📋 სარჩევი
1. წერილი როგორც სულიერი წამალი
ჩვენ ახლა მართლის (ნოეს) შესახებ თხრობის ბოლომდე მივედით; ამიტომ, გთხოვთ, დაძაბეთ გონება და ყურადღებით მოისმინეთ ნათქვამი. დღევანდელი საკითხავიდანაც შეიძლება არცთუ მცირე და არცთუ უმნიშვნელო სარგებლის მიღება, რადგან ყველაფერი, რაც ძველ (მამებს) შეემთხვათ, თუკი ყურადღებიანი ვიქნებით, შეუძლია უდიდესი აღშენება მოგვიტანოს. სწორედ ამიტომ არის აღწერილი არა მარტო წმინდანთა სათნოებანი, არამედ მათი შეცოდებანიც, რათა ჩვენ ეს უკანასკნელნი ავარიდოთ, ხოლო პირველთ მივბაძოთ. მხოლოდ ეს არ არის: საღვთო წერილი გიჩვენებს, რომ მართალნიც ხშირად ეცემოდნენ, ხოლო ცოდვილნი დიდ გამოსწორებას იჩენდნენ, რათა იქიდანაც და აქიდანაც საკმარისი შეგონება მივიღოთ, რათა (სიკეთეში) მდგომი უზრუნველობას არ მიეცეს, ხედავს რა, რომ მართალნიც ეცემოდნენ, ხოლო ცოდვებში მყოფი არ სასოწარიკვეთოს და იცოდეს, რამდენმა (ცოდვილმა) მოინანია და (სათნოების) უმაღლეს საფეხურს მიაღწია. ამრიგად, გთხოვთ, არავინ იამაყოს, თუნდაც ბევრი კეთილი საქმე ჰქონდეს, არამედ ფრთხილად იყოს და ყურადღება მიაქციოს ნეტარი პავლეს შეგონებას, რომელიც ამბობს: «ამიერითგან, რომელი ჰგონებდეს დგომასა, ეკრძალენ, ნუუკუე დაეცეს» (). და ბოროტებათა უღრმეს ფსკერამდე ჩავარდნილიც ნუ სასოს წარიკვეთს თავისი ცხონების იმედს, არამედ ღვთის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობაზე ფიქრით ყურადღება მიაქციოს ღმერთს, რომელიც წინასწარმეტყველის პირით ამბობს: «ნუ დაცემული არ აღდგების? ანუ მიქცეული არ მოიქცევის?» (), და სხვა ადგილას: არ მსურს «სიკუდილი უშჯულოჲსაჲ», არამედ «მოქცევაჲ მისი გზისაგან ბოროტისა და ცხოვნებაჲ მისი» (). ხედავ, საყვარელო, რომ საღვთო წერილში აღწერილი ყოველივე დავიწყებას სხვა არაფრისთვის არ მიეცა, თუ არა ჩვენი სარგებლისა და კაცობრიობის ცხოვნებისთვის? ამაზე ფიქრით თითოეულმა ჩვენგანმა იქიდან შესაფერისი წამალი ამოიღოს. სწორედ ამიტომ ის ყველას შეუზღუდავად წარედგინება და ყოველ მსურველს შეუძლია იქიდან თავისი მაწუხებელი ვნების შესატყვისი წამალი ამოიღოს და სწრაფი განკურნება მიიღოს, ოღონდ მკურნალ წამალს ნუ უარყოფს, არამედ მადლიერებით მიიღებს. მართლაც, ადამიანის ბუნებას არავითარი სნეულება არ ამძიმებს — არც სულიერი, არც ხორციელი — რომელმაც წერილისგან წამალი ვერ მიიღოს. მაგალითად, ცხოვრებისეული მწუხარე გარემოებებით დაბეჩავებული ვინმე მოდის აქ, რომელთაგან დარდს მიეცა? მოსულმა მყისვე მოისმინოს წინასწარმეტყველის სიტყვები: «რად მწუხარე ხარ, სულო ჩემო, ანუ რად შემაძრწუნებ მე? ესევდ ღმერთსა, რამეთუ მე აუვარო მას, მაცხოვარსა პირისა ჩემისასა და ღმერთსა ჩემსა» () — და საკმარის ნუგეშს მიიღებს, დარდისგან სრულად თავისუფალი წავა აქედან. სხვა მწუხარებს და დარდობს, უკიდურესი სიღარიბით დატვირთული და ხედავს, როგორ არიან სხვები სიმდიდრით, ფუფუნებითა და ბრწყინვალებით გარშემორტყმულნი; მაგრამ ისიც ისმენს იმავე წინასწარმეტყველის სიტყვებს: «მიუტევე უფალსა ზრუნვა შენი და მან გამოგზარდოს შენ; და არა სცეს შერყევაჲ უკუნისამდე მართალსა» (), და კიდევ: «ნუ გეშინინ, რაჟამს განმდიდრდეს კაცი და რაჟამს განმრავლდეს პატივი სახლისა მისისა; რამეთუ არა სიკუდილსა მისსა წარიღოს მან ყოველი, არცა შთაჰყვეს დიდებაჲ მისი მის თანა» (). კიდევ სხვა დარდობს, სხვებისგან შეურაცხყოფასა და ცილისწამებას იტანს და ცხოვრებას აუტანლად მიიჩნევს, რადგან არსაიდან ადამიანურ დახმარებას ვერ იღებს; მაგრამ ისიც იმავე ნეტარი წინასწარმეტყველისგან ისწავლის, რომ ასეთ გარემოებებში ადამიანურ დახმარებას არ მიმართოს, მისი სიტყვების მოსმენით: ისინი «სიყუარულისა ჩემისა წილ მასმენდეს მე, ხოლო მე ვილოცევდ» ()
ხედავ, სად ეძებს დახმარებას? სხვები, ამბობს, ვერაგობას, ცილისწამებასა და მზაკვრობას აგებენ; ხოლო მე შეურყეველ კედელს მივმართავ, სანდო ღუზას, მშვიდ ნავსაყუდელს — ლოცვას, რომლის მეშვეობითაც ყოველი ჩემთვის ძნელი მსუბუქი და ადვილი ხდება. კიდევ სხვა უგულებელყოფასა და ზიზღს ითმენს მათგან, რომლებიც ადრე ემსახურებოდნენ, მეგობრებმა მიატოვეს, და ეს ძლიერ აწუხებს და აღელვებს მის სულს; მაგრამ ისიც, თუ ინებებს აქ მოსვლას, მოისმენს იმავე ნეტარი (დავითის) სიტყვებს: «მოყუარენი ჩემნი და მეგობარნი ჩემნი ჩემ წინაშე მომეახლნეს და დადგეს, და მახლობელნი ჩემნი შორს განდგეს ჩემგან; და მაიძულებდეს მე, რომელნი ეძიებდეს სულსა ჩემსა, და რომელნი ეძიებდეს ძჳრსა ჩემსა, იტყოდეს ამაოებასა და ზაკვასა მარადღე ზრახვიდეს» (). ხედავ, დავითის მტრები თავიანთ მზაკვრობას სიკვდილამდე განავრცობდნენ და დაუსრულებელი ომი გამოუცხადეს — სიტყვები: «მარადღე» იგივეა, რაც მთელი ცხოვრება. რას აკეთებდა დავითი, როცა ისინი ასეთ მზაკვრობას აგებდნენ მის წინააღმდეგ? «ხოლო მე», ამბობს, «ხოლო მე ვითარცა ყრუსა, არა მესმოდა, და ვითარცა უტყუმან რა არა აღაღის პირი თჳსი; და ვიქმენ მე ვითარცა კაცი უსმი, რომლისა თანა არა არს პირსა მისსა სიტყუაჲ» (). ხედავ სიბრძნისმოყვარეობის დიდ ძალას, როგორ ამარცხებდა (მტრებს) საწინააღმდეგო საშუალებებით? მტრები მზაკვრობდნენ, ხოლო ის სმენასაც კი იხშობდა, რათა საერთოდ არ მოესმინა; ისინი წუთითაც არ წყვეტდნენ ენის ლესვას, ტყუილისა და მლიქვნელობის ლაპარაკს, ხოლო ის დუმილით აწყნარებდა მათ მძვინვარებას. რატომ იქცეოდა ასე? რატომ, როცა მტრები ასე მზაკვრობდნენ მის წინააღმდეგ, ის ისე მოქმედებდა, თითქოს ყრუ და უენო ყოფილიყო, არც სმენა ჰქონოდა, არც ენა? მოისმინე, რა მიზეზს წარმოაჩენს თავად ასეთი სიბრძნისმოყვარეობისა: «არამედ მე შენ, უფალო, გესავ და შენ შეგესემინ ჩემი, უფალო ღმერთო ჩემო» (). რადგან მე, ამბობს, შენზე დავამყარე მთელი ჩემი იმედი, სრულიადაც არ ვზრუნავ იმაზე, რასაც ეს (მტრები) აკეთებენ. შენს ძალას შეუძლია ყოველივე გაფანტოს, მათი მზაკვრობა და ვერაგობა განაქარვოს და არ დაუშვას მათი ჩანაფიქრის აღსრულება.
