საუბარი 31. „და მოიყვანნა თარრა აბრაამ" (დაბ 11:31)

1. ფხიზლობა ეშმაკის მზაკვრობათა წინააღმდეგ

დიდად გმადლობთ იმისთვის, რომ თქვენ გუშინაც სიხარულით მიიღეთ ლოცვის შესახებ სწავლება და დღესაც ასეთი მოშურნეობით მიისწრაფვით მოსასმენად. ეს ჩვენც უფრო მოშურნეებს გვხდის და გვაიძულებს, უფრო უხვი სულიერი ნადიმი შემოგთავაზოთ. ისევე როგორც მიწის მუშაკი, როცა ხედავს, რომ მისი ყანა უხვად აღმოაცენებს მასში ჩაყრილ თესლს და მდიდარ მოსავალს იძლევა, ყოველდღიურად არ წყვეტს ყოველგვარ ძალისხმევას, სათანადო მზრუნველობას იჩენს და დღედაღამ ზრუნავს, რომ მისი შრომა რაიმეს გამო არ დაიღუპოს, — ზუსტად ასევე მეც, როცა ვხედავ, რომ ეს თქვენი სულიერი ყანა ასე მწვანეობს და ეს სულიერი თესლი თქვენი სულის სიღრმეებში ფესვს იდგამს, ვხარობ და ვმხიარულობ, მაგრამ იმავდროულად ძლიერ ვდარდობ, რადგან ვიცი ჩვენი ცხონების მტრისა და მოშურნის ვერაგობა. ისევე როგორც ზღვის ავაზაკები, როცა დაინახავენ მრავალი საქონლით სავსე ხომალდს, რომელიც გამოუთქმელ სიმდიდრეს ზიდავს, სწორედ მაშინ ხმარობენ მთელ ეშმაკობას, რათა მთელი ტვირთი ჩაძიროს და მოგზაურებს ყველაფერი წაართვას და გააღატაკოს, — ზუსტად ასევე ეშმაკიც, როცა დაინახავს, რომ ადამიანს მრავალი სულიერი სიმდიდრე აქვს შეგროვილი, მისი მოშურნეობა ცხელია, გონება ფხიზელია და სიმდიდრე ყოველდღიურად იმატებს, იტანჯება და კბილებს აღრჭიალებს, და, ავაზაკის მსგავსად, აქეთ-იქით დადის, ათას ეშმაკობას იფიქრებს, რომ როგორმე მოგვეახლოს, გაგვაშიშვლოს, გაგვძარცვოს და მთელი ჩვენი სულიერი სიმდიდრე მოიპაროს. ამიტომ, გთხოვთ, ვიყოთ ფხიზლად და, რა ზომითაც ჩვენი სულიერი შენაძენი გამრავლდება, იმავე ზომით ვეცადოთ, გავაძლიეროთ ჩვენი ფხიზლობაც, ყოველი მხრიდან შევუკრათ ეშმაკს მისადგომი და, კეთილი ცხოვრებით ღვთის კეთილგანწყობა მოვიზიდოთ რა, ეშმაკის ისრებზე მაღლა დავაყენოთ თავი ჩვენი. ეს ვერაგი არსებაა და მრავალფეროვან მზაკვრობებს ხმარობს: როცა ვერ ახერხებს ეშმაკი ჩვენი პირდაპირ ბოროტებისკენ მიზიდვასა და მოტყუებით ხაფანგში გაბმას, ძალას არ ხმარობს, არ აიძულებს, არა, მხოლოდ გვაცთუნებს, და, როცა დაინახავს, რომ დაუდევარნი ვართ, მაშინ საბრკოლს გვიგებს, — ასე რომ, როცა ცხადი ცოდვებით ჩვენს ცხონებას ვერ ავნებს, მაშინ ხშირად თავად იმ სათნოებებით, რომლებსაც აღვასრულებთ, ფარულად გვაცთუნებს და მთელ ჩვენს სიმდიდრეს გვაღუპვინებს. რას ნიშნავს ეს ჩემი სიტყვები? ამის შესახებ უფრო ნათლად უნდა ვთქვა, რათა, მისი მზაკვრობანი შევიცანით რა, ავიცილოთ მათგან მომდინარე ზიანი. მაშ, როცა ეშმაკი დაინახავს, რომ ჩვენი ცხადი ცოდვისკენ მიდრეკა ადვილი არ არის, რომ ჩვენ, მაგალითად, თავშეუკავებლობას ვერიდებით და უმანკოება გვიყვარს, ანგარებას ვერიდებით, უსამართლობას ვძულობთ, სიამოვნებებს უგულებელვყოფთ და ლოცვა-მარხვას მივდევთ, მოწყალებაზე ვზრუნავთ, — მაშინ უკვე სხვა ეშმაკობას მოიფიქრებს, რომლითაც შეძლებდა მთელი ჩვენი სიმდიდრის წარწყმედას და ჩვენი ამდენი მრავალრიცხოვანი სათნოებების უნაყოფოდ ქცევას. მათ, ვინც დიდი შრომით მის მზაკვრობებს უკვე სძლია, მაღალ ფიქრს შთაუგონებს თავიანთი სათნოებების შესახებ და ადამიანთა დიდებას აძებნინებს, რათა ამით ნამდვილ დიდებას მოაკლოს. მართლაც, ვინც სულიერ ღვაწლს აღასრულებს და ადამიანთა დიდებას ეძებს, ის აქვე, ამქვეყნად იღებს ჯილდოს და ღმერთი მის მიმართ აღარ რჩება მოვალე. ვინც მათგან ეძიებდა დიდებას, მათი ქება რომ მიიღო, ის უკვე მოაკლდა უფლის მიერ აღთქმულ ქებას, რადგან მსგავსი ადამიანებისგან მომდინარე დროებითი დიდება ყოვლისა შემოქმედის ქებაზე მაღლა დააყენა. და თავად უფალიც, უპირველეს ყოვლისა, ასე ასწავლიდა ლოცვის, მოწყალებისა და მარხვის შესახებ: როცა მარხულობ, ამბობს, „იცხე თავი შენი და დაიბანე პირი შენი, რაჲთა არა ეჩუენო კაცთა მმარხველად, არამედ მამასა შენსა დაფარულად; და მამამან შენმან, რომელი ხედავს დაფარულთა, მოგაგოს შენ" (მათ 6:17–18). და კვლავ: „ხოლო რაჟამს იქმოდი ქველის-საქმესა, ნუ ჰქადაგებ წინაშე შენსა, ვითარცა-იგი ორგულთა ყვიან შესაკრებელთა მათთა და უბანთა ზედა, რაჲთა იდიდნენ კაცთაგან. ამენ გეტყჳ თქუენ: მიუღებიეს სასყიდელი მათი" (მათ 6:2). ხედავ, როგორ ამქვეყნიური დიდების მაძიებელს იქაური (საუკუნო) დიდება ეკარგება, და, პირიქით, სათნოების აღმსრულებელი ამ მცნებისამებრ, ვინც ადამიანებისგან მის დაფარვას ცდილობს, უფლისგან ჯილდოს აშკარად მიიღებს იმ საშინელ დღეს. „მამამან შენმან, — ნათქვამია, — რომელი ხედავს დაფარულთა, მოგაგოს შენ"; ანუ ნუ ფიქრობ იმაზე, რომ არცერთმა ადამიანმა არ გაქო შენ და, რომ შენ ფარულად აღასრულებ სათნოებას; არა, იფიქრე იმაზე, რომ ცოტა ხნის შემდეგ უფლის სიუხვე იმდენად დიდი იქნება, რომ ის სათნოების ღვაწლისთვის შენ გადიდებს, გვირგვინს დაგადგამს და გაჯილდოებს არა ფარულად, არა საიდუმლოდ, არამედ მთელი კაცობრიობის წინაშე, ადამიდან მოყოლებული ქვეყნის აღსასრულამდე. მაშ, რა გამართლების ღირსნი იქნებიან ისინი, ვინც სათნოების შრომა კი იტვირთეს, მაგრამ მსგავსი ადამიანებისგან მომდინარე დროებითი, უმნიშვნელო და დიდებისმოყვარეობის გამო ზეციური დიდება დაკარგეს?

