📋 სარჩევი
1. დიდი კვირა და ერთი ენის საიდუმლო (11:1-2)
აი, ჩვენ უკვე მივედით წმინდა დიდი მარხვის დასასრულამდეც, მარხვის ცურვა დავასრულეთ და, ღვთის მოწყალებით, ბოლოს ნავსადგურსაც მივაღწიეთ. მაგრამ ამის გამო არ უნდა დავეცეთ უზრუნველობაში, არამედ კიდევ უფრო მეტი მოშურნეობა და ფხიზლობა გამოვიჩინოთ. მეზღვაურებიც, როცა უამრავ საზღვაო უფსკრულს გადალახავენ და უკვე აფენილი აფრებით, ზემოთ ამოტანილი ტვირთით ნავსადგურში შესვლას ემზადებიან, სწორედ მაშინ იჩენენ განსაკუთრებულ ყურადღებას და გულმოდგინებას, რათა ხომალდი კლდეს ან ქვას არ მიარტყან და წინანდელი შრომის ნაყოფი არ დაკარგონ. ასევე იქცევიან სირბილში შეჯიბრებულნიც: როცა ასპარეზის დასასრულს უახლოვდებიან, სწორედ მაშინ ცდილობენ რაც შეიძლება სწრაფად სირბილს, რათა ბოლომდე მიაღწიონ და ჯილდოს ღირსნი გახდნენ. ასევე მოჭიდავეებიც, როცა მრავალი ღვაწლისა და გამარჯვების შემდეგ ბოლო, გვირგვინოსან ბრძოლაში შედიან, უფრო მეტ ძალისხმევას იჩენენ, რათა საბრძოლო მოედნიდან გამარჯვების გვირგვინით გადმოვიდნენ. მაშასადამე, როგორც მეზღვაურები, სირბილში შეჯიბრებულნი და მოჭიდავეები განსაკუთრებულ მოშურნეობასა და ფხიზლობას იჩენენ, როცა თავიანთი შრომის დასასრულს უახლოვდებიან, — ასევე ჩვენც ახლა, როცა ღვთის სახიერებით ამ დიდ კვირას (ანუ ვნების კვირას) მივაღწიეთ, განსაკუთრებით უნდა გავაძლიეროთ მარხვის ღვაწლი, უმოშურნესი ლოცვები აღვავლინოთ, ცოდვათა სრული და გულწრფელი აღსარება მოვიტანოთ და კეთილი საქმეები ვაკეთოთ, — უხვი მოწყალება გავცეთ, სიმშვიდე, თავმდაბლობა და ყველა სხვა სათნოება გამოვიჩინოთ, რათა ამ კეთილი საქმეებით მივაღწიოთ უფლის აღდგომის დღეს და მეუფის სიკეთეებით ვისიამოვნოთ. ამ კვირას კი დიდს ვუწოდებთ არა იმიტომ, თითქოს მისი დღეები უფრო გრძელია, — არის სხვა კვირები, რომელთა დღეები ბევრად უფრო ხანგრძლივია, — და არა იმიტომ, თითქოს მასში უფრო მეტი დღეა, — მათი რიცხვი იგივეა, რაც ყველა სხვა კვირის. მაშ, რატომ ვუწოდებთ მას დიდს? იმიტომ, რომ მისი მიმდინარეობისას ჩვენთვის დიდი და გამოუთქმელი სიკეთენი აღსრულდა. ამ კვირაში დამთავრდა ხანგრძლივი ბრძოლა, განადგურდა სიკვდილი, მოისპო წყევა, დაინგრა ეშმაკის ძალაუფლება, მისი იარაღი გაიტაცეს, ღმერთი ადამიანებთან შერიგდა, ცა ხელმისაწვდომი გახდა მათთვის, ადამიანები ანგელოზებს შეუერთდნენ, გაყოფილი დაახლოვდა, კედელი დაინგრა, ზღუდე დაირღვა, ღმერთმა, მშვიდობის ღმერთმა, ზეცა და მიწა დაამშვიდა. ამიტომაც ვუწოდებთ ამ კვირას დიდს, რომ მასში უფალმა ამდენი სიკეთე მოგვმადლა. ამიტომაც ბევრი ამ კვირაში უფრო მეტ მოშურნეობას იჩენს მარხვის, წმინდა მღვიძარების, მთელი ღამის ლოცვებისა და მოწყალების მიმართ, სურთ თავიანთი საქმეებით გამოხატონ ის პატივისცემა, რომელსაც ამ კვირის მიმართ განიცდიან. თუკი უფალმა მასში ამდენი სიკეთე მოგვმადლა, მაშ, ჩვენც არ უნდა გამოვხატოთ, რითაც კი შეგვიძლია, ჩვენი პატივისცემა მის მიმართ?