2. წერილის კითხვის სულიერი სარგებელი
ხედავთ, როგორ შეიძლება აქ (წერილში) მიიღო ყოველ უბედურებას შესატყვისი წამალი, ადამიანის ბუნებას რომ ეწვევა, მოიშორო ყოველი ცხოვრებისეული მწუხარება და არავითარ გარემოებებში არ შეწუხდე? ამიტომ, გთხოვთ, ხშირად მოდიოდეთ აქ, ყურადღებით უსმინეთ საღვთო წერილის კითხვას და არა მარტო როცა აქ ხართ, არამედ სახლშიც აიღეთ ხელში წმინდა წიგნები და გულმოდგინედ ამოიღეთ მათგან სარგებელი. დიდია მართლაც სარგებელი, რომელიც მათგან მოდის: ჯერ ერთი, მათი კითხვით ენა იწვრთნება; შემდეგ სულიც ფრთებს იშლის და აღზევდება, რადგან სიმართლის მზის ნათელი ანათებს მას, უწმინდურ ზრახვათა სიბინძურისგან თავისუფლდება და დიდ მშვიდობასა და სიმშვიდეს გემოვნებს. რაც ხორციელი საზრდო ჩვენი ძალების შენარჩუნებისთვის არის, იგივეა (წერილის) კითხვა სულისთვის. ის სულიერი საზრდოა, რომელიც გონებას აძლიერებს და სულს მტკიცეს, მყარსა და ბრძენს ხდის, უგუნურ ვნებებს არ აძლევს მისი წაღების ნებას, პირიქით, ფრენას უმსუბუქებს და, ასე ვთქვათ, თვით ცამდე ამაღლებს. ნუ დაუდევრობთ, გთხოვთ, ასეთი სარგებლის მიმართ, არამედ სახლშიც საღვთო წერილის ყურადღებით კითხვით ვიყოთ დაკავებულნი და აქ (ეკლესიაში) მოსულნი ცარიელ და უსარგებლო საუბრებს დროს ნუ მოვანდომებთ, არამედ რისთვისაც მოვედით, იმას მივაქციოთ მთელი ყურადღება და მოვისმინოთ საკითხავი, რათა რაიმე შეძენით წავიდეთ აქედან. თუკი თქვენ, აქ მოსულნი, შეუფერებელი და ცარიელი საუბრებით დროს ატარებთ და არავითარი შეძენის გარეშე მიდიხართ სახლში, რა სარგებელი იქნება ამისგან? უცნაური არ იქნება, რომ როცა ცხოვრებისეულ ბაზარზე მისულნი ცდილობენ, ყველაფერი მოიტანონ სახლში, რაც კი ამ ბაზარზე შეიძლება მიიღო, თუნდაც ფულის ხარჯვით; ხოლო აქ, ამ სულიერ ბაზარზე მოსულნი, არ დაიხარჯონ ყოველგვარი ძალისხმევით, რათა რაიმე სასარგებლო მიიღონ და სულში შეინახონ, მით უმეტეს, რომ ამისთვის ფულის დახარჯვა არ არის საჭირო, არამედ მხოლოდ გულმოდგინება და სულიერი მზადყოფნა უნდა გამოიჩინო? ამრიგად, რომ ცხოვრებისეულ ბაზრებზე დამსწრეთა უარესნი არ ვიყოთ, ვეცადოთ, დიდი მზრუნველობა და ფხიზელი ყურადღება გამოვიჩინოთ, რათა აქედან ისეთი მარაგით წავიდეთ, რომელიც საკმარისი იქნება არა მარტო ჩვენთვის, არამედ სხვებისთვისაც, რათა შევძლოთ ცოლის, მსახურთა, მეზობლებისა, მეგობრისა და მტრის გამოსწორებაც კი. ასეთია სულიერი სწავლება, რომ ყველას ერთნაირად და განურჩევლად წარედგინება, თუკი ვინმე მოყვასს არ აჯობებს დაძაბული ყურადღებითა და მხურვალე გულმოდგინებით. ამრიგად, თუ ასეთია აქ წარმოდგენილი სწავლების სარგებელი, ავხსნათ დღევანდელი საკითხავი და, მისგან სარგებელი ამოვიღოთ რა, ასე დავბრუნდეთ სახლში.
«და იწყო», ამბობს წერილი, «ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო» (). შეხედე, რა სარგებლის მომტანი შეიძლება იყოს ჩვენთვის ამ საკითხავის თავიც კი. მართლაც, როცა მოვისმენთ, რომ მართალმა კაცმა, სრულყოფილმა, ზეციურ მოწმობას მიღებულმა, ღვინო სვა და დათვრა, როგორ არ ვეცდებით ჩვენ, ასე მრავალ და სხვადასხვა ცოდვაში ჩაფლულნი, ყოველი ძალისხმევით ავარიდოთ თავი დამღუპველ სიმთვრალეს? ხომ არაა ერთნაირი ბრალი იმისა, რომ ეს მართალი ამ მანკიერებს დაექვემდებარა, და იმისა, რომ ჩვენ მასში ვვარდებით. ბევრი გარემოებაა, რაც მას (მართალს) შესაწყნარებელს ხდის. ამას ვამბობ, არა სიმთვრალის დასაცავად, არამედ იმის ასახსნელად, რომ მართალმა არა თავშეუკავებლობით შესცოდა, არამედ უცოდინრობით. და, რომ ერთბაშად არ მიეახლა ღვინის ხმარებას, მოისმინე, როგორ ამბობს ამის შესახებ თავად წერილი და იცავს მას შემდეგი სიტყვებით: «და იწყო ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო». ეს გამოთქმა, «იწყო», თავისთავად აჩვენებს, რომ მან ღვინის ხმარებას დაუდო დასაბამი და სრული უცოდინრობით და ღვინის ხმარების ზომის უცოდინრობით დათვრა. ამასთან, (შეიძლება ითქვას) ისიც, რომ მან, დიდ მწუხარებას რომ განიცდიდა, ნუგეშისცემა ისურვა მისგან, როგორც ბრძენიც ამბობს: «და მიეცემის სიმთრვალე მწუხარეთა და ღჳნო სუმად ლმობიერთა» (), ამით აჩვენებს რა, რომ მწუხარების წინააღმდეგ არაფერია ისეთი სასარგებლო წამალი, როგორც ღვინის ხმარება, ოღონდ უზომოება მისგან მომდინარე სარგებელს ნუ გააქარწყლებს. და, რომ ეს მართალი მწუხარებასა და დარდში იმყოფებოდა, ასეთ უზომო უდაბნოში რომ ხედავდა თავს, თვალწინ ჰქონდა ადამიანთა და საქონლის, მხეცთა გადაყრილი გვამები და მიწა, რომელიც ყველასთვის საერთო სამარხი გახდა — ვინ ეკამათება ამას? წინასწარმეტყველებისა და ყველა მართლისთვის დამახასიათებელია მწუხარება არა მარტო ახლობლებისთვის, არამედ სხვა ადამიანებისთვისაც. ვისაც მოისურვებს გახსენება, დაინახავს, რომ ყველა მათგანი ასეთ თანალმობას იჩენდა. ასე, მოისმენს, რომ ესაია ამბობს: «ამისთჳს ვთქუ: ფლობილ-მყავთ მე, მწარედ ვიტირო. ნუ განსძლიერდებით ნუგეშინის-ცემად ჩემდა, შემუსრვასა ზედა ასულისა ერისა ჩემისასა» (); იერემია: «ვინ მოსცეს თავსა ჩემსა წყალი და თუალთა ჩემთა წყაროჲ ცრემლთაჲ?» (); ეზეკიელი: «ვაჲ მე, ადონაჲ უფალო, აღჰჴოც შენ ნეშტთა ისრაჱლისათა» (); რომ დანიელი ტირის და ამბობს: არარაობამდე დაგვიყვანეს ყველა ხალხში; ამოსი: «შეინანე, უფალო, ამას ზედა» (); ამბაკუმი: «რაჲსათჳს მიჩუენენ მე ტკივილნი და შრომანი», და სხვა ადგილას: «და ჰყოფ კაცთა, ვითარცა თევზთა ზღჳსათა» (ამბ 1:3,14); მოისმენს ასევე, რომ უნეტარესი მოსეც ამბობს: «უკუეთუ არა, აღმჴოცე მეცა წიგნსა მისგან, რომელსა დამწერე» (); იგივე, როცა ღმერთმა აღუთქვა, მრავალრიცხოვანი ხალხის ბელადად გახდომა და უთხრა: «და აწ მიტევე მე... და აღვჴოცნე იგინი და გყო შენ ნათესავად დიდად» (), არც ამას დაეთანხმა, არამედ ისურვა ებრაელთა წინამძღოლი დარჩენილიყო. და ქვეყნიერების მოძღვარი, ნეტარი პავლე, ამბობს: «რამეთუ ვილოცევდ მე შეჩუენებულ-ყოფად თავსა ჩემსა ქრისტესგან ძმათა ჩემთათჳს და ნათესავთა ჩემთა ჴორციელად» ().
