📋 სარჩევი
1. ღვთის სახიერება თვით სასჯელში
ახლა წაკითხულ სიტყვებში გამოცხადებულია დიდი და გამოუთქმელი სიყვარული და უსაზღვრო სახიერება, რომელსაც ღმერთი აჩვენებს არა მხოლოდ ამ გონიერი არსების, ანუ ადამიანის, არამედ ყველა უტყვი ცხოველის მიმართაც. ვინაიდან ყოველივეს შემოქმედია, იგი თავის სახიერებასაც ყველა თავის ქმნილებაზე ავრცელებს და ყოველნაირად გვაჩვენებს, რა მზრუნველობა აქვს ადამიანთა მოდგმის მიმართ და რომ თავიდანვე, დასაბამიდანვე ყოველივე ჩვენი ცხონებისთვის აკეთებდა. ასე რომ, ურტყამს თუ სჯის, ერთსაც და მეორესაც ერთი და იგივე სახიერებით აკეთებს. სასჯელს იგი არა ვნებითა და რისხვით აგზავნის, არამედ უკეთურების აღკვეთის სურვილით, რათა ის ძალიან შორს არ გავრცელდეს. აი, ახლაც, როგორც გესმით, წარღვნა მოავლინა არა სხვა რამის გამო, არამედ ესოდენ დიდ უკეთურებაში ჩაცვენილთა მიმართ მზრუნველობით. მაშ, რა მზრუნველობაა, იტყვი, იმაში, რომ ყველა წყალში დაიღუპა? ნუ ლაპარაკობ დაუფიქრებლად, ადამიანო, არამედ მორჩილი გონებით მიიღე უფლის მიერ ქმნილი და მაშინ შეიცნობ, რაოდენ დიდი მზრუნველობაა ამაშიც. გამოუსწორებელი ცოდვილების ცოდვისგან მოწყვეტა, რომლებიც ყოველდღიურად ახალ-ახალ ჭრილობებს აყენებდნენ თავს და თავიანთ წყლულებს უკურნებელს ხდიდნენ, განა ეს უდიდესი მზრუნველობის გამოჩენა არ იყო? თავად სასჯელის სახეც განა კაცთმოყვარეობით არ არის აღსავსე? მართლაც, ადამიანები, რომლებსაც ისედაც ბუნების ვალის გადახდა ეკუთვნოდათ, სიცოცხლეს სასჯელად კარგავენ, მაგრამ ისე მსუბუქად, რომ ამას ვერც კი გრძნობენ და სასჯელს ტკივილისა და ტანჯვის გარეშე ითმენენ: რა სიბრძნესა და სახიერებას ამჟღავნებს ეს! ამასთან, თუ ღვთისმოსავი გონებით თვით მოვლენის შედეგებს განვიხილავთ, ანუ იმას, რომ ის არა მხოლოდ დასჯილთა კეთილისმყოფელი იყო, არამედ შემდგომ თაობებსაც ორი უდიდესი სიკეთე მოუტანა (მათ ჩააგონა, რომ იმავე ურჯულოებებს არ მისცემოდნენ და ასეთ მაგალითზე დაკვირვებით უფრო უმანკონი გამხდარიყვნენ), მაშ, რა მადლიერება უნდა აღვავლინოთ ღმრთის მიმართ იმისთვის, რომ შთამომავლებიც ამ ადამიანთა სასჯელითა და იმავე ბედის ეწევის შიშით დარიგდნენ, ყოველგვარი უკეთურებისა და მანკიერების საფუარი ამოძირკვდა და შთამომავლებს არც ერთი მასწავლებელი არ დარჩათ ცოდვისა და ბოროტებისკენ? ხედავ, როგორ არის თვით ღვთის მიერ მოვლინებული სასჯელებიც უფრო მეტად ქველმოქმედება და განსაკუთრებით ამტკიცებს მის მზრუნველობას ადამიანთა მოდგმის მიმართ? და თუ ვინმე ამ საგანს (ანუ ადამიანურ არსებობას) თავიდანვე გაადევნებს თვალს, დაინახავს, რომ ღმერთი ამავე მიზნით აგზავნიდა ცოდვილებზე ყველა სასჯელს. ისევე ადამი, როცა შესცოდა, ღმერთმა სამოთხიდან განდევნა, არა მხოლოდ დასასჯელად, არამედ ქველმოქმედების გასაწევადაც. რა ქველმოქმედება, იტყვი, სამოთხისეული ცხოვრების დაკარგვა? ნუ უყურებ მოვლენებს ზედაპირულად, საყვარელო, და ნუ სწრაფად განსჯი ღვთის საქმეებს, არამედ ჩაწვდი მისი დიდი სახიერების სიღრმეს და დაინახავ, რომ ყოველივეს ამ მიზნისთვის აკეთებს. მითხარი, რამდენს არ მიაღწევდა ადამი, თუკი ურჩობის შემდეგაც იმავე სიკეთეებით ისარგებლებდა? თუ უკვე ესოდენ მრავალი აღთქმის შემდეგ მან მოატყუა თავი გველის მოტყუებით, მიიღო ეშმაკის ბოროტი რჩევა, რომელმაც ღმერთთან თანასწორობის იმედით აამაყა და ურჩობის ცოდვაში ჩააგდო, მაშ, ამ ცოდვის ჩადენის შემდეგაც რომ იმავე ღირსებასა და საცხოვრებელში დარჩენილიყო, განა მით უმეტეს არ ჩათვლიდა ამ ბოროტ დემონს მეტი ნდობის გირსად, ვიდრე ყოველივეს შემოქმედს, და უფრო მეტად არ ამაღლდებოდა თავისი თავის შესახებ, ვიდრე ჯეროდა? ასეთია ადამიანის ბუნება: როცა ის, ცოდვას რომ სჩადის, არ იზღუდება, არამედ თავისუფლებით სარგებლობს, სულ უფრო შორს მიდის და უფსკრულში ეშვება. თუმცა, სხვაგვარადაც შემიძლია დავამტკიცო, რომ ღმერთმა ადამს სამოთხიდან გამოსვლა უბრძანა და სიკვდილის სასჯელი მისცა კაცთმოყვარეობის გამოჩენის სურვილით: სამოთხიდან განდევნითა და მის ახლოს დასახლებით ის უფრო კეთილგონიერი და ფრთხილი გახადა მომავლისთვის, თავად გამოცდილებით დაარწმუნა მაცთურის მზაკვრობაში. ხოლო სიკვდილის სასჯელი იმისთვის მისცა, რათა მას, ურჩობით ცოდვისადმი დამნაშავე გახდა რა, უსასრულოდ არ ეცოდა. მაშ, ცხადი არ არის შენთვის, რომ ყოველივე ეს — სამოთხიდან განდევნაც და სიკვდილით დასჯაც — უდიდესი კაცთმოყვარეობის საქმე იყო? სხვა რამესაც შემიძლია დავამატო. კერძოდ რას? იმას, რომ ადამს ამ სასჯელს რომ ადებდა, ღმერთმა მისი კეთილისმყოფელი შედეგები მასზე არ შეაჩერა, არამედ სურდა, რომ მისი ბედით შთამომავლებიც დარიგებულიყვნენ. მართლაც, თუ ამის შემდეგაც ადამის ძემ, კაინმა, თუმცა თვალწინ ჰქონდა მამის სამოთხიდან განდევნა, ამ გამოუთქმელი დიდების დაკარგვა და ის საშინელი წყევლა, რომელმაც თქვა: "მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე"(), და მიუხედავად ამისა არ დარიგდა, არამედ უფრო მძიმე ცოდვაში ჩავარდა, მაშ, რა სიშმაგემდე არ მივიდოდა, მამის ამბავი რომ არ სცოდნოდა? და აი, რაც განსაკუთრებით საკვირველია: ამ ესოდენ დიდ ცოდვილსაც, რომელმაც ბილწი მკვლელობით შეიბილწა ხელი, უფალმა სასჯელი კაცთმოყვარეობასთან ერთად მისცა.
