📋 სარჩევი
1. წინა სწავლების შეჯამება და ნინეველთა მაგალითი
მინდა კვლავ იმავე საგანს შევუდგე, რაზეც ცოტა ხნის წინ გესაუბრებოდით, საყვარელნო, და კვლავ მართალ ნოეზე თხრობა განვიხილო. მართლაც დიდია ამ მართლის სათნოებათა სიმდიდრე და ჩვენ ვალდებულნი ვართ, შეძლებისდაგვარად, ყოველივე დაწვრილებით გამოვიკვლიოთ, რათა ამით თქვენთვის რაც შეიძლება მეტ სარგებელს მოვიტანოთ. მხოლოდ ყურადღება დაძაბეთ, გევედრებით, რათა (ამ თხრობაში) მოცემული არცერთი აზრი არ გამოგეპაროთ. მაგრამ ჯერ უნდა შეგახსენოთ, საყვარელნო, რაზე შევჩერდით წინა სწავლებაში, რათა იქიდან დაწყებულნი, წინას მომდევნოც შეუერთოთ. ამგვარად, დღევანდელი სიტყვაც ნათელი იქნება თქვენთვის. რაზე შევჩერდით ჩვენი სწავლებით? „თქუა უფალმან ღმერთმან ნოეს მიმართ: შევედ შენ და ყოველი სახლი შენი კიდობნად, რამეთუ შენ გიხილე მართლად წინაშე ჩემსა ნათესავსა ამას შინა. ხოლო საცხოვართაგან წმიდათა შეიყვანე შენ თანა შვიდ-შვიდი, და საცხოვართაგან არაწმიდათა ორ-ორი... რამეთუ მერმე-ღა შჳდნი დღენი მოვჰჴადო მე წვიმაჲ ქუეყანასა ზედა ორმეოცთა დღეთა და ორმეოცთა ღამეთა, და აღვჰჴოცო ყოველი აღმდგომი, რომელი შევქმენ, პირისაგან ყოვლისა ქუეყანისა", ადამიანიდან საცხოვრამდე. „და ქმნა ნოე ყოველნი, რაოდენნი ამცნო უფალმან ღმერთმან" (). აქ შევაჩერეთ სიტყვა და სწავლება დავასრულეთ. თქვენ თავადაც, ალბათ, გახსოვთ, როცა, საყვარელნო, აგიხსენით მიზეზი, რის გამოც ღმერთმა ნოეს უბრძანა „წმიდათაგან შვიდ-შვიდი, ხოლო არაწმიდათაგან ორ-ორი" შეეყვანა. განვიხილოთ დღეს შემდგომი საკითხავი და ვნახოთ, რას გვითხრობს საღვთო წერილი ნოეს კიდობანში შესვლის შემდეგ. თუ სხვა დროს, განსაკუთრებით ახლა უნდა გამოვიჩინოთ დიდი მოშურნეობა — ახლა, როცა მარხვის დროის წყალობით, ასე ხშირად ვტკბებით თქვენთან უსასიამოვნოესი საუბრით და გაძღომისგან თავისუფალნი, გამოფხიზლებული გონებით, ყურადღებით შეგვიძლია მოსმენა შეთავაზებულული სწავლებისა. ასე რომ, უნდა ვთქვათ, რით დაიწყო დღევანდელი საკითხავი. „ხოლო ნოე იყო ექუსასთა წელთა, და წყალი რღუნისა იქმნა ქუეყანასა ზედა". ყურადღებით იყავით, გევედრებით, და ამ სიტყვებს ზედაპირულად ნუ გაირბენთ. ამ მოკლე სიტყვებში რაღაც სიმდიდრე იმალება და თუ გონებას დავძაბავთ, მათგან შევიცნობთ უფლის კაცთმოყვარეობის განსაკუთრებულ სიმაღლესაც და იმდროინდელ ადამიანთა ბოროტების დიდ გაძლიერებასაც. „ნოე იყო ექუსასთა წელთა". საღვთო წერილმა უმიზეზოდ კი არ გვითხრა მართლის წლების რიცხვი, და არა მხოლოდ იმისთვის, რომ ვიცოდეთ, რამდენი წლისა იყო მართალი, არამედ იმიტომ, რომ მანამდე უკვე გვამცნო: „ნოე იყო წელიწადთა ხუთასთა" (). ხოლო ამ წლების რიცხვის შემდეგ, მოგვითხრო ადამიანთა მანკიერებისკენ ძლიერი მისწრაფების შესახებ, როგორ „შეყოფილ არს მომგონებელობაჲ კაცისა მოსწრაფებით ბოროტთა და სიჭაბუკითგან მისით" (), რის გამოც ღმერთმა ბრძანა: „არა დაადგრეს სული ჩემი კაცთა ამათ შორის... ყოფისათჳს მათისა ჴორც" (), ამ სიტყვებით მათ თავისი დიდი რისხვის წინასწარ აცნობებდა. შემდეგ, რათა მათ სინანულისა და რისხვის თავიდან აცილებისთვის საკმარისი დრო მიეცა, ამბობს: „იყვნენ ასოც წელ", ესე იგი, ხუთასი წლის შემდეგაც მოვითმენ, რადგან ეს მართალი ხუთასი წლის განმავლობაში არ წყვეტდა ყველას შეგონებას თავისი სახელითვე, და, მხოლოდ ისურვებდნენ მოსმენას, ურჩევდა ცოდვას მოშორებოდნენ და სათნოებისკენ მიქცეულიყვნენ. ამის მიუხედავად, ამბობს ღმერთი, ახლაც კიდევ ასოცი წლის მოთმინებას აღვუთქვამ, რათა ეს დრო ჯეროვნად გამოიყენონ, უკეთურებას განშორდნენ და სიკეთის კეთება დაიწყონ. თუმცა, ამ ასოცი წლის აღთქმით არ დაკმაყოფილდა, არამედ მართალს კიდობნის აგებაც უბრძანა, რათა კიდობნის სახეც საკმარისი შეგონება ყოფილიყო მათთვის, და არცერთ მათგანს უწყებლად არ დარჩენილიყო მოსალოდნელი სასჯელის სიდიდე. ის ფაქტი, რომ ეს მართალი, რომელიც უმაღლეს სრულყოფილებას მიაღწია, ასე ზრუნავდა კიდობნის აშენებაზე, — უკვე ეს შეეძლო ყველა გონიერ ადამიანს შეშინებოდა და შეფიქრებოდა და მშვიდი და კაცთმოყვარე უფლის მოწყალების გულის მოლბობა აეძულებინა. მართლაც, თუ ის ბარბაროსები, ესე იგი, ნინეველნი... ისევ ისინი უნდა მოვიხმოთ მაგალითად, რათა ამით უფრო ნათლად გამოჩნდეს ნოეს თანამედროვეთა უკიდურესი უკეთურება და ნინეველთა დიდი მადლიერება. თავად ჩვენი უფალიც იმ საშინელ სასამართლოს დღეს ერთ მონებს მეორეთ წინ დააყენებს და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოუტანს განაჩენს (ცოდვილებს), ამხელს რა მათ, რომ მათ, (მართლებთან) ერთი და იგივე საშუალებები და კეთილმოქმედებანი რომ მიიღეს, სათნოებაში მათსავით არ იღვაწეს. ხშირად უთანასწორო მხარეთაც კი ადარებს, რათა უფრო დიდი მსჯავრი დასდოს უზრუნველთ. ამიტომაც თქვა სახარებაში: „კაცნი იგი ნინეველნი აღდგენ სასჯელსა მას ნათესავისა