3. ნოეს სიმთვრალე და ღვინის წარმოშობა (9:20-21)
ხედავთ, როგორ იჩენდა თითოეული მართალი ახლობლების მიმართ დიდ თანალმობას? წარმოიდგინეთ ამ მართლის (ნოეს) მდგომარეობა და განსაჯეთ, რამდენს უნდა ეტანჯა და ემწუხარა, ესოდენ საზარელ უდაბნოს რომ ხედავდა, ხედავდა, რომ იგივე მიწა, რომელიც ადრე ამდენი მცენარით იყო დაფარული და ყვავილებით შემკული, უეცრად თითქოს გადაპარსული იყო და შიშველი და უდაბური გახდა. ამრიგად, როცა მას დიდი მწუხარება ამძიმებდა, ოდნავ მაინც ნუგეშისცემის სურვილით მიწათმოქმედებას მიმართავს, როგორც წერილიც ამბობს: «და იწყო ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი».
აქ კი შესაფერისია ვიკითხოთ: მხოლოდ ახლა თუ გამოიგონა ეს მცენარე (ვაზი), თუ ის თავიდანვე იყო შექმნილი? უნდა ვიფიქროთ, რომ ის თავიდანვე, მეექვსე დღეს იყო შექმნილი, როცა «იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ. ფრიად» (), რადგან ღმერთმა, ნათქვამია, «განასრულა ღმერთმან... საქმენი მისნი, რომელნი ქმნნა» (), მხოლოდ ამ მცენარის გამოყენება არ იყო ცნობილი. ეს მცენარე და მისი ნაყოფი თუ ადამიანებისთვის თავიდანვე ცნობილი იქნებოდა, რა თქმა უნდა, აბელიც, მსხვერპლის შეწირვისას, ღვინოსაც ასხამდა. მაგრამ, რადგან მაშინ ჯერ არ იცოდნენ ამ ნაყოფის გამოყენებას, ამ მცენარით არ სარგებლობდნენ. ხოლო (ნოემ), მიწათმოქმედების ხელოვნებას რომ მისცა თავი და დიდი გულმოდგინებით ეწეოდა მას, შესაძლოა, ყურძნის ნაყოფიც იგემა, მტევნები გამოწურა და ღვინო დაამზადა, იხმარა იგი. მაგრამ, რადგან არც თავად ეგემა ის ადრე და არც სხვა ხედავდა ვინმეს მგემებელად, არ იცოდა, რა ზომით უნდა ხმარებულიყო და როგორ მიეღო, უცოდინრობით დათვრა. მეორე მხრივ, რადგან ადამიანებს შორის უკვე შემოღებული იყო ხორცის ხმარება, ღვინის ხმარების შემოღებაც სათანადო იყო. შეხედე, საყვარელო, როგორ ეწყობა სამყარო ნელ-ნელა და თითოეული, ღვთის მიერ ბუნებაში ჩადებული სიბრძნით, თავიდანვე რომელიმე ხელოვნების გამომგონებელი ხდება; ამგვარად ცხოვრებაში ხელოვნური გამოგონებები შემოდის. ასე, ერთმა მიწათმოქმედება გამოიგონა, სხვამ მის შემდეგ მწყემსობა, კიდევ სხვამ მესაქონლეობა, კიდევ სხვამ მუსიკა, სხვამ სპილენძის ჭედვის ხელოვნება, ხოლო ამ მართალმა ვენახის მოვლის ხელოვნება გამოიგონა, თანდაყოლილი სიბრძნის შთაგონებით. «და იწყო», ამბობს წერილი, «ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო». შეხედე, როგორ ამ მწუხარების წამალმა, ჯანმრთელობის შესანარჩუნებელმა საშუალებამ, როცა უცოდინრობით ზომიერების ფარგლებს გადასცდა, ნოეს არათუ სარგებელი ვერ მოუტანა, არამედ მის მდგომარეობასაც ავნო. მაგრამ, შესაძლოა, ვინმე იტყვის: რატომ იქნა ეს მცენარე, ამდენ ბოროტებას რომ აჩენს, ადამიანებს შორის ხმარებაში შემოღებული? ნუ ამბობ, საყვარელო, ასე დაუფიქრებლად. არც მცენარეა ბოროტი, არც ღვინო ცუდი, არამედ მისი ბოროტად გამოყენება. და, რომ არა ღვინისგან მომდინარეობს მავნე მანკიერებანი, არამედ გახრწნილი ნებისგან, და, რომ ღვინისგან მომდინარე სარგებელს უზომოება ანადგურებს, ამას (წერილი) გიჩვენებს, როცა ღვინის ხმარების დასაწყისს წარღვნის შემდეგ მოგვითხრობს, რათა იცოდე, რომ ადამიანის ბუნება ჯერ კიდევ ღვინის ხმარებამდე მივიდა უკიდურეს გახრწნილებამდე და უდიდესი სიმრავლე ცოდვებისა ჩაიდინა, როცა ღვინო ჯერ ცნობილიც არ იყო. ამრიგად, ღვინის ხმარებას ნუ მიაწერ ყოველ ბოროტებას, არამედ ნებას — გახრწნილსა და უკეთურებისკენ გადახრილს. მეორე მხრივ, ადამიანო, იფიქრე იმაზეც, რა სარგებლობისთვის გახდა ღვინო სასარგებლო, და შეძრწუნდი. მისი მეშვეობით სრულდება ჩვენი ცხონების მადლმოსილი საიდუმლო. ზიარებულთ იციან, რაზეც ვლაპარაკობ. «და იწყო», ნათქვამია, «ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო და განშიშულდა სახლსა შინა თჳსსა» (). ცუდი, საყვარელო, ცუდი საქმეა სიმთვრალე; მას შეუძლია გრძნობების მოხშობა და გონების დაბინდვა. გონიერ კაცს, ყოველივეზე ბატონობა რომ მიუღია, თითქოს მკვდარსა და უმოქმედოს ხდის და აიძულებს იწვეს, თითქოს რაღაც გაუხსნელი ბორკილებით შეკრული იყოს; უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, მკვდარზეც უარესს ხდის. მკვდარი თანაბრად უმოქმედოა როგორც კეთილის, ისე ბოროტების მიმართ; მთვრალი კი კეთილის მიმართ უმოქმედოა, ბოროტების მიმართ კი წინანდელზე მეტად მოქმედი ხდება და ყველასთვის — ცოლის, შვილების, თვით მსახურთათვისაც — სასაცილო საგანი. მეგობრები, მის დამცირებას რომ ხედავენ, იფარებიან და რცხვენიათ, ხოლო მტრები ხარობენ, იცინიან და დასცინიან მას, თითქოს ასე ამბობდნენ: ნუთუ ის ჰაერის სუნთქვის ღირსია? საქონელს, არაწმინდა ცხოველს და კიდევ უფრო საძაგელ სახელებს უწოდებენ. და მართლაც, მთვრალნი უარესნი არიან ომიდან დაბრუნებულთაზე, რომელთა ხელები სისხლით არის წაბილწული და რომლებიც უწესრიგოდ მოძრაობენ. ამ უკანასკნელთ, შესაძლოა, ზოგიერთი კიდევ ადიდებს ტროფეებისთვის, გამარჯვებების, ჭრილობებისა და (მტრის) მარცხისთვის; ხოლო მთვრალთ ყველა ზიზღავს, უბედურებს უწოდებს და უთვალავ ბოროტებას უსურვებს. მართლაც, შეიძლება რამე უფრო უბედური იყოს სიმთვრალეს მიცემულ ადამიანზე, რომელიც ყოველდღე ღვინით ივსება და გონებას კარგავს? ამიტომ ბრძენი ასეთ რჩევას იძლევა: «არდაგები ქმნა და განუყო ფინიკიელთა, ხოლო სარტყლები ქანანელთა» (), <!— API unavailable for this reference —> რათა, თუ ვინმეს მოუვა დამთვრალობა, სახლიდან არ გავიდეს და არავის ეჩვენოს, არამედ შინაურებმა დაფარონ და ყველასთვის სასაცილო და საზიზღარი საგანი არ გახდეს. «და იწყო», ნათქვამია, «ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო».