2. კაინის ცოდვა და მიტევების საზომი
რათა შეიცნო ღვთის სახიერების სიდიადე კაინთან მომხდარიდან: უფალმა, როცა კაინმა მის წინაშე შესცოდა და მსხვერპლის შეწირვა გადაწყვიტა, მაგრამ დიდი დაუდევრობა გამოიჩინა, ანუ სათანადო არჩევანი არ გააკეთა, არამედ უბრალოდ, რაც მოხვდა, ის მოიტანა, უფალმა ამის გამო არაფერი უსიამოვნო და საყვედურიანი უთხრა, თუმცა ეს არცთუ უმნიშვნელო ცოდვა იყო, არამედ ძალიან დიდი. მართლაც, თუ მსგავსი ადამიანების პატივისცემის მსურველნი მათ პირველსა და საუკეთესოს უთმობენ და ცდილობენ წარუდგინონ ის, რასაც ყველაფერზე მეტად აფასებენ, მაშ, როგორ არ ეკუთვნოდა კაინს, რომელიც ადამიანი იყო და ღმერთს სწირავდა მსხვერპლს, ყველაზე საუკეთესო და ძვირფასი შეეწირა? მაგრამ, თუმცა ასე მძიმედ შესცოდა და ასეთი დაუდევრობა გამოიჩინა, ღმერთმა მისგან მაინც არ მოჰკითხა და არ დასაჯა ამის გამო, არამედ ძალიან მშვიდად ესაუბრა, როგორც მეგობარი მეგობარს, და უთხრა: "სცოდე დაყუდენ" (). მან მხოლოდ ცოდვაზე მიუთითა და ურჩია, უფრო შორს არ წასულიყო. ხედავ, რა არაჩვეულებრივი სახიერებაა! უფრო მეტიც: როცა მან არა თუ ესოდენ მოწყალება არ გამოიყენა, არამედ წინანდელს კიდევ უფრო დიდი ცოდვა დაამატა და ძმის მკვლელობას შეუდგა, ღმერთი აქაც დიდ სულგრძელობას იჩენს, იმიტომაც ჯერ ეკითხება და გამართლების შემთხვევას აძლევს; როცა კი ის შეუპოვრად დარჩა, მაშინ უკვე მის დასარიგებლად სასჯელს ადებს, თუმცა ისეთს, რომელიც სიყვარულით იყო შერბილებული.
ხედავ, როგორ აპატია ღმერთმა კაინს, როცა მან მის წინაშე ჩაიდინა ცოდვა, და არცთუ უმნიშვნელო; როცა კი მან ხელი აღმართა თავისი ძმის წინააღმდეგ, მაშინ მსჯავრი დასდო და დაწყევლა? ასეა, ახლა ჩვენც ასე მოვიქცეთ, ჩვენი უფლის მიბაძვით: ჩვენს წინააღმდეგ ჩადენილ ცოდვებს ვაპატიოთ და მოწყალება გამოვიჩინოთ ჩვენი შეურაცხმყოფელთა მიმართ; ხოლო როცა ცოდვა ღმერთის წინააღმდეგ იქნება ჩადენილი, მაშინ მკაცრნი ვიყოთ. მაგრამ არ ვიცი, როგორ ვაკეთებთ ყოველივეს პირიქით: ღმერთის წინააღმდეგ ჩადენილი ცოდვების მიმართ სულაც არ ვართ მკაცრნი, ხოლო როცა ჩვენ შეგვაწყენენ თუნდაც ცოტათი, მაშინ მკაცრად მოვიკითხავთ და ვამხელთ, იმაზე არ ვფიქრობთ, რომ ამ გზით კიდევ უფრო მეტად ვამრისხებთ ჩვენს წინააღმდეგ მოწყალე უფალს. ხოლო რომ ღმერთს ჩვეულად აქვს მის წინააღმდეგ ჩადენილი ცოდვების მიტევება, მაგრამ მოყვასის წინააღმდეგ ჩადენილ ცოდვებზე მკაცრად მოკითხვა, მოისმინე ნეტარი პავლე, რომელიც ამბობს: "უკუეთუ ძმასა ვისმე ესუას ცოლი ურწმუნოჲ და მას ჯერ-უჩნდეს ყოფაჲ მის თანა, ნუ დაუტეობნ ცოლსა მას. და დედაკაცსა თუ ესუას ქმარი ურწმუნოჲ და მას ჯერ-უჩნდეს ყოფაჲ მის თანა, ნუ დაუტევებნ ქმარსა მას" (). ხედავ, რა მოწყალებაა! ქმარი შენი წარმართი, ურწმუნო იყოს, მაგრამ თუ შენთან ცხოვრება სურს, ნუ დატოვებ მას. და კვლავ: ცოლი შენი, ამბობს, წარმართი, ურწმუნო იყოს, მაგრამ თუ შენთან ცხოვრება სურს, ნუ მოიშორებ მას. "რამეთუ რაჲ იცი, დედაკაცო, აცხოვნო თუ ქმარი შენი? ანუ შენ რაჲ იცი, მამაკაცო, აცხოვნო თუ ცოლი შენი?" (). შეხედე, როგორ არ აბრკოლებს ღმერთი მის მიმართ ურწმუნო ქმრის ან ცოლის კანონიერ თანაცხოვრებაში მიღებას. მოისმინე ახლა, რას ეუბნება თავად ქრისტე მოწაფეებს: "ხოლო მე გეტყჳ თქუენ, რამეთუ ყოველმან რომელმან განუტეოს ცოლი თჳსი თჳნიერ სიტყჳსა სიძვისა, მან ამრუშა იგი; და რომელმან განტევებული შეირთოს, მანცა იმრუშა" (). არაჩვეულებრივი სახიერება! ცოლი შენი, ამბობს, წარმართი ან ურწმუნო იყოს, თუ მხოლოდ შენთან ცხოვრება სურს, ნუ განეშორები მას; მაგრამ თუ ის შენს წინააღმდეგ შესცოდებს და, ქორწინების აღთქმის დავიწყებით, სხვებს გარჩევნის, შენ ნებადართული გაქვს, უარყო და გააძევო. ამაზე ფიქრით, ჩვენც ვეცადოთ უფალს მისი ჩვენდამი მოწყალებისთვის მივაგოთ და, ვინაიდან ის ხალისით აპატიებს ცოდვებს, რომლებიც მის წინააღმდეგ არის ჩადენილი, ხოლო ჩვენს წინააღმდეგ ჩადენილ ცოდვებზე დიდი მკაცრობით მოიკითხავს, ზუსტად ისევე მოვიქცეთ ჩვენც: რაშიც არ უნდა შეგვცოდონ მოყვასებმა, ყოველივეს ვაპატიოთ; ხოლო ღმერთის წინააღმდეგ ჩადენილ ცოდვებზე მკაცრად ვიკითხოთ. ესეც ჩვენ უდიდეს სარგებელს მოგვიტანს და გამოსასწორებელთაც ბევრ სიკეთეს გაუკეთებს. შეიძლება, ჩვენი შესავალი დღეს ძალიან ვრცელი გამოვიდა. მაგრამ რა ვქნა? ეს განზრახ არ მოხდა, არამედ სიტყვის დენამ გამიტაცა.