ამის თანა და დასჯიდენ მათ, რამეთუ შეინანეს ქადაგებასა მას იონაჲსსა; და აჰა ესერა უფროჲს იონაჲსსა არს აქა" (). თითქოს ასე თქვა: ბარბაროსები, რომლებიც არანაირი განსაკუთრებული ხელმძღვანელობით არ სარგებლობდნენ, არ ისმენდნენ წინასწარმეტყველთა სწავლებებს, არ ხედავდნენ სასწაულებს, არ უყურებდნენ ნიშნებს, არამედ ერთმა კაცმა, გემის დაღუპვიდან გადარჩენილმა, ისეთი სიტყვები უთხრა, რომელთაც შეეძლოთ სრულ სასოწარკვეთილებაში ჩაეგდოთ და უკიდურეს მდგომარეობამდე მიეყვანათ, თვით მისი სიტყვების უგულებელყოფამდე, — ამ ბარბაროსებმა არა თუ უგულებელყვეს წინასწარმეტყველის სიტყვები, არამედ, სამდღიანი ვადა, რომ მიიღეს, ისეთი ძლიერი და გულმოდგინე სინანული გამოიჩინეს, რომ ღვთის განაჩენი აცილეს. სწორედ ისინი, ამბობს, დასჯიან ამ ნათესავს, რომელიც ჩემი ასეთი დიდი მზრუნველობით სარგებლობდა, წინასწარმეტყველურ წიგნებში აღზრდილი, ყოველდღიურად სასწაულებსა და ნიშნებს ხედავდა. შემდეგ, რათა იუდეველთა უკიდურესი ურწმუნოებაც ეჩვენებინა და ნინეველთა გამოუთქმელი მორჩილებაც, უფალმა დაუმატა: „რამეთუ შეინანეს ქადაგებასა მას იონაჲსსა; და აჰა ესერა უფროჲს იონაჲსსა არს აქა". ისინი, ამბობს, ღარიბი ადამიანის — იონას — ხილვაზე მისი ქადაგება მიიღეს და უმკაცრესი სინანული გამოიჩინეს; ესენი კი, იონაზე გაცილებით დიდს — თავად ყოველი ქმნილების შემოქმედს — ხედავდნენ, რომელიც მათ შორის დადიოდა, ყოველდღიურად ასეთ მრავალრიცხოვან და დიდ სასწაულებს აღასრულებდა, კეთროვნებს განწმენდდა, მკვდრებს აღადგენდა, ბუნებრივ ნაკლოვანებებს ასწორებდა, დემონებს აგდებდა, სნეულებებს განკურნავდა, სრული ხელმწიფებით ცოდვათა მიტევებას ანიჭებდა — და ბარბაროსთა თანაბარი რწმენაც ვერ გამოიჩინეს.
2. ღვთის სულგრძელობა და ვადის შემოკლება
მაგრამ სიტყვის თანამიმდევრობას დავუბრუნდეთ, რათა ნოეს თანამედროვეთა უკიდურესი უგრძნობლობაც შეიტყოთ და ნინეველთა დიდი მადლიერებაც; გაიგოთ, როგორ ეს უკანასკნელნი, სამდღიანი ვადით შეზღუდულნი, სასოწარკვეთილებას არ მიეცნენ საკუთარი ცხონების მიმართ, არამედ სინანულისკენ ისწრაფეს, ცოდვები განიბანეს და ღვთის წყალობის ღირსნი გახდნენ; ხოლო მათ — ასოცი წლის სინანულის ვადაც რომ მიიღეს — არ გამოიყენეს იგი სიკეთისთვის. ამიტომ უფალმა, რომ მათი უკიდურესი გარყვნა და მანკიერებაში სრული გაქვავება იხილა, სწრაფი დაღუპვა მოაწია მათზე და ამგვარად, მათი უკეთურების ბოროტი საფუარი მოსპო და ფესვიანად ამოძირკვა. აი, რატომ ნათქვამია: „ხოლო ნოე იყო ექუსასთა წელთა, და წყალი რღუნისა იქმნა ქუეყანასა ზედა". ახლა ვიცით, რომ მუქარისა და ღვთის წინასწარმეტყველების დროს ნოეს ხუთასი წელი ჰქონდა, ხოლო წარღვნის დადგომისას — ექვსასი. მაშასადამე, შუალედში ასი წელი გავიდა; მაგრამ ეს ასი წელიც ვერ გამოიყენეს, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ნოეს მიერ კიდობნის აგება ასე ძლიერად ამხელდა მათ. მაგრამ, შეიძლება ვინმეს გაინტერესებს, რატომ უფალმა, რომელმაც თქვა: „იყვნენ ასოც წელ", და ამდენ წელს მოთმინება აღუთქვა, ამ წლების გასვლამდე მოავლინა წარღვნა. ესეც მისი კაცთმოყვარეობის უდიდეს დამადასტურებლად გამოდგება. ხედავდა, რომ ადამიანები ყოველდღე შეუსწორებლად სცოდავდნენ და მის გამოუთქმელ სულგრძელობას არა თუ სიკეთისთვის სარგებლობდნენ, არამედ თავიანთ ჭრილობებს ამრავლებდნენ; ამიტომ ვადა შეუმოკლა, რათა კიდევ უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი არ გამხდარიყვნენ. და რა სასჯელი, იკითხავ, შეიძლება ამაზე მეტი იყოს? არის, საყვარელო, სასჯელი უფრო დიდიც, უფრო საშინელიც და დაუსრულებელიც — სასჯელი მომავალ საუკუნეში. ზოგიერთნი, აქ სასჯელს განიცდიან რა, თუმცა იმქვეყნიურ ტანჯვას ვერ აიცილებენ, მაინც უფრო მსუბუქ სასჯელს მოითმენენ — ამქვეყნიური ტანჯვებით იმქვეყნიური ტანჯვის სიდიდეს შეამცირებენ. ისმინე, რას ამბობს ამის შესახებ ქრისტე, ბეთსაიდას ვაის წინასწარმეტყველებს რა: „ვაჲ შენდა, ქორაზინ, და ვაჲ შენდა, ბეთსაიდა!... რამეთუ სოდომს თუმცა იქმნნეს ძალნი, რომელნი იქმნნეს შენ შორის,... მაშინვე სამემცა ძაძითა ნაცარსა ზედა მსხდომარეთა შეინანეს. ხოლო გეტყჳ თქუენ, რამეთუ ქუეყანაჲ იგი სოდომისაჲ უმოლხინეს იყოს დღესა მას სასჯელისასა, ვიდრე შენ" (; 10:15). ხედავ, საყვარელო, როგორ სიტყვით „უმოლხინეს" უფალმა აჩვენა, რომ ისინი, ვინც აქ ასეთ დიდ სასჯელს განიცდიდნენ, ვინც ასეთ უჩვეულო და საშინელ დაწვას გადაიტანეს, თუმცა იქაც მოითმენენ სასჯელს, მაგრამ უფრო მსუბუქს, რადგან აქ უკვე განიცადეს ასეთი რისხვა? ამრიგად, რათა ნოეს თანამედროვეებსაც, ურჯულოებათა მომრავლებით, უფრო დიდი სასჯელი არ დაემსახურებინათ, სახიერმა და კაცთმოყვარე უფალმა, მათი შეუნანებლობა რომ იხილა, შეუმოკლა დრო, რომლის მოთმინებაც აღუთქვა. როგორც მორჩილთა მიმართ თავისი სახიერებისამებრ თავის განაჩენებს