4. ქამის ცოდვა და ძმათა კრძალულება (9:22-23)
სიმთვრალის სახელწოდება, საყვარელო, წმინდა წერილში ყოველთვის მთვრალობას არ ნიშნავს, არამედ გაძღომასაც. ამიტომ ამ მართალზეც შეიძლება ითქვას, რომ არა თავშეუკავებლობის გამო ჩავარდა სიმთვრალეში, არამედ გაძღომისგან. ასე, დავითი ამბობს: «დაითვრნენ იგინი სიპოხითა სახლისა შენისათა და ღუარი საშუებელისა შენისა ასუა მათ» (), ანუ გაძღდებიან. სიმთვრალეს მიცემულნი კი არასოდეს გრძნობენ სიმაძღრეს, არამედ რაც მეტ ღვინოს ისხამენ თავში, მით უფრო იწვიან წყურვილით, ისე, რომ ხმარება მათ წყურვილის გაზრდას ემსახურება და, თუმცა სიამოვნების განცდა მათში უკვე ქრება, დაუოკებელი წყურვილი სიმთვრალის ტყვეებს სიმთვრალის უფსკრულში გდებს. «და დაასხა», ამბობს წერილი, «ვენაჴი. და სუა ღჳნისაგან და დაითრო და განშიშულდა სახლსა შინა თჳსსა». შენიშნე, ეს არა სადმე გარეთ შეემთხვა, არამედ თავის სახლში. წმინდა წერილმა სწორედ იმიტომ აღნიშნა, რომ «სახლსა შინა თჳსსა», რათა შემდგომიდან შეცნო, ვის მიერ სიშიშვლე გახდა აშკარა, რამდენად უკეთური იყო ის. «და იხილა ქამ, მამამან ქანანისამან, სიშიშულე მამისა თჳსისა და გამოსრულმან მიუთხრა ძმათა თჳსთა გარე» (). თუ კიდევ სხვა (ადამიანები) ყოფილიყვნენ, ის, ალბათ, მათაც გაუმხელდა მამის სირცხვილს: ასეთი იყო ამ შვილის ბოროტზნიანობა. ამიტომ, რათა იცოდე, რომ ის უკვე ადრიდანვე და სულ ახალგაზრდობიდანვე გახრწნილი იყო სულით, წერილმა არ თქვა უბრალოდ, რომ «იხილა ქამ სიშიშულე მამისა თჳსისა», არამედ როგორ? «და იხილა ქამ, მამამან ქანანისამან». რა მიზეზით, მითხარი, ახსენებს აქ მისი ძის სახელსაც? რათა უწყოდე, რომ იგი შეუკავებელი და აღვირახსნილი კაცი იყო; და სწორედ იმავე განწყობით, რის გამოც ასეთ [მძიმე] მდგომარეობაშიც კი [კიდობანში] არ შეიკავა თავი და შვილის ჩასახვა იკადრა, ახლაც შეურაცხყო თვისი მშობელი. «და გამოსრულმან», ნათქვამია, «მიუთხრა ძმათა თჳსთა». შენიშნე აქ, საყვარელო, რომ ცოდვის დასაწყისი არა ბუნებაშია, არამედ სულის განწყობასა და თავისუფალ ნებაში. აი, ხომ ნოეს ვაჟები ერთი ბუნებისა და ძმები იყვნენ, ერთი მამა ჰყავდათ, ერთი დედისგან იშვნენ, ერთნაირი მზრუნველობით იყვნენ აღზრდილნი, მიუხედავად ამისა, განსხვავებული მიდრეკილება გამოავლინეს — ერთი ბოროტისკენ გადაიხარა, ხოლო სხვებმა მამას სათანადო პატივი მიაგეს. ის, ალბათ, მომხდარს მოუთხრობდა და კიდევ დასცინოდა და ეკიცხებოდა მამის სირცხვილს, არ ყურადღებას აქცევდა ბრძენს, რომელიც ამბობს: «ნუ იდიდებ მამის უპატიობაში» () <!— ეს მუხლი ძველ ქართულ თარგმანში ვერ მოიძებნა; ტექსტი პირდაპირ არის თარგმნილი —> მაგრამ მისი ძმები ასე არ მოიქცნენ, არამედ როგორ? ამის მოსმენის შემდეგ, ნათქვამია, «მიიღეს სემ და იაფეთ სამოსელი და დაიდვეს ორთავე მჴართა მათთა ზედა. და ვიდოდეს ზურგ უკუნქცევით და შიშლოებაჲ მამისა მათისა არა იხილეს» (). ხედავ ამ შვილთა კრძალულებას? ქამმა გაავრცელა, ხოლო ისინი ხილვაც კი არ ისურვეს, არამედ უკუქცეული სახით მიდიან, რომ მიახლოებისას მამის სიშიშვლე დაეფარათ. შეხედე ასევე, როგორ იყვნენ ისინი, დიდი კრძალულების გარდა, კიდევ მშვიდნი. არ საყვედურობენ და არ სცემენ ძმას, არამედ მოსმენის შემდეგ ერთ რამეზეღა ზრუნავენ, როგორ გამოასწორონ მომხდარი და მშობლის პატივისთვის სათანადო საქმე გააკეთონ. «და შიშლოებაჲ მამისა მათისა», ნათქვამია, «არა იხილეს». დიდია ამ შვილთა მოწიწება მამის მიმართ: მათ, როგორც წერილი აჩვენებს, არა მარტო დაფარეს (მამის სიშიშვლე), არამედ ხილვაც არ ინებეს. ამ (ორივე) მაგალითით შევიგონოთ და იქიდანაც და აქიდანაც სარგებელი ამოვიღოთ: უკანასკნელთ (სემსა და იაფეთს) მივბაძოთ, ხოლო პირველის (ქამის) მიბაძვისგან თავი შევიკავოთ. მართლაც, თუ ხორციელი სიშიშვლის გამჟღავნებელმა წყევლა დაიტეხა თავზე და, ძმებთან თანაბარი წილი რომ დაკარგა, მათი მსახურობისთვის დაისაჯა, თუნდაც არა თავად, არამედ ყველა შთამომავალი მისი, რა ელით მათ, ვინც ძმათა ცოდვებს ამჟღავნებს და არათუ ფარავს, არამედ კიდევ უფრო ცნობილსაც გახდის და ამით ცოდვებს ამრავლებს? ხომ, როცა ძმის ცოდვას გამოაქვეყნებ, არა მარტო მას, შესაძლოა, უფრო უსირცხვილოსა და სათნოებისკენ დაბრუნების მიუდრეკელს გახდი, არამედ მსმენელებსაც უფრო უზრუნველობაში გაამაგრებ და ბოროტებაში სიჯიუტისკენ განაწყობ; მხოლოდ ეს არ არის, ღვთის გმობის საბაბსაც მისცემ. ხოლო ამ (ცოდვისთვის) საბაბის მიმცემთ რა სასჯელი ელით, ყველასთვის ცნობილია. ამიტომ, გთხოვთ, ქამის უსირცხვილობას ვერიდოთ, ხოლო ამ კრძალულ შვილთა უმანკოებას მივბაძოთ, რომელიც მათ მამის სიშიშვლის მიმართ გამოავლინეს, და ასე ძმათა ცოდვებს ვფაროთ, არა იმისთვის, რომ მათ უდარდელობისკენ მივუდრიკოთ, არამედ, პირიქით, ამით უფრო ძლიერად ვაიძულოთ ცოდვის ჭუჭყისგან სწრაფად განთავისუფლებისკენ და სათნოების გზაზე დაბრუნებისკენ. მართლაც, ყურადღებიანი ადამიანისთვის, ცოდვების მოწმეები რომ არ ყავდეს, გამოსწორებას უადვილებს; პირიქით, როცა სული სირცხვილს დაკარგავს და დაინახავს, რომ მისი შეცოდებანი ყველასთვის ცნობილია, სწრაფად ვეღარ გადაწყვეტს გამოსწორებას, არამედ, თითქოს ღრმა ტალახში ჩავარდა და ტალღების სიმრავლე სულ უფრო ღრმად ჩათრევს, ვეღარ შეძლებს ზედაპირზე ამოტივტივებას, საბოლოოდ სასოს წარიკვეთს და გამოსწორების იმედს დაკარგავს.