ვინაიდან მთელი ჩვენი საუბარი წარღვნაზეა, ჩვენც უნდა დაგვემტკიცებინა, საყვარელნო, რომ ღვთის მიერ მოვლინებული სასჯელებიც უფრო მისი კაცთმოყვარეობის გამოვლინებაა, ვიდრე სასჯელი; ზუსტად ისეა ამ წარღვნასთანაც. უფალი, როგორც შვილთმოყვარე მამა, ყოველივეს ჩვენი მოდგმის მიმართ მზრუნველობით აკეთებს. ხოლო რათა მისი სიყვარულის სიდიადე დღეს ჩვენთვის შეთავაზებულული საკითხავიდანაც შეიცნო, მოვისმინოთ თავად საღვთო წერილის სიტყვები. გუშინ ნეტარმა მოსემ გვამცნო, რომ "ამაღლდა წყალი ქუეყანასა ზედა ასერგასის დღე" (); აქ შეჩერდა ჩვენი სწავლება; დღეს ის ამბობს: "და მოეჴსენა ღმერთსა ნოესი და ყოველთა მჴეცთა, და ყოველთა საცხოვართა, და ყოველთა მფრინველთა და ყოველთა ქუეწარმავალთა, რაოდენნი იყვნეს მის თანა კიდობანსა შინა" ().
3. „მოეხსენა ღმერთსა ნოესი" — ნოეს რწმენა და მოთმინება (8:1-3)
შეხედე აქაც, რა მოწყალებაა საღვთო წერილისა! "მოეჴსენა, — ამბობს, — ღმერთსა". მოდით, საყვარელნო, ეს სიტყვები ღვთისშვენიერად გავიგოთ და არა იმ უხეში აზრით, რომლის მიხედვითაც ჩვენი უძლური ბუნება ჩვეულად ხვდება. ეს გამოთქმა — "მოეჴსენა" — ღვთის გამოუთქმელი არსების მიმართ უღირსია, მაგრამ ჩვენი უძლურების გათვალისწინებით შესაფერისად არის ნახმარი. "მოეჴსენა, — ამბობს, — ღმერთსა ნოესი". ზემოთ წერილმა, როგორც უკვე განვუმარტეთ, საყვარელნო, გვითხრა, რომ ორმოცი დღისა და ამდენივე ღამის განმავლობაში წვიმდა, ასერგასისი დღის განმავლობაში კი წყალი, რომელიც მთებზე თხუთმეტი წყრთით ამაღლდა, ერთსა და იმავე სიმაღლეზე იდგა და რომ ამ დროს მართალი კიდობანში იმყოფებოდა, სუფთა ჰაერით სუნთქვასაც ვერ ახერხებდა, რადგან მასთან ერთად ყველა უტყვი ცხოველიც იყო. ამიტომაც ამბობს ახლა: "მოეჴსენა ღმერთსა ნოესი". რას ნიშნავს "მოეჴსენა"? შეიწყალა, ანუ ღმერთმა მართალი, რომელიც კიდობანში ცხოვრობდა; შეიბრალა იგი, როცა ესოდენ მწუხარე და ძნელ მდგომარეობაში იყო და არ იცოდა, რით დამთავრდებოდა მისი უბედურებანი. მართლაც, დაფიქრდი, რა ზრახვები აღელვებდა ორმოცი დღისა და ორმოცი ღამის შემდეგ, რომლის განმავლობაშიც წყალი ძლიერ მატულობდა, როცა ხედავდა, რომ ასერგასისი დღის მანძილზე ის ერთსა და იმავე სიმაღლეზე იდგა და სრულებით არ იკლებდა; და რაც კიდევ უფრო მძიმე იყო — კიდობანში გამოკეტილი, თავისი თვალით ვერც კი შეხედავდა, რა ხდებოდა, და ვერ ხედავდა რა თავს დატეხილ უბედურებებს, კიდევ უფრო მეტ მწუხარებას განიცდიდა და ყოველდღე უფრო დიდ უბედურებებს მოელოდა. ჩემ მხრივ კი, მაკვირვებს, როგორ არ დაეცა სასოწარკვეთილების ტვირთის ქვეშ, ვფიქრობდი რა ადამიანთა მოდგმის წარწყმედაზე, საკუთარ მარტოობაზე და კიდობანში მძიმე ცხოვრებაზე. მაგრამ ყოველივე კეთილის მიზეზი მისთვის ღვთის რწმენა იყო, რომლითაც ყოველივე მხნედ გაუძლო და გადაიტანა, და, იმედით საზრდოობდა რა, არანაირ უსიამოვნებას არ გრძნობდა. მაშ, ვინაიდან ნოემ თავისი მხრიდან ყოველივე გააკეთა — გამოიჩინა დიდი რწმენა და აჩვენა მტკიცე მამაცობა და მოთმინება — შეხედე, რა დიდია მის მიმართ ყოვლად კეთილი ღმერთის სიყვარული. "მოეჴსენა ღმერთსა ნოესი". უმიზეზოდ არ თქვა საღვთო წერილმა "მოეჴსენა"; არამედ, ვინაიდან ზემოთ გვაჩვენა თავად ღმერთის მოწმობა მართლის შესახებ, რომელმაც თქვა: "შევედ... კიდობნად, რამეთუ შენ გიხილე მართლად... ნათესავსა ამას შინა" (), ამიტომ ახლა ამბობს: "მოეჴსენა ღმერთსა ნოესი", ანუ გაიხსენა ის მოწმობა, რომელიც თავადვე მისცა მას, და არ დატოვა დიდხანს მართალი ყურადღების გარეშე, არამედ მოითმინა მანამ, სანამ ის შეძლებდა ასეთი მდგომარეობის გაძლებას, და ბოლოს მიანიჭა თავისი მადლი. ასე, იცის რა ჩვენი ბუნების უძლურება, უფალი, თუ როდესმე ჩვენ რაიმე განსაცდელში ჩაგვიშვებს, მას იქამდე ახანგრძლივებს, სანამ ჩვენ, როგორც მან იცის, გავუძლებთ, რათა შემდეგ ჩვენც მოთმინებისთვის შესაფერისი ჯილდო მოგვანიჭოს და საკუთარი კაცთმოყვარეობა გამოავლინოს, რის შესახებაც პავლეც ამბობს: "სარწმუნო არს ღმერთი, რომელმან არა გიტევნეს თქუენ განცდად უფროჲს ძალისა თქუენისა, არამედ ყოს განსაცდელისა თანა გამოყვანებაჲცა, რაჲთა შეუძლოდ დათმენად" (). ვინაიდან ეს მართალიც სიმტკიცესა და მოთმინებას იჩენდა, ღვთის რწმენით რომ გაუძლო კიდობანში ყოფნას, ამიტომ ნათქვამია: "მოეჴსენა ღმერთსა ნოესი". შემდეგ, რათა მისი სიყვარულის უფსკრული შეიცნო, საღვთო წერილი დასძენს: "და ყოველთა მჴეცთა, და ყოველთა საცხოვართა, და ყოველთა მფრინველთა და ყოველთა ქუეწარმავალთა, რაოდენნი იყვნეს მის თანა კიდობანსა შინა".