აი, მეფეებიც თავიანთი საქმეებით აჩვენებენ, რა მოწიწება აქვთ ამ პატივსადები დღეების მიმართ: მათ ბრძანეს, რომ ამ დღეებში სამოქალაქო საქმეებით დაკავებულნი ისვენონ, სასამართლოების კარები დაიხუროს, ყოველგვარი დავა და სამართალი შეწყდეს, რათა ყველა დიდი სიმშვიდითა და სიწყნარით სულიერი საქმეების აღსრულებას მიჰყოს ხელი. მაგრამ ამის გარდა, ისინი კიდევ სხვა მოწყალებასაც იჩენენ: საპყრობილეში მყოფთ ბორკილებისგან ათავისუფლებენ და, რამდენადაც ადამიანებისთვის შესაძლებელია, თავიანთ უფალს ბაძავენ. მართლაც, როგორც ის გვათავისუფლებს ცოდვათა მძიმე საპყრობილისგან და მრავალი სიკეთით გვასიამოვნებს, — ასევე ჩვენც, ამბობენ მეფეები, უნდა ვიყოთ უფლის კაცთმოყვარეობის მიმბაძველნი, რითაც კი შეგვიძლია. ხედავთ, როგორ გამოხატავს თითოეული ჩვენგანი ყოველგვარად ამ დღეებისადმი პატივისცემას, რომლებიც მრავალი სიკეთის მიზეზნი გახდნენ ჩვენთვის. ამიტომ, გთხოვთ, ახლა უფრო მეტად, ვიდრე სხვა დროს, მოდიოდეთ აქ, განზე გადადოთ ყველა ამქვეყნიური მზრუნველობა, გონების სუფთა და კეთილი თვალით. ეკლესიაში შემოსული არავინ შემოიტანოს აქ საწუთროს საზრუნავი, რათა შრომის ღირსეული ჯილდოთი დაბრუნდეს სახლში. მაშ, აი, ჩვენ კვლავ შემოგთავაზებთ ჩვეულ ტრაპეზს და, საყვარელნო, ნეტარი მოსეს დღევანდელი საკითხავით გაგიმასპინძლდებით, ამ საკითხავის განმარტებით და ამავე დროს საღვთო წერილის ზედმიწევნითობას გიჩვენებთ. ნოეს შესახებ თხრობა რომ დაასრულა, წერილმა უკვე სემის მოდგმის ჩამოთვლა დაიწყო და ამბობს: „და სემისსა იშუნეს მის-და-ცა მამისა ყოველთა ძეთა ებერისთასა, ძმისა იაფეთისა, ძმისა უხუცესისა" (). შემდეგ, სახელების ჩამოთვლის შემდეგ, ამბობს: „და ებერისსა იშვნეს ორნი ძენი: სახელი ერთისა მის ფალეკ, რამეთუ დღეთა მისთა განინაწილა ქუეყანა" (). შეხედე, როგორ აცნობა წერილმა ამ ძის სახელითვე მალე მომხდარი სასწაულის შესახებ, რათა შენ, როცა თავად მოვლენას იხილავ, აღარ გაგეკვირვებინა, რადგან უკვე იცოდი, რომ ეს ძის სახელით წინასწარ უწყებული იყო. ხოლო ამ ებერის შვილთაგან შემდეგ შობილთა ჩამოთვლის შემდეგ, ამბობს: „და იყო ყოველი ქუეყანა - ბაგე ერთ და ჴმა ერთ ყოველთა" (), — აქ მიწას კი არ გულისხმობს, არამედ ადამიანთა მოდგმას, რათა გვასწავლოს, რომ მთელ კაცობრიობას ერთი ენა ჰქონდა. „და იყო, — ამბობს, — ყოველი ქუეყანა - ბაგე ერთ და ჴმა ერთ ყოველთა". „ერთი ბაგის" ქვეშ მეტყველება იგულისხმება, იგივეს ნიშნავს „ჴმაც": ეს იგივეა, თითქოს ეთქვა, რომ ყველა ადამიანი ერთი და იგივე ბგერებით (სიტყვებით) და ერთი ენით ლაპარაკობდა. ხოლო, რომ სწორედ მეტყველებაზეა ნათქვამი: „და იყო ყოველი ქუეყანა - ბაგე ერთ", ისმინე, როგორ ამბობს წერილი სხვა ადგილას: „და გესლი ასპიტთა ბაგეთა მათთა" (). ასე რომ, წერილი სიტყვით „ბაგე" ჩვეულებისამებრ მეტყველებას აღნიშნავს. „და იყო, ძრვასა მათსა აღმოსავლით გამო პოვეს ველი ქუეყანასა სენარისასა და დაემკჳდრნენ მუნ" ().
2. ბაბილონის გოდოლი და ამაო დიდება (11:3-4)
შეხედე, როგორ არ უყვარს ადამიანურ ბუნებას თავის საზღვრებში დარჩენა, არამედ ყოველთვის მეტს ეძებს და უმაღლესისკენ ისწრაფვის. ეს არის განსაკუთრებით ის, რაც ადამიანებს ღუპავს, რომ არ სურთ თავიანთი ბუნების საზღვრების ცოდნა, არამედ ყოველთვის მეტი სურთ და იმაზე ოცნებობენ, რაც მათზე მაღლა დგას. ამიტომაც ისინი, ვინც ამქვეყნიურ სიკეთეებს მიეჩვიეს, მაშინაც კი, როცა დიდი სიმდიდრითა და ხელისუფლებით ფლობენ, თითქოს თავიანთი ბუნება დაივიწყეს, ცდილობენ სულ უფრო მაღლა და მაღლა ავიდნენ, ვიდრე უღრმეს უფსკრულში არ ჩავარდებიან. ამას, როგორც ვხედავთ, ყოველ დღე ადგილი აქვს, და მაინც დანარჩენნი ამით არ ფხიზლდებიან. ხოლო თუ მცირე ხნით შეიკავებენ თავს, მალე, ყველაფრის დავიწყებით, კვლავ იმავე გზას ადგებიან და იმავე უფსკრულში ეცემიან. იგივე მოხდა ახლა ამ ადამიანებთანაც. „და იყო, ძრვასა მათსა აღმოსავლით გამო პოვეს ველი ქუეყანასა სენარისასა და დაემკჳდრნენ მუნ". შეხედე, როგორ ცოტ-ცოტად გვიხსნის წერილი მათი ნების არამდგრადობას. რადგან, ამბობს, ველი რომ დაინახეს, წინანდელი საცხოვრებელი მიატოვეს და „დაემკჳდრნენ მუნ". შემდეგ ამბობს: „და ჰრქუა კაცმან მოყუასსა: მოვედით, გამოვზილნეთ ალიზნი და გამოვაცხუნეთ იგინი ცეცხლითა. და იყო მათდა ალიზი ქვაჲ და ასფალტოსი იყო მათდა თიჴაჲ. და თქუეს: მოვედით, ვიშენოთ თავთა თჳსთათჳს ქალაქი და გოდოლი, რომლისა თავი იყოს ვიდრე ცადმდე. და ვყოთ თავთა თჳსთად სახელი პირველ განთესვისა ჩუენისა" მთელ ქვეყანაზე (დაბ 11:3–4). შეხედე, როგორ არ ისარგებლეს სათანადოდ თავიანთი ენის ერთობით, და როგორ გახდა ამქვეყნიური ამაო ჩანაფიქრი უბედურების მიზეზი. „მოვედით, — ამბობენ, — გამოვზილნეთ ალიზნი და გამოვაცხუნეთ იგინი ცეცხლითა. და იყო მათდა ალიზი ქვაჲ და ასფალტოსი იყო მათდა თიჴაჲ". შეხედე, რით ფიქრობენ, რომ თავიანთი ნაგებობა განამტკიცონ, არ იცოდნენ რა, რომ „არა თუმცა უფალმან აღაშენა სახლი, ცუდად შურებიან მაშენებელნი მისნი" (). „და ვიშენოთ, — ამბობენ, — თავთა თჳსთათჳს ქალაქი", — არა ღვთისთვის, არამედ თავიანთი თავისთვის. შეხედე, როგორ გაძლიერებულა უკვე უკეთურება! ყოვლისმომცველი წარღვნა ჯერ კიდევ ახლად ახსოვდათ, და აი, რა უგუნურებემდე მივიდნენ: „და ვიშენოთ, — ამბობენ, — თავთა თჳსთათჳს ქალაქი და გოდოლი, რომლისა თავი იყოს ვიდრე ცადმდე". სიტყვით „ცადმდე" საღვთო წერილს სურდა, მათი თავხედობის უჩვეულობა გამოესახა. „და ვყოთ, — ამბობენ, — თავთა თჳსთად სახელი". ხედავ, სად არის ბოროტების ფესვი? დავიმსახუროთ, ამბობენ, საუკუნო ხსოვნა; ყოველთვის გვახსოვდნენ; ჩვენი საქმე და ქმნილება ისეთი იქნება, რომ არასდროს დაივიწყება! და ამას გავაკეთებთ „პირველ განთესვისა ჩუენისა პირსა ზედა ყოვლისა ქუეყანისასა". ვიდრე, ამბობენ, ერთად ვართ, ავასრულოთ ჩვენი ჩანაფიქრი, რათა მომავალ თაობებში საუკუნო ხსოვნა დავტოვოთ ჩვენი თავის შესახებ. ბევრია ახლაც ისეთი, ვინც ამ ადამიანებს ბაძავს და მსგავსი საქმეებით სურს ხსოვნის დატოვება: ისინი აშენებენ ბრწყინვალე სახლებს, აბანოებს, პორტიკებს, სასეირნო ადგილებს. და თუ მათგან ვინმეს ჰკითხავ, რისთვის ასე იშრომებს და იდარდებს და ამდენ ფულს ტყუილად ხარჯავს, სხვას ვერაფერს გაიგონებ, გარდა შემდეგი სიტყვებისა: რომ ყოველთვის გვახსოვდნენ; რომ ამბობდნენ: ეს ამისა და ამისის სახლია, ეს ამისა და ამისის ყანაა. მაგრამ ეს ნიშნავს არა კეთილი ხსოვნის, არამედ უფრო მეტად განკითხვის დამსახურებას, რადგან ამ სიტყვებს მაშინვე ემატება სხვა, უკიდურესად საყვედურისმეტყველი სიტყვები: ეს (სახლი ან ყანა) ამისა და ამისის, ანგარისა, მტაცებლისა, ქვრივებისა და ობლების მჩაგვრელისაა. მაშ, ეს ნიშნავს არა ხსოვნის მოპოვებას, არამედ საუკუნო საყვედურის ქვეშ ჩადგომას, სიკვდილის შემდეგაც სახელგატეხილობის დამღის ტარებას, ყველა იმ ადამიანის ენის გალესვას, ვინც ამ სახლებსა და მინდვრებს დაინახავს, მფლობელის განკითხვისა და გაკიცხვისთვის. ხოლო თუ შენ ნამდვილად ეძიებ საუკუნო ხსოვნას, მე გიჩვენებ გზას, რომლითაც შეგიძლია მიაღწიო შენი საუკუნო მოხსენიების (მიწაზე) და მომავალ საუკუნეში დიდი დიდებით მოიპოვო დიდი კადნიერება. მაშ, როგორ შეგიძლია გააკეთო ისე, რომ ყოველ დღე გიხსენებდნენ და ქების სიტყვებით გადიდებდნენ სიკვდილის შემდეგაც? თუ შენს სიმდიდრეს ღარიბთა ხელში ჩადებ და ასე დატოვებ შენ შემდეგ ძვირფას ქვებს, უზარმაზარ სახლებს, ყანებსა და აბანოებს. ასეთი ხსოვნა უკვდავია, ასეთი ხსოვნა ათასი საუნჯის მომტანი იქნება შენთვის, ასეთი ხსოვნა შეგიმსუბუქებს მძიმე ცოდვებისგან და დიდ კადნიერებას მოგცემს უფლის წინაშე. იფიქრე მხოლოდ იმ სიტყვებზე, რომელსაც ყველა იტყვის და მოწყალეს, კაცთმოყვარეს, კეთილს, მშვიდს და ძალიან გულუხვს გიწოდებს. „განაბნია და მისცა გლახაკთა, და სიმართლე მისი ჰგიეს უკუნითი უკუნისამდე" (). ასეა სიმდიდრეც: როცა მას ფანტავ, ის უფრო საიმედოდ ინახება; ხოლო, როცა იკავებ და ჩაკეტავ, თავის მფლობელსაც კი ღუპავს. „განაბნია, — ნათქვამია, — და მისცა გლახაკთა", — ისმინე, რაც შემდეგ მოსდევს: „და სიმართლე მისი ჰგიეს უკუნითი უკუნისამდე". მან ერთ დღეში „განაბნია" სიმდიდრე, ხოლო „სიმართლე მისი ჰგიეს" ყველა საუკუნის განმავლობაში და უკვდავს ხდის მის შესახებ ხსოვნას.
3. ჭეშმარიტი ხსოვნა და ღვთის სულგრძელობა (11:5-6)
