და ქმნნა ნოე ყოველნი, რაოდენნი ამცნო მას უფალმან ღმერთმან, ეგრეთ ქმნნა" (). აი, კვლავ აქაც დიდი ქება (მართლისადმი). „ქმნნა ნოე ყოველნი, რაოდენნი ამცნო მას უფალმან ღმერთმან", — ნათქვამია. არა ის, რომ ერთი ბრძანება აღასრულა და მეორე უყურადღებოდ დატოვა; არა, ყველაფერი გააკეთა, რაც ნაბრძანები იყო, და „ეგრეთ ქმნნა", როგორც ნაბრძანები იყო. არაფერი გამოტოვა, არამედ ყველაფერი აღასრულა და თვით საქმით დაამტკიცა, რომ სამართლიანად ღირსეული გახდა უფლის კეთილგანწყობისა. რა გვირგვინებს გაუტოლდება ეს მოწმობა, რომელიც მართალმა საღვთო წერილისგან მიიღო? ვინ შეიძლება იყოს უფრო ნეტარი, ვიდრე ის, ვინც ღვთის ყველა ბრძანება აღასრულა და ასეთი მორჩილება გამოიჩინა მბრძანებლის მიმართ? და, რათა იცოდე, რა წინასწარმეტყველებას ღირსდება ამისთვის ყოველი ქმნილების შემოქმედისგან, ისმინე, რას ამბობს შემდეგ. „და თქუა უფალმან ღმერთმან ნოეს მიმართ: შევედ შენ და ყოველი სახლი შენი კიდობნად" (), — ნათქვამია. შემდეგ, რათა ვიცოდეთ, რომ ის არა მხოლოდ მადლით იხსნის მართალს, არამედ შრომის საზღაურსაც და სათნოების ჯილდოსაც აძლევს, ღმერთი ნოეს ეუბნება: იმიტომ გიბრძანებ კიდობანში შესვლას შენს სახლთან ერთად, „რამეთუ შენ გიხილე მართლად წინაშე ჩემსა ნათესავსა ამას შინა". მნიშვნელოვანი და სარწმუნო მოწმობაა! მართლაც, რა შეიძლება ამ მოწმობაზე მნიშვნელოვანი იყოს, როცა თავად შემოქმედი და დამბადებელი ასეთ განაჩენს გამოთქვამს მართლის შესახებ? „რამეთუ შენ გიხილე მართლად წინაშე ჩემსა", — ამბობს. აი, ჭეშმარიტი სათნოება, როცა ადამიანი მას ღვთის წინაშე აღასრულებს, როცა მის შესახებ განაჩენს ის მოუსყიდველი თვალი გამოთქვამს. შემდეგ, კაცთმოყვარე ღმერთი, სურს რა გვიჩვენოს სათნოების ზომა, რომელსაც მართლისგან მოითხოვდა (და ის სათნოებას ყველასგან თანაბარი ზომით არ მოითხოვს, არამედ სხვადასხვა, დროის განსხვავებისდა მიხედვით), ამბობს: „რამეთუ შენ გიხილე მართლად წინაშე ჩემსა ნათესავსა ამას შინა", ასეთ დიდ უღმრთოებაში გადახრილ, ასეთი უგრძნობლობის გამომჩენ გარყვნილ თაობაში. „შენ გიხილე მართლად"; მხოლოდ შენ გიპოვე მადლიერი; მხოლოდ შენ დაგინახე სათნოებაზე ბეჯითად მზრუნველი; შენ ერთი გამოჩნდი მართალი ჩემს წინაშე, მაშინ, როცა ესენი ყველანი თავს იღუპავდნენ, — შენ გიბრძანებ, მთელი სახლით კიდობანში შეხვიდე; „ხოლო საცხოვართაგან წმიდათა" გიბრძანებ „შვიდ-შვიდი" შეიყვანო (). რადგანაც ადრე ბრძანა, ყველა ცხოველისგან უგამორჩევლად თითო წყვილი შეეყვანა, ახლა ამბობს: „წმიდათა შვიდ-შვიდი, არაწმიდათა ორ-ორი, მამალი და