შეხედე, როგორ აკეთებს ყოველივეს ადამიანის პატივისცემით! როცა ადამიანები წარღვნისგან იღუპებოდნენ, მათთან ერთად ყველა უტყვი ცხოველიც დაღუპა: ისევე ახლაც, სურს რა თავისი სიყვარულის გამოჩენა მართლის მიმართ, მისი პატივისცემით თავის სახიერებას უტყვ ცხოველებზეც, მხეცებზეც, ფრინველებზეც და ქვეწარმავლებზეც ავრცელებს. "მოეჴსენა, — ამბობს, — ღმერთსა ნოესი და ყოველთა მჴეცთა, და ყოველთა საცხოვართა... და... რაოდენნი იყვნეს მის თანა კიდობანსა შინა: და მოაწია ღმერთმან სული ქუეყანასა ზედა და მოაკლდა წყალი". ნოე და მასთან ერთად კიდობანში მყოფნი რომ გაიხსენა, ამბობს, ღმერთმა ბრძანა წყლის დენის შეჩერება, რათა თანდათანობით გამოეჩინა თავისი კაცთმოყვარეობა, მართალს საბოლოოდ შვება მიეცა, დაემშვიდებინა ზრახვების მღელვარებისგან და სინათლითა და ჰაერით ტკბობის უფლება მიეცა.
"და მოაწია ღმერთმან, — ამბობს, — სული ქუეყანასა ზედა და მოაკლდა წყალი. და დასწყდეს წყარონი უფსკრულისანი და საქანელნი ცისანი" (). შეხედე, როგორ ლაპარაკობს წერილი ყოველივეზე ადამიანურად. "დასწყდეს, — ამბობს, — წყარონი უფსკრულისანი და საქანელნი ცისანი, მოაკლდა წყალი, მავალი ქუეყანისაგან". თითქოს ასე ამბობს: მოისურვა უფალმა და წყალმა ისევ თავის ადგილს დაიკავა; უკვე აღარ მატულობდა, არამედ თანდათან იკლებდა. "და შემცირდებოდა წყალი შემდგომად ასერგასისთა დღეთასა" (). რომელ გონებას შეუძლია ოდესმე ეს გაიგოს? დავუშვათ, წვიმა შეწყდა, წყარონი აღარ მოდიოდა და ცის საქანელნი დაიკეტა, მაგრამ როგორ მოაკლდა ესოდენ დიდი წყალი? ყოველივე უფსკრული იყო: მაშ, წყლის ესოდენ დიდი სიუხვე როგორ დაიწყო კლება? ვის შეუძლია ეს ადამიანური გონებით ახსნას? მაშ, რა ვთქვათ? ყოველივე ღვთის ბრძანებით სრულდებოდა.
4. კიდობანი არარატზე, ყორანი და მტრედი (8:4-13)
ნუ გამოვიძიებთ ჩვენც, როგორ მოხდა ეს, არამედ მხოლოდ ვირწმუნოთ, რომ ღმერთმა ბრძანა და უფსკრული მაღლა ავიდა; ბრძანა და მისი დინება შეჩერდა და თავის ადგილზე დაბრუნდა, რომელიც მხოლოდ თავად უფალმა იცის, მისმა შემქმნელმა. "და დადგა, — ნათქვამია, — კიდობანი თთუესა მეშჳდესა ოცდაშჳდისა მის თთჳსასა მთათა ზედა არარატისასა. ხოლო წყალი... შემცირდებოდა ვიდრე მეათედ თთუემდე და მეთერთმეტესა თთუესა, პირველსა თთჳსასა, გამოჩნდეს თავნი მთათანი" (). შეხედე, როგორ უეცრად მოხდა ცვლილება და რამდენი მოაკლდა წყალს, ისე რომ კიდობანი მთებზე დადგა. ზემოთ წერილი ამბობდა, რომ წყალი მთებზე თხუთმეტი წყრთით ამაღლდა, ახლა კი ამბობს, რომ "დადგა კიდობანი მთათა ზედა არარატისასა", რომ წყალი ამის შემდეგ თანდათანობით მეათე თვემდე იკლებდა, მეათე თვეში კი მთების მწვერვალები უკვე გამოჩნდა. დაფიქრდი ამასთან, რა სიმტკიცე აქვს მართალს, რომ ამდენი თვის განმავლობაში გაუძლო, თითქოს ბნელში გამოკეტილი იყო. "ხოლო იყო, შემდგომად ორმეოცთა დღეთასა განაღო ნოე კარი კიდობნისა, რომელ ქმნა, და განავლინა ყორანი ხილვად, უკუეთუ მოაკლდა წყალი" (). შეხედე, მართალი ჯერ კიდევ ვერ ბედავს თავად შეხედოს, არამედ ყორანი გამოუშვა, რათა მისი საშუალებით გაეგო, შეიძლებოდა თუ არა რაიმე კეთილი ცვლილების მოლოდინი. "და განსრული ყორანი, — ნათქვამია, — არა კუალად იქცა ვიდრე განჴმობადმდე წყლისა ქუეყანისაგან" (). საღვთო წერილმა აქ "ვიდრე" იმიტომ არ დაამატა, რომ ყორანი მოგვიანებით კიდობანში დაბრუნდა, არამედ იმიტომ, რომ მისთვის ჩვეულია ამ გამოთქმის ასეთი ხმარება. მართლაც, ასეთი ხმარება წერილის მრავალ ადგილას შეგვიძლია ვიპოვოთ, რომლებზეც ახლა მიგითითებდით; მაგრამ, რათა ჩვენგან ყველაფრის გაგებით უზრუნველნი არ გახდეთ, თქვენვე მოგანდობთ წერილის გამოკვლევას და იმის მოძებნას, სად იყენებს ის ასეთ თავისებურებებს. ახლა კი ჩვენ უნდა ვაჩვენოთ მიზეზი, რის გამოც ეს ფრინველი კიდობანში არ დაბრუნდა. შესაძლოა, ეს უწმინდური ფრინველი კიდობნის გარეთ იმიტომ დარჩა, რომ წყლის მოკლების შემდეგ ადამიანთა და ცხოველთა გვამები დაინახა და ბუნებრივი საკვები იპოვა — და ეს თავად მართლისთვის არცთუ უმნიშვნელო საფუძველი იყო კეთილი ცვლილების იმედისთვის. ასე რომ არ ყოფილიყო, ყორანს არანაირი საზრდო რომ არ ეპოვა, კიდობანში დაბრუნდებოდა. რომ ასეა, ჩანს იქიდან, რომ მართალმა, კეთილი იმედი რომ გაუჩნდა, მტრედი გამოუშვა, ფრინველი მშვიდი და ამხანაგობის მოყვარე, რომელიც განსაკუთრებულ უბოროტობას იჩენს და არაფრით სხვით არ უყვარს კვება, თესლის გარდა, რადგან წმინდა ფრინველთა ჯიშს ეკუთვნის. "და განავლინა, — ნათქვამია, — ტრედი უკუანა მისა, უკუე-თუ მოაკლდა წყალი პირისაგან ქუეყანისა" (). "და ვერ მპოვნელი განსუენებასა ტრედი ფერჴთა მისთასა მოიქცა მისა მიმართ კიდობნად, რამეთუ წყალი იყო ყოველსა ზედა პირსა ქუეყანისასა" (). აქ კითხვა ისმის, რატომ ამბობს წმინდა წერილი, ზემოთ რომ თქვა "გამოჩნდეს თავნი მთათანი" (), ახლა რომ მტრედი, სიმშვიდე ვერ იპოვა და ნოესთან კიდობანში დაბრუნდა, "რამეთუ წყალი იყო ყოველსა ზედა პირსა ქუეყანისასა". ყურადღებით წავიკითხოთ ეს სიტყვები და მიზეზს გავიგებთ. წერილი არ თქვა მხოლოდ: ვერ "მპოვნელი განსუენებასა", არამედ დაამატა: "ფერჴთა მისთასა", რათა გვაჩვენოს, რომ თუმცა წყალი ნაწილობრივ მოაკლდა და მთების მწვერვალები გამოჩნდა, მაგრამ ეს მწვერვალებიც წყალდიდობისგან ჯერ კიდევ ტალახით იყო დაფარული ან თხევადი ლამით სავსე. ამიტომ ვერ შეძლო მტრედმა ვერც სადმე დაჯდომა და ვერც ბუნებრივი საკვები იპოვა და კიდობანში დაბრუნდა, ამით მართალს აცნობებდა, რომ დედამიწაზე ჯერ კიდევ ბევრი წყალი იყო. "და განყო ჴელი, მიიქუა იგი და შეიყუანა იგი თავისა თჳსისა თანა კიდობნად". ხედავ, რა მადლიერია ეს ფრინველი, როგორ ანიშნებდა მართალს თავისი კიდობანში დაბრუნებითა და იქ ყოფნით, რომ კიდევ ცოტა მოეთმინა. ამიტომ, "მერმე შემდგომად შჳდთა დღეთასა, — ნათქვამია, — კუალად განავლინა ტრედი კიდობნისაგან" (). "და მოაქცია მისა მიმართ ტრედმან მიმწუხრი და აქუნდა ზეთისხილისა ფურცელი რტოჲთა პირსა შინა მისსა" (). სიტყვა "მიმწუხრი" აქ უბრალოდ და უმიზნოდ არ არის ხმარებული, არამედ იმისთვის, რომ ვიცოდეთ, რომ მტრედმა კიდობნის გარეთ მთელი დღე გაატარა და ბუნებრივი საკვები რომ იპოვა, უკვე საღამოს დაბრუნდა, ზეთისხილის რტოთი ნისკარტში. ასეთია ეს ცხოველი — მშვიდი, რომელსაც ყოველთვის ამხანაგობის ყოფნა უყვარს: ამიტომაც დაბრუნდა კიდობანში და ზეთისხილის რტოთი მართალს დიდი ნუგეში მოუტანა. მაგრამ შეიძლება ვინმემ თქვას: სად იპოვა მტრედმა ზეთისხილის რტო? ყოველივე ღვთის განგების საქმე იყო: ისიც, რომ რტო იპოვა, ისიც, რომ მტრედმა ის ნისკარტში აიღო და მასთან ერთად მართალთან დაბრუნდა; მეორე მხრივ, ცნობილია, რომ ეს ზეთისხილის ხე მუდამ მწვანეა და, სავარაუდოდ, წყლის მოკლების შემდეგ ჯერ კიდევ ჰქონდა ფოთლები. "და მერმე და-ღა-ითმინა, — ნათქვამია, — შჳდ დღე... და კუალად განავლინა ტრედი და არ-ღა-რა შესძინა მოქცევად მისსა მომართ მერმე" (). შეხედე, როგორ იღებს მართალი ყოველივესგან საკმარის ნუგეშს. როგორც მტრედის ზეთისხილის რტოთი ნისკარტში დაბრუნებისას სასიამოვნო იმედი გაუჩნდა, ისე ახლაც, გამოშვებული მტრედის არდაბრუნება მისთვის ყველაზე დამაჯერებელი მოწმობა გახდა იმისა, რომ მტრედმა სრული სიმშვიდე იპოვა და წყალი სავსებით გაუჩინარდა. ამის სამართლიანობაში დასარწმუნებლად, მოისმინე, რა მოჰყვება. "და იყო, — ნათქვამია, — ექუსასსა და ერთსა წელსა ცხორებასა ნოესსა... პირველსა თთუესა, ერთსა თთჳსასა, მოაკლდა წყალი ქუეყანისაგან და აღსძარცვა ნოე სართული კიდობნისა, რომელ ქმნა, და იხილა, რამეთუ მოაკლდა წყალი პირისაგან ქუეყანისა" ().