ხედავ, რა ხსოვნა გრძელდება ყველა საუკუნის მანძილზე? ხედავ, რა ხსოვნას მოაქვთ დიდი და გამოუთქმელი სიკეთეები? ასეთი ნაგებობებით ვეცადოთ, დავტოვოთ ხსოვნა ჩვენი თავის შესახებ. ქვებისგან აშენებული ნაგებობები არათუ ვერ მოგვიტანს სარგებელს, არამედ, სამარცხვინო სვეტის მსგავსად, ჩვენს წინააღმდეგ იღაღადებს ხმამაღლა. როცა ამქვეყნიდან მივდივართ, ამ ნაგებობებისთვის ჩადენილ ცოდვებს ჩვენთან წავიღებთ, თავად ნაგებობებს კი აქ ვტოვებთ, და ამგვარად, არათუ ცარიელ და უსარგებლო ხსოვნასაც ვერ მოვიპოვებთ მათ მეშვეობით, არამედ კიდევ განკითხვის ქვეშ ჩავდგებით, ხოლო თავად სახელი (მფლობელისა) სხვას გადაეცემა. და მართლაც, ეს სახელი ერთიდან მეორეს გადაეცემა, ხოლო ამისგან კვლავ სხვას. დღეს ამბობენ: ეს ამისა და ამისის სახლია, ხვალ — სხვისი, ხოლო ზეგ — კიდევ სხვისი. ამგვარად, ჩვენ ნებაყოფლობით ვატყუებთ საკუთარ თავს, ვფიქრობთ, თითქოს რაიმე საგანზე ხელისუფლება გვაქვს, და არ ვუფიქრდებით, რომ მხოლოდ სარგებლობა შეგვიძლია და, ნებით თუ უნებლიეთ, ამ საგნებს სხვებს ვუთმობთ; არ ვამბობ, რომ ისეთ ადამიანებსაც კი ვუტოვებთ, ვისთვისაც არ გვენდომებოდა. მაგრამ თუ აუცილებლად გსურს, რომ შენ გახსოვდნენ, თუ ეს შენთვის სანატრელია, ისმინე, როგორ იხსენებდნენ ქვრივები ტაბითას და როგორ შემოეხვივნენ პეტრეს, ცრემლს როგორ ღვრიდნენ და უჩვენებდნენ სამოსელსა და ტანისამოსს, რასაც ტაბითა ქმნიდა, მათთან ცხოვრებისას. აი, ცოცხალი ნაგებობები, რომლებიც ხმას იღებდნენ და ისეთი ძალა ჰქონდათ, რომ გარდაცვლილიც კი დაუბრუნეს სიცოცხლეს. მართლაც, როცა ისინი შემოეხვივნენ პეტრეს, ცხელ ცრემლს ღვრიდნენ და თავიანთ საჭმლისა და სიცოცხლის საშუალებათა ნაკლებობას უხსნიდნენ, პეტრემ, ნათქვამია, „განავლინნა გარე ყოველნი და მოიდრიკნა მუჴლნი და ილოცა", და აღადგინა იგი, „მოუწოდა წმიდათა მათ და ქურივთა და წარუდგინა იგი ცოცხალი" (საქმ 9:40–41). ასევე შენ, თუ გსურს, რომ შენ გახსოვდნენ, თუ ჭეშმარიტ დიდებას ეძიებ, მიბაძე ამ ქალს და ასეთივე ნაგებობები აშენე; ნუ დახარჯავ მკვდარ ნივთიერებაზე, არამედ დიდი გულუხვობა გამოიჩინე შენივე მსგავსთა მიმართ. ასეთი ხსოვნა საქებარია და დიდ ნაყოფს მოაქვს. მაგრამ მოდით, ჩვენს საგანს მივუბრუნდეთ და შევხედოთ მაშინდელი ადამიანების თავხედობას. მათი ცოდვა, თუ ყურადღებიანი ვიქნებით, ჩვენთვის შეგონება იქნება. „და ვიშენოთ, — ნათქვამია, — თავთა თჳსთათჳს ქალაქი და გოდოლი, რომლისა თავი იყოს ვიდრე ცადმდე. და ვყოთ თავთა თჳსთად სახელი პირველ განთესვისა ჩუენისა" ქვეყანაზე. ხედავ, როგორ აჩვენებენ ეს ადამიანები ყველაფერში თავიანთი ნების გარყვნილებას? „და ვიშენოთ, — ამბობენ, — თავთა თჳსთათჳს ქალაქი"; და კიდევ: „ვყოთ თავთა თჳსთად სახელი". შეხედე, როგორ გაბედეს ასეთი ყოვლისმომცველი წარღვნის შემდეგ არანაკლებ უკეთური საქმენი. მაშ, რა უნდა მომხდარიყო? როგორ უნდა შეეკავებინათ ისინი უგუნურებისგან? ღმერთმა თავისი კაცთმოყვარეობით აღუთქვა, რომ აღარასდროს მოაწვევდა წარღვნას, ხოლო ისინი არც სასჯელით ფხიზლდებოდნენ და არც ქველმოქმედებით კეთდებოდნენ.
ამიტომ ისმინე, რაც შემდეგ მოსდევს, და შეიცან გამოუთქმელი ღვთიური კაცთმოყვარეობის სიდიადე. „და გარდამოვიდა უფალი ხილვად ქალაქისა და გოდლისა, რომელი აღაშენეს ძეთა კაცთასა" (). შეხედე, როგორ გამოითქმის წერილი ადამიანურად. „გარდამოვიდა, — ამბობს, — უფალი", — არა იმისთვის, რომ ეს ადამიანურად გვესმოდეს, არამედ, რათა ამით გვასწავლოს, რომ არასდროს დაუფიქრებლად განვიკითხოთ ჩვენი ძმები და არ ვმსჯელობდეთ მათ შესახებ სმენით, სანამ სრულ დამოწმებას არ მივიღებთ. და ყველაფერი, რასაც ღმერთი აკეთებს, ამისთვის აკეთებს; და ყოველთვის ასეთ შემწყნარებლობას იყენებს ადამიანთა მოდგმის სწავლებისთვის. „და გარდამოვიდა უფალი ხილვად ქალაქისა და გოდლისა". შეხედე, ის თავიდანვე არ აჩერებს მათ გააფთრებას, არამედ დიდ სულგრძელობას იჩენს და ელოდება, რომ მათ თავიანთი ბოროტი ჩანაფიქრი მთლიანად ასრულებაში მოიყვანონ, და მხოლოდ მას შემდეგ ჩაშალოს მათი წამოწყება. რათა არავის შეეძლოს ეთქვა, რომ მათ განიზრახეს, მაგრამ ჩანაფიქრი ასრულებაში ვერ მოიყვანეს; ღმერთი ელოდება, რომ მათ თავიანთი წამოწყება ასრულებაში მოიყვანონ, და მხოლოდ მას შემდეგ აჩვენებს, რაოდენ ამაოა მათი ჩანაფიქრი. „და გარდამოვიდა, — ნათქვამია, — უფალი ხილვად ქალაქისა და გოდლისა, რომელი აღაშენეს ძეთა კაცთასა". შეხედე, რა დიდი კაცთმოყვარეობაა! დაუშვა, ეტარებინათ შრომა და სიძნელეები, რათა თავად გამოცდილება გამხდარიყო მათთვის მასწავლებელი. და, როცა იხილა, რომ ბოროტება ძლიერდება და სენი ვრცელდება, მაშინ უკვე აღარ მიატოვა ისინი საბოლოოდ, არამედ, თავისი სახიერების გამოვლენით, როგორც უკეთესი ექიმი, რომელმაც შეამჩნია, რომ სენი ძლიერდება და ჭრილობა უკურნებელი აღმოჩნდა, სწრაფ განკვეთას ახდენს, რათა სრულიად მოსპოს სენის მიზეზი. „და თქუა, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან: აჰა ნათესავი ერთ და ბაგენი - ერთ ყოველთა", ანუ ერთი მეტყველება და ერთი ენა, „და ამის იწყეს ქმნად და აწ არა დააკლდეს მათგან ყოველნი, რაოდენ-თა-ცა ინებონ ქმნად" ().