დედალი". შემდეგ, ამის მიზეზის საჩვენებლად, დაუმატა: „დამარხვად თესლი ყოველსა ქუეყანასა ზედა" (). აქ ადგილობრივია ვიკითხოთ და განვიხილოთ, საიდან შეიტყო მართალმა, რომელი ცხოველი იყო წმიდა და რომელი არაწმიდა? მაშინ ხომ ჯერ არ არსებობდა ის განყოფა, რომელიც მოსემ მოგვიანებით იუდეველთათვის შემოიღო. მაშ, როგორ შეიტყო ნოემ? თავისით, ბუნებაში ჩადებულ მოძღვრებაზე დაყრდნობით; და მისი გონებაც ამაში ერკვეოდა. რა თქმა უნდა, ღვთის ქმნილებებს შორის არცერთი არ არის არაწმიდა. მართლაც, როგორ შეიძლება რომელიმე ქმნილების არაწმიდად მოხსენიება, როცა მათ შესახებ ერთხელ ზეგარდმო განჩინება ითქვა და საღვთო წერილმა თქვა: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ ფრიად" ()? მაგრამ თავად ბუნებამ (ადამიანურმა) თავისთავად ეს განსხვავება გააკეთა. და, რომ ეს სამართლიანია, იფიქრე, როგორ დღესაც ზოგიერთ ადგილას ზოგნი რაღაცებისგან თავს იკავებენ, როგორც არაწმიდა და აკრძალულისგან, სხვები კი, პირიქით, ამ ნივთებს იყენებენ, ამაში ჩვეულებას მისდევენ რა. ასევე მაშინაც, მართლის თანდაყოლილი ცოდნა ასწავლიდა, რომელი ცხოველები იყვნენ საჭმელად ვარგისი და რომელი არაწმიდა, — თუმცა სინამდვილეში არა იყვნენ, არამედ მხოლოდ მიჩნეულნი იყვნენ ასეთებად. რატომ, მითხარი, ვირს არაწმიდად მივიჩნევთ, თუმცა ის მხოლოდ თესლს ჭამს, ხოლო სხვა ოთხფეხიანებს საჭმელად ვარგისად ვრაცხთ, თუმცა ისინი არაწმიდა ნივთებით იკვებებიან? ამრიგად, ამაში ჩვენი მოძღვარი იყო ღვთის მიერ ჩვენს ბუნებაში ჩადებული ცოდნა. მეორე მხრივ, შეიძლება ითქვას, რომ ღმერთმა, რომელმაც ნოეს ასეთი ბრძანება მისცა, თვითონ აუწყა ამ განსხვავების შესახებ. თუმცა, წმიდა და არაწმიდა ცხოველებზე საკმარისად ვისაუბრეთ.
6. შვიდი წყვილის მიზეზი და ნინეველთა მაგალითი
მაგრამ აი, კიდევ სხვა კითხვა გვიდგას წინ: რატომ (ნაბრძანები იყო კიდობანში შეყვანა) „არაწმიდათაგან ორ-ორი", ხოლო „წმიდათაგან შვიდ-შვიდი"? და კიდევ: რატომ არა ექვსი, არა რვა, არამედ შვიდი? იქნებ ჩვენი სიტყვა უკვე ძალიან გახანგრძლივდა; მაგრამ, თუ არ დაიღალეთ და თუ გსურთ, მოკლედ ამოვხსნით ამ კითხვას თქვენთვის, საყვარელნო, როგორც ღვთის მადლი შეგვეწევა. ბევრი ბევრ ზღაპარს ამბობს ამის შესახებ და ამის გამო რიცხვთა დაკვირვებას აკეთებს. მაგრამ, რომ ეს არა დაკვირვებაა, არამედ ადამიანური უადგილო ცნობისმოყვარეობის გამოგონება, საიდანაც უამრავი ერესიც წარმოიშვა, ამას ახლავე შეიტყობთ. მართლაც, ჩვენ შევნიშნავთ (და ამ შენიშვნით ვიმედოვნებთ, რომ მოგონილის მოყვარულებს ბაგეს სავსებით დავუკრავთ), რომ წერილში ძალიან ხშირად იხმარება წყვილის რიცხვი. ასე, როცა იესო ქრისტემ თავისი მოწაფეები ქადაგებისთვის წარავლინა, „ორ-ორისა" წარავლინა (), თვითონაც თორმეტნი იყვნენ და სახარებათა რიცხვიც ოთხია. თუმცა არ არის საჭირო, საყვარელნო, ამის შესახებ მსჯელობა, რადგან თქვენ საკმარისად ხართ მომზადებულნი, რომ ასეთი (ცარიელ ლაპარაკის მოყვარულთ) ყური დახშოთ. ახლა უნდა ვთქვათ, რატომ ბრძანა ღმერთმა „წმიდათაგან შვიდ-შვიდი" შეყვანა კიდობანში. უფრო მეტი წმიდა ცხოველი ღმერთმა იმისთვის ბრძანა შეეყვანა, რათა მართალსაც და მასთან ერთად ამ ცხოველებით მოსარგებლეებსაც ნუგეში ჰქონოდათ; ხოლო რაც შეეხება „შვიდ-შვიდს", ამის მიზეზიც, თუ შეიტყობთ, მართლის ღვთისმოყვარე განწყობის უძლიერეს მტკიცებულებად იქცევა. რადგანაც კაცთმოყვარე ღმერთმა იცოდა ამ კაცის სიკეთე, იცოდა, რომ ის, მართალი რომ იყო და უფლის ასეთი სიყვარული რომ განეცადა და წარღვნის დაღუპვას რომ გადაურჩა, ისურვებდა, უბედურებისგან გათავისუფლებისა და კიდობნიდან გამოსვლის შემდეგ, მადლიერება გამოეჩინა და თავისი ცხონების სამადლობლად მსხვერპლი შეეწირა, — რათა ამით (ნოეს) წყვილი არ დაეზიანებინა, მისი ასეთი მადლიერებისთვის ბრძანებს კიდობანში „შვიდ-შვიდი" შეიყვანოს ყოველი ჯიშის ფრინველისა და სხვა ცხოველისგან, რათა წარღვნის შეწყვეტის შემდეგ მართალს შეძლებოდა საკუთარი განწყობა გამოეხატა, ფრინველთა და სხვა ცხოველთა წყვილებისთვის ზიანის მიუყენებლად. ამას, სხვათა შორის, მომდევნო სწავლებიდანაც შეიტყობთ, როცა იმ ადგილამდე მივალთ, სადაც დაინახავთ, რომ მართალმა ზუსტად ასე მოიქცა. აი, შეიტყვეთ მიზეზი, რის გამოც „შვიდ-შვიდი" (წმიდა ცხოველისგან) იყო ნაბრძანები კიდობანში შეყვანა. მაშ, ნუღარ ისმენთ მოგონილის მოყვარულებს, რომლებიც, საღვთო წერილის საწინააღმდეგოდ, საღვთო მოძღვრებაში საკუთარი გონების გამოგონებებს შეაქვთ. მაშასადამე, როცა ღმერთმა ყველაფრის შესახებ მკაფიო ბრძანება მისცა — ფრინველთა, წმიდა და არაწმიდა ცხოველთა და მათი საკვების შესახებ, მართალს ეუბნება: „რამეთუ მერმე-ღა შჳდნი დღენი მოვჰჴადო მე წვიმაჲ ქუეყანასა ზედა ორმეოცთა დღეთა და ორმეოცთა ღამეთა. და აღვჰჴოცო ყოველი აღმდგომი, რომელი შევქმენ პირისაგან ყოვლისა ქუეყანისა", კაცითგან პირუტყვამდე (). შენიშნე ამ სიტყვებიდანაც უფლის უსაზღვრო სახიერება, როგორ ასეთი დიდი სულგრძელობის შემდეგ ახლაც შვიდი დღით ადრე წინასწარმეტყველებს, იმდროინდელ ადამიანთა შეშინებითა და სინანულზე მოყვანით გონზე მოსვლის სურვილით. ხოლო იმის დასამტკიცებლად, რომ ის წინასწარმეტყველებს იმისთვის, რათა