აუქმებს, მონანულთ მიღებს და მოსალოდნელი სასჯელისგან იხსნის, ისევე, პირიქით, როცა აღუთქვამს რაიმე კეთილს ან სინანულის დროს, მაგრამ ხედავს, რომ ადამიანები უღირსნი გახდნენ, მაშინ თავის აღთქმებს აუქმებს. ამიტომაც თქვა წინასწარმეტყველის მეშვეობით: „აღსასრული ვთქუა ნათესავსა ზედა, ანუ მეფობასა მოსპოლვაჲ მათდა და წარწყმედად... და მოაქციოს ნათესავმან უკეთურებათაგან მათთა და შევინანო ბოროტთათჳს, რომელთა ვსიტყუევდ ყოფად მათდა" (), და კიდევ: „დასასრული ვთქუა ნათესავსა ზედა და მეფობასა ზედა აღშენებად... და ბოროტი ქმნენ წინაშე ჩემსა..., და შევინანო კეთილთათჳს, რომელნი ვთქუენ ქმნად მათდა" (). ხედავ, როგორ ჩვენგან იღებს საბაბს იმისთვის, რომ წყალობა ან რისხვა გვიჩვენოს? ამიტომაც ახლა, რადგან (ნოეს თანამედროვეებმა) დროის გახანგრძლივება ჯეროვნად ვერ გამოიყენეს, ვადა შეუმოკლა. სწორედ ამიტომ ნეტარი პავლეც უგრძნობ ადამიანებს, რომლებიც სინანულით ბოძებულ ცხონებას უარყოფდნენ, ეუბნებოდა: „ანუ სიმდიდრესა მას სიტკბოებისა მისისასა და თავს-დებასა და სულგრძელებასა შეურაცხ-ჰყოფ, ვერ გიცნობიეს, რამეთუ სიტკბოებაჲ ღმრთისაჲ სინანულად მოგიყვანებს შენ? ხოლო სიფიცხლითა მაგით შენითა და შეუნანებელითა გულითა იუნჯებ თავისა შენისა რისხვასა დღესა მას რისხვისა და გამოჩინებისა და მართლმსაჯულებისა ღმრთისასა" (). ხედავ, როგორ ამ საკვირველმა მსოფლიოს მოძღვარმა ნათლად გვაჩვენა, რომ ისინი, ვინც ღვთის სულგრძელობას, სინანულისთვის ბოძებულს, ჯეროვნად არ იყენებენ, უფრო დიდ მსჯავრსა და სასჯელს იმსახურებენ? სწორედ ამიტომ ახლა კაცთმოყვარე ღმერთი, თითქოს იმართლებს თავს და აჩვენებს მიზეზს, რის გამოც ვადის გასვლამდე მოავლინა წარღვნა, მართლის წლების რიცხვს მიგვანიშნებს და ამბობს: „ნოე იყო ექუსასთა წელთა". მართლაც, ისინი, ვინც ასი წლის განმავლობაში არ ისურვეს შეცვლა, რა სარგებელს მიიღებდნენ ოცი წლისგან, გარდა იმისა, რომ კიდევ უფრო მეტ ცოდვას დაამატებდნენ? თავის მხრივ ღმერთმა, რომელსაც სურდა გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობისა და სახიერების უზომო სიდიდე ეჩვენებინა, კიდევ შვიდი დღით ადრე აუწყა მათ წარღვნის მოახლოების შესახებ, რათა ისინი, თუნდაც ამ მოკლე ვადის სიმცირით შეშინებულნი, რაიმე ცვლილება გამოეჩინათ.
3. კაცთმოყვარეობის საშუალებანი და წარღვნის დაწყება (7:7-16)
უფლის კაცთმოყვარეობას იმითაც შეამჩნევ, რომ რა მრავალფეროვანი საშუალებებით კურნავდა ამ ადამიანთა სნეულებას, გამოცდილი მკურნალის მსგავსად. რადგან მათი ჭრილობები ძნელად სამკურნალო იყო, მან ასეთი ხანგრძლივი ვადა მისცა, სურდა, რომ ისინი, თუნდაც დროის ხანგრძლივობით გონს მოეგოთ და თავიანთგან ღვთის მრისხანე განაჩენი აეცილებინათ. რადგან ღმერთს ჩვენი ცხონება ანაღვლებს, ჩვეულებრივ, ყოველთვის წინასწარ აცხადებს, რა სასჯელების მოვლინება სურს — მხოლოდ იმიტომ, რომ არ მოავლინოს. მოვლინება რომ სურვებოდა, არც იტყოდა წინასწარ; არამედ წინასწარმეტყველებს იმ განზრახვით, რომ ჩვენ, გავიგებთ რა, შეშინებულნი, მისი რისხვა და განაჩენები ავიცილოთ. არაფერი ისე არ ახარებს მას, როგორც ჩვენი მოქცევა და ცოდვიდან სათნოებისკენ გარდასვლა. შეხედე, როგორ კურნავდა ამ ადამიანთა სნეულებას. ჯერ სინანულისთვის ასეთი ხანგრძლივი ვადა მისცა, შემდეგ, როცა მათი უგრძნობლობა იხილა, რომ ასეთი გრძელი დროით ვერ ისარგებლეს, უკვე წარღვნის, ასე ვთქვათ, კარებთან წინასწარ აუწყებს, თანაც არა სამი დღით ადრე, როგორც ნინეველთ, არამედ შვიდი დღით. უფლის უსაზღვრო კაცთმოყვარეობის მცოდნე, თამამად ვიტყვი: ისინი შვიდ დღეშიც, ისურვებდნენ, რომ გულწრფელად მოენანიებინათ, თავიდან აიცილებდნენ წარღვნის უბედურებას. მაგრამ, როცა არც წინანდელმა ხანგრძლივმა ვადამ და არც ბოლო მოკლე ვადამ ვერ შეაჩერა ისინი ცოდვისგან, ღმერთმა მათზე წარღვნა მოავლინა, როცა ნოეს ექვსასი წელი ჰქონდა: „ხოლო ნოე იყო ექუსასთა წელთა, და წყალი რღუნისა იქმნა ქუეყანასა ზედა". ხედავთ, საყვარელნო, როგორ სასარგებლო ყოფილა მართლის წლების რიცხვის ცოდნა — რამდენი წლისა იყო ის, როცა წარღვნა დადგა? ახლა კი განვიხილოთ ის, რაც შემდეგ ნათქვამია. წარღვნის დადგომისას „შევიდა ნოე და ძენი მისნი მის თანა და ცოლი მისი და ცოლნი ძეთა მისთანი კიდობნად წყლისათჳს რღუნისა" (). „და ყოველთაგან მფრინველთა წმიდათა და ყოველთაგან მფრინველთა არაწმიდათა... და ყოველთაგან ქუეწარმავალთა... ორ-ორი ყოველთაგან შევიდეს ნოეს თანა კიდობნად, მამალი და დედალი, ვითარცა ამცნო მას უფალმან ღმერთმან" (). უმიზეზოდ კი არ დაუმატა: „ვითარცა ამცნო მას უფალმან ღმერთმან", არამედ იმიტომ, რომ კვლავ ქება მიეგო მართლისთვის — იმისთვის, რომ ყოველივე ისე აღასრულა, როგორც უფალმა უბრძანა, და მის მიერ ნათქვამიდან არაფერი გამოტოვა. „და იყო შემდგომად შვიდთა დღეთასა, — როგორც უფალმა აღუთქვა, — და წყალი რღუნისა