4. ენათა აღრევა და ხალხთა განბნევა (11:6-9)
ხედავ უფლის კაცთმოყვარეობას? რადგან მას სურს მათი ჩანაფიქრის ჩაშლა, წინასწარ გამართლებას შეადგენს (თავისი განზრახვისა), მიუთითებს მათი ცოდვის სიდიდეზე, ბოროტზნეობის სიმძიმეზე, იმაზე, რომ მათ ენის ერთობა სათანადოდ არ გამოიყენეს. „აჰა, — ამბობს, — ნათესავი ერთ და ბაგენი - ერთ ყოველთა, და ამის იწყეს ქმნად და აწ არა დააკლდეს მათგან ყოველნი, რაოდენ-თა-ცა ინებონ ქმნად". ღმერთი ჩვეულებისამებრ ასე იქცევა: როცა სასჯელის მოვლინებას აპირებს, ჯერ ცოდვათა სიდიადეს აჩვენებს, თითქოს გამართლებას წარმოაჩენს, და მხოლოდ მას შემდეგ სჯის. ასე იყო წარღვნის დროსაც, როცა მან ის საშინელი მუქარა მოისურვა, წერილი ამბობს: „ხოლო იხილა რაჲ უფალმან ღმერთმან, ვითარმედ განმრავლდეს უსჯულოებანი კაცთანი... და ყოველი ვინ გონებს გულსა შინა თჳსსა მოსწრაფებით ბოროტთა ყოველთა დღეთა" (). ხედავ, როგორ აჩვენა ჯერ მათი გარყვნილების უკიდურესობა, და მხოლოდ მას შემდეგ თქვა: „აღვჴოცო კაცი" ()? ასევეა ახლაც: „აჰა ნათესავი ერთ და ბაგენი - ერთ ყოველთა, და ამის იწყეს ქმნად". თუ ისინი ახლა, ზრახვებისა და ენის ასეთი ერთობით სარგებლობისას, ასეთ გააფთრებაში ჩავარდნენ, მაშ, დროთა განმავლობაში კიდევ უფრო უარესს არ ჩაიდენენ? „არა დააკლდეს მათგან, — ამბობს, — ყოველნი, რაოდენ-თა-ცა ინებონ ქმნად". ვეღარაფერი შეაჩერებს მათ სწრაფვას; პირიქით, ისინი შეეცდებიან ყველა თავიანთი ჩანაფიქრი ასრულებაში მოიყვანონ, თუ მაშინვე არ მიიღეს სასჯელი თავიანთი თავხედური წამოწყებისთვის. ზუსტად ასე იყო პირველ ადამიანთანაც. იქაც ღმერთმა, როცა ადამის სამოთხის საცხოვრებლიდან გაძევება გადაწყვიტა, უთხრა მას: „ვინ გითხრა შენ, რამეთუ შიშუელ ხარ?" და კიდევ: „აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა. და აწ ნუ-სა-და მიყოს ჴელი თჳსი და მოიღოს ხისაგან ცხორებისა, და ჭამოს და ცხონდეს უკუნისამდე. და განავლინა იგი უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან" (დაბ 3:11, 22–23). ახლაც ამბობს: „აჰა ნათესავი ერთ და ბაგენი - ერთ ყოველთა, და ამის იწყეს ქმნად და აწ არა დააკლდეს მათგან ყოველნი, რაოდენ-თა-ცა ინებონ ქმნად. მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ მათ ენანი მუნ, რათა არა ესმოდის თჳთოეულსა ჴმაჲ მოყუსისა" (დაბ 11:6–7). შეხედე კვლავ, რა შემწყნარებლობაა სიტყვებში. „მოვედით, — ამბობს, — გარდავიდეთ". რას ნიშნავს ეს სიტყვები? ხომ არ ითხოვს უფალი ვინმესგან თანამოქმედებას გამოსასწორებლად ან დახმარებას ამ ადამიანთა განსაბნევად? არა; პირიქით, როგორც ზემოთ უკვე თქვა წერილმა: „გარდამოვიდა უფალი", — რათა ამით გვეჩვენებინა, რომ მან მათი ცოდვის სიმძიმე ნათლად იხილა, ასევე აქაც ღმერთი ამბობს: „მოვედით, გარდავიდეთ". ეჭვგარეშეა, თანასწორთა მიმართ არის ნათქვამი ეს სიტყვები: „მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ... მათ ენანი, რათა არა ესმოდის თჳთოეულსა ჴმაჲ მოყუსისა". ასეთ სასჯელს, ამბობს, ვადებ მათ, ვითარცა საუკუნო ძეგლს, რათა ეს ყველა დროს გაგრძელდეს და არასდროს არ დაივიწყონ. რადგან მათ ენის ერთობა სათანადოდ არ გამოიყენეს, მინდა მრავალენოვნებით შევაგონო ისინი. ასე იქცევა ყველგან უფალი. ასევე მოექცა თავიდან ცოლსაც: მან მისთვის მინიჭებული პატივი სათანადოდ არ გამოიყენა; ამიტომ ღმერთმა ქმარს დაუმორჩილა იგი. იგივე ადამთანაც: მან სამოთხისეული ცხოვრების დიდი ბედნიერება არ გამოიყენა სათანადოდ, არამედ ურჩობით სასჯელის ღირსი გახადა თავი; ამიტომ ღმერთმა სამოთხიდან განდევნა და საუკუნო სასჯელი დააკისრა, უთხრა რა: „ეკალსა და კუროჲსთავსა აღმოგიცენებდეს შენ" მიწა (). მაშ, როცა ეს ადამიანებიც, რომლებიც ერთი ენით სარგებლობდნენ, მათთვის მინიჭებული უპირატესობა ბოროტად გამოიყენეს, ღმერთი მრავალენოვნებით აჩერებს მათი უკეთურების სწრაფვას. „და შეურინეთ, — ამბობს, — მათ ენანი, რათა არა ესმოდის თჳთოეულსა ჴმაჲ მოყუსისა", — რათა, როგორც ენის ერთობა ერთ ადგილას ცხოვრებაში აერთიანებდა მათ, ისე ენის სხვადასხვაობამ აიძულოს ისინი განიბნენ. ერთი ენა და მეტყველების წესი რომ არ ჰქონდათ, როგორ შეძლებდნენ ერთად ცხოვრებას? „და განთესნა იგინი, — ნათქვამია, — უფალმან მუნით პირსა ზედა ყოვლისა ქუეყანისასა. და დასცხრეს მაშენებელნი ქალაქისა და გოდლისანი" (). შეხედე უფლის კაცთმოყვარეობას, რა გაჭირვებაში ჩააყენა ისინი! ისინი ამის შემდეგ ჭკუიდან გაშმაგებულებს დაემსგავსნენ: ერთი ამას ითხოვდა, მეორე სხვას აწოდებდა, ისე, რომ ბოლოს მთელი მათი ძალისხმევა უნაყოფო გახდა. ამიტომაც „დასცხრეს მაშენებელნი ქალაქისა და გოდლისანი". „ამისთჳს ეწოდა სახელი მისი შერევნა, რამეთუ მუნ შეურივნა უფალმან ბაგენი ყოვლისა ქუეყანისანი და მუნით განთესნა იგინი უფალმან ღმერთმან" მთელ ქვეყანაზე (დაბ 11:8–9). შეხედე, რამდენი რამ გაკეთდა, რომ ამის ხსოვნა ყველა საუკუნეში შენარჩუნებულიყო. პირველ ყოვლისა, ენების გაყოფა, მაგრამ ამაზეც მეტად და ამაზე ადრე, თავად სახელის დარქმევა, რადგან „ფალეკი", რომელიც ებერმა თავის ძეს დაარქვა, ნიშნავს „გაყოფას". შემდეგ, ადგილის სახელწოდება — ადგილს „შერევნა" ეწოდა, რაც ბაბილონს ნიშნავს. და ბოლოს, თავად ებერს იგივე ენა დარჩა, რათა ესეც ემსახურა გაყოფის ნათელ ნიშნად. ხედავ, რა ზომებით მოისურვა ღმერთმა ეს მოვლენა სამარადისოდ შეენარჩუნებინა ადამიანთა ხსოვნაში და დავიწყებისგან ეხსნა? მას შემდეგ უკვე მამას უნდა მოეთხრო შვილისთვის ენათა სხვადასხვაობის მიზეზის შესახებ, და შვილი ცდილობდა მამისგან შეეტყო, რატომ ეწოდა ასე იმ ადგილს. ბაბილონი ეწოდა იმ ადგილს, რადგან ის ნიშნავს შერევნას, რომ „მუნ შეურივნა უფალმან ბაგენი ყოვლისა ქუეყანისანი და მუნით განთესნა იგინი". ადგილის ეს სახელწოდება, ჩემი აზრით, თანაბრად აღნიშნავს იმასაც, რომ ღმერთმა ენები შეურია, და იმასაც, რომ ამის გამო ადამიანები განიბნენ.