2. თავმდაბლობა და პავლეს მაგალითი

მაშ, ვიყოთ, გთხოვთ, ფრთხილნი, და თუ რაიმე სულიერი საქმის აღსრულება მოვასწარით, ვეცადოთ, ყოველმხრივ დავმალოთ იგი ყველასგან ჩვენი სულის საიდუმლო საცავებში, რათა ქება მივიღოთ მიუძინებელი თვალისგან, და, რომ ადამიანთა დიდებისა და ხშირად მაამებლური ქებების გამო უფლის დიდებას არ მოვაკლდეთ. თანაბრად საღუპველო და ჩვენი ცხონებისთვის მავნებელია როგორც სულიერი საქმეთა აღსრულება ადამიანთა დიდებისთვის, ისე მაღალი აზრი ჩვენს მიერ აღსრულებულ სათნოებებზე. ამიტომ საჭიროა სიფხიზლე და ფრთხილობა, და მუდმივად საღვთო წერილის მკურნალობასთან მიმართვა, რათა ამ საღუპველო ვნებათა ტყვეობაში არ მოვექცეთ. დაე, ვინმემ უამრავი ღვაწლი აღასრულოს და ყოველგვარი სათნოება იქონიოს; მაგრამ თუ ის თავის შესახებ მაღალს იფიქრებს, ყველაზე უბადრუკი და უბედური ადამიანი იქნება. ეს ცნობილია იქიდან, რაც ფარისეველს შეემთხვა, რომელიც ისე ტრაბახობდა მეზვერის წინაშე — და უეცრად მეზვერეზე უფრო დაბლა ჩავარდა; რომელმაც თავისი ენით თავისი სათნოებების მთელი სიმდიდრე გაფანტა, თავი თვითონ გაშიშვლა და ყველაფერი დაკარგა, და უცნაურ და უჩვეულო გემთმტვრევასას დაექვემდებარა: თავად ნავსადგურში უკვე შესული, მთელი ტვირთი ჩაძირა. მართლაც, ეს არასწორად აღსრულებული ლოცვისგან განცდა — ეს იგივეა, რაც თავად ნავსადგურში გემთმტვრევისის განცდა. აი, რატომაც მისცა ქრისტემ თავის მოწაფეებს ეს მცნება: „ეგრეცა თქუენ, ოდეს ჰყოთ ბრძანებული თქუენდა, თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უჴმარნი" (ლუკ 17:10), რათა ამით დაეცვა ისინი და მოეშორებინა ამ საღუპველო ვნებისგან. ხედავთ, საყვარელნო, რომ როგორც ადამიანთა დიდების მდევნელი, მხოლოდ მის გამო კეთილი საქმის აღმსრულებელი, არანაირ სარგებელს ვერ იღებს, — ასევე ყველა სათნოების აღმსრულებელიც, თუ ამაყობს მათ გამო, ყველაფერს კარგავს და ცარიელი რჩება? მაშ, ვეცადოთ, გთხოვთ, თავი ავარიდოთ საღუპველ ვნებებს და მხოლოდ იმ მიუძინებელ თვალს მივაპყროთ მზერა; ადამიანებისგან არაფერი მოვითხოვოთ, მათი ქება არ ვეძიოთ, არამედ უფლის ქებით დავკმაყოფილდეთ. ნათქვამია: „რომლისა-იგი ქებაჲ არა კაცთაგან არს, არამედ ღმრთისაგან" (რომ 2:29). და რაც უფრო მეტად წარვმატდებით სათნოებაში, მით უფრო მეტად ვეცადოთ, დავიმდაბლოთ და თავმდაბალნი ვიყოთ. თუნდაც სათნოებათა უმაღლეს მწვერვალზე ავიდეთ, მაგრამ თუ კეთილსინდისიერად შევადარებთ ჩვენს კეთილ საქმეებს ღვთის ქველმოქმედებას, ნათლად დავინახავთ, რომ ჩვენი სათნოებანი იმის მცირეწილადაც ვერ გაუტოლდება, რაც ღმერთმა თქვენთვის გააკეთა. აი, სწორედ ამით გამოირჩეოდა თითოეული წმინდანი. და, რათა ამაში დარწმუნდე, ისმინე ქვეყნიერების მოძღვარი, ეს ზეცათმავალი სული, როგორ ის, ასეთი სათნოებების აღსრულების შემდეგ, ზეციდან ასეთი მოწმობის შემდეგ — „ჭური რჩეული მიპოვნიეს იგი" (საქმ 9:15), ნათქვამია, — თავის ცოდვებს არ ივიწყებს, არამედ მუდმივად გონებაში ატარებს მათ, როგორ არ აძლევს საკუთარ თავს უფლებას, დაივიწყოს ისიც კი, რაში, მისი სრული რწმენით, უკვე ნათლისღებისას მიეტევა, არამედ ღაღადებს და ამბობს: „რამეთუ მე ვარ ნარჩევი მოციქულთაჲ, რომელი არა ვარ ღირს წოდებად მოციქულად" (1 კორ 15:9). შემდეგ, რათა ჩვენ მისი თავმდაბლობის მთელი სიღრმე შევიცნოთ, დასძინა: „რამეთუ ვსდევნიდ ეკლესიათა ღმრთისათა". რას აკეთებ, პავლე? უფალმა თავისი მოწყალებით ყველა ცოდვა შენი მოგიტევა და წაშალა, შენ კი ჯერ კიდევ ახსოვს? ასეა, ამბობს, ვიცი და დარწმუნებული ვარ, რომ უფალმა ცოდვებისგან მიხსნა: მაგრამ, როცა ჩემს საქმეებს მოვიფიქრებ და ღვთის კაცთმოყვარეობის უფსკრულს შევხედავ, მაშინ სავსებით ვრწმუნდები, რომ მხოლოდ მისი მადლითა და კაცთმოყვარეობით ვარ ის, რაც ვარ. „არა ვარ ღირს წოდებად მოციქულად, რამეთუ ვსდევნიდ ეკლესიათა ღმრთისათა", — რომ თქვა, დაუმატა: „ხოლო მადლითა ღმრთისაჲთა ვარ, რაჲ-იგი ვარ" (1 კორ 15:10). ანუ, თუმცა ჩემი მხრიდან ესოდენ დიდი ბოროტება გამოვიჩინე, მაგრამ მისმა გამოუთქმელმა სახიერებამ და მოწყალებამ მიბოძა მიტევება. ხედავ შემუსვრილ სულს, რომელიც მუდმივად იხსენიებს თავის ცოდვებს, ნათლისღებამდე ჩადენილთაც კი? მას მივბაძოთ ჩვენც და, ყოველდღიურად ნათლისღების შემდეგ ჩვენს მიერ ჩადენილ ცოდვებს ვიხსენებდეთ რა, მუდმივად გონებაში ვინახოთ ისინი და არასდროს მივცეთ საკუთარ თავს მათი დავიწყების უფლება. ეს იქნება ჩვენთვის საკმაოდ ძლიერი ლაგამი, რათა დავიმდაბლოთ და დავიმშვიდოთ. და რას ვამბობ მე პავლეზე, ესოდენ დიდსა და აღმატებულ კაცზე? გინდა ნახო, როგორ ძველი აღთქმის მართლებიც სწორედ ამით გამოირჩეოდნენ, ანუ იმით, რომ უამრავი ღვაწლის აღსრულებისა და ღვთის წინაშე გამოუთქმელი კადნიერების მოპოვების შემდეგ, თავს იმდაბლებდნენ? ისმინე, როგორ პატრიარქი, ღმერთთან საუბრის შემდეგ, მისგან აღთქმის მიღების შემდეგ, ასე ამბობდა თავის თავზე: „ხოლო მე ვარ მიწაჲ და ნაცარ" (დაბ 18:27).