იქმნა ქუეყანასა ზედა, მეექუსასესა წელსა ცხორებასა ნოესსა, მეორესა თთუესა, ოცდამეშჳდესა თთჳსასა" (). შენიშნე წერილის ზედმიწევნითობა, როგორ აჩვენებს არა მხოლოდ წელს, არამედ თვეს და თვით იმ დღესაც, რომელშიც წარღვნა მოხდა; რათა თავისი თხრობით შემდგომი თაობების ადამიანები უფრო ძლიერად შეაგონოს და მოვლენა უფრო საშინლად წარმოაჩინოს, ამბობს: „ამას დღესა შინა გამოეცნეს წყარონი უფსკრულისანი და საქანელნი ცისანი განეხუნეს. და იქმნა წჳმა ქუეყანასა ზედა ორმეოც დღე და ორმეოც ღამე" (). შეხედე, როგორ მოწყალებას (შემწყნარებლობას) იყენებს აქაც საღვთო წერილი, როგორ ყველაფერს კაცობრივად ამბობს. არა თუ საქანელნი იყვნენ ცაზე, არამედ წერილი ჩვენთვის ჩვეულ სიტყვებს იყენებს, თითქოს ასე ამბობს: უფალმა მხოლოდ ბრძანა — და წყალმა მაშინვე დაემორჩილა შემოქმედის ბრძანებას და, ყოველი მხრიდან შემოდინებული, მთელი ქვეყანა დაფარა. ხოლო ის, რომ ღმერთმა წარღვნა ორმოც დღესა და ღამეს მოავლინა, ესეც მისი კაცთმოყვარეობის უდიდესი დამოწმებაა. თავისი დიდი სახიერებისამებრ, სურდა, რომ თუნდაც ზოგიერთი მათგანი გონს მოსულიყო და სრული დაღუპვისგან გადარჩენილიყო, თვალწინ რომ უხილავდა მახლობელთა სიკვდილსაც და თავს მოწეულ უბედურებასაც. მართლაც, შეიძლება ვიფიქროთ, რომ პირველსავე დღეს ადამიანთა მნიშვნელოვანი ნაწილი დაიხრჩო; მეორე დღეს კიდევ უფრო მეტი; ისევე მესამეში და დანარჩენ დღეებში. აი, რატომ განსაზღვრა ღმერთმა წარღვნის ხანგრძლივობა ორმოც დღედ და ორმოც ღამედ — რათა ყოველგვარი თავის გამართლების საბაბი წაერთმია მათთვის. ნებებოდა და ბრძანებოდა, ერთ წამში შეეძლო ყველაფრის წარღვნა; მაგრამ, რადგან თავის კაცთმოყვარეობას ითვალისწინებდა, ამიტომ ასეთი ხანგრძლივი დრო განსაზღვრა. შემდეგ ნათქვამია: „ამას დღესა შევიდა ნოე, სემ, ქამ და იაფეთ, და ცოლი ნოესი, და სამნი ცოლნი ძეთა მისთანი, და ყოველნი მჴეცნი... ნათესაობით... ვითარცა ამცნო ღმერთმან ნოეს" (დაბ 7:13-15, 9). როცა, ესე იგი, უფლის ბრძანებით წარღვნა დაიწყო, ნოე კიდობანში შევიდა თავის ძეებთან, ცოლთან და ძეთა ცოლებთან ერთად, მასთან შევიდნენ ყველა ჯიშის მხეცებიც. „და დაჴშა უფალმან ღმერთმან გარეგნით მისსა კიდობანი" ().
4. კიდობნის დახშვა და ნოეს ცხოვრება მასში (7:16)
შენიშნე აქაც სიტყვის მოწყალება. „დაჴშა ღმერთმან გარეგნით მისსა კიდობანი" — იმისთვის, რომ გვეჩვენებინა, რომ მართალი სრულ უსაფრთხოებაში მოაქცია. „დაჴშა" და თანაც „გარეგნით", ისე, რომ მართალს არ შეეძლო დაღუპვის ხილვა და ამით კიდევ უფრო მძიმე მწუხარება არ ეგრძნო. ისედაც სწუხდა და ღელავდა, როცა გონებით ამ საშინელ წყალდიდობას წარმოიდგენდა და კაცთა მოდგმის დაღუპვას, ყველა ცხოველისა და ადამიანის, საცხოვრებელისა და, ასე ვთქვათ, თვით მიწის განადგურებას ხატავდა გულში. დაღუპულნი ბოროტი ადამიანები იყვნენ, მაგრამ მართალთა სულები, ჩვეულებრივ, ძლიერ მწუხარებას განიცდიან, როცა ადამიანებს უბედურებაში ხედავენ. ამიტომ ნახავ, რომ ყველა მართალი და წინასწარმეტყველი დამნაშავეთა სასარგებლოდ შუამდგომლობდა, მაგალითად, პატრიარქი (აბრაამი) სოდომელთათვის (). წინასწარმეტყველთაგან კი ერთი, მაგალითად, ამბობდა: „ვაჲ მე, ადონაჲ უფალო, აღჰჴოც შენ ნეშტთა ისრაჱლისათა" (), ხოლო მეორე: „ჰყოფ კაცთა, ვითარცა თევზთა ზღჳსათა... არ მქონებელთა წინამძღუარისათა" ()? ამრიგად, თუ მართალი ისედაც უკვე აღშფოთებული იყო სულით და სწუხდა გულით, იმისთვის, რომ (საყოველთაო დაღუპვის) სანახაობას კიდევ უფრო დიდ სულიერ შემუსვრილებაში არ ჩაეგდო იგი, ღმერთმა ის კიდობანში გამოკეტა, თითქოს საპყრობილეში; ისე, რომ საკუთარი თვალებით ვერ ხედავდა მომხდარს და ამით შიშში არ ვარდებოდა. ბუნებრივია, რომ წყლის უჩვეულო მომატებას რომ ხედავდა, შეშფოთდებოდა, ნუთუ თავადაც არ დაიხრჩობაო. ასე იფარავდა მას კაცთმოყვარე ღმერთი — არ აძლევდა უფლებას წყლის სტიქიაც დაენახა და (ადამიანთა) დაღუპვაც და ქვეყნიერების გაუდაბურებაც. როცა ამ მართლის კიდობანში ყოფნაზე ვფიქრობ, მე ვკვირობ და ვაკვირდები და ყველაფერს ღვთის იმავე კაცთმოყვარეობას მივაწერ. მართლაც, მის შეწევნას რომ არ ემტკიცებინა მის სულს და ძნელს ადვილად არ ექცია, როგორ, მითხარი, შეეძლო თავისი მდგომარეობის ატანა, კიდობანში გამოკეტილს, როგორც საპყრობილეში და საშინელ სატუსაღოში? როგორ შეეძლო ტალღების ასეთი შემოტევის წინააღმდეგ გაძლება? თუ გემზე მცურავნი, რომლებიც აფრების შემწეობითაც სარგებლობენ და მესაჭეც ჰყავთ, ვინც უკანა ნაწილში იჯდა და თავისი ხელოვნებით ქარის შემოტევას უწევდა წინააღმდეგობას, მაინც სიკვდილისგან შიშდებიან და, ასე ვთქვათ, საკუთარ ცხონებას სასოწარკვეთილნი არიან, როცა ხედავენ, რომ ღელვა უკიდურესად გაძლიერდა, — მაშინ რა ვთქვათ ამ მართალზე? კიდობანში გამოკეტილი, როგორც ზემოთ ვთქვი, როგორც საპყრობილეში, აქეთ-იქით ირწეოდა, ვერ ხედავდა