5. მარხვა და ლოცვა — სულის იარაღი
მოისმინეთ, საყვარელნო, საიდან მოხდა ამ ადამიანთა განბნევა და ენათა გაყოფა. ნუ მოვინდომებთ, გთხოვთ, მათ მიბაძვას; ვისარგებლოთ სათანადოდ იმით, რაც ღვთისგან მოგვეცა, და, ადამიანური ბუნების შეხსენებით, მხოლოდ იმ საქმეს მივყოთ ხელი, რაც მოკვდავი ადამიანებისთვის არის შესაფერისი. ვიფიქროთ აწმყოს წარმავლობაზე და ჩვენი სიცოცხლის ხანმოკლეობაზე, და კეთილი საქმეების აღსრულებით წინასწარ მოვიმზადოთ დიდი კადნიერება, და ამ დღეებში არამხოლოდ მარხვის მიმართ გამოვიჩინოთ განსაკუთრებული მოშურნეობა, არამედ უხვი მოწყალებაც გავცეთ და გულმოდგინე ლოცვები აღვავლინოთ. მარხვას ყოველთვის თან უნდა ახლდეს ლოცვა. და, რომ ეს ასეა, ისმინე, როგორ ამბობს ქრისტე: „ხოლო ესე ნათესავი არარაჲთ განვალს, გარნა ლოცვითა და მარხვითა" (). და მოციქულთა შესახებაც ნათქვამია: „და ლოცვითა და მარხვითა შეჰვედრნეს იგინი უფალსა, რომლისაცა მიმართ ჰრწმენა" (). და კიდევ ამბობს მოციქული: „ნუ განეშორებით ურთიერთას, გარნა თუ... ლოცვად და მარხვად" (). ხედავ, როგორ სჭირდება მარხვას ლოცვის თანამოქმედება? და ლოცვებიც ყურადღებით განსაკუთრებით მარხვის დროს აღესრულება, რადგან მაშინ სული მსუბუქია, არაფერი ამძიმებს მას და არ ჩაგრავს სიამოვნებათა დამღუპველი ტვირთით. ლოცვა — დიდი იარაღია, დიდი დაცვა, დიდი საუნჯე, დიდი ნავსადგური, უსაფრთხო თავშესაფარი: ოღონდ ფხიზელი სულითა და შეკრებილი ზრახვებით მივუდგეთ უფალს, ჩვენი ცხონების მტრისთვის არანაირი მისადგომი არ მივცეთ. რადგან მან იცის, რომ ამ დროს, ჩვენთვის საჭირო (საცხონებელ) საგნებზე საუბრით, თავიანთი ცოდვების აღიარებითა და ჭრილობების ექიმისთვის ჩვენებით, ადამიანებს შეუძლიათ სრული განკურნება მიიღონ, ამიტომ განსაკუთრებით ამ დროს გვესხმის თავს და ყველაფერს აკეთებს, რომ დაგვამხოს და უზრუნველობაში ჩაგვაგდოს. ამიტომ, გევედრებით, ვიყოთ ფხიზლად და, ეშმაკის ვერაგობის ცოდნით, განსაკუთრებით ამ დროს ვეცადოთ მისი მოგერიება ისე, თითქოს ჩვენს თვალწინ მდგომად და მყოფად ვხედავდეთ მას, ვეცადოთ მოვაშოროთ თავს ყოველი აზრი, რომელიც ჩვენს სულს აღელვებს, ყველა ჩვენი ძალა დავძაბოთ და გულმოდგინე ლოცვა აღვავლინოთ ისე, რომ არამხოლოდ ენა წარმოთქვამდეს სიტყვებს, არამედ სულიც სიტყვებთან ერთად ღვთისკენ აღვიდოდეს. თუ ენა სიტყვებს წარმოთქვამს, ხოლო სული გარეთ ხეტიალობს, სახლის საქმეებზე ფიქრობს, ბაზარზე მომხდარზე ოცნებობს, ჩვენ არანაირ სარგებელს არ მოგვცემს (ლოცვა), არამედ უფრო მეტ განკითხვას მოვიწევთ. თუ ადამიანთანაც რომ მივალთ, ისეთ ყურადღებას ვიჩენთ მის მიმართ, რომ ხშირად ახლოს მდგომ ხალხსაც კი ვერ ვამჩნევთ, არამედ ჩვენს ფიქრს ვამახვილებთ და მხოლოდ იმას ვხედავთ, ვისთანაც მივედით, მაშ, მით უმეტეს ასე უნდა ვიქცეოდეთ ღვთის მიმართ, ყოველთვის და გამუდმებით ვიყოთ ლოცვაში. ამიტომ პავლეც წერდა: „ყოვლითა ლოცვითა და ვედრებითა ილოცევდით ყოველსა ჟამსა სულითა" (), ანუ არამხოლოდ ენითა და მუდმივი ფხიზლობით (სხეულებრივით), არამედ თავად სულითაც: „სულითა". თქვენი თხოვნები, ამბობს, სულიერი იყოს; თქვენი გონება იყოს ფხიზლად, თქვენი სული ისმენდეს სიტყვებს. ითხოვეთ ის, რაც ღვთისთვის თხოვნად