3. თარრას გამოსვლა და აბრაამის მოწოდება (11:31–12:3)

მაგრამ, რადგან პატრიარქი ვახსენე, მოდით, თუ ინებებთ, დღევანდელი საკითხავი საყვარელნო, შემოგთავაზოთ, რათა მისი განმარტებით ვიხილოთ ამ მართლის სათნოების განსაკუთრებული სიდიადე. „და მოიყვანნა, — ნათქვამია, — თარრა აბრაამ" და ნაქორ, „ძენი თჳსნი, და ლოთ, ძე არრანისი, ძისა თჳსისა" და სარა, „და გამოიყვანნა იგინი სოფლისაგან ქალდეველთასა წარსლვად ქუეყანად ქანანისა და მოვიდა ვიდრე ხარრანადმდე და დაემკჳდრა მუნ. და იქმნნეს ყოველნი დღენი თარრასნი ქარანს შინა ორასდახუთ წელ და მოკუდა თარრა ხარანს შინა" (დაბ 11:31–32). გთხოვთ, ყურადღებით მოვისმინოთ ეს სიტყვები, რათა ნაწერის აზრი ჩავწვდეთ. აი, თავიდანვე ამ სიტყვებში გაურკვევლობა ჩნდება. ამ ნეტარმა წინასწარმეტყველმა, ანუ მოსემ, თქვა, რომ „მოიყვანნა თარრა აბრაამ" და ნაქორ, „გამოიყვანნა სოფლისაგან ქალდეველთასა წარსლვად ქუეყანად ქანანისა და მოვიდა ხარრანადმდე და დაემკჳდრა მუნ". ხოლო ნეტარი სტეფანე, თავის სიტყვაში იუდეველთა მიმართ, ამბობს: „ღმერთი დიდებისაჲ ეჩუენა მამასა ჩუენსა აბრაჰამს, ვიდრე იყო-ღა იგი შუა მდინარეს, პირველ დამკჳდრებისა მისისა ქარანს შინა... და მიერ შემდგომად სიკუდილისა მამისა მისისა დაამკჳდრა იგი" (საქმ 7:2, 4). მაშ, რა? საღვთო წერილი თავის თავს ეწინააღმდეგება? ნუ იყოფინ! არამედ აქედან უნდა დავასკვნათ, რომ რადგან ძე აბრაამი ღვთისმოყვარე იყო, ღმერთი მას გამოეცხადა და მან შუამდინარეთიდან გადასახლება უბრძანა. ეს რომ შეიტყო, თარრამ, მისმა მამამ, თუმცა ურწმუნო იყო, ძისადმი სიყვარულის გამო გადაწყვიტა, მასთან ერთად წასულიყო, მოვიდა ხარრანს, იქ იცხოვრა და გარდაიცვალა. მაშინ უკვე პატრიარქი, ღვთის ბრძანებით, ქანაანის მიწაზე გადასახლდა. და მართლაც, ღმერთმა ის ხარრანიდან თარრას გარდაცვალებამდე არ გამოიყვანა. მაშინ, თარრას სიკვდილის შემდეგ, „ჰრქუა, — ნათქვამია, — უფალმან აბრაჰამს: გამოვედ ქუეყანისაგან შენისა, და ნათესავისაგან შენისა და სახლისაგან მამისა შენისა და მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ. და გყო შენ ნათესავად დიდად, და გაკურთხო შენ, და განვადიდო სახელი შენი და იყო კურთხეულ. და ვაკურთხნე მაკურთხეველნი შენნი და მწყევარნი შენნი ვწყევნე. და იკურთხეოდიან შენდამი ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი" (დაბ 12:1–3). გულდასმით განვიხილოთ თითოეული ეს სიტყვა, რათა ვიხილოთ პატრიარქის ღვთისმოყვარე სული.