იქ ცას, ვერც სხვა რაიმე ადგილისკენ აპყრობდა მზერას, მოკლედ, ვერაფერს ხედავდა, რაც რაიმე ნუგეშს მისცემდა. ზღვაში მცურავნი, თუნდაც ღელვა გაძლიერდეს, მაინც შეუძლიათ ცისკენ აიხედონ, მთების მწვერვალები დაინახონ და შორეული ქალაქი, და ამით თუნდაც მცირე შეღავათი მიიღონ. თუ ქარიშხალი გაძლიერდეს და უკიდურესად გააფთრდეს, მაინც ისინი, ათი დღის ან ცოტა მეტი ხნის შემდეგ, მრავალი საფრთხისა და ქარიშხლის შემდეგ, ხმელეთზე გამოსულნი და ცოტათი მოსვენებულნი, მთელ ამ უბედურებას ივიწყებენ. მაგრამ აქ სრულიად სხვაგვარად იყო; პირიქით, ნოემ მთელი წელი გაატარა ამ უჩვეულო და უცნაურ საპყრობილეში, ჰაერის ჩასუნთქვის შესაძლებლობის გარეშე. მართლაც, როგორ შეეძლო ეს, როცა კიდობანი ყოველი მხრიდან მტკიცედ იყო დახშული? როგორ გაძლო, მითხარი, როგორ აიტანა? რკინისა და ალმასის სხეული რომ ჰქონოდათ, მაშინაც როგორ შეეძლოთ (ცხოვრება), ჰაერით არ სარგებლობდნენ, არც ქარით, რომელიც ჩვეულებრივ ჰაერზე ნაკლებად არ აგრილებს ჩვენს სხეულს, და ცისკენ ახედვის შესაძლებლობაც არ ჰქონდათ, არც მიწის მორთულობის ფერთა მრავალფეროვნებას მოჰფენდნენ მზერას? როგორ, ასე დიდხანს რომ ცხოვრობდნენ, სრულიად არ დაბრმავდნენ? და თუ ადამიანური მსჯელობით განვსჯიდით ამას, უნდა ვიფიქროთ იმაზეც, საიდან იღებდნენ კიდობანში ცხოვრებისას საკმარის სასმელ წყალს? მაგრამ ამას მივანებოთ თავი და (ვკითხავ): როგორ შეეძლო ამ მართალს, ისევე როგორც ძეებსა და ცოლებს, საქონელთანთან, მხეცებთან და ფრინველებთან ერთად ყოფნის ატანა? როგორ აიტანა სუნი? როგორ გაუძლო მათთან ცხოვრებას? და რას ვამბობ? როგორ შეეძლოთ თავად ცხოველებს გაეძლოთ და არ დაღუპულიყვნენ ასეთი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, ჰაერის ჩასუნთქვის და მოძრაობის შესაძლებლობის გარეშე, ერთ ადგილზე გამოკეტილნი? თქვენ, რასაკვირველია, იცით, რომ ჩვენც და ცხოველებიც, თუნდაც ჰაერითა და სხვა კეთილდღეობით ვსარგებლობდეთ, მაგრამ მუდმივად ერთ ადგილზე ვიყოთ გამოკეტილნი, აუცილებლად ავადმყოფობასა და დაღუპვას განვიცდით. მაშ, როგორ შეეძლო ამ მართალს, კიდობანში მყოფ ყველასთან ერთად, ამდენი ხნის გაძლება? სხვა არანაირად, თუ არა ზეციური, ყოვლისშემძლე ძალის შეწევნით. უკვე ის ფაქტი, რომ კიდობანი მესაჭის გარეშე ირწეოდა აქეთ-იქით — და ტალღების ასეთმა შემოტევამ ვერ დაღუპა, — განა უმაღლესი ძალის საქმე არ იყო? ხომ ვერ ვიტყვით, რომ კიდობანი გემის მსგავსად იყო აშენებული და ხელოვნების შემწეობით სვლის მიმართულების წარმართვა შეიძლებოდა. კიდობანი ყოველი მხრიდან მტკიცედ იყო შემოზღუდული და, უფლის ბრძანების ძალით, წყლის სტიქია ვერ ავნებდა მას; პირიქით, მის ზემოთ ამაღლებული, თავის მცხოვრებთ სრულ უსაფრთხოებაში იცავდა.
ამრიგად, საყვარელო, როცა რაღაცას ღმერთი აკეთებს, ნუ გაბედავ მისი საქმეების ადამიანური მსჯელობით გამოკვლევას: ისინი ჩვენს გაგებას აღემატებიან, და ადამიანური გონება ვერასოდეს შეძლებს მის მიერ აღსრულებულის ჩაწვდომასა და გაგებას.
5. ნოეს რწმენა და ადამის ხელმწიფების აღდგენა (7:16-19)
ამიტომ, ღვთის ბრძანებებს რომ მოვისმენთ, უნდა გვწამდეს და მის სიტყვებს ვემორჩილებოდეთ. როგორც ბუნების შემოქმედი, ის თავისი ნებისამებრ ყოველივეს გარდაქმნის და ცვლის. „და დაჴშა უფალმან ღმერთმან გარეგნით მისსა კიდობანი". დიდია ამ მართლის სათნოება, ძლიერია მისი რწმენაც. სწორედ მან, რწმენამ, შეუწყო ხელი მას კიდობნის აშენებაშიც და ისეთ საცხოვრებელში, მხეცებთან და სხვა ცხოველებთან ერთად, მწუხარე ცხოვრების კეთილგანწყობით ატანაშიც. ამიტომაც ნეტარი პავლე, მისი მოხსენიებისას, მისი შესაქებად, აღმოხდა: „სარწმუნოებით ბრძანებაჲ მოიღო ნოვე არღასადა ხილულთა მათთჳს, შეეშინა და ქმნა კიდობანი საცხორებელად სახლისა თჳსისა, რომლითა დასაჯა სოფელი, და სარწმუნოებითა მით სიმართლისაჲთა იქმნა იგი მკჳდრ" (). ხედავ, როგორ ღვთისადმი რწმენამ, მტკიცე ღუზის მსგავსად, აიტანა იგი, რათა კიდობანიც აეშენებინა და მასში ცხოვრებაც გაეძლო? რწმენა გახდა მისთვის ცხონების საშუალებაც: „რომლითა, — ნათქვამია, — დასაჯა სოფელი, და სარწმუნოებითა მით სიმართლისაჲთა იქმნა იგი მკჳდრ". არა თუ თავად ნოემ დასაჯა (თავისი თანამედროვენი); არა, უფალმა დასაჯა ისინი (ნოესთან) შედარებით, რადგან მათ, ვისაც ყოველივე იგივე ჰქონდათ, რაც მართალს, მისი სათნოების გზით არ წასულან. ამრიგად, ნოემ თავისი რწმენით, რომელიც გამოიჩინა, დასაჯა ეს ადამიანები, რომლებმაც სრული ურწმუნოება გამოავლინეს: არ დაუჯერეს (წარღვნის) წინასწარმეტყველებას. მე კი, ყოველივე ამის მიუხედავად, განსაკუთრებით მიკვირს მართლის სათნოებაც და უფლის გამოუთქმელი სახიერება და კაცთმოყვარეობაც, როცა იმაზე ვფიქრობ, როგორ შეეძლო მას მხეცებს შორის ცხოვრება, ესე იგი, ლომებს, ავაზებს, დათვებს და სხვა ველურ და მოუთვინიერებელ ცხოველებს შორის.