5. ნოეს გამოსვლა კიდობნიდან და კურთხევა (8:14-19)
აქაც უნებლიეთ ვუკვირდები და ვოცდები როგორც მართლის სათნოებას, ისე უფლის კაცთმოყვარეობას. მართლაც, მითხარი, ასე დიდი ხნის შემდეგ ჰაერზე გამოვიდა რა და ცისკენ აიხედა, როგორ არ დაბრმავდა და არ დაკარგა მხედველობა? თქვენ კარგად იცით, რომ ჩვეულებრივ ასე ემართებათ ადამიანებს, რომლებიც, თუნდაც ცოტა ხანს იყვნენ ბნელ და ბუნდოვან ადგილებში, უეცრად კაშკაშა მზის სინათლეს შეხედავენ. ეს მართალი კი მთელი წლისა და ამდენი თვის განმავლობაში კიდობანში, როგორც საპყრობილეში, იმყოფებოდა და ახლა, უეცრად სრულ სინათლეზე რომ გამოვიდა, მას არაფერი მსგავსი არ განუცდია. ეს იმიტომ, რომ ღვთის მადლმა, მისი მოთმინების საზღაურად, გააძლიერა მისი სხეულის შეგრძნებები და ხორციელ სისუსტეთა მიუწვდომელი გახადა. "ხოლო მეორესა თთუესა, ოცდაშჳდსა თთჳსასა, განჴმა ქუეყანა" (). უმიზეზოდ არ აჩვენებს საღვთო წერილი ასეთ სიზუსტეს, არამედ იმისთვის, რათა ვიცოდეთ, რომ სრულად აღსრულდა, ერთი დღის სიზუსტითაც კი, ის წელიწადი, რომლის განმავლობაშიც მართლის მოთმინება გამოვლინდა და მთელი დედამიწის განწმენდა სრულად მოხდა. შემდეგ, როცა მთელმა ქმნილებამ თითქოს სიბინძურისგან განიბანა, მთელი ის ბილწება ჩამოიცილა, რომელიც ადამიანთა უღმერთოებამ მასზე წარმოშვა და მისი პირი ნათელი გახდა, მაშინ უკვე ღმერთი ბრძანებს მართალს კიდობნიდან გამოსვლას და ამ საშინელი საპყრობილიდან ათავისუფლებს. "ჰრქუა, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან ნოეს: გამოვედ... შენ და... ძენი შენნი და ცოლი შენი და ცოლნი ძეთა შენთანი... და ყოველნი მჴეცნი, რაოდენნი არიან შენ თანა, და ყოველი ჴორცი მფრინველთაგან საცხოვართამდე, და ყოველი ქუეწარმავალი მოძრავი ქუეყანასა ზედა, გამოიყუანე თავისა შენისა თანა და აღორძნდით და განმრავლდით ქუეყანასა ზედა" (). შეხედე ღვთის სახიერებას, როგორ ყოველმხრივ ანუგეშებს მართალს. ვინაიდან უფალმა უბრძანა ნოესა და ძეებს, ცოლსა და ძეთა ცოლებსა და ყველა მხეცს კიდობნიდან გამოსვლა, რათა ამანაც კი დიდი სევდა არ მოჰგვრიყო და არ შეაწუხებდა ფიქრი იმაზე, როგორ იცხოვრებდა ასეთ ვრცელ მიწაზე, როგორც უდაბნოში, მარტო, სხვა ადამიანების გარეშე, ღმერთმა, თქვა რა: "გამოვედ კიდობნიდან და ყოველი გამოიყუანე თავისა შენისა თანა", დაუმატა: "აღორძნდით და განმრავლდით ქუეყანასა ზედა". შეხედე, როგორ იღებს ამ მართალი ისევ იმ კურთხევას, რომელიც ადამმა ურჩობამდე მიიღო. როგორც ის, შექმნისთანავე, მოისმინა: "აკურთხნა იგინი ღმერთმან მეტყუელმან: აღორძნდით და განმრავლდით... და ეუფლენით... ქუეყანასა" (), ისე ეს მართალიც ახლა: "აღორძნდით და განმრავლდით ქუეყანასა ზედა", რადგან, როგორც ადამი იყო წარღვნამდე მცხოვრებთა ყველას დასაბამი და ფესვი, ისე ეს მართალიც წარღვნის შემდეგ ყველას თითქოს საფუარი, დასაბამი და ფესვი ხდება. აქედან იწყება ადამიანთა საზოგადოების მოწყობა და მთელი ბუნება თავის სილამაზეს იბრუნებს — დედამიწა, რომელიც ნაყოფიერობისკენ იღვიძებს, და ყველა სხვა ქმნილება, რომლებიც ადამიანის სამსახურისთვის არის შექმნილი. "და გამოვიდა ნოე, — ნათქვამია, — და ცოლი მისი, ძენი მისნი და ცოლნი ძეთა მისთანი... და ყოველნი მჴეცნი და ყოველნი საცხოვარნი, და ყოველი მფრინველი და ყოველი ქუეწარმავალი მოძრავი ქუეყანასა ზედა ნათესაობისაებრ მათისა გამოვიდეს კიდობნიისაგან" (). უფლის ბრძანებით, ანუ, ნოემ კურთხევა რომ მიიღო: "აღორძნდით და განმრავლდით", ყველა მასთან მყოფთან ერთად გამოვიდა კიდობნიდან. და აი, მთელ დედამიწაზე ერთი მცხოვრები იყო — მართალი ცოლით, ძეებითა და მათი ცოლებით. მაგრამ კიდობნიდან გამოსვლისთანავე ის თავის მადლიერებას გამოხატავს და უფლის მიმართ მადლობას აღავლენს როგორც წარსულისთვის, ისე მომავლისთვის. მაგრამ, თუ ინებებთ, რათა არ გავაგრძელოთ სიტყვა, მართლის მადლიერების შესახებ მსჯელობა მომდევნო დღისთვის გადავდოთ; ახლანდელი საუბარი კი აქ შევაჩეროთ და გევედრებით, საყვარელნო, მუდამ გონებაში გქონდეთ ეს ნეტარი ნოე, გულმოდგინედ შეისწავლოთ მისი სათნოების სილამაზე და მისი