არ გავიაროთ ეს სიტყვები ყურადღების მიუქცევლად, არამედ ვიფიქროთ, რა ძნელი ბრძანება ეძლევა. „გამოვედ, — ამბობს, — ქუეყანისაგან შენისა, და ნათესავისაგან შენისა და სახლისაგან მამისა შენისა და მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ". დატოვე, ამბობს, ცნობილი და საიმედო, და არჩევანი უცნობისა და უნახავის სასარგებლოდ გააკეთე. შეხედე, როგორ თავიდანვე მართალს ასწავლიდნენ, რომ უხილავი ხილულს, მომავალი კი იმას, რაც უკვე ხელთ ჰქონდა, ამჯობინებინა. მას არა რაიმე უმნიშვნელოს აღსრულება ევალებოდა: ევალებოდა იმ მიწის დატოვება, სადაც ესოდენ ხანი ცხოვრობდა, მთელი ნათესაობისა და მამის მთელი სახლის დატოვება და იმ მხარეში წასვლა, რომელიც არ იცოდა და არ ეცნო. ღმერთმა ხომ არ უთხრა, რომელ ქვეყანაში სურს მისი გადასახლება, არამედ თავისი ბრძანების განუსაზღვრელობით გამოსცდიდა პატრიარქის ღვთისმოსაობას: „მოვედ, — ამბობს, — ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ". იფიქრე, საყვარელო, რა ამაღლებული, არანაირი ვნებითა თუ ჩვევით დაუმონებელი სული იყო საჭირო ამ ბრძანების შესასრულებლად. მართლაც, თუ ახლაც, როცა ღვთისმოსავი რწმენა უკვე გავრცელებულია, მრავალი ესოდენ მაგრად იჭერს ჩვევას, რომ ყველაფრის ატანას ურჩევნია, ვიდრე იმ ადგილის დატოვება, სადაც აქამდე ცხოვრობდა, თუნდაც საჭირო იყოს მისი დატოვება, — და ეს ხდება არამხოლოდ უბრალო ადამიანებთან, არამედ იმათთანაც, ვინც საქვეყნო ხმაურს გაშორებია და ბერული ცხოვრება არჩევია, — მაშ, მით უმეტეს ბუნებრივი იყო, ამ მართალს ეწუხა ასეთი ბრძანების გამო და დაეყოვნებინა მისი შესრულება. „გამოვედ", ამბობს, დატოვე ნათესავები და მამის სახლი, და „მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ". ვის არ შეაშფოთებდა ასეთი სიტყვები? ადგილისა და ქვეყნის მიუთითებლად, ასეთი განუსაზღვრელობით ღმერთი მართლის სულს გამოსცდის. თუ ასეთი ბრძანება რომელიმე სხვა, ჩვეულებრივ ადამიანს მიეცემოდა, ის იტყოდა: დაე, ასე იყოს; ბრძანებ, რომ მიწა, სადაც ახლა ვცხოვრობ, დავტოვო, ნათესავები, მამის სახლი; მაგრამ რატომ არ მეუბნები იმ ადგილსაც, სადაც უნდა წავიდე, რომ მაინც ვიცოდე, რა მანძილია? საიდან მეცოდინება, რომ ის მიწა გაცილებით უკეთესი და ნაყოფიერი იქნება ამაზე, რომელსაც ვტოვებ? მაგრამ მართალმა არაფერი ასეთი არ თქვა და არ იფიქრა, არამედ ბრძანების სიდიადეზე ჰქონდა თვალი და უცნობი ხელთ არსებულს ამჯობინა. თანაც, თუ მას არ ექნებოდა ამაღლებული სული და სიბრძნისმოყვარე გონება, თუ არ ექნებოდა ჩვევა ყველაფერში ღვთისადმი დამორჩილებისა, სხვა არანაკლები დაბრკოლებაც შეხვდებოდა — მამის სიკვდილი. თქვენ იცით, რამდენ ადამიანს თავისი ნათესავების საფლავების გამო სურდა, იმ ადგილებში მომკვდარიყო, სადაც მათი მშობლები გარდაიცვალნენ.

4. ღვთის აღთქმანი და აბრაამის რწმენა (12:1-2)

ასევე ამ მართალსაც, თუ ღვთისმოყვარე არ იქნებოდა, ბუნებრივი იქნებოდა ამაზეც ეფიქრა: აი, მამამ, ჩემდამი სიყვარულის გამო, სამშობლო მიატოვა, ძველი ჩვეულებები დაივიწყა და, ყველაფრის გადალახვით, იგი აქამდეც კი მოვიდა და, თითქმის შეიძლება ითქვას, ჩემს გამო უცხო მიწაზე მოკვდა; მე კი, მისი სიკვდილის შემდეგაც, არ ვცდილობ იმავეთი გადავუხადო, არამედ ვშორდები, ნათესავებთან ერთად მამის საფლავსაც ვტოვებ? მაგრამ ვერაფერმა ასეთმა ვერ შეაჩერა მისი განზრახვა; ღვთისადმი სიყვარულმა გააკეთა ის, რომ ყველაფერი მსუბუქად და ადვილად ეჩვენა. მართლაც, თუ ის ადამიანურ მოსაზრებებს დაეყრდნობოდა, შეიძლებოდა ესეც ეფიქრა: მე უკვე ასეთ ასაკში ვარ და ღრმა სიბერეს ვუახლოვდები: სად წავიდე? ძმაც არ წამოვიყვანე, არცერთი ნათესავი არ მყავს ჩემთან, ყველა ერთი სისხლისგან განვეყენე: როგორ წავიდე მარტოდმარტო, უცხო მხარეში, სადაც არც ის ვიცი, სად მთავრდება ჩემი მოგზაურობა? და რა მოხდება, თუ გზად მომიხდა სიკვდილი, რა სარგებელი იქნება ამ ყველაფრისგან? ვინ დამარხავს მე, მოხუცს, უცხოელს, უნათესავოს, უსახლკაროს? ჩემი ცოლი თუ მეზობლებს შეავედრებს, რაიმე თანალმობა გამოიჩინონ და დაფარონ უკანასკნელი ვალი. განა აქ არ სჯობს, გავატარო ის მცირე დრო, რაც ჩვენ ჯერ კიდევ დარჩა სიცოცხლისა, ვიდრე სიბერეში აქეთ-იქით ვიხეტიალო და ყველასგან დაცინვას ვიტანდე იმისთვის, რომ ამ ასაკშიც ვერ შემიძლია მშვიდად ცხოვრება, არამედ ადგილს ვიცვლი და ვერსად ჩერდები? მაგრამ მართალი ვერაფერ ასეთს არ იფიქრებდა, არამედ ღვთის ბრძანების აღსრულებას ესწრაფოდა. მაგრამ, შესაძლოა, ვინმე თქვას, რომ ამისთვის საკმარისი იყო ღვთის სიტყვები: „მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ. და გყო შენ ნათესავად დიდად, და გაკურთხო შენ" (დაბ 12:1–2). მაგრამ სწორედ ეს სიტყვები შეიძლებოდა, ღვთისმოყვარე რომ არ ყოფილიყო, ბრძანების შესრულების მიმართ კიდევ უფრო გულგრილი გაეხადა. მას შეიძლებოდა ეთქვა, ჩვეულებრივი ადამიანი რომ ყოფილიყო: რისთვის მაგზავნი უცხოეთში და უცხო მიწაზე წასვლას მიბრძანებ? რისთვის, თუ გინდა, დიდი გამხადო, აქ არ მხდი ასეთად? რატომ არ მაძლევ შენს კურთხევას, როცა მამის სახლში ვცხოვრობ? რა მოხდება, თუ იქამდე, სადაც მიბრძანებ, ვერ მივალ და მოგზაურობის სიძნელით დაქანცული შევიმუსრები და მოვკვდები? რა სარგებელი მექნება ამ აღთქმისგან? მაგრამ ვერ მოინდომა ასეთი ფიქრი, არამედ, როგორც მორჩილმა მსახურმა, მხოლოდ ბრძანების აღსრულებაზე ზრუნავდა; არ ცდილობდა გაეგო და არ ეკითხებოდა, არამედ მორჩილებდა და სავსებით დარწმუნებული იყო, რომ ღვთის აღთქმები ტყუილი არ არის. „და გყო შენ ნათესავად დიდად, და გაკურთხო შენ, და განვადიდო სახელი შენი და იყო კურთხეულ". დიდი აღთქმა! „გყო შენ, — ამბობს, — ნათესავად დიდად და გაკურთხო შენ, და განვადიდო სახელი შენი". არამხოლოდ დიდი ხალხის თავკაცად დაგაყენებ და სახელს გაგიდიდებ, არამედ კურთხევასაც მოგცემ, და შენ კურთხეული იქნები. ნუ იფიქრებ, საყვარელო, რომ ამ სიტყვებში: „გაკურთხო შენ, და იყო კურთხეულ" — ტავტოლოგიაა. ეს ნიშნავს: ისეთი კურთხევით გაგამდიდრებ, რომ ის ყველა საუკუნეში გაგრძელდება. შენ იმდენად კურთხეული იქნები, რომ ყოველი ადამიანი უდიდეს პატივად ჩათვლის შენთან ნათესაობას. შეხედე, რა ადრიდანვე უწინასწარმეტყველა ღმერთმა მას ის ცნობილობა, რომლითაც სურდა მისი გამორჩევა. „გყო შენ, — ამბობს, — ნათესავად დიდად, და განვადიდო სახელი შენი, და გაკურთხო შენ, და იყო კურთხეულ". აი, რატომ იუდეველებიც, პატრიარქით იამაყებდნენ რა, თავიანთ ნათესაობას მასთან ცდილობდნენ გამოეჩინათ და თავიანთ თავზე ამბობდნენ: „ნათესავნი აბრაჰამისნი ვართ". მაგრამ, რათა სცოდნოდათ, რომ თავიანთი ბოროტი ზნეობით ამ ნათესაობის ღირსნი არ არიან, ქრისტე ეუბნება მათ: „უკუეთუმცა შვილნი აბრაჰამისნი იყვენით, საქმეთამცა აბრაჰამისთა იქმოდეთ" (იოან 8:39). და იოანემ, ზაქარიას ძემ, როცა იორდანეზე ნათლისღების მსურველები მისდიოდნენ, უთხრა მათ: „ნაშობნო იქედნეთანო: ვინ გიჩუენა თქუენ სივლტოლაჲ მერმისა მისგან რისხვისა? ყავთ უკუე ნაყოფი, ღირსი სინანულისაჲ, და ნუ ჰგონებთ და იტყჳთ თავით თჳსით: მამაჲ გჳვის ჩუენ აბრაჰამი. რამეთუ გეტყჳ თქუენ, ვითარმედ: შემძლებელ არს ღმერთი აღდგინებად ქვათა ამათგან შვილად აბრაჰამისა" (მათ 3:7–9). ხედავ, რა დიდი იყო ყველასთვის ამ პატრიარქის სახელი? მაგრამ ახლა, სანამ ეს ჯერ კიდევ არ აღსრულებულა, მხოლოდ მართლის ღვთისმოსაობა ჩანს, ანუ ის, როგორ ირწმუნა ღვთის სიტყვები და ყველაფერი, რაც ძნელადად ეჩვენებოდა, მსუბუქად მიიღო. „და ვაკურთხნე, — ამბობს, — მაკურთხეველნი შენნი და მწყევარნი შენნი ვწყევნე. და იკურთხეოდიან შენდამი ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი". შეხედე ღვთის შემწყნარებლობასაც, თუ რა კეთილგანწყობას უჩვენებს უფალი პატრიარქს. მათ, ამბობს, ჩემს მეგობრებად ვაღიარებ, ვინც შენ გულწრფელად მოგეპყრობა, მტრებად კი — მათ, ვინც შენ მტრობს. თვით შვილებიც კი იშვიათად ცდილობენ, რომ მათი მეგობრები და მტრები იგივენი იყვნენ, რაც მათი მამებისა. მაშ, ძალიან დიდია, საყვარელო, ღვთის კეთილგანწყობა პატრიარქისადმი! მათ ვაკურთხებ, ამბობს, ვინც შენ გაკურთხებს; და მათ დავწყევლი, ვინც შენ დაგწყევლის, „და იკურთხეოდიან შენდამი ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი". აი, კიდევ ერთი ნიჭი! ყველა ტომი, ამბობს, იმაზე იზრუნებს, რომ შენი სახელით იკურთხოს, და უდიდეს დიდებად მიიჩნევს შენი სახელის ტარებას.