გაიხსენე აქ, საყვარელო, ის მაღალი ხელმწიფება, რომელიც პირველ ადამიანს ჰქონდა შეცოდებამდე, და განიხილე ღვთის სახიერება. რადგან პირველი ადამიანის ურჩობამ მისთვის ბოძებული ხელმწიფება შეამცირა, ხოლო შემდეგ ღმერთმა სხვა ადამიანი ჰპოვა, რომელიც ძველი ხატის აღდგენას ცდილობდა, სათნოების სიწმიდეს იცავდა და მცნებებისადმი ღრმა მორჩილებას გამოხატავდა, ამიტომ მას პირვანდელი ღირსება აღუდგინა, თითქოს გამოცდილებით გვიჩვენებს, რა დიდი ხელმწიფება ჰქონდა ადამს ურჩობამდე. ამგვარად, მართლის სათნოებამ, ღვთის წყალობით შეწყობილმა, ძველი ხელმწიფება აღადგინა, და მხეცებმა კვლავ თავიანთი დამორჩილება აღიარეს. მართლაც, მხეცები, მართალს რომ დაინახავენ, მაშინვე ივიწყებენ თავიანთ ბუნებას; უფრო სწორად, — არა ბუნებას, არამედ სისასტიკეს, და ბუნებით იგივე რჩებიან, სასტიკებიდან მშვიდებად გარდაიქმნებიან. აი, ეს თავად დანიელთანაც მოხდა. ლომებით გარშემორტყმული, უშიშრად იყო, თითქოს ცხვართა შორის იმყოფებოდა: მართლის კადნიერება მხეცთა ბუნებას აოკებდა და სისასტიკის გამოჩენას არ აძლევდა. ისევე, საკვირველმა ნოემაც ადვილად იცხოვრა მხეცებთან ერთად; და არც ადგილის სიმცირემ, არც დროის ხანგრძლივობამ, არც ასეთმა გამოკეტილობამ, არც ჰაერის ნაკლებობამ ვერ მოუსპო გრძნობა, არამედ ყოველივეს ღვთისადმი რწმენა უმსუბუქებდა და ამ საშინელ საპყრობილეში ისე ცხოვრობდა, როგორც ჩვენ მდელოებსა და ბაღებს შორის. უფლის ბრძანებამ ძნელიც ადვილი გაუხადა. ასეთია მართალთა თვისება: როცა ღვთისთვის მოთმინებენ, არ უყურებენ იმას, რაც ხდება, არამედ მიზეზზე ფიქრობენ — და ყველაფერს ადვილად იტანენ. ასე პავლეც, წარმართთა მოძღვარი, მსუბუქად უწოდებდა საპყრობილეებს, თავდასხმებს, ყოველდღიურ საფრთხეებს, მრავალფეროვან და აუტანელ მწუხარებებს, არა იმიტომ, რომ ისინი თავისთავად ასეთნი იყვნენ, არამედ იმიტომ, რომ მიზეზი, რისთვისაც მოიშვებოდნენ, ისეთ განწყობაში აყენებდა, რომ თავს მოწეულ უბედურებებს ყურადღებასაც არ აქცევდა. ისმინე, რას ამბობს: „რამეთუ ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ" (). მომავალი დიდების და საუკუნო ნეტარების იმედი, ამბობს, გვეხმარება, რომ ეს უწყვეტი მწუხარებანი კეთილგანწყობით ავიტანოთ და მსუბუქად მივიჩნიოთ. ხედავ, როგორ ღვთისადმი სიყვარული უბედურებებს ძალას ართმევს და (მორწმუნეებს) მათი სიმძიმის შეგრძნებასაც კი არ აძლევს? სწორედ ამიტომ ნეტარი ნოეც ყველაფერს კეთილგანწყობით იტანდა: რწმენითა და ღვთისადმი იმედით იკვებებოდა. „და დაჴშა, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან გარეგნით მისსა კიდობანი, და იქმნა რღუნა ორმეოც დღე და ორმეოც ღამე ქუეყანასა ზედა,... და ზე მოაქუნდა კიდობანი" (). შეხედე კვლავ, როგორ (წერილი) თავისი თხრობით შიშს აძლიერებს და მოვლენას ამძაფრებს. „იქმნა, — ამბობს, — რღუნა ორმეოც დღე და ორმეოც ღამე ქუეყანასა ზედა, და განმრავლდა წყალი, და აღიღო კიდობანი, და აღმაღლდა ზედა ქუეყანისა. და დაიპყრო წყალმან და განმრავლდებოდა ფრიად ქუეყანასა ზედა, და ზე მოაქუნდა კიდობანი ზედა კერძო წყლისა. ხოლო წყალი განძლიერდა ფრიად-ფრიად ქუეყანასა ზედა" ().