5. ძმათა ცოდვების დაფარვის მოვალეობა (9:24)
ამიტომ, გთხოვთ, ნუ გამოვააშკარავებთ ჩვენი მოყვასთა შეცოდებებს, ნუც სხვებისგან, რომ შევიტყობთ, ვეცდებით მათი სიშიშვლის ხილვას, არამედ, ხსენებული კეთილი შვილების მსგავსად, დავფარავთ მას და დაცემულ სულს შეგონებებითა და რჩევებით გამოვასწორებთ, ღვთის კაცთმოყვარეობის სიდიადის, უსაზღვრო სახიერებისა და უზომო მოწყალების შეხსენებით, რათა ღვთისგან იმ (ნოეს ვაჟებზე) მეტი კურთხევა ვიმსახუროთ, მისგან, «რომელსა ყოველთა კაცთაჲ ჰნებავს ცხორებაჲ და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა მოსლვაჲ» (), და არ სურს «სიკუდილი უშჯულოჲსაჲ,... ვითარ მოქცევაჲ მისი... და ცხოვნებაჲ მისი» (). «და შიშლოებაჲ მამისა მათისა», ნათქვამია, «არა იხილეს». შეხედე, როგორ ასრულებდნენ ისინი ასეთ ძველ დროში, მხოლოდ ბუნებრივი კანონის ხელმძღვანელობით, უკვე იმას, რაც შემდეგ კანონში იქნა დადგენილი კაცობრიობის სასწავლებლად. კანონი ამბობდა: «პატივ-ეც მამასა შენსა და დედასა შენსა, რათა კეთილი იქმნეს შენდა» (), და კიდევ: «ბოროტის მეტყუელი მამისა ანუ დედისა თჳსისაჲ სიკუდილით მოკუდეს» (); ხოლო ისინი ამას საქმით უკვე ასრულებდნენ. ხედავ, როგორ ჰქონდა ბუნებას უკვე ადრე (კანონამდე) საკმარისი მოძღვარი (სათნოებისა)?
«და განიფრთხო», ამბობს წერილი, «ნოე ღჳნისაგან და ცნა, რაოდენ უყო მას ძემან მისმან უჭაბუკესმან» (). «განიფრთხო», ნათქვამია. მოისმინონ მთელ დროს ნადიმებში გამტარებელთ, რარიგ დიდია ზიანი სიმთვრალისგან, და ივლტოდნენ ამ ჭუჭყისგან. «განიფრთხო», ნათქვამია. რას ნიშნავს «განიფრთხო»? რასაც ჩვეულებრივ ვამბობთ ეშმაკეულთა შესახებ, როცა გონს მოვლენ, კერძოდ, რომ ესა თუ ის გამოფხიზლდა და ეშმაკის ძალაუფლებისგან განთავისუფლდა, იგივე თქვა აქ წერილმა. მართლაც, სიმთვრალე ნებაყოფლობითი ეშმაკია, რომელიც ნამდვილ ეშმაკზე უარესად აბინდებს გონებას და მის ტყვეს ყოველ კრძალულებას ართმევს. ეშმაკეულს რომ ვხედავთ, ხშირად ვბრალობთ მას, ვთანაუგრძნობთ და ღრმა თანალმობას ვიჩენთ; მაგრამ მთვრალის ნახვისას პირიქით ვიქცევით: ვნაწყენებთ, ვბრაზდებით, ათას საყვედურს ვამბობთ. რატომ და რისთვის? იმიტომ, რომ ბოროტი ეშმაკით შეპყრობილი, რაც არ უნდა გააკეთოს, ძალდატანებით აკეთებს: იცემს, სამოსელს იხევს თუ რაიმე სირცხვილის სიტყვებს ამბობს — ეს ყველაფერი ეპატიება; მაგრამ მთვრალი, რაც არ უნდა გააკეთოს, არანაირ შეწყნარებას არ იმსახურებს, პირიქით, შინაურნიც, მეგობრებიც, მეზობლებიც და ყველა მკაცრად გმობენ, რადგან მან თავისი ნებით მიაღწია ამ საბრალო მდგომარეობამდე, თავად გადასცა თავი სიმთვრალის ძალაუფლებას. ამას კი ვამბობ არა იმიტომ, რომ მართალი დავაბრალო. ბევრი გარემოება იყო, რაც მას ამართლებდა, და, სხვათა შორის, ისიც, რომ ამის შემდეგ მსგავს მდგომარეობაში აღარ ჩავარდა, და ეს უდავო მტკიცებულებაა იმისა, რომ წინანდელი შეცოდებაც არა უზრუნველობის, არამედ უცოდინრობის გამო მოხდა. მართლაც, თუკი ეს უზრუნველობის გამო მოხდა, მაშინ, რა თქმა უნდა, მეორედაც მიიზიდავდა იგივე ვნება; მაგრამ ეს მას აღარ შემთხვევია. თუკი კვლავ იმავე მდგომარეობაში ჩავარდნილიყო, წერილი არ დადუმდებოდა, არამედ გვაუწყებდა, რადგან საღვთო წერილის ერთადერთი საგანი და ერთადერთი მიზანი ისაა, რომ (მართალთა ცხოვრებიდან) არცერთი მოვლენა არ გამოტოვოს, არამედ ყველაფრის ჭეშმარიტი ცნება მოგვცეს. ის მართალთა სათნოებანიც არ მალავს შურით და მათ შეცოდებებსაც არ ფარავს მიკერძოებით, არამედ ყველაფერს წარმოგვიჩენს, რათა ჩვენ წინაშე ნიმუში და დარიგება გვქონდეს, და თუ ოდესმე უზრუნველობის გამო რაიმე ცოდვაში ჩავვარდებით, ვერიდოთ, რომ ისევ იგივე ცოდვა არ ჩავიდინოთ. შეცოდება ხომ ისე მძიმე არ არის, როგორც ცოდვაში გაჩერება. ამრიგად, ნუ იმას უყურებ, რომ მართალი (ნოე) დათვრა, არამედ იმას, რომ ამის შემდეგ ამას აღარ დაქვემდებარებია. ხოლო ამაზე იფიქრე, ზოგიერთნი ყოველდღე როგორ იცლებიან და, შეიძლება ითქვას, სიმთვრალეში კვდებიან; და თუ ოდესმე გონს მოეგებიან, მაშინაც არ ივლტიან ამ ჭუჭყისგან, არამედ კვლავ იგივეზე იწყებენ, თითქოს რაღაც მნიშვნელოვანი საქმე იყოს. იფიქრე ისევ იმაზეც, რომ ეს მართალი, თუ გამოუცდელობითა და ხმარების ზომის უცოდინრობით ღვინო სვა და დათვრა, მართალი იყო და ბევრი სათნოება ჰქონდა, შეეძლო (თავისი სათნოებებით) შემთხვევითი შეცოდება დაეფარა; ხოლო ჩვენ, თუ სხვა მრავალ ვნებასთან ერთად, რომელნიც ჩვენ გვეუფლებიან, კიდევ სიმთვრალეს მივეცემით, მითხარი, სად ვიპოვით გამართლებას? ვინ გამოიჩენს ჩვენ მიმართ შემწყნარებლობას, როცა თვით გამოცდილებითაც ვერ ვისწავლით? «და განიფრთხო», ნათქვამია, «ნოე ღჳნისაგან და ცნა, რაოდენ უყო მას ძემან მისმან უჭაბუკესმან». საიდან შეიტყო ეს? ალბათ, ძმებმა უთხრეს, არა ძმის დასაბრალებლად, არამედ იმის ასახსნელად, როგორ მოხდა საქმე, რათა ქამმა თავისი სნეულების შესატყვისი წამალი მიეღო. «და ცნა», ნათქვამია, «ნოე, რაოდენ უყო მას ძემან მისმან უჭაბუკესმან». რას ნიშნავს: «რაოდენ უყო»? ანუ რა დიდი და შეუნდობელი ცოდვა (ჩაიდინა ქამმა). მართლაც, იფიქრე, მან, რომ სახლში მამის სირცხვილი დაინახა, მის დაფარვის ნაცვლად, სახლიდან გამოსულმა, გაავრცელა, მამა, რამდენადაც შეძლო, დაცინვასა და შეურაცხყოფას