მიმბაძველნი იყოთ. შეხედეთ, მართლაც, რა დიდია მისი სათნოების სიმდიდრე: რამდენი დღეა უკვე მის შესახებ თხრობას ვიხილავთ და დღესაც ვერ შევძელით ამ განხილვის დასრულება. და რას ვამბობ — დასრულება? რამდენიც არ უნდა ვთქვათ, ვერ ვიტყვით ყოველივეს; არა, ბევრი ვთქვათ ჩვენ და ჩვენმა შთამომავლებმაც კი, ბოლო მაინც არ იქნება: ასეთია სათნოება. თუ გვსურს, ეს მართალი ჩვენს მთელ მოდგმას ასწავლის და სათნოებისკენ წარმართავს. მართლაც, როცა ის, ესოდენ ბევრ ბოროტ ადამიანთა შორის ცხოვრობდა რა და ერთი ადამიანიც ვერ ჰპოვა, ზნით მისი მსგავსი, ესოდენ მაღალ სათნოებას მიაღწია, მაშ, რით გავმართლდებით ჩვენ, ვისაც ასეთი დაბრკოლებები არ გვაქვს და კეთილ საქმეებს დაუდევრობას ვიჩენთ? ნუ მეტყვი მხოლოდ იმას, როგორ გაატარა მან ხუთასი წელი, უღმერთოთა მხრიდან დაცინვასა და ლანძღვას ითმენდა, არამედ იფიქრე კიდობანში მის ცხოვრებაზეც. ამ ცხოვრების ერთი წელი, მგონია, მთელ ცხოვრებას უტოლდება: ესოდენ მწუხარების გატანა უხდებოდა იქ, ისეთ სიმჭიდროვეში იმყოფებოდა, სუფთა ჰაერით სუნთქვასაც ვერ ახერხებდა და მხეცებთან და სხვა უტყვ ქმნილებებთან ერთად ცხოვრებას იძულებული იყო. და მაინც, ყველა ამ გარემოებაში მან შეინარჩუნა სულის სიმტკიცე და ნების მოუდრეკლობა და აჩვენა ღვთის რწმენა, რომლითაც ყოველივე კეთილად და მსუბუქად გადაიტანა. სწორედ ამიტომ, ვინაიდან თავისი მხრიდან ყოველივე გააკეთა, ღვთისგანაც მდიდარი საზღაური მიიღო. თუ დიდ სიმჭიდროვეშიც ითმენდა, კიდობანში ცხოვრობდა რა, სამაგიეროდ საშინელი წარღვნისა და მთელი ქვეყნის დაღუპვისგან გადარჩა; ასეთი სიმჭიდროვისა და მძიმე პატიმრობის შემდეგ თავისუფლება და სიმშვიდე მიიღო, ღვთის კურთხევით იქნა პატივდებული. შემდეგ კი მან ისევ გამოავლინა თავისი მადლიერება საქმით; ერთი სიტყვით, ყველგან ის თავად იწყებს კეთილის კეთებას. როგორც ცხოვრების პირველ ნახევარში, წარღვნამდე, სათნოებას ეძლეოდა და ბოროტთა უკეთურებისგან შორდებოდა, რის გამოც მათთან ერთად სასჯელს არ დაექვემდებარა, არამედ, ყველა წარღვნისგან, რომ დაიღუპა, მხოლოდ ის გადარჩა, ისე წარღვნის შემდეგაც გამოავლინა დიდი რწმენა და მადლიერებით გადაიტანა ცხოვრება კიდობანში, ხოლო ამის სანაცვლოდ ისევ მიიღო ღვთისგან მდიდარი ჯილდო და კიდობნიდან გამოსვლისა და პირვანდელ მდგომარეობაში დაბრუნებისთანავე ღვთის კურთხევით იქნა პატივდებული. შემდეგ მან ისევ თავისი მხრიდან მადლიერება გამოიჩინა და ძალისამებრ მადლობა აღუვლინა ღმერთს და ამისთვის კაცთმოყვარე ღვთისგან კიდევ უფრო დიდი მოწყალებით იქნა პატივდებული. ასეთია ღვთის ჩვეულება. თუ ჩვენ ჩვენი მხრიდან რაიმეს გავაკეთებთ, თუნდაც მცირეს და უმნიშვნელოს, ოღონდ კი ვქმნათ, ის ყოველთვის მდიდარ მოწყალებას მოგვანიჭებს. რათა კი ადამიანის შეწირულებების უკიდურეს სიმცირეშიც და შენი უფლის სიუხვეშიც დარწმუნდე, დაფიქრდი აი, რაზე. დავუშვათ, ჩვენ რაიმე შევწიროთ მას, მაგრამ რა შეგვიძლია წარვუდგინოთ, სიტყვიერი მადლიერების მეტი? ხოლო მისი მოწყალება ჩვენს მიმართ საქმით სრულდება. მაშ, როგორ შეადარო საქმეები სიტყვებს? ჩვენი უფალი, რომელსაც არაფრის საჭიროება არ აქვს, ჩვენგან არაფერს ითხოვს, სიტყვიერი მადლიერების გარდა; ხოლო სიტყვიერ მადლიერებასაც არა იმიტომ ითხოვს, რომ თავად საჭიროებს მას, არამედ, რათა გვასწავლოს სიკეთის მიმნიჭებლის მიმართ მადლიერნი ვიყოთ. სწორედ ამიტომ პავლეც კოლასელთა მიმართ წერდა რა, ამბობდა: "მადლის მიმცემელ იყვენით" (). მართლაც, ჩვენგან უფალი არაფერს ისე მოითხოვს, როგორც ამ სათნოებას. ნუ ვიქნებით უმადურნი და, საქმით ვიღებთ რა ქველმოქმედებას, ნუ დავიზარებთ სიტყვით მადლობის აღვლენას უფლისადმი, რადგან ამის სარგებელი ჩვენვე გვიბრუნდება. თუ წინანდელი ღვთის მოწყალებისთვის მადლიერნი ვართ, ამით ჩვენთვის საიმედო საშუალებას ვიძენთ კიდევ უფრო დიდის მისაღებად. მხოლოდ, გთხოვთ, თუ შესაძლებელია, ყოველდღე და ყოველ ჟამს ვიფიქროთ არა მხოლოდ იმ საერთო ქველმოქმედებაზე, რომელიც ყოველივეს შემოქმედმა მთელ ადამიანთა მოდგმას გაუწია, არამედ კერძო ქველმოქმედებაზეც, რომელიც თითოეულ ჩვენგანს ეძლევა.