5. აბრაამის მორჩილება და გამოსვლა ხარრანიდან (12:4-5)

მოისმინეთ, საყვარელნო, რა ბრძანებები მისცა უფალმა ქალდეველს, მოხუცს, რომელმაც არც რჯული იცოდა, არც წინასწარმეტყველები წაეკითხა და არანაირი სხვა სწავლება არ მიეღო? ხედავთ, რა მნიშვნელოვანი ბრძანებებია? რა ამაღლებული და მამაცური სული სჭირდებოდა მათ აღსასრულებლად? შეხედეთ პატრიარქის მორჩილებასაც, როგორ აღწერს მას წერილი. „და გამოვიდა", — ამბობს, — „აბრაამ, ვითარცა ამცნო მას უფალმან, და ჰყუა მის თანა ლოთ". ნათქვამია არა უბრალოდ: „გამოვიდა აბრაამ", არამედ: „ვითარცა ამცნო მას უფალმან", — ანუ ის ყველაფერი აღასრულა, რაც ბრძანებაში იყო მოცემული. ღმერთმა უთხრა, ყველაფერი — ნათესაობა და სახლი — დაეტოვებინა, — და მან დატოვა. უთხრა, უცნობ მიწაზე წასულიყო, — ის დაემორჩილა. აღუთქვა „ნათესავად" დიდად ყოფა და კურთხევა, — მან ირწმუნა, რომ ესეც აღსრულდებოდა. ერთი სიტყვით, „ვითარცა ამცნო მას უფალმა" ღმერთმა, ისე „გამოვიდა", ანუ ღვთის სიტყვები ირწმუნა, ყოველგვარი ყოყმანისა და ეჭვის გარეშე, და მტკიცე სულითა და გამბედაობითით წავიდა: ამიტომაც დიდი კეთილგანწყობის ღირსი გახდა უფლისგან. „და ჰყუა", — ნათქვამია, — „მის თანა ლოთ". რატომ, როცა ღმერთმა უთხრა: „გამოვედ ქუეყანისაგან შენისა, და ნათესავისაგან შენისა და სახლისაგან მამისა შენისა", — რატომ წაიყვანა ლოთი? არა უფლის მიმართ ურჩობის გამო, არამედ, რა თქმა უნდა, იმიტომ, რომ ლოთი ახალგაზრდა იყო და აბრაამს მამის ადგილი უკავია მისთვის; მასაც, აბრაამისადმი სიყვარულისა და მისი მშვიდი ზნეობის გამო, არ სურდა მართალს განშორებოდა: ამ მიზეზით აბრაამი ვერ ტოვებს მას. ამასთან, ის უკვე შვილად უყურებდა მას, რადგან ასეთ ასაკამდე მიღწეულს, სარას უნაყოფობის გამო, ჯერ კიდევ თავისი შვილები არ ჰყავდა. ამ ახალგაზრდის ზნეობაც მცირედით კი არ განსხვავდებოდა მართლისგან. უკვე ის, რომ ორი ბიძისგან სწორედ მართალს შეუერთდა, აჩვენებს, რომ საკმარისი გონება ჰქონდა იმის გასარჩევად, რომელ ბიძას მიენდო თავისი ბედი. მოგზაურობაში წასვლის განზრახვაცაც ახალი მტკიცებულებაა ლოთის კეთილზნეობისა: თუმცა მოგვიანებით ოდნავ შესცოდა, მიწის უკეთესი ნაწილი რომ აიღო (დაბ 13:11), მაგრამ მართლის კვალს მიჰყვებოდა. აი, რატომ წაიყვანა მართალმა ის თანამგზავრად, და ისიც მზადყოფნით გაცვალა სახლის ცხოვრება მწირობაზე. შემდეგ, რათა ვიცოდეთ, რომ უფალმა ეს პატრიარქს არა ახალგაზრდობაში უბრძანა, არამედ მაშინ, როცა უკვე სიბერეში იყო, როცა ადამიანები უმეტესად მოგზაურობის მიმართ საკმაოდ გულგრილნი არიან, წერილი ამბობს: „ხოლო აბრაამ იყო წლისა სამეოცდაათხუთმეტისა, რაჟამს გამოვიდა ხარანით" (დაბ 12:4). ხედავ, როგორ არც ასაკმა, არც სხვა რაიმემ, რაც სახლთან შეიძლებოდა მიებოჭა, ხელი ვერ შეუშალა; პირიქით, ღვთისადმი სიყვარულმა ყველაფერზე გაიმარჯვა. ასეა, როცა სული ფხიზელი და ყურადღებიანია, ყველა დაბრკოლებას ძლევს, მთელი არსებით სატრფო საგნისკენ მიისწრაფვის, და რა სიძნელეებიც არ უნდა შეხვდეს, ვერაფერი ვერ შეაჩერებს, არამედ ყველაფერს გვერდს უვლის და მანამ არ ჩერდება, სანამ სანატრელს არ მიაღწევს. აი, რატომ ეს მართალიც, თუმცა სიბერესა და სხვა მრავალ დაბრკოლებას შეიძლებოდა შეეჩერებინა, მაინც ყველა ბორკილი გაწყვიტა და, როგორც ფხიზელი და ხელშეუშლელი ახალგაზრდა, იჩქარებოდა და ესწრაფოდა უფლის ბრძანების აღსრულებას. მართლაც, შეუძლებელია ვინმემ, ვინც რაიმე დიდებულისა და მამაცურის აღსრულება გადაწყვიტა, ეს შეასრულოს, თუ წინასწარ არ აღიჭურვა ყველაფრის წინააღმდეგ, რასაც ასეთი წამოწყებისთვის ხელის შემშლელობა შეუძლია. ამას კარგად იცოდა მართალიც და ყველაფერი უყურადღებოდ დატოვა, არც ჩვევაზე, არც ნათესაობაზე, არც მამის სახლზე, არც მამის საფლავზე და არც საკუთარ სიბერეზე იფიქრა, არამედ მთელი ფიქრი იმაზე მიმართა, როგორ აღესრულებინა უფლის ბრძანება. და აი, საოცარი სანახავი წარმოჩნდა: ადამიანი, უღრმეს სიბერეში მყოფი, მოხუცებული ცოლით და მრავალი მსახურით, გადასახლდებოდა და არც კი იცოდა, სად მთავრდებოდა მისი მწირობა. და თუ კიდევ ვიფიქრებთ იმაზეც, რა ძნელი იყო მაშინ გზებზე მოგზაურობა (მაშინ არ შეიძლებოდა, როგორც ახლა, თავისუფლად ნებისმიერ ადამიანთან მისვლა და ასე გზის გაგრძელება, რადგან ყველგან სხვადასხვა ხელისუფლება იყო და მოგზაურებს ერთი ხელისუფლისგან მეორესთან გადასვლა უხდებოდათ და თითქმის ყოველდღიურად ერთი სამეფოდან მეორეში გადადიოდნენ), მაშინ ეს გარემოებაც საკმარისი დაბრკოლება იქნებოდა მართლისთვის, თუ არ იქნებოდა ღვთისადმი დიდი სიყვარული და მის მცნებათა აღსრულების მზადყოფნა. მაგრამ მან ეს ყველა დაბრკოლება გაწყვიტა, როგორც ობობის ქსელი, და, გონება რწმენით გაამაგრა რა და აღმთქმელის სიდიადეს დაემორჩილა, გზას დაადგა. „და მიიყუანა", — ნათქვამია, — „აბრაამ სარა, ცოლი თჳსი, და ლოთ ძე, ძმისა თჳსისა, და ყოველი საქონელი მათი, რაოდენი მოიგეს... ხარანს, და გამოვიდეს წარსლვად ქუეყანად ქანანისა" (დაბ 12:5).