მიაგო, ძმებიც თავისი ბილწი საქციელის თანამონაწილენი ინდომა გაეხადა; და მაშინ, როცა, თუ უკვე გადაწყვეტილი ჰქონდა ძმებისთვის ეცნობებინა, სახლში მოეწვია ისინი და იქ ეთქვა მამის სიშიშვლის შესახებ, ის გარეთ გავიდა და გამოაცხადა, ისე რომ, სხვა ბევრი ადამიანი რომ ყოფილიყო იქ, ისინიც მამის სირცხვილის მოწმეებად აქცევდა. სწორედ ამიტომ ნათქვამია: «რაოდენ უყო», ანუ მამას შეურაცხყოფა მიაყენა, დაივიწყა პატივი, რომელიც შვილებმა მშობლებისთვის უნდა მიაგონ, მამის შეცოდება გამოავლინა, ძმებიც ისურვა წაეთრია და თავისი თავხედობის თანამონაწილენი გაეხადა. «რაოდენ უყო მას», ნათქვამია, «ძემან მისმან უჭაბუკესმან». ქამი, რა თქმა უნდა, არ იყო ყველაზე უმცროსი; ის მეორე იყო და იაფეთზე უფროსი. მაგრამ, თუმცა ასაკით უფროსი იყო, სულით უმცროსი აღმოჩნდა და თავხედობამ (უმცროს ძმაზე) ქვემოთ ჩამოაგდო. რადგან თავის ფარგლებში დარჩენა არ ისურვა, ბუნებისგან მინიჭებული პატივიც დაკარგა, და როგორც მან ბოროტი ნებით დაკარგა ის, რაც ბუნებისგან ჰქონდა, ასე იაფეთმა, რაც ბუნებისგან არ ჰქონდა, კეთილი ნებით შეიძინა.
6. ქანაანის წყევლა და მონობის წარმოშობა (9:24-25)
ხედავ, საღვთო წერილში როგორ არაფერია უმიზნოდ და შემთხვევით ნათქვამი? «რაოდენ უყო მას», ნათქვამია, «ძემან მისმან უჭაბუკესმან. და თქუა: წყეულ ქანან ყრმა, მონა იყავნ ძმათა მისთაჲ» (). აი, მივედით კითხვამდე, რომელიც ყველგან მეორდება. ბევრისგან შეიძლება მოისმინო შემდეგი სიტყვები: რატომ, როცა მამამ შესცოდა და სიშიშვლე გამოაცხადა, წყევლა შვილს ეწია? ამიტომ, გთხოვთ, ყურადღებით მოისმინეთ და ჩემგან ამ (კითხვის) ახსნა მიიღეთ. მე ვიტყვი იმას, რასაც ღვთის მადლი მოგვმადლის თქვენი სარგებლისთვის. «და თქუა: წყეულ ქანან ყრმა, მონა იყავნ ძმათა მისთაჲ». არა უმიზნოდ და არა ამაოდ ახსენა წერილმა (ქამის) შვილი, არამედ რაღაც ფარული მიზეზით. ნოეს სურდა ქამი დაესაჯა მისი დანაშაულისა და შეურაცხყოფისთვის და ამავე დროს არ დაერღვია ღვთის მიერ უკვე მინიჭებული კურთხევა: «აკურთხნა», ნათქვამია, «ღმერთმან ნოე და ძენი მისნი», როცა კიდობნიდან გამოვიდნენ (). ამიტომ, რომ არ ჩანდეს, თითქოს ის ღვთისგან უკვე კურთხევას მიღებულს წყევლიდა, ნოე ამჯერად თავად შეურაცხმყოფელს ტოვებს და წყევლას მის შვილს ადებს. მართალია, იტყვის ვინმე, აქედან ჩანს, რომ ნოემ ქამი ამიტომ არ დაწყევლა, რომ ეს უკანასკნელი ღვთისგან კურთხევას მიღებული იყო; მაგრამ რატომ მამის ცოდვისთვის სასჯელი შვილს ეკისრება? ესეც უმიზეზოდ არ არის. მართლაც, ქამი შვილზე ნაკლებად არ დაისაჯა და ტანჯვა არ განიცადა. თქვენ, რა თქმა უნდა, იცით, როგორ ხშირად არიან მამები მზად, შვილების ნაცვლად ტანჯვა ითმინონ, და მათთვის რამდენად უფრო სატანჯველია შვილთა ტანჯვის ხილვა, ვიდრე თავად ტანჯვა. ამრიგად, ეს (ანუ ქამის ნაცვლად შვილის დასჯა) იმისთვის მოხდა, რათა მამამაც ბუნებრივი სიყვარულის გამო ყველაზე მძიმე მწუხარება განეცადა, ღვთის კურთხევაც ხელშეუხებელი დარჩენილიყო და შვილსაც, რომელიც წყევლის ქვეშ მოექცა, საკუთარი ცოდვებისთვის ეტარებინა სასჯელი, რადგან, თუმცა ახლა მამის ცოდვის გამო ექვემდებარება წყევლას, ალბათ, საკუთარი ცოდვებისთვისაც იყო დასჯილი. ის წყევლას მხოლოდ მამის ცოდვისთვის კი არ დაექვემდებარა, არამედ, უეჭველად, იმისთვისაც, რომ მის (შვილის) პირში მამას მეტი სასჯელი ეტარებინა. რომ არც მამები შვილთა გამო და არც შვილები მამათა გამო ისჯებიან, არამედ თითოეული თავისი ცოდვებისთვის ისჯება, ამას წინასწარმეტყველები ბევრ ადგილას ამბობენ. მაგალითად, ამბობენ: «მამათა ჭამეს კაწახი და კბილნი შვილთანი მოლხუეს» (); კიდევ: «ასული მცოდველი იგი მოკუდეს: ძემან არა მოიღოს სიცრუე მამისა მისისაჲ, არცა მამამან მოიღოს სიცრუჱ ძისა მისისაჲ» (), და კიდევ: «ნუ მოკუდებინ მამაჲ შვილისა წილ, ნუცა შვილი მამისა წილ, არამედ კაცად-კაცადი თჳსითა ცოდვითა მოკუედინ» (). ამრიგად, გთხოვთ, თქვენგან არავინ, საღვთო წერილის მიზნის არმცოდნემ, ნუ გაბედავს მასში დაწერილის საყვედურს, არამედ მადლიერებით მიიღეთ მისი სიტყვები, საღვთო წერილის ზედმიწევნითობას განცვიფრებით შეხედეთ და იმაზე იფიქრეთ, რა დიდი ბოროტებაა ცოდვა. აი, მართლაც, ძმა, ერთი დედისგან შობილი, ერთი მუცლიდან მოსული, ცოდვამ მონად აქცია და, თავისუფლება რომ წაართვა, დამორჩილებამდე მიიყვანა. აქედან დაიწყო მონობა. მანამდე ადამიანებს შორის არ იყო ასეთი განაზებულობა და ასეთი ფუფუნება, რომ ერთს სხვის მომსახურება სჭირდებოდა, არამედ ყველა თავს ემსახურებოდა, ყველა თანასწორ პატივში იყო და არანაირი უთანასწორობა არ არსებობდა. ხოლო, როცა ცოდვა გამოჩნდა, მან თავისუფლება დაარღვია, ბუნებისგან მინიჭებული ღირსება შეარცხვინა და მონობა შემოიღო, რათა ეს იყოს მუდმივი დარიგება და შეგონება კაცობრიობისთვის — ცოდვის მონობას გაექცეს და სათნოების თავისუფლებისკენ ისწრაფოდეს. ამიტომ, თუ მონასაც და ბატონსაც სურთ ამისგან მუდმივი სარგებლის მიღება, დაე მონა იმაზე ფიქრობდეს, რომ მონა იმიტომ გახდა, რომ ქამმა ასეთი თავხედობა გამოიჩინა; ხოლო ბატონი, თავის მხრივ, დაე წარმოიდგენდეს, რომ დამორჩილება და მონობა სხვა არაფრისგან მოხდა, თუ არა იმისგან, რომ ქამმა ბოროტი ნება გამოავლინა და ძმებთან თანასწორი პატივი დაკარგა.