6. წყლის აღმატება და ქვეყნიერების განწმენდა (7:19-24)
შეხედე, რა დაწვრილებით გვითხრობს (წერილი) წყლის ძლიერი შემოტევის შესახებ — როგორ იგი დღითიდღე უფრო და უფრო მომატულობდა. „განძლიერდა, — ნათქვამია, — წყალი ფრიად-ფრიად და დაფარნა ყოველნი მთანი მაღალნი, რომელნი იყვნეს ქუეშე ცისა: ათხუთმეტ წყრთა ზედა კერძო ამაღლდა წყალი და დაფარნა ყოველნი მთანი" (). ბრძნულად მოიქცა კაცთმოყვარე უფალი, რომ კიდობანი დახშა, რათა მართალს არ ეხილა, რაც ხდებოდა. მართლაც, თუ ჩვენ, ამდენი წლისა და ამდენი თაობის შემდეგ, მხოლოდ წერილის თხრობის მოსმენით ვკანკალებთ და გაოცებაში მოვდივართ, მაშინ რას იგრძნობდა მართალი, საკუთარი თვალებით რომ დაენახა ეს საშინელი უფსკრული? როგორ შეეძლო ამ სანახაობის თუნდაც მცირე ხნით ატანა? განა პირველივე შეხედვისთანავე სული არ გაუვიდოდა, ასეთი უბედურებების სანახაობის გაძლება რომ ვერ შეძლებდა? იფიქრე, საყვარელო, როგორ ჩვენ ახლა, მცირე წყალდიდობისასაც, შიშს მივეცემით, ყველაფრისთვის ვკანკალებთ და თავად სიცოცხლის გამოც სასოწარკვეთილნი ვართ. მაშინ რას გადაიტანდა მართალი, წყლის ასეთ სიმაღლეზე აწეულს რომ ხედავდა? მთებზე მაღლა, ნათქვამია, „ათხუთმეტ წყრთა ზედა კერძო ამაღლდა წყალი". გაიხსენე აქ, საყვარელო, უფლის სიტყვები: „არა დაადგრეს სული ჩემი კაცთა ამათ შორის... ყოფისათჳს მათისა ჴორც" (), ისევე: „განიხრწნა ქუეყანა... და აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა" (), კიდევ: „იხილა უფალმან ღმერთმან ქუეყანა და იყო განხრწნილ, რამეთუ განხრწნა ყოველმან ჴორციელმან გზაჲ თჳსი" (). ამრიგად, რადგან ქვეყნიერებას სრული განწმენდა სჭირდებოდა და საჭირო იყო ყოველი უწმიდურებისგან განბანვა და ძველი გარყვნის მთელი საფუარის განადგურება ისე, რომ უკეთურების კვალიც არ დარჩენილიყო, არამედ თითქოს სტიქიათა განახლება მომხდარიყო, — უფალი გამოცდილი ოსტატის მსგავსად მოიქცა, რომელიც დროისგან დაძველებულ, ჟანგისგან, ასე ვთქვათ, შეჭმულ ჭურჭელს ცეცხლში ისვრის და მთელ ჟანგს მოშორებს, გარდაქმნის, გადაკეთებს და პირვანდელ მშვენიერებას უბრუნებს. ისევე ჩვენმა უფალმაც, ამ წარღვნით მთელი ქვეყნიერება განწმინდა, ადამიანთა უკეთურების სიბილწისგან, ასე ვთქვათ, განათავისუფლა, უფრო მშვენიერი გახადა და კვლავ ბრწყინვალე სახით წარმოგვიჩინა, ძველი უსახურობის კვალის დარჩენა არ დაუშვა. „ათხუთმეტ წყრთა ზედა კერძო ამაღლდა წყალი". უმიზეზოდ კი არ გვიყვება ამას წერილი, არამედ იმისთვის, რომ ვიცოდეთ: დაიხრჩვნენ არა მხოლოდ ადამიანები, საცხოვარი, ოთხფეხნი და ქვემძრომნი, არამედ ცის ფრინველნი, ყოველი მხეცი და სხვა უტყვი ცხოველი, ვინც მთებზე ბინადრობდა. ამიტომ ამბობს: „ათხუთმეტ წყრთა ზედა კერძო ამაღლდა", რათა დარწმუნდე, რომ უფლის განაჩენი სრულად აღსრულდა. მან თქვა: „მერმე-ღა შჳდნი დღენი მოვჰჴადო მე წვიმაჲ ქუეყანასა ზედა... და აღვჰჴოცო ყოველი აღმდგომი, რომელი შევქმენ პირისაგან ყოვლისა ქუეყანისა", ადამიანიდან საცხოვრამდე, ქვემძრომიდან ცის ფრინველამდე (). მაშასადამე, საღვთო წერილი ამას იმიტომ კი არ გვიყვება, რომ მხოლოდ გვეჩვენებინა, რა სიმაღლეზე ავიდა წყალი, არამედ იმიტომაც, რომ ამასთან ერთად ვიცოდეთ: არცერთი — არც მხეცი, არც საცხოვარი, არც სხვა ცხოველი არ დარჩა, არამედ ყველა მათგანი კაცთა მოდგმასთან ერთად განადგურდა. რადგან ყველა მათგანი ადამიანისთვის იყო შექმნილი, ბუნებრივია, რომ როცა ეს უკანასკნელი უნდა დაღუპულიყო, მასთან ერთად დაღუპვას ისინიც იზიარებდნენ. შემდეგ, წყლის სიმაღლის შესახებ რომ გვაცნობა, ესე იგი, რომ მთების მწვერვალებს ზემოთ თხუთმეტი წყრთით ავიდა, წერილი, თავისი ჩვეული ზედმიწევნითობით, კიდევ ამბობს: „და მოკუდა ყოველი ჴორცი მოკუდავი ქუეყანასა ზედა... და ყოველი კაცი. და ყოველი, რაოდენსა აქუნდა სული სიცოცხლისაჲ, და ყოველი, რაოდენი იყო ჴმელსა ზედა, მოკუდა" (). უმიზეზოდ კი არ შენიშნა წერილმა, რომ ყოველი, ვინც ხმელეთზე იყო, მოკვდა, არამედ იმისთვის, რომ შეიტყო: ყველა დაიღუპა, მხოლოდ მართალი გადარჩა კიდობანში მყოფ ყველასთან ერთად, — რადგან ისინი წინასწარ, ხმელეთი რომ დატოვეს, ღვთის ბრძანებისამებრ კიდობანში შევიდნენ. „და აღჴოცა ყოველი აღმდგომი, რომელი იყო პირსა ყოვლისა ქუეყანისასა" (). შეხედე, როგორ წერილი ერთხელ, ორჯერ და მრავალჯერ გვაცნობებს, რომ საყოველთაო დაღუპვა მოხდა და არცერთი არსება არ გადარჩა, არამედ ყველა წყალში დაიხრჩო — ადამიანებიც და ცხოველებიც. „დაშთა მხოლოდ ნოე და მისთანანი, რომელნი იყუნეს კიდობანსა შინა. და ამაღლდა წყალი ქუეყანასა ზედა ასერგასის დღე" (). ამდენ დღეს წყალი კვლავ მატულობდა. აქ კვლავ იფიქრე მართლის განსაკუთრებულ დიდსულოვნებასა და მამაცობაზე. რა არ გადაიტანა, როცა წარმოიდგენდა და, ასე ვთქვათ, გონებით ხედავდა, როგორ ადამიანთა სხეულები და საცხოვართა სხეულები, წმიდა და არაწმიდა, ყველა ერთნაირი სიკვდილით დაიღუპა და ერთად, განურჩევლად, აერია? რა არ გადაიტანა, როცა თავის თავთან მარტოობაზე ფიქრობდა, ამ უდაბურ და სევდიან ცხოვრებაზე, რომელიც არანაირ ნუგეშს არ ჰპირდებოდა — არც საუბრისგან, არც ხილვისგან; როცა, ალბათ, არც კი იცოდა, რამდენ ხანს მოუწევდა ამ საპყრობილეში ცხოვრება? სანამ წყალი ხმაურობდა და მძვინვარებდა, დღითიდღე მისი შიშიც იზრდებოდა. მართლაც, რა სასიამოვნოს ელოდა, როცა ხედავდა, რომ წყალი ასორმოცდაათი დღის განმავლობაში ერთსა და იმავე მდგომარეობაში რჩებოდა, მაღლა აწეული და ოდნავადაც არ ჩამოდიოდა? მაინც კეთილგანწყობით იტანდა თავის მდგომარეობას, რადგან იცოდა, რომ უფალი ყოვლისშემძლეა და, როგორც ბუნების შემოქმედი, ყოველივეს თავისი ნებისამებრ ქმნის და გარდაქმნის. კიდობანში ყოფნა არ ამძიმებდა, რადგან ღვთის მადლის შეწევნა ძალას უმტკიცებდა და საკმარის ნუგეშს აძლევდა, სულით დამხობისა და არაკეთილშობილური, დაბალი გრძნობებისადმი მიცემის ნებას არ რთავდა. რადგან მან წინასწარ თავისი მხრიდან მტკიცე სათნოება, მაღალი სიმართლე და ძლიერი რწმენა გამოიჩინა, უფლისგანაც უხვად ებოძა მოთმინება, მამაცობა, კეთილგანწყობა ყველაფერში, უნარი — კიდობანში ეცხოვრა, არანაირი ზიანი და მოშლილობა არ განეცადა და ცხოველებთან თანაცხოვრება არ გამძიმებოდა.