6. აბრაამის მწირობა ქანაანის ქვეყანაში (12:6)

შენიშნე წერილის ზედმიწევნითობა, რა დაწვრილებით მოგვითხრობს ყველაფრის შესახებ, რათა ყველაფრიდან შევიცნოთ მართლის ღვთისმოსაობა. „და მიიყუანა", — ამბობს, — „სარა, ცოლი თჳსი, და ლოთ ძე, ძმისა თჳსისა, და ყოველი, რაოდენი მოიგეს ხარანს". უმიზეზოდ არ არის ნათქვამი: „ყოველი, რაოდენი მოიგეს ხარანს", — რათა ვიცოდეთ, რომ პატრიარქმა ქალდეადან არაფერი წაიღო თან, არამედ მთელი ეს მამის ქონება ძმას დაუტოვა და მხოლოდ იმით წავიდა, რაც ხარრანში მოეხვეჭა. ესეც ამ საოცარმა კაცმა თან არა იმიტომ წაიყვანა, თითქოს ქონებას ეძვირფასებოდა ან ანგარი იყო, არამედ იმისთვის, რომ საკუთარი ქონებით ყველასთვის ღვთის მისადმი მზრუნველობა ემტკიცებინა. ის, ვინც ქალდეადან გამოიყვანა და შემდეგ იქიდანაც გადასახლება უბრძანა, თავადვე ამრავლებდა ყოველდღიურად მის ქონებას და ყოველგვარ უსიამოვნებას აცილებდა. ამგვარად, ისიც, რომ აბრაამი ამ ქონებას თან ატარებდა მთელ გზაზე, მისი სულის ღვთისმოსაობის მტკიცებულება იყო. ვინც მას ხედავდა, ალბათ სურდა სცოდნოდა მართლის ასეთი მოგზაურობის მიზეზი. შემდეგ, გაიგებდა რა, რომ ის უცხო მიწაზე გადასახლდა, თავისი საკუთრება სამშობლოში დატოვა, ღვთის ბრძანებით, — თავადვე საქმით ერწმუნებოდა, თუ რა ღვთისმოსავი იყო მართლის მორჩილება და თუ რა დიდი იყო ღვთის მისადმი განგება. „და გამოვიდეს", — ნათქვამია, — „წარსლვად ქუეყანად ქანანისა". საიდან იცოდა, რომ მისი მწირობა ქანაანის მიწაზე მთავრდებოდა, როცა ბრძანება ამბობდა: „მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ"? შესაძლოა, ღმერთმა ესეც გაუმხილა, სულიერად უჩვენა მიწა, სადაც დასახლებას უპირებდა. მართლაც, ღმერთმა, როცა ბრძანებას აძლევდა, იმიტომ თქვა ასე განუსაზღვრელად: „მოვედ ქუეყანად, რომელიცა გიჩუენო შენ", რათა ჩვენთვის მართლის სათნოება გამოეცხადებინა. შემდეგ, რადგან აბრაამმა სრული მზადყოფნით გააკეთა ყველაფერი, რაც მისგან მოითხოვებოდა, ღმერთმაც მაშინვე გაუმხილა ცნობები იმ მიწის შესახებ, სადაც საცხოვრებლის მოწყობას უპირებდა. მართლის სათნოების სიდიადის წინასწარმცოდნემ ღმერთმა სწორედ იმიტომ გამოიყვანა ის მამის სახლიდან და არ უბრძანა, ძმაც კი თან წაეყვანა, რომ სურდა, მასწავლებლად ექცია ახლა პალესტინის ყველა მკვიდრისთვის, ხოლო მალე — ეგვიპტელთათვისაც.

ხედავ, რომ სათნოებაც და მანკიერებაც არა ბუნებაზეა დამოკიდებული, არამედ ჩვენს თავისუფალ ნებაზე? აი, პატრიარქიც და ნაქორიც, ბუნებით ძმები იყვნენ, სულის განწყობით კი აღარ. პირიქით, ნაქორი, მიუხედავად იმისა, რომ მისი ძმა ასეთ სათნოებას მიაღწია, ჯერ კიდევ შეცდომაში რჩებოდა; ხოლო ეს ყოველდღიურად თავის წინსვლას საქმით უჩვენებდა ყველას ღვთივსათნო სათნოებაში. და მოვიდა, ნათქვამია, ქანაანის ქვეყანაში, „და განვლო აბრაამ ქუეყანაჲ იგი სიგრძედ მიმართ მისა ვიდრე ადგიდმდე სჳქემისა, მუხასა თანა მაღალსა" (დაბ 12:6). წერილი ქანაანის ქვეყნის იმ ადგილს მიუთითებს, სადაც ახლა მართალი სახლდება. შემდეგ, რათა ვიცოდეთ, რა მდგომარეობაში იყო ეს ქვეყანა, ამბობს: „ქანანელნი მკჳდრ იყვნეს მაშინ მას ქუეყანასა". ეს შენიშვნა ნეტარმა მოსემ უმიზეზოდ კი არ გააკეთა, არამედ, რათა პატრიარქის სიბრძნისმოყვარე სული იქიდანაც შეგვეცნო, რომ ის, რადგან ეს ადგილები ჯერ კიდევ ქანაანელებს ეკავათ, მოხეტიალესა და უცხოელივით უნდა ეცხოვრა, როგორც რაიმე განდევნილი ღარიბი, სადაც მოხდებოდა, იქნებ თავშესაფარიც ვერ ეშოვა. მაინც მან ამის გამოც არ იდრტვინა და არ თქვა: ეს რა? მე, რომელიც ხარრანში ასეთი პატივითა და მოწიწებით ვცხოვრობდი, ახლა, როგორც უნათესავო, როგორც უცხო და მწირი, ვცხოვრობ აქა-იქ მოწყალებით, ღარიბ თავშესაფარში მოსვენებას ვეძებ, — და ესეც ვერ მიშოვნია, არამედ კარვებსა და ფარდულებში ცხოვრება და სხვა სიძნელეების ატანა მიწევს! ეს ნიშნავს: „მოვედ ქუეყანად და გყო შენ ნათესავად დიდად"? ლამაზი დასაწყისი! კიდევ რას კარგს ველოდო? არა, მართალი, ამ მდგომარეობაშიც, ასეთი რაიმეს თქმას ან ეჭვში ჩავარდნას არ აძლევდა თავს უფლებას, პირიქით, ღვთის აღთქმებზე მთელი გულითა და სრული რწმენით დაეყრდნო და სულით შეურყეველი დარჩა, რის გამოც მალევე ზეციდან ნუგეშისცემის ღირსი გახდა.