7. ნოეს წინასწარმეტყველური კურთხევანი (9:26-27)
თუმცა, ყურადღებიანი თუ ვიქნებით, ეს ყველაფერი, რაც ჩვენი წინაპრების ცოდვებისთვის გამოჩნდა ცხოვრებაში, ვერაფერს დაგვაკლებს და მხოლოდ სახელწოდებად დარჩება. ასე, პირველი ადამიანი ურჩობისთვის სიკვდილის განაჩენს დაექვემდებარა და მწუხარებითა და შრომით ცხოვრებას დაუდო დასაბამი, ხოლო ქამმა მონობა შემოიღო. მაგრამ (დედამიწაზე) მოსულმა უფალმა ქრისტემ მოახდინა, რომ ეს ყველაფერი მხოლოდ სახელწოდებაღა იქნება, თუ ჩვენ ვისურვებთ. მართლაც, ახლა უკვე სიკვდილი სიკვდილი არ არის, არამედ მხოლოდ სიკვდილის სახელს ატარებს, უფრო სწორად, მისი სახელწოდებაც კი გაუქმებულია: ჩვენ მას სიკვდილს აღარ ვუწოდებთ, არამედ მოსვენებასა და ძილს. ასე თავად ქრისტემ თქვა: «ლაზარე, მეგობარმან ჩემმან, დაიძინა» (); და პავლე თესალონიკელთა მიმართ ეპისტოლეში ამბობს: «ხოლო არა გუნებავს უმეცრებაჲ თქუენი, ძმანო, შესუენებულთა მათთჳს» (). ასევე მონობაც ახლა მხოლოდ სახელია: მონა ის არის, ვინც ცოდვას ჩადის. ხოლო, რომ ქრისტემ, დედამიწაზე მოსულმა, ესეც (მონობა) გააუქმა და მხოლოდ სახელი დატოვა, ან, უფრო ზუსტად, სახელიც კი გააუქმა, ამის შესახებ მოისმინე პავლე, რომელიც ამბობს: «რომელთა მორწმუნენი ესხნენ უფალნი, ნუ შეურაცხ-ჰყოფედ, რამეთუ ძმანი არიან» (). ხედავ, სათნოებამ როგორც კი გამოჩნდა, ძმურ ნათესაობაში მოიყვანა ისინი, რომლებიც მანამდე მონობის სახელწოდებით იყვნენ შეკრულნი. «და იქმენინ ქანან», ნათქვამია, «მონა». შენ არ ისარგებლე, ამბობს, სათანადოდ პატივით, ვერ აიტანე ბედნიერება — ძმებთან ღირსებით თანასწორი ყოფნა — ამიტომ მინდა, დამორჩილებით შეიგონო. იგივე მოხდა დასაწყისშიც ცოლთან. მასაც თანასწორი პატივი ჰქონდა ქმართან, მაგრამ, რადგან მინიჭებული პატივით კარგად ვერ ისარგებლა, ხელმწიფებაც წაერთვა და მოისმინა: «და ქმრისა შენისა მიმართ იყოს მიქცევაჲ შენი. და იგი გეუფლებოდეს შენ» (). ვერ შეძელ, ამბობს, ხელმწიფების კარგად გამოყენება, ასე რომ ისწავლე კარგად დამორჩილება, ვიდრე ცუდად მართვა. ასევე ქამიც ახლა, თავისი შეგონებისთვის ისჯება და თავის შვილში იტანს სასჯელს, რათა შენთვის ცნობილი იყოს, რომ თუმცა თავად უკვე მოხუცი იყო, სასჯელი მის შვილზე გადავიდა; ამან კი მისი ცხოვრება მწუხარე და სატანჯველი გახადა, იმ აზრით, რომ მისი სიკვდილის შემდეგაც შვილს უნდა ეტარებინა სასჯელი მისი შეცოდებისთვის. თუმცა, მისი შვილიც თავისთავად მანკიერი იყო, და ყველა მისი შთამომავალი გახრწნილი და უკეთურებისკენ გადახრილი; ამის შესახებ მოისმინე, რას ამბობს წერილი საყვედურით: «მამაჲ შენი ამორეველი და დედაჲ შენი ქეტტელა» (); და სხვა ადგილას საყვედურით: «თესლო ქანანისაო და არა იუდასო» (). მაგრამ, შევიტყვეთ რა, რა სასჯელს დაექვემდებარა მამის სიშიშვლის გამჟღავნებელი, ახლა ისიც უნდა მოვისმინოთ, რა ჯილდოს იმსახურებენ, ვინც მამისადმი ასეთი პატივისცემა და მოწიწება გამოიჩინა. «და თქუა», ნათქვამია, (ნოემ): «კურთხეულ არს უფალი ღმერთი სემისი და იყოს ქანან მონა მისსა» (). ეს, შესაძლოა, იტყვის ვინმე, არ ნიშნავს სემის კურთხევას. პირიქით, აქ ნოემ ყველაზე მაღალი კურთხევა გადასცა. მართლაც, როცა ღმერთი ადამიანებისგან იდიდება და იკურთხება, ჩვეულებრივ, უხვ კურთხევას უწყალობებს მათ, ვისი გამოც თავად იკურთხება. ამიტომ ნოემ, ღმერთს რომ აკურთხა, თითქოს უფრო დიდ კურთხევაზე ავალდებულა და სემს უფრო დიდი საზღაური მოუპოვა, ვიდრე რომ თავად აკურთხოს. როგორც იმ შემთხვევაში, როცა ღმერთი ჩვენი გამო იკურთხება, ის დიდი კურთხევით გვაღირსებს, ასევე, პირიქით, როცა სხვები ჩვენი გამო ჰგმობენ მას, ჩვენ მით უფრო მძიმე განკითხვას ვექვემდებარებით, რადგან ამის საბაბი ჩვენ მივეცით. ვეცადოთ, გთხოვთ, ისე ვიცხოვროთ და ისეთი წინსვლა გამოვიჩინოთ სათნოებაში, რომ ჩვენზე მხილველთ უფალი ღმერთის კურთხევის სიმღერები აღავლინონ. ის, სახიერი და კაცთმოყვარე, ჩვენი მეშვეობით დიდებას ისურვებს, არა იმიტომ, რომ ამისგან რაიმე საკუთარი დიდების ნაზარდი მიიღოს — მას არაფრის ნაკლულობა არ აქვს — არამედ იმისთვის, რომ ჩვენ მივცეთ საბაბი, უფრო დიდი მოწყალებით გვაღირსოს. «კურთხეულ არს უფალი ღმერთი სემისი და იყოს ქანან მონა... მისსა». ხედავ, როგორ ადებს (ქამს) მამობრივ სასჯელს, რომელიც სასჯელზე მეტად შეგონებაა? ის ხომ მამა იყო, და მოსიყვარულე მამა; და სურდა არა იმდენი სათანადო სასჯელის დაკისრება, რამდენიც ბოროტების შემდგომი გავრცელების აღკვეთა. იმიტომ, ამბობს, გისჯი მონობით, რომ მუდმივი და წაუშლელი შეხსენება (შენი ცოდვის) გქონდეს. შემდეგ ამბობს: «განავრცენ ღმერთმან იაფეთ და დაემკჳდრენინ საყოფელთა შინა სემისთა. და იქმენინ ქანან მონა მისა» (). ესეც კვლავ უდიდესი კურთხევაა, რომელშიც, შესაძლოა, რაღაც დაფარული საუნჯე ძევს. «განავრცენ», ამბობს, «ღმერთმან იაფეთ». არ შეცდება, ვინც იტყვის, რომ ამ მართლის კურთხევები წინასწარმეტყველებაა. მართლაც, თუ მის მამას ასეთი სახელი (ნოე) არა უმიზნოდ და არა ამაოდ დაარქვა, არამედ იმისთვის, რომ ამ სახელით მომავალ წარღვნას წინასწარ ეუწყებინა, მით უმეტეს ამ მართალმაც არა უმიზნოდ და არა ამაოდ წარმოთქვა თავისი კურთხევები. ამ კურთხევებით, სემისა და იაფეთისთვის წარმოთქმულით, ის, მგონია, ორი ხალხის მოწოდება წინასწარმეტყველა, კერძოდ: სემის მეშვეობით — იუდეველთა, რადგან მისგან წარმოიშვა პატრიარქი აბრაამი და იუდეველთა ხალხი, ხოლო იაფეთის მეშვეობით — წარმართთა მოწოდება. ასე რომ, აი რა წინასწარმეტყველება შეიცავს ეს კურთხევა: «განავრცენ ღმერთმან იაფეთ და დაემკჳდრენინ საყოფელთა შინა სემისთა». ეს მართლაც, როგორც ვხედავთ, წარმართთა მიმართ აღსრულდა. სიტყვით: «განავრცენ» ყველა წარმართზე მიუთითა, ხოლო სიტყვებით: «დაემკჳდრენინ საყოფელთა შინა სემისთა» (მისცა გასაგებად), რომ წარმართები ისარგებლებდნენ ყველაფრით, რაც იუდეველებისთვის იყო განკუთვნილი და მომზადებული. «და იქმენინ ქანან მონა» მისა.