შესაფერისია, რათა მიიღოთ კიდეც თხოვნილი. და, ამასთანავე, ყურადღებით იქცეოდეთ, სულით ფხიზლად და მღვიძარედ, უყურადღებობა არ გამოიჩინოთ, გონებით აქეთ-იქით არ დახეტიალოთ, არამედ თქვენი „ცხონება შიშითა და ძრწოლით აღასრულეთ", რადგან ნათქვამია: „ნეტარ არს კაცისა მის, რომელსა ეშინოდის ყოველთაგან ღმრთისმოშიშებით" (). დიდი სიკეთეა ლოცვა. თუ ვინმე, სათნო ადამიანთან საუბრისას, მისგან არცთუ მცირე სარგებელს იღებს, მაშ, რა სიკეთეებს არ მიიღებს ის, ვინც ღვთისთან საუბრის ღირსი გახდა? ლოცვა არის საუბარი ღმერთთან. და, რათა ამაში დარწმუნდე, ისმინე, რას ამბობს წინასწარმეტყველი: „ტკბილ ეყავნ" ღმერთს „გალობაჲ ჩემი" (), ანუ, სასიამოვნო იყოს ღვთისთვის საუბარი ჩემი. ნუთუ მას, ჩვენი თხოვნის წინაც, არ შეუძლია მოგვცეს? მაგრამ ის იმიტომ ელოდება (ჩვენს თხოვნას), რომ ჰქონდეს საბაბი სამართლიანად ღირსი გახადოს ჩვენ თავისი განგებისა. მაშ, მივიღოთ თუ არ მივიღოთ თხოვნილი, გულმოდგინედ აღვასრულოთ ლოცვა და ვმადლობდეთ არამხოლოდ მაშინ, როცა მივიღებთ, არამედ მაშინაც, როცა ვერ მივიღებთ, რადგან მიუღებლობაც, როცა ღვთის ნებით ხდება, არანაკლებ კეთილისმომტანია, ვიდრე მიღება. ჩვენ ხომ არც ვიცით, რა არის ჩვენთვის სასარგებლო, იმ ზომით, როგორც მან იცის. მაშასადამე, მივიღოთ თუ არ მივიღოთ, ჩვენ მადლობა უნდა აღვავლინოთ. და რატომ გიკვირს, როცა ვამბობ, რომ ჩვენ არ ვიცით, რა არის ჩვენთვის სასარგებლო? პავლეც, ამდენად დიდი და აღმატებული კაცი, ვინც ასეთი გამოუთქმელი (გამოცხადებების) ღირსი გახდა, არ იცოდა, რომ მისთვის უვარგისს ითხოვდა. ირგვლივ უბედურებებითა და გამუდმებული განსაცდელებით გარშემორტყმული, მათგან გათავისუფლებას ევედრებოდა, და არა ერთხელ, არა ორჯერ, არამედ მრავალჯერ; „სამ-გზის, — ამბობს, — ვევედრე უფალსა". „სამ-გზის", ანუ მრავალჯერ, ევედრა და ვერ მიიღო. მაშ, ვნახოთ, როგორ გადაიტანა ეს. იდრტვინა? სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა? გაუბედურდა? არა; არამედ რას ამბობს? „და მრქუა: კმა არს შენდა მადლი ჩემი, რამეთუ ძალი ჩემი უძლურებასა შინა სრულ იქმნების" (2 კორ 12:8–9). ღმერთმა არათუ გაათავისუფლა მისგან დამტყდარი უბედურებებისგან, არამედ მისცა ნება, მათში დარჩენილიყო. დაე, ასე იყოს. მაგრამ საიდან ვიცით, რომ ამაზე არ უდრტვინია? ისმინე, რას ამბობდა თავად პავლე, როცა შეიტყო, რომ ასე სწადია ღმერთს. „უმჯობესღა უკუე და უფროჲს ვიქადი უძლურებათა შინა ჩემთა"; არამხოლოდ აღარ ვეძიებ, ამბობს, ამ უბედურებებისგან გათავისუფლებას, არამედ დიდი სიამოვნებით ვიქადი მათში. ხედავ, რა მადლიერი სულია? ხედავ, რა სიყვარული აქვს ღვთის მიმართ? ისმინე, კიდევ რას ამბობს: „რაჲმცა იგი ვილოცეთ, ვითარ-იგი ჯერ-არს, არა ვიცით" (), — ანუ ჩვენ, როგორც ადამიანები, ყველაფერი დაწვრილებით ვერ შეგვიძლია ვიცოდეთ. მაშ, ყველაფერი ჩვენი ბუნების შემოქმედს უნდა მივანდოთ და მხიარულებითა და დიდი სიხარულით მივიღოთ ყველაფერი, რასაც ის განგვისაზღვრავს, და არა იმაზე ვიყუროთ, რაც მოვლენები ჩვენ გვეჩვენება, არამედ იმაზე, რა სწადია ღმერთს. ის, ჩვენზე უკეთ იცის რა, თუ რა არის ჩვენთვის სასარგებლო, იცის ისიც, როგორ მოაწყოს ჩვენი ცხონება.
6. დავითისა და პავლეს ლოცვის მაგალითი
მაშ, ჩვენი მხრიდან ერთადერთი საქმე იყოს მუდმივად ლოცვაში ყოფნა და ნუ ვიდრტვინოთ თხოვნათა სწრაფად აუსრულებლობაზე, არამედ დიდი მოთმინება გამოვიჩინოთ. ღმერთი იმიტომ არ ჩქარობს ჩვენი თხოვნების შესრულებას, რომ არ სურს მათი მიღება, არამედ იმიტომ, რომ სურს გვასწავლოს მოშურნეობა (ლოცვისადმი) და მუდმივად თავისკენ მოგვიზიდოს. ისევე როგორც შვილისმოყვარე მამა, მაშინაც, როცა შვილი ხშირად ეხვეწება, არ ასრულებს მის თხოვნას არა იმიტომ, რომ არ სურს მიცემა, არამედ იმიტომ, რომ ამით ძეს უფრო გულმოდგინე ვედრებისკენ უბიძგოს. ამის ცოდნით, არასდროს დავკარგოთ სასოება და არ შევწყვიტოთ ღვთისადმი მიახლოება და მისადმი გულმოდგინე ლოცვების აღვლენა. მართლაც, თუ ქალის გულმოდგინე ვედრებამ იმ სასტიკ, არაადამიანურ და უღვთო მოსამართლეზე იმოქმედა და აიძულა, დაცვა გაეწია მისთვის (ლუკ 18 და შემდგომნი), მაშ, ჩვენ, თუ კი ამ ქალის მიბაძვა მოვინდომეთ, ვერ დავაყოლიებთ ჩვენს მოწყალე და კაცთმოყვარე უფალს, რომელსაც თავისი გულმოწყალებით სურს ჩვენი ცხონების მოწყობას, რომ დაგვეხმაროს? მაშ, ვისწავლოთ გამუდმებით და მუდმივად ლოცვისკენ მიდრეკილება, დღე და ღამე, და განსაკუთრებით ღამით, როცა არავინ გვაწუხებს, როცა გონება მშვიდია, როცა დიდი სიჩუმეა და სახლში არანაირი ხმაურია, არავინ გვიშლის ლოცვის საქმეს და არ გვიცდენს ლოცვიდან, როცა აღელვებულ სულს შეუძლია დაწვრილებით უთხრას ყველაფერი სულთა ექიმს. თუ ნეტარი დავითი, მეფე და წინასწარმეტყველი, თუმცა მრავალრიცხოვანი საქმეებით იყო დატვირთული და პორფირითა და გვირგვინით შემოსილი, მაინც ამბობდა თავის შესახებ: „შუვაღამე აღვდეგი აღსაარებად შენდა განკითხვათათჳს სიმართლისა შენისათა" (), მაშ, რას ვიტყვით ჩვენ, რომლებიც, თუმცა კერძო და საქმეთაგან თავისუფალ ცხოვრებას ვატარებთ, მაინც იმასაც კი არ ვაკეთებთ, რასაც ის აკეთებდა? რადგან დღისით მას უამრავი საზრუნავი, საქმე და წუხილი ჰქონდა და ლოცვისთვის ხელსაყრელ დროს ვერ პოულობდა, ამიტომ მოსვენების დროს, რომელსაც სხვები ძილში ატარებენ, რბილ ლოგინებზე წვანან და აქეთ-იქით ბრუნდებიან, ის — მეფე, ამდენი საზრუნავით შეკრული — ლოცვისთვის იყენებდა: მარტო ღმერთთან ესაუბრებოდა და გულწრფელ და გულმოდგინე ვედრებას აღავლენდა, სასურველს იღებდა. ამ ლოცვათა თანამოქმედებით ის წარმატებით აწარმოებდა ომებს, ტროფეებს აღმართავდა, გამარჯვებას გამარჯვებაზე იხვეჭდა, რადგან მას უძლეველი იარაღი ჰქონდა — ზენა ძალა, რომელსაც შეუძლია ბრძოლის გაძლება არამხოლოდ ადამიანებთან, არამედ ეშმაკთა ლაშქართანაც. მაშ, მას, კერძო ადამიანები — მეფეს, მსუბუქ და მშვიდ ცხოვრებას მატარებლები — მას, ვინც პორფირითა და გვირგვინით შემოსილმა ბერებს (მონაზვნებს) გადააჭარბა მკაცრი ცხოვრებით, მივბაძოთ. მართლაც ისმინე, როგორ ამბობს ის თავად სხვა ადგილას: „იქმნნეს ცრემლნი ჩემნი პურად ჩემდა დღე და ღამე" (). ხედავ, როგორ იყო მისი სული მუდმივ შემუსვრილობაში? საზრდელი ჩემთვის, ამბობს, პური, ნადიმი სხვა არაფერი იყო, თუ არა ჩემი ცრემლები ღამით და დღისით. და კიდევ: „დავშუერი მე სულთქმითა ჩემითა, დავბანო მარად ღამე ცხედარი ჩემი" (). რას ვიტყვით ან რით გავიმართლებთ თავს ჩვენ, რომლებიც ისეთი შემუსვრილობის გამოვლენასაც არ ვინდომებთ, როგორსაც ამდენი საქმით დატვირთული მეფე იჩენდა? და კიდევ, მითხარი, რა არის ამ თვალებზე მშვენიერი, რომლებიც გამუდმებული ცრემლებით, ვითარცა მარგალიტით, იმშვენიერებდნენ? შენ ნახე მეფე, რომელიც ღამითაც და დღისითაც ღვრიდა ცრემლებს და ლოცვაში იყო: შეხედე ქვეყნიერების მოძღვარსაც, როგორ ის, შილასთან ერთად საპყრობილეში ჩამწყვდეული, ფეხებით ხუნდებში ჩაჭედილი, მთელ ღამეს ლოცულობდა და ამისგან არც ტკივილი აკავებდა, არც ბორკილები, არამედ კიდევ უფრო დიდ და ცხელ სიყვარულს იჩენდა უფლის მიმართ. „და შუა ღამეს ოდენ პავლე და შილა ილოცვიდეს და უგალობდეს ღმერთსა" (). დავითი, სამეფო ღირსებითა და გვირგვინით შემოსილი, მთელ ცხოვრებას ცრემლებსა და ლოცვაში ატარებდა; მოციქული, მესამე ცამდე აყვანილი, გამოუთქმელ საიდუმლოთა ღირსი, ბორკილებში ყოფნისას, შუაღამეს ლოცვებსა და ქებას აღავლენდა უფლისადმი. მეფეც შუაღამეს ადგებოდა და აღსარებას ამბობდა, მოციქულებიც შუაღამეს გულმოდგინე ლოცვებსა და ქებას აღავლენდნენ. მათ მოვბაძოთ ჩვენც, ჩვენი ცხოვრება მუდმივი ლოცვებით მოვზღუდოთ; და ნურაფერი იქნება ჩვენთვის ამის ხელისშემშლელი, — მართლაც, ვერაფერი შეგვიშლის, თუ თავად ვიქნებით ფხიზლად. ხომ არ გვჭირდება ამისთვის განსაკუთრებული ადგილი ან დრო? ყველა ადგილი და ყველა დრო ხელსაყრელია ჩვენთვის ლოცვისთვის. მართლაც ისმინე, რას ამბობს ამავე ქვეყნიერების მოძღვარი: „მნებავს უკუე ლოცვაჲ მამათაჲ ყოველსა ადგილსა აპყრობად წმიდად ჴელთა თჳნიერ რისხვისა და გულის ზრახვისა" (). თუ შენი გული უწმინდური ვნებებისგან თავისუფალია, სადაც არ უნდა იყო — ბაზარზე, სახლში, გზაზე, სასამართლოში, ზღვაზე, სასტუმროში თუ სახელოსნოში — ყველგან შეგიძლია ღვთის მიმართ ილოცო და თხოვნილი მიიღო. ამის ცოდნით, გთხოვთ, მარხვასთან ერთად ლოცვის მიმართაც გამოვიჩინოთ მოშურნეობა, და მასში შევიძინოთ შემწე, რათა, ღვთის მადლის ღირსნი გავხდეთ, წარვმართოთ ეს ცხოვრებაც მისთვის სათნოდ, და მომავალშიც ღირსნი გავხდეთ მისი კაცთმოყვარეობისა, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.