თავისი სიტყვა აღსრულებამდე არ მიეყვანა, იფიქრე ნინეველთა შესახებ და შეხედე, რა განსხვავებაა ამათსა და იმათ შორის. ესენი (ნოეს თანამედროვენი), ამდენი წლის შემდეგ მოისმინეს, რომ უბედურება უკვე კარებთანაა, და მაინც ცოდვას არ განეშორნენ. ჩვენ, რა თქმა უნდა, უზრუნველნი ვართ და არ ვჩქარობთ გამოსწორებას, როცა სასჯელი ჯერ შორიდან გვემუქრება; მაგრამ, როცა უბედურება ახლოა, მაშინ ვიმდაბლებთ და დიდ ცვლილებას ვავლენთ. ასეც მოხდა ნინეველებთან. როცა მოისმინეს, რომ კიდევ „სამნიღა დღენი და ნინევი დაიქცეს" (იონა 3:4), ამ სიტყვებისგან სასოწარკვეთილებაში არ ჩავარდნენ; პირიქით, გამოფხიზლდნენ, ასე მტკიცედ განეშორნენ ცოდვას და ასეთი ძლიერი სინანული გამოიჩინეს, რომ მასში უტყვნიც ჩართეს, არა იმისთვის, რომ უტყვებს აღსარება ეთქვათ — რადგან, როგორ შეიძლება ეს, მეტყველების ნიჭი რომ არ ჰქონდათ? — არამედ იმისთვის, რომ მათი მეშვეობით სახიერი უფლის მოწყალება მოეზიდათ. მარხვა რომ გამოაცხადეს, მეფემ ბრძანა, რომ ცხვრებიც, ხარებიც და ყველა პირუტყვიც არც საკვებს და არც წყალს არ მიეღოთ (იონა 3:7); შემდეგ ყველა ადამიანი, თვით ტახტზე მჯდომი მეფეც, ძაძით შემოსილნი, ღრმა და ბეჯით აღსარებას აღასრულებდნენ, თუმცა არც იცოდნენ, გადაურჩებოდნენ თუ არა სასჯელს. „ვინ უწყის, — ამბობდნენ, — მო-თუ-აქციოს უფალმან და ვედრებულ იქმნეს. და მოიქცეს რისხვისაგან გულისწყრომისა მისისა და არა წარვწყმდეთ?" (იონა 3:8-10).
7. ნინეველთა სინანული და ნოეს თანამედროვეთა მოუნანიებლობა
ხედავ ბარბაროსთა მადლიერებას? ხედავ, როგორ დროის ასეთმა სიმცირემ არ წაართვა მათ სიმტკიცე და სასოწარკვეთილებაში არ ჩააგდო? შეხედე ახლა ამათაც (ნოეს თანამედროვეებს), როგორ, ამდენი წლის შემდეგ მოისმინეს რა, რომ „შჳდი დღე" — და წარღვნა მოვა, მაინც არ მოიქცნენ, არამედ მოუნანიებელნი დარჩნენ, რაც იმის მტკიცებულებაა, რომ ყველა ბოროტების მიზეზი ჩვენი ნებაა. ხომ ესენიც ადამიანები არიან და ისინიც ადამიანები: ბუნება ერთი და იგივე აქვთ მინიჭებული, მაგრამ ნება არ არის ერთნაირი. ამიტომ ხვედრიც არაერთნაირი ჰქონდათ: ერთნი დაღუპვას გადაურჩნენ, რადგან სახიერმა ღმერთმა თავისი კაცთმოყვარეობით მათი სინანული მიიღო, ხოლო სხვები წარღვნის წყლებში დაიღუპნენ. „მერმე-ღა შჳდნი დღენი მოვჰჴადო მე წვიმაჲ ქუეყანასა ზედა", — ნათქვამია. შემდეგ, შიშის გასაძლიერებლად, ღმერთი ამბობს: „ორმეოცთა დღეთა და ორმეოცთა ღამეთა". რისთვის ასე? განა ვერ შეძლებდა, რომ ენდომა, ერთ დღეში მთელი წვიმის მოვლინებას? რას ვამბობ — ერთ დღეში? ერთ წამში (შეძლებდა). მაგრამ ის ამას განგებ აკეთებს, ერთდროულად სურს რა შიშის გაძლიერებაც და სასჯელისგან თავის დაღწევის საშუალების მიცემაც, თუმცა სასჯელი უკვე კარებთან იდგა. „და აღვჰჴოცო ყოველი აღმდგომი, რომელი შევქმენ პირისაგან ყოვლისა ქუეყანისა", კაცითგან პირუტყვამდე, — ამბობს. შეხედე, როგორ წინასწარმეტყველებს ღმერთი ერთხელაც და მეორედაც, და ისინი ამის მიუხედავად არ შეძრულან. და ეს ყველაფერი ღმერთმა იმიტომ გააკეთა, რათა გვეჩვენებინა, რომ სამართლიანად მოავლინა მათზე ასეთი სასჯელი, და, რათა გაუგონართაგან ვერავინ შეძლებოდა (ღვთის) საყვედური და თქმა: სულგრძელობა რომ გამოეჩინა, იქნებ მოინანიებდნენ, იქნებ ცოდვისგან თავს შეიკავებდნენ და სათნოებისკენ მოიქცეოდნენო. აი, რისთვისაც გვაცნობებს წლების რაოდენობის შესახებ და კიდობნის აგებას ბრძანებს. ხოლო ამ ყველაფრის შემდეგ კიდევ შვიდი დღით ადრე წინასწარმეტყველებს, რათა ბაგეს დაუკრას ყველა ურცხვად მეტყველს, ვინც გაუგონარი სიტყვების თქმას ბედავს. „და ქმნა ნოე ყოველნი, რაოდენნი ამცნო უფალმან ღმერთმან" (), — ნათქვამია. შეხედე, როგორ ახლა საღვთო წერილი მართლის მადლიერებასა და მორჩილებას ამოწმებს, აჩვენებს რა, რომ მან არცერთი ბრძანება უყურადღებოდ არ დატოვა, არამედ ყველაფერი აღასრულა და ამით თავისი სათნოების მტკიცებულება წარმოადგინა.
8. შეგონება სინანულისა და სათნოებისკენ
ამ მართალს მივბაძოთ ჩვენც; ვეცადოთ, ღვთის მიერ მოცემულ მცნებებს აღვასრულოთ და ჩვენთვის ღვთისგან მოცემული რჯულისადმი არ ვიყოთ უყურადღებონი, არამედ მუდამ ვიხსენებდეთ და მათ აღსრულებაზე ვიზრუნოთ; არ ვაკეთოთ დაუდევრად იმას, რაზეც ჩვენი ცხონება არის დამოკიდებული, განსაკუთრებით როცა ახლა ჩვენგან სათნოების მით უფრო მაღალი ხარისხი მოითხოვება, რამდენადაც უფრო მაღალი სიკეთეები მივიღეთ. ამიტომაც ქრისტემ თქვა: „უკუეთუ არა აღემატოს სიმართლე თქუენი უფროჲს მწიგნობართა და ფარისეველთა, ვერ შეხჳდეთ სასუფეველსა ცათასა" (). ჩავუფიქრდეთ ამას და არ გავუაროთ ამ სიტყვებს უყურადღებოდ, არამედ ვიფიქროთ, რა სასჯელი ემუქრება მათ, ვინც არა თუ ამათ (მწიგნობართა და ფარისეველთა) აღმატებას არ ცდილობს, არამედ მათზე გაცილებით დაბლა დგას, — ვინც არ სურს მოყვასზე გულისწყრომის შეწყვეტა, არც ენის ფიცისგან შეკავება, არც თვალისთვის დამღუპველი მზერის აკრძალვა, მაშინ, როცა უფალი ბრძანებს არა მხოლოდ შეურაცხყოფის სულგრძელად ატანას, არამედ მოთხოვნილზე მეტის მიცემასაც. „რომელსა უნდეს სასჯელად და მიღებად კუართი შენი, მიუტევე მას სამოსელიცა შენი" (), — ამბობს ის. ჩვენ კი ხშირად მოყვასს ვაწყენინებთ ან