8. სათნოების თავისუფლება და ცოდვის მონობა (9:28-29)
ხედავ, რა ჯილდო მიიღეს სემმა და იაფეთმა თავიანთი კრძალულებისთვის და რა სირცხვილი მოიტანა ქამმა თავისი თავხედობით. მუდმივად ვატაროთ ეს ჩვენს გონებაში, რათა შევძლოთ პირველთა მიმბაძველნი და მოშურნენი ვიყოთ, ხოლო უკანასკნელის ბოროტ ნებასა და უკიდურეს თავხედობას ავარიდოთ თავი. «ხოლო ცხოვნდა ნოე შემდგომად წყლით რღუნისა სამასორმეოცდაათ წელ. იქმნნეს ყოველნი დღენი ნოესნი ცხრაასერგისის წელ და მოკუდა» (). ნუ იფიქრებ, რომ საღვთო წერილმა ეს უმიზნოდ აღნიშნა; აქედანაც მართლის თავშეკავება დაინახე, რომ, თუმცა სიმშვიდითა და სიუხვით სარგებლობდა და კიდობნიდან გამოსვლის შემდეგ ამდენი წელი იცოცხლა, მთელ ამ ხნის განმავლობაში შვილთა შობისგან თავს იკავებდა. წერილი არ ახსენებს, რომ მას სხვა შვილები ჰყოლოდა, ამ სამის გარდა. აქედან ისევ ქამის დიდ თავშეუკავებლობაზე დაასკვენი, რომელიც ვერ შეიგონა მამის მაგალითითაც, ასეთ თავშეკავებას რომ იჩენდა, არამედ ყველაფერში მამის საწინააღმდეგოდ იქცეოდა. ამიტომ სამართლიანად ისჯებოდა მთელი მისი შთამომავლობა მონობით, რომ ამით მისი ბოროტი მიდრეკილებანი შეკავებულიყო. შემდეგ საღვთო წერილი (ნოეს) ვაჟთა შვილებზე მოგვითხრობს და ამბობს: ქამმა შვა ქუში; შემდეგ: «ხოლო ხუს შვა ნებაროთ. ამან იწყო გმირ-ყოფად ქვეყანასა ზედა. ესე იყო გმირი მონადირე წინაშე უფლისა ღმრთისა» (). ზოგიერთნი ამბობენ, რომ სიტყვები: «წინაშე უფლისა» ნიშნავს «უფლის წინააღმდეგ», მაგრამ არ ვფიქრობ, რომ საღვთო წერილს ამის თქმა სურდა, არამედ ის, რომ ნებროთი ძლიერი და მამაცი კაცი იყო. გამოთქმა «წინაშე უფლისა ღმრთისა» შეიძლება ასევე ნიშნავდეს, რომ ეს ადამიანი ღვთისგან იყო აღმართული, მისგან მიიღო კურთხევა, ან იმას, რომ მისი მეშვეობით უნდა დიდებულიყო ღმერთი, რომელმაც ასეთი ადამიანი გამოიყვანა და აჩვენა დედამიწაზე. მაგრამ ამ ადამიანმაც, თავის წინაპარს რომ მიბაძა და ბუნებრივი უპირატესობებით არ ისარგებლა სათანადოდ, მონობის სხვა სახეობა გამოიგონა და თავად მოინდომა უფროსობა და ხელმწიფება; ასეთი კი არ იქნებოდა, ქვეშევრდომები რომ არ ყოფილიყვნენ. თუმცა, ეს ქვეშევრდომთა მდგომარეობა, მგონია, უფრო თავისუფლებაა. ხოლო ყველაზე მძიმე მონობა ისაა, როცა თავისუფლებით მოქადულნი მონურად ემსახურებიან! შეხედე კიდევ, რას აკეთებს ანგარება; შეხედე, როგორ არ რჩება ხორციელი ძალა თავის ფარგლებში, არამედ ყოველთვის მეტს მიისწრაფვის და დიდებას ეძებს. (ნებროთმა) ადამიანები იმისთვის კი არ დაიმორჩილა, რომ მათ უსაფრთხოებაზე ეზრუნა; არა, ის ქალაქებსაც აშენებდა, რათა მტრებზე ებატონა. «ქუეყანისა მისგან გამოვიდა ასურ და აღაშენა ნინევი» (). აქ, სხვათა შორის, შენიშნე, რომ წინაპართა უკეთურება ჩვენს ბუნებას სრულიად არ არღვევს. აი, ეს ნინეველები, რომლებმაც თავიანთი სინანულით ღვთის მოწყალება დაიმსახურეს და უფლის (წარმოთქმული) განაჩენი აარიდეს, წინაპრად ჯერ ქამი ჰყავდათ, მამის ეს შეურაცხმყოფელი, შემდეგ ნებროთი — სასტიკი და ამპარტავანი ადამიანი, რომლისგანაც ასური მომდინარეობდა. შესაძლოა, მათ შორის სხვა განაზებულობული და სიამოვნების მოყვარე ადამიანებიც იყვნენ, მანკიერ და აუტანელ ცხოვრებას რომ ატარებდნენ, სიმთვრალეს, სიცილს, ხუმრობებსა და დაცინვას რომ მისცემოდნენ. მაგრამ, რადგან ნინეველებს გულწრფელი სინანულის ჩვენება ინებეს, წინაპართა უკეთურება არ ავნო მათ; პირიქით, ისეთი კეთილგანწყობა მოიპოვეს ზეციდან, რომ დღემდე იდიდებიან თავიანთი სინანულის ღვაწლისთვის.
ამრიგად, მათ მივბაძოთ და, ვიცით რა, რომ არც წინაპართა მანკიერება გვავნებს, თუკი თავად ინებებთ ყურადღებიანობას, არც წინაპართა სათნოება მოგვიტანს სარგებელს, თუ თავად ვიქნებით უდარდელნი, — ყოველი სიბეჯითე გამოვიჩინოთ სათნოებისთვის და ყველაფერში კეთილი ნება ვაჩვენოთ, რათა იგივე კურთხევა მივიღოთ, რაც (მიიღეს) სემმა და იაფეთმა, და თავი დავაღწიოთ წყევლასა და მონობას, რომელსაც ქანანი დაექვემდებარა, რათა ცოდვის მონები არ ვიყოთ, არამედ ჭეშმარიტი თავისუფლება შევიძინოთ და გამოუთქმელ სიკეთეს მივაღწიოთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.