7. სათნოების ღვაწლისა და საუკუნო ჯილდოს შესახებ
სწორედ ამ მართალს მივბაძოთ ჩვენც და ვეცადოთ ყველაფერი ის აღვასრულოთ, რაც ჩვენი მხრიდან მოითხოვება, რათა ღვთის ნიჭთა ღირსნი აღმოვჩნდეთ. ის ჩვენგან საბაბს ელოდება, რომ თავისი დიდი გულუხვობა გამოავლინოს. სიზარმაცის გამო თავად თავს ნუ მოვაკლებთ მის ნიჭებს, არამედ ვისწრაფოთ და ვიშურვოთ დასაწყისის გადასადგმელად სათნოების გზაზე, რათა ზეციური შეწევნის მიღებით დასასრულამდეც მივაღწიოთ. უმაღლესი ძალის შეწევნის გარეშე ჩვენ ვერაფერ კეთილს შევძლებთ. ამრიგად, მისადმი იმედი, როგორც მტკიცე და საიმედო ღუზას (), ჩავეჭიდოთ, მას დავეყრდნოთ და სათნოების შრომას ნუ შევხედავთ, არამედ შრომის ჯილდოზე ვიფიქროთ და ამგვარად ყველაფერი კეთილგანწყობით ავიტანოთ. ვაჭარიც, ნავსადგურს რომ დატოვებს და ღია ზღვაში გავა, არა მხოლოდ ზღვის ყაჩაღებზე, გემთმსხვრევებზე, ზღვის ურჩხულებსა და ქარის შემოტევაზე, უწყვეტ ქარიშხლებსა და უბედურ შემთხვევებზე ფიქრობს, არამედ ამ საფრთხეების შემდეგ მოსალოდნელ სარგებელზეც და, იმედით გამოკვებილი, კეთილგანწყობით იტანს ყველა შემხვედრ უსიამოვნებას, ოღონდ მეტ ფულს მიიღოს და მათთან ერთად სახლში დაბრუნდეს. მიწათმოქმედიც ასევე არა მხოლოდ მიწის დამუშავების შრომაზე, ძლიერ წვიმებსა და მიწის უნაყოფობაზე, მავთულას შემოტევასა და კალიის მოსვლაზე ფიქრობს, არამედ გონებით კალოსაც წარმოიდგენს და მარცვლის ძნებსაც და ამიტომ ყველაფერს კეთილგანწყობით იტანს — მოსავლის იმედით შრომის სიმძიმეს არ გრძნობს; და თუმცა წარმატება უცნობია, მაინც, სასიამოვნო იმედებით ნუგეშცემული, სასოწარკვეთილებას არ ეძლევა, არამედ თავისი მხრიდან ყველაფერს აკეთებს, რაც საჭიროა, თავისი შრომის ჯილდოს მიღების მოლოდინში. ისევე, მეომარიც, თავის აბჯარში რომ ემზადება და საომრად ეწყობა, არა მხოლოდ ჭრილობებზე, მარცხზე, მტრის შემოტევასა და ომის სხვა უბედურებებზე ფიქრობს, არამედ გამარჯვებასა და ტროფეებსაც წარმოიდგენს და ამგვარად იარაღს აღიჭურვება; თუმცა ომის შედეგი უცნობია, მაინც, ამ ზრახვების მოშორებით და სასიამოვნო იმედების დახატვით, ყოველგვარ მხდალობას აგდებს, იარაღს იღებს და მტრის ლაშქარს ეჯახება. თუ, საყვარელნო, ვაჭარიც, მიწათმოქმედიც და მეომარიც, მიუხედავად წარმატების საეჭვოობისა, წარუმატებლობის დიდი ალბათობისა და მრავალფეროვანი დაბრკოლებებისა, რომელთა შესახებაც გსმენიათ, არ სასოწარკვეთდებიან და შრომას არ მიატოვებენ, იმედით ნუგეშცემულნი, — მაშინ ჩვენ როგორ გავიმართლებთ თავს, რომ სათნოებას უგულებელვყოფთ და მისი ყოველგვარი შრომის სიხარულით აღებას არ ვისურვებთ, მაშინ, როცა ჩვენი იმედი უეჭველია, რადგან ასეთი სიკეთენი გვაქვს აღთქმულნი და ჯილდო უსასრულოდ აღემატება ჩვენს ყველა შრომას? ისმინე ნეტარი პავლე, რას ამბობს ამდენი და ასეთი მძიმე მწუხარების, თავდასხმების, ბორკილებისა და ყოველდღიური სიკვდილების შემდეგ: „ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ" (). ყოველდღე სიკვდილს რომ მივსცემდეთ თავს — რაც, სხვათა შორის, ბუნება ვერ მიიღებს, თუმცა ნება, ბუნების მძლეველი, უფლის სახიერებით, პატივს იღებს, — მაინც ჩვენი ტანჯვა იმ სიკეთეს ვერ გაუტოლდებოდა, რომელიც ჩვენ გველოდება, და იმ დიდებას, რომელიც ჩვენში გამოცხადდება. შეხედე, რა დიდია დიდება, რომელსაც სათნოების მოქმედნი იღებენ: იგი ყველა ღვაწლს აღემატება, ვინც რა შრომაც არ უნდა გასწიოს; თუნდაც უმაღლეს სიმაღლეს მიაღწიოს, მაინც მის ქვემოთ დარჩება. მართლაც, რა შეუძლია ადამიანს ისეთი გააკეთოს, რითაც სრულად დაიმსახურებს უფლის გულუხვობას? და თუ პავლე, ასეთი დიდი და მაღალი კაცი, ამბობდა: „ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ", თუ ასე ამბობდა ის, ვინც თავის თავზე ამბობს: „მარადღე მოვკუდები" (), და: „უმეტეს მათ ყოველთასა დავშუერ" (), — მაშინ რა ვთქვათ ჩვენ, რომლებსაც სათნოებისთვის მცირე შრომის გაწევაც არ გვსურს, არამედ მუდამ მოსვენებას ვეძებთ, მხოლოდ იმას ვუყურებთ, როგორ ავიცილოთ ყოველგვარი უსიამოვნება, და ამავე დროს ვიცით, რომ შეუძლებელია იმქვეყნიური (საუკუნო) მოსვენების მიღწევა, თუ აქ მოღვაწე ცხოვრებას არ შეგვიყვარებია? მართლაც, ამქვეყნიური მწუხარებანი ღვთის სათნოყოფისკენ გვიბიძგებენ; და მცირე ღვაწლი, აქ აღსრულებული, იქ დიდ კადნიერებას გვანიჭებს, ოღონდ ამ ქვეყნიერების მოძღვრის (მოციქული პავლეს) შეგონებას მივყვეთ. იფიქრე, საყვარელო: ის, რაც აქ ჩვენ გვემართება, თუმცა სამწუხაროა, მაგრამ ხანმოკლეა; ხოლო სიკეთენი, რომლებიც იქ გველოდებიან, დაუსრულებელი და საუკუნოა. „რამეთუ ხილული ესე საწუთრო არს, ხოლო არა-ხილული იგი საუკუნო" (). ამრიგად, დროებითი კეთილგანწყობით ავიტანოთ და სათნოების ღვაწლს ნუ ავარიდებთ თავს, რათა საუკუნო და უცვალებელი სიკეთენი ვიგემოთ, რომელთა ღირსნიც ყველანი გავხდეთ — ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.