შურისძიებას ვახდენთ შეურაცხყოფისთვის, — ჩვენ, ვისაც ებრძანება არა მხოლოდ ჩვენი მოყვარულების სიყვარული („მეზუერეთაცა, — ამბობს უფალი, — ეგრეთვე ყვიან" ()), არამედ მტრების მიმართაც კეთილი განწყობა, — ჩვენს მოყვარულთა მიმართაც კი თანაბარ სიყვარულს არ ვიხდით. ამიტომ ვწუხვარ და გული მტკივა, როცა ვხედავ, როგორ იშვიათი გახდა ჩვენს შორის სათნოება და როგორ, პირიქით, მანკიერება დღითი დღე ძლიერდება, როგორ არც გეჰენიის შიში აჩერებს ჩვენს ბოროტებისკენ სწრაფვას, არც ზეციური სასუფევლის სიყვარული გვიზიდავს სათნოების გზაზე; არამედ ყველანი, ასე ვთქვათ, როგორც პირუტყვნი, მივეთრევით, არც საშინელ იმ ჟამზე ვფიქრობთ, არც ღვთისგან მოცემულ რჯულზე; პირიქით, მხოლოდ ადამიანთა აზრებს ვეგუებით და მათ ქებას ვეძებთ და არ გვსურს მოვისმინოთ, რას ამბობს სახარება: „ვითარ უკუე ჴელ-გეწიფების თქუენ რწმუნებად, რამეთუ დიდებასა ურთიერთას მიიღებთ და დიდებასა მხოლოჲსა ღმრთისასა არა ეძიებთ" ()? როგორც ადამიანურ დიდებას მისდევნი, ისე ზეციურ დიდებას სრულად კარგავ; პირიქით, ვინც ზეციურ დიდებას ეძებს, ის მიწიერსაც არ ჰკარგავს. და თავად უფალმაც, უფრო ადრე, თქვა: „ეძიებდით პირველად სასუფეველსა ღმრთისასა..., და ესე ყოველი შეგეძინოს თქუენ" (), ესე იგი, ვინც სასუფეველს ეძებს, ყველაფერი დანარჩენი თავისით მოსდევს. მართლაც, ვინც გონებით იქ აფრინდა, ის ამქვეყნიურ კეთილდღეობას ზიზღით უყურებს, თითქოს არც არსებობს. რწმენის თვალები, როცა გამოუთქმელ სიკეთეებს ხედავენ, ხილულ სიკეთეებს აღარც კი ამჩნევენ: ასეთია განსხვავება ამ ერთსა და მეორე სიკეთეს შორის! მაგრამ მე ვერ ვხედავ, ვინ უხილავ სიკეთეებს ხილულზე მაღლა აყენებდეს. ამიტომ ვწუხვარ და გულში განუწყვეტლივ გული მტკივა, რომ არც თვით გამოცდილებამ გვასწავლა, არც ღვთის აღთქმებმა, არც დიდმა ნიჭებმა განგვაწყო სიყვარულით სასუფევლისკენ მოქცევისადმი; პირიქით, ჯერ კიდევ ქვევით ვითრევით, მიწიერს ამჯობინებთ ზეციურზე, დროებითს — მომავალზე, გაჩენისთანავე გაქრობადს — მუდმივზე, წარმავალ სიამოვნებას — წარუვალ სიხარულზე, ამ მიწიერი ცხოვრების ხანმოკლე ბედნიერებას — გაუთავებელი მარადისობის ნეტარებაზე. ვიცი, რომ თქვენთვის სასიამოვნო არ არის ამის მოსმენა; მაგრამ მაპატიეთ. ამას თქვენი ცხონების მზრუნველობით ვამბობ და მსურს, აქ, ამ ცხოვრებაში, მცირე უსიამოვნება ამტანოთ და სამუდამო სასჯელს თავი დააღწიოთ, ვიდრე აქ ცოტა ხანს გაიხაროთ და სამუდამო ტანჯვას დაექვემდებაროთ. ხომ თუ ჩემს სიტყვებს ისმენთ და წინანდელ უზრუნველობას მოიშორებთ, განსაკუთრებით ახლა, როცა ამ წმიდა ორმოცდღიანი მარხვის დრო ცოტაღა დარჩა, შეძლებთ თქვენი ცოდვების განბანას და ღვთისგან დიდი მოწყალების დამსახურებასაც. უფალს მრავალი დღეები და (ხანგრძლივი) დრო არ სჭირდება; არა, თუ ვინდომებთ, ამ ორ კვირაშიც მრავალი ცოდვისგან გამოსწორებას მოვასწრებთ. თუ მან ნინეველებს ასეთი კაცთმოყვარეობა აჩვენა სამდღიანი სინანულისთვის, მით უმეტეს არ უგულებელგვყოფს, თუკი გულწრფელ სინანულს გამოვიჩენთ და, ცოდვას განვეშორებით, სათნოების გზას დავადგებით. ასევე მათ, ესე იგი ნინეველთა შესახებ, საღვთო წერილი ამოწმებს: იხილა ღმერთმა, რომ ყოველი მოაქცია ბოროტი გზისაგან თავისისა (იონა 3:10). მაშასადამე, თუ იხილავს, რომ ჩვენც სათნოებისკენ მოვიქეცით და ცოდვას განვეშორეთ და კეთილ საქმეთა აღსრულებაზე ვიზრუნეთ, მიიღებს ჩვენს მოქცევასაც და, ცოდვათა ტვირთისგან გათავისუფლებულთ, თავის ნიჭებს მოგვანიჭებს. ჩვენ თავადნი არ გვსურს ცოდვებისგან გათავისუფლებას და ცხონების ძიებას ისე, როგორც ის ჩქარობს და ესწრაფვის, რომ ცოდვათა გათავისუფლებაც და ცხონების ნეტარებაც გვიბოძოს. ამიტომ, გთხოვთ, გონება აღვიძრათ; და თითოეულმა გამოსცადოს თავი: რაიმე კეთილი გააკეთა თუ არა გასულ დროში, მიიღო თუ არა რაიმე სარგებელი ამ განუწყვეტელი სწავლებისგან, მოაწყო თუ არა რაიმე მოყვასის კეთილდღეობისთვის, გამოასწორა თუ არა რამე თავის ნაკლოვანებათაგან, გამოიტანა თუ არა ჩვენი ყოველდღიური შეგონებებიდან რაიმე წახალისება სიბრძნისმოყვარეობისკენ; და თუ რაიმე კეთილი საქმეები აღასრულა, ეზრუნოს მათ გამრავლებაზე და ეს მშვენიერი მზრუნველობა არასოდეს შეწყვიტოს. ხოლო ვინც ხედავს, რომ ჯერ კიდევ (ცოდვილი) ჩვეულების ხელში არის და იმავე ცოდვებშია, მან იძალადოს თავის სულზე, მოსთხოვოს ანგარიში ასეთ უზრუნველობისთვის და ნუ მისცემს ნებას, რომ ეს გაგრძელდეს, არამედ, ცოდვილი ჩვეულებისადმი მორჩილებას შეუწყვეტს, შეაჩეროს მისი სწრაფვა, ალაგმოს ფიქრი, წარმოუდგინოს საშინელი ის დღე, მოიფიქროს საშინელი ტრაპეზის ზიარების შესახებ, აქედან გამომავალი ცეცხლის ბრწყინვალებისა და მისი მოვარვარე ძალის შესახებ, და იმის შესახებ, თუ რა სული ესაჭიროება მისკენ მიმახლებელს — ყოველგვარი სიბილწისა და უწმიდურებისგან წმიდა, უკანონო ზრახვებისგან განთავისუფლებული, — რათა ამგვარად, ამ დღეების განმავლობაში თავის მომზადებითა და შეძლებისდაგვარი განწმენდით, შევძლოთ ამ ტკბობის (წმიდა საიდუმლოთა) მონაწილენი ვიყოთ და იმ გამოუთქმელი სიკეთეების ღირსნი შევიქნათ, რომლებიც ღმერთმა აღუთქვა მისი მოყვარულთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.