7. შეგონება მოწყალებისა და სულის მოვლისკენ

მაგრამ, რათა სწავლება არ გავაგრძელოთ ზომაზე მეტად, აქ შევჩერდეთ და სიტყვა დავასრულოთ, საყვარელნო, გევედრებით, რომ ამ მართლის სულიერ განწყობას მიბაძოთ. მართლაც, უკიდურესად უცნაური იქნება, თუ, მაშინ, როცა ამ მართალმა, ერთი მიწიდან მეორეზე მოწოდებულმა, ასეთი მორჩილება გამოიჩინა, რომ არც სიბერემ, არც სხვა ჩვენს მიერ ჩამოთვლილმა დაბრკოლებებმა, არც იმდროინდელმა სიძნელეებმა და არც სხვა სიძნელეებმა, რომლებსაც შეიძლებოდა შეეჩერებინა, ვერაფერმა ვერ შეძლო მისი მორჩილებისგან შეკავება, — არამედ ყველა ბორკილი გაწყვიტა, მოხუცი კაცი გარბოდა და ესწრაფოდა, როგორც ფხიზელი ახალგაზრდა, ცოლით, ძმისწულითა და მსახურებით, ღვთის ბრძანების აღსრულებას; ჩვენ, პირიქით, არა მიწიდან მიწაზე, არამედ მიწიდან ცაზე მოწოდებულნი, არ გამოვიჩინოთ მართლივით მოშურნეობა მორჩილებაში, არამედ ცარიელ და უმნიშვნელო მიზეზებს მოვიშველიოთ; და ვერც აღთქმათა სიდიადემ გვიზიდოს, ვერც ხილული საგნების უმნიშვნელობამ, როგორც მიწიერისა და დროებითისა, ვერც მომწოდებლის ღირსებამ, — პირიქით, ისეთი უყურადღებობა გამოვიჩინოთ, რომ დროებითი მარადისს ამჯობინოთ, მიწა — ცას, და არასდროს დამთავრებადი იმაზე დაბლა დავაყენოთ, რაც გაჩენისთანავე გაქრება. მითხარი, როდემდე ვაჩვენებთ ასეთ ხარბობას ფულის შეგროვებისადმი? რა უგუნურებეა — ყოველ დღე ამ სატანჯველ ვნებას ემსახურო და არასდროს იგრძნო სიმაძღრე, არამედ, მთვრალებს არ სჯობიხარ! ისევე როგორც მთვრალები, რაც უფრო მეტ ღვინოს სვამენ, მით უფრო ძლიერ წყურვილს გრძნობენ და მით უფრო აალებენ ცეცხლს, — ასევე ვინც ფულისადმი ძლიერ ვნებას მიეცა, არასდროს ისვენებს, არამედ რაც უფრო მეტს იღებს, მით უფრო იმძლავრებს ცეცხლი და უფრო ძლიერდება ღუმელი. განა არ ვხედავთ, რაც ჩვენზე ადრე მცხოვრებლებს შეემთხვათ, როგორ ისინი, მთელ ქვეყნიერებას რომ ეუფლებოდნენ, აქედან შიშველნი და ყველაფრის გარეშე წაიყვანეს, მხოლოდ იმისთვის, რომ იქ ყველაფრის პასუხისგება და სასჯელი მიეღოთ? ანგარის ქონებას ხშირად მრავალნი ინაწილებენ, ხოლო ცოდვებს, ამ ქონების გამო ჩადენილთ, მხოლოდ თვითონ მიაქვს თან, მძიმე სასჯელს იტანს და არაფერში პოულობს ნუგეშს. მაშ, რატომ ასე უზრუნველნი ვართ ჩვენი ცხონების მიმართ, მითხარი, და ჩვენს სულზე ისე ვზრუნავთ, თითქოს სხვისი იყოს? არ გსმენია, როგორ ამბობს ქრისტე: „ანუ რაჲ მისცეს კაცმან ნაცვლად სულისა თჳსისა?" და კვლავ: „რამეთუ რაჲ სარგებელ ეყოს კაცსა, უკუეთუ სოფელი ყოველი შეიძინოს და სული თჳსი იზღვიოს?" (მათ 16:26). რა შეიძლება სულს გაუტოლდეს? დაასახელე მთელი ქვეყნიერება — და მაშინაც არაფერს იტყვი. მართლაც, „რაჲ სარგებელ", როგორც ქრისტემ თქვა, „სოფელი ყოველი" შეიძინო და სულს ავნო, რომელზეც უფრო ახლობელი არაფერია ჩვენთვის? და მას, ესოდენ ძვირფასს, მას, რომელზეც ჩვენ ესოდენი მზრუნველობა გვმართებდა, ისეთ უგულებელყოფაში დავტოვოთ, რომ ყოველ დღე იტანჯებოდეს, — ხან ანგარებით ალყაშემორტყმული, ხან ავხორცობით ტანჯული, ხან რისხვით დამცირებული, სხვადასხვა ვნებით აღელვებული, — და არ გამოვიჩენთ, თუნდაც გვიან, არანაირ მზრუნველობას მის მიმართ? ვინ დაგვიმსახურებს მაშინ მიტევებას ან გვიხსნის მოახლოებული სასჯელისგან? ამიტომ, გთხოვთ, სანამ ჯერ კიდევ დრო გვაქვს, უხვი მოწყალებით განვიბანოთ მისი სიბინძურე და მით ჩავაქროთ ჩვენი ცოდვების ალი. ნათქვამია: „ცეცხლსა მოტყინარესა დაუშრეტს წყალი, და მოწყალებითა განწმიდნენ ცოდვანი" (ზირ 3:30). და მართლაც, ვერაფერი სხვა ვერ გვიხსნის გეჰენიის ცეცხლისგან, როგორც უხვი მოწყალება. თუ მას მცნებისამებრ გავცემთ, ანუ არა თავის მოწონებით, არამედ ღვთისადმი სიყვარულით, შეგვეძლება ცოდვების სიბინძურის განბანაც და ღვთის კაცთმოყვარეობის ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.