რას ვამბობ — კერძოზე და თითოეულ ჩვენგანს ბოძებულზე? იმისთვისაც უნდა ვმადლობდეთ, რაც ჩვენდა უცნობლად ვიღებთ. ჩვენს ცხონებაზე მზრუნველი უფალი ჩვენ ბევრ ისეთ ქველმოქმედებას გვიწევს, რომელიც ჩვენ არც კი ვიცით — ხშირად საფრთხეებისგან გვიხსნის და სხვა მოწყალებასაც გვიწევს. ის კაცთმოყვარეობის წყაროა, რომელიც არასოდეს წყვეტს თავისი ნაკადების ადამიანთა მოდგმაზე დაღვრას. მაშ, თუ ამაზე ვიფიქრებთ და წინანდელი მოწყალებისთვის უფლის მიმართ მადლიერების აღვლენასაც ვეცდებით და შემდგომისთვის მადლიერებას განვიწყობთ, რათა მისი ქველმოქმედების უღირსნი არ აღმოვჩნდეთ, — მაშინ უკეთეს ცხოვრებასაც ვიცხოვრებთ და ცოდვისგანაც დავიცავთ თავს. ღვთის მოწყალებათა ხსოვნა ჩვენთვის სათნო ცხოვრების საკმარისი მოძღვარი იქნება და არ მოგვცემს, უზრუნველობასა და თვითდავიწყებაში ჩავვარდეთ და ცოდვას მივეცეთ. მართლაც, ყურადღებიანი და ფხიზელი სული მადლიერებას არა მხოლოდ მაშინ გამოხატავს, როცა საქმეები კეთილად მიდის; არა, გარემოებათა არახელსაყრელი ცვლილებაც რომ მოჰყვეს, მაშინაც ისეთივე მადლიერებას აღავლენს ღმერთის მიმართ. ამ ცვლილებით ის არ უძლურდება, არამედ მით უმეტეს მტკიცდება, ფიქრობს რა უფლის გამოუთქმელ მზრუნველობაზე და იმაზე, რომ ის, უმდიდრესი და ყოვლისშემძლე რომ არის, ჩვენდამი თავის მზრუნველობას არახელსაყრელ გარემოებებშიც გამოავლენს, თუმცა ჩვენ ამის ნათლად გაგებას ვერ ვახერხებთ.
6. მადლიერება და სათნო ცხოვრება
მაშ, ჩვენს შესახებ ყველა გარემოებას როგორც სურს, ისე მიუშვათ, ჩვენი მხრიდან კი მხოლოდ იმაზე ვიზრუნოთ, რომ უწყვეტად ვმადლობდეთ ღმერთს ყოველივეში. ჩვენ ხომ იმისთვის ვართ შექმნილნი გონიერნი და ესოდენ ავმაღლდით უტყვ ცხოველებზე, რომ ყოველივეს შემოქმედის მიმართ უწყვეტი ქებანი და დიდებანი აღვავლინოთ. მან სული ჩაგვიბერა და ენა მოგვანიჭა იმისთვის, რომ მისი ქველმოქმედება ჩვენს მიმართ ვიგრძნოთ, მისი ხელმწიფება ჩვენზე აღვიაროთ და ჩვენი მადლიერება გამოვხატოთ, და ძალისამებრ უფლის მიმართ მადლობა აღვავლინოთ. თუ ჩვენი მსგავსი ადამიანები, რომლებიც ხშირად უმნიშვნელო ქველმოქმედებას გვიწევენ, ამის სანაცვლოდ ჩვენგან მადლიერებას ითხოვენ, თუმცა არა ჩვენი მადლიერების გამო, არამედ რათა თავადაც გაითქვან ამით სახელი, მით უმეტეს ჩვენ ასე უნდა მოვიქცეთ კაცთმოყვარე ღმერთის მიმართ, რომელსაც ეს მხოლოდ ჩვენი სარგებლისთვის სურს. ადამიანებისადმი მათი ქველმოქმედებისთვის აღვლენილი მადლიერება თავად ქველმოქმედთა დიდებას ამრავლებს; ხოლო როცა კაცთმოყვარე ღმერთის მიმართ აღვავლენთ მადლიერებას, ჩვენ საკუთარ დიდებას ვამრავლებთ, რადგან ის ჩვენგან მადლიერებას არა იმიტომ ითხოვს, რომ ჩვენი დიდებისმეტყველება სჭირდებოდეს, არამედ რათა მთელი სარგებელი ჩვენვე დაგვიბრუნდეს და ჩვენ მისი უფრო დიდი მოწყალების ღირსნი გავხდეთ. მართალია, ჩვენ ღირსეულად ვერ ვუმადლობთ: მართლაც, ასეთი უძლური ბუნებით როგორ შეგვეძლო? რას ვამბობ ადამიანის ბუნებაზე? უსხეულო და უხილავ ძალებსაც კი — მთავრობათაც და ხელმწიფებათაც, ქერუბიმებსაც და სერაფიმებსაც — არ შეუძლიათ ღირსეულად მადლობისა და დიდებისმეტყველების აღვლენა. მაგრამ ჩვენი მოვალეობაა ძალისამებრ მადლიერება აღვავლინოთ და უწყვეტად ვადიდოთ ჩვენი უფალი როგორც სიტყვებით, ისე სათნო ცხოვრებით. ეს არის ყველაზე საუკეთესო დიდება, როცა უთვალავი ბაგეებით ვადიდებთ. სათნო ადამიანი ყველას, ვინც მას შეხედავს, აიძულებს, ადიდოს თავისი უფალი; ხოლო მათი დიდებისმეტყველება დიდ და გამოუთქმელ მოწყალებას მოაქცევს უფლისგან იმისკენ, ვინც მათ ამისკენ აღძრა. მაშ, რა იქნება ჩვენზე ნეტარი, თუ გადავწყვეტთ, არა მხოლოდ თავად ჩვენი ბაგეებით ვადიდოთ კეთილი ღმერთი, არამედ ყველა მოყვასსაც ჩვენთან ერთობლივი დიდებისმეტყველებისთვის ავამოძრავოთ? ასეთია სათნოების ძალა (ერთ ადამიანშიც კი), რომ შემოქმედის უთვალავი ბაგეებით დიდებას შეუძლია. ასე, საყვარელო, არაფერი შეედრება სათნო ცხოვრებას. სწორედ ამიტომ ამბობდა უფალი: "ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა" (). გინახავს, როგორ სინათლე, მხოლოდ გამოჩნდება, ბნელს აქრობს? ისე სათნოებაც თავისი გამოჩენით ცოდვას მიმოფანტავს და ცთომილების ბნელს რომ გაფანტავს, მისკენ მხედველთა სულებს დიდებისმეტყველებისთვის აღძრავს. ვეცადოთ, ჩვენი საქმეები ისე ბრწყინავდეს, რომ ჩვენი უფალი იდიდებოდეს. ქრისტემ ეს არა იმისთვის თქვა, რომ ჩვენ რაიმე ჩვენებისთვის გვეკეთებინა; არა, არამედ რათა, პატიოსნად და ღვთის ნებისამებრ ვცხოვრობდეთ რა, არავისთვის მიგვეცა ღვთის გმობის მიზეზი და ჩვენი კეთილი საქმეებით ყველა, ვინც კი გვხედავს, ყოველი ქმნილების უფლის დიდებისმეტყველებისთვის განეწყოს. მაშინ მისგან განსაკუთრულ მოწყალებასაც დავიმსახურებთ, სასჯელსაც ავირიდებთ და გამოუთქმელ სიკეთეთ მივიღებთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.