📋 სარჩევი
1. ეკლესია — სულიერი სავაჭრო და სამკურნალო
დიდი და გამოუთქმელი საუნჯეა, საყვარელნო, დღევანდელ საკითხავში და საჭიროა ყურადღებიანი გონება, ფხიზელი და მღვიძარე აზრი, რათა არაფერი გამოგვეპაროს ამ მოკლე სიტყვებში მოცემულიდან. კაცთმოყვარე ღმერთმა ხომ სწორედ იმიტომ არ ინება, რომ წერილში მოცემული ყველაფერი ადვილად გასაგები და ნათელი ყოფილიყო ჩვენთვის მაშინვე, უბრალო კითხვისას, — რომ ძილისგან გამოგვეღვიძა, და ჩვენ, დიდი ფხიზლობის გამოჩენით, მისგან სარგებელი მიგვეღო. ჩვეულებრივ, რაც შრომითა და ძიებით მოიპოვება, ის უფრო ღრმად ჩაინერგება ჩვენს გონებაში, ხოლო რაც ადვილად მოიპოვება, ის უფრო ჩქარა გაფრინდება კიდეც ჩვენი გულიდან. მაშ, ნუ ვიქნებით, გევედრებით, უზრუნველნი, არამედ, ჩვენი ფიქრის გამოფხიზლებით, ყველა ყურადღებით წვდომით შევიჭრათ წერილის სიღრმეში, რათა მისგან რაიმე სარგებელი მოვიპოვოთ და იმ სარგებლით შინ დავბრუნდეთ. ღვთის ეკლესია სულიერი სავაჭროა და ამავე დროს სულთა სამკურნალო: მაშასადამე, ჩვენ, სავაჭროზე მისულთა მსგავსად, ბევრი სიკეთე უნდა შევიძინოთ მასში და მათთან ერთად შინ დავბრუნდეთ; სამკურნალოში შემსვლელთა მსგავსად, ჩვენი სნეულებების შესაფერისი წამლები უნდა ავიღოთ აქ და მათთან ერთად გამოვიდეთ აქედან. არა იმიტომ ვიკრიბებით ყოველდღე აქ, რომ მხოლოდ ერთმანეთი ვნახოთ და შემდეგ ყველანი დავიშალოთ, არამედ იმისთვის, რომ თითოეულმა ჩვენგანმა რაიმე სასარგებლო შეიტყოს აქ, მიიღოს წამალი იმ ვნების წინააღმდეგ, რომელიც აღელვებს მას, და შემდეგ აქედან წავიდეს შინ. განა არ იქნება უკიდურესად უცნაური, თუ ჩვენ, ვინც შვილებს სკოლაში ვაგზავნით, ყოველდღე რაიმე წარმატებას ვითხოვთ მათგან სწავლაში და არანაირად არ ვუშვებთ, რომ ისინი იქ ტყუილად და უშედეგოდ დადიოდნენ, როცა ვხედავთ, რომ ისინი უკვე ვეღარაფერ სასარგებლოს იძენენ იქ, — ხოლო ჩვენ თავად, უკვე სრული ასაკის მიღწეულნი, ამ სულიერ სასწავლებელში მოვდივართ და მათი ტოლფას მოშურნეობასაც ვერ ვაჩვენებთ, თანაც ისეთ საქმეში, რომელზეც სულის ცხონება არის დამოკიდებული? მაშ, თითოეულმა ჩვენგანმა, გევედრებით, ყოველდღე საკუთარი თავი გამოსცადოს, რა სარგებელი მიიღო დღევანდელი საკითხავიდან და რა — მომდევნო საკითხავიდან, რათა არ აღმოჩნდეს, რომ ჩვენც ტყუილად და უშედეგოდ ვიკრიბებით აქ. ჩვენ, ჩვენი მხრიდან, სრულიადაც არ ვიქნებით ამაში დამნაშავეები (რადგან ყველაფერს ვაკეთებთ, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული, და არაფერს ვტოვებთ გაუკეთებელს, რასაც კი შეგვიძლია ვქმნათ), უფრო მეტ განკითხვას დაიმსახურებენ კი ისინი, ვინც ჩვენზე უკმაყოფილოა, ყურადღებით არ ისმენს და არ სურს სწავლებით სარგებლობა. მოისმინე, რას ამბობს ქრისტე თავისი ტალანტის დამმარხველისთვის: „ბოროტო მონაო და მედგარო!... ჯერ-იყო შენდა დადებად ვეცხლი ჩემი სავაჭროსა, და მომცა-ვედ და მოვიღე ჩემი იგი აღნადგინებითურთ" (მათ 25:26–27); და იუდეველთა შესახებ: „უკუეთუმცა არა მოვედ და ვეტყოდე მათ, ცოდვაჲმცა არა აქუნდა; ხოლო აწ მიზეზი არა აქუს ცოდვათა მათთათჳს" (). თუმცა, ჩვენ ახლა არა იმაზე ვზრუნავთ, თავად უდანაშაულონი ვართ თუ არა, არამედ თქვენს წინსვლას ვნატრობთ და ვფიქრობთ, რომ მთელი ჩვენი უდანაშაულობის მიუხედავად, ჩვენი სიხარული შემცირდება, თუ თქვენ ჩვენი შრომის შესაფერის მოშურნეობას არ გამოიჩენთ. ჩვენ ხომ მაშინ ვხარობთ, როცა ვხედავთ თქვენს წინსვლას სულიერ საქმეებში. მართალია, ვიცი, რომ თქვენ, ღვთის მადლით, ცოდნით სავსენი ხართ და სხვების სწავლებასაც შეძლებთ; მაგრამ, ნეტარი პავლეს მსგავსად (), მეც, შეგახსენებთ რა და გამოვაღვიძებ თქვენს მოშურნეობასა და გულმოდგინებას, გამუდმებით მოგიწოდებთ ამისკენ, რათა ყოველმხრივ სრულყოფილნი გახდეთ. თქვენი ღვთისთვის სათნო ცხოვრებაში წინსვლის არცთუ მცირე დადასტურებად მიმაჩნია ისიც, რომ ყოველდღე ასეთი მოშურნეობით მოდიხართ აქ და სულიერი სწავლების დაუღლელ სურვილს გამოხატავთ. და მართლაც, როგორც ხორციელი საზრდელის სურვილი უკეთესი ხორციელი ჯანმრთელობის ნიშანია, ისე სულიერი სწავლების სურვილი სულიერი ჯანმრთელობის ყველაზე ნათელი მოწმობაა. ამიტომაც, მე, თქვენი მოშურნეობის მცოდნე, რომლის გამოც რამდენადაც არ უნდა გავაგრძელო ქადაგება, ვერ შევძლებ მაინც თქვენი სურვილის დაკმაყოფილებას და ამ სულიერი საზრდელით თქვენს განძღებას, არ შევწყვეტ ყოველდღე თქვენთვის ყველაფრის შეთავაზებას, რაც კი შემიძლია და რასაც ღვთის მადლი მოგვმადლის, თქვენი სარგებლისთვის, და საღვთო წერილის სწავლებას ჩვენს გონებას მივაწოდებ.
2. „გამოუჩნდა უფალი აბრამს" — ღვთის გამოცხადებისა და აღთქმის მნიშვნელობა (12:7)
მაშ, ახლაც, კაცთმოყვარე უფლისადმი ვილოცოთ, რომ ენა წარმართოს ჩვენთვის საძიებლის აღმოსაჩენად, და თქვენ ჩვეულ სწავლებას შემოგთავაზებთ, ჯერ კი, საყვარელნო, თავად საკითხავს განგიმარტავთ. „და გამოუჩნდა, — ნათქვამია, — უფალი აბრამს და ჰრქუა მას" (). ხომ სიმართლეს ვამბობდი თავიდან, რომ დიდ საუნჯეს მოიცავს ეს მოკლე სიტყვები? აი, თავად ამ სიტყვების დასაწყისია უცნაური და ახალი: „და გამოუჩნდა უფალი ღმერთი აბრამს". პირველად ვხედავთ, რომ წერილმა ეს სიტყვა ხმარა: „გამოუჩნდა". ასეთი გამოთქმა საღვთო წერილს არ ხმარია არც აბელის, არც ნოეს და არც სხვა ვინმეს ისტორიაში. მაშ, რას ნიშნავს ეს სიტყვა: „გამოუჩნდა"? ხომ თავად წერილი სხვა ადგილას ამბობს: „ვერ ძალ-გიც პირისა ჩემისა ხილვად, რამეთუ არა არს კაცი, რთმელმან იხილა პირი ჩემი და ცხონდა" ()? მაშ, რას ვიტყვით ახლა, როცა წერილი ამბობს, რომ ღმერთი გამოჩნდა? როგორ გამოუჩნდა მართალს? ნუთუ თავად ღვთის არსება იხილა? არა, ნუ იყოფინ! მაშ, რა? ღმერთი ისე გამოჩნდა, როგორც მხოლოდ მას ეცოდინება და როგორც მართალს შეეძლო მისი ხილვა. კაცთმოყვარე, ბრძენი, გამომგონებელი და ადამიანურ ბუნებასთან შემწყნარებელი უფალი ჩვენი თავს ეჩვენება მათ, ვინც ამისთვის ღირსეულადაა მომზადებული. და ამას წინასწარმეტყველის პირით ამჟღავნებს, რომ ამბობს: „და ვთქუა წინაწარმეტყველთა მიმართ, და მე ხილვანი განვამრავლენ, ჴელსა შორის წინაწარ-მეტყუელთასა ვემსგავსე" (). მაგალითად, ესაიამ მჯდომარედ იხილა იგი, მაგრამ ჯდომა ღვთისთვის შეუფერებელია, რადგან ღმერთი არ ზის; და როგორ შეიძლება ეს უსხეულო და მოუღალავი არსებისთვის? კვლავ, დანიელმა იგი „ძუელ დღეთად" იხილა (); ზაქარიამ სხვაგვარად იხილა (ზაქ 1); ეზეკიელმა კვლავ სხვაგვარად (ეზეკ 1; ეზეკ 2). სწორედ ამიტომ ღმერთმაც თქვა: „მე ხილვანი განვამრავლენ", ანუ ესე თუ ისე ვეჩვენებოდი, თითოეულის ღირსებისამებრ. ასევე ახლაც, სახიერმა უფალმა, რადგან თავადვე გამოიწვია მართალი თავისი სახლიდან და უბრძანა, უცხო ქვეყანაში წასულიყო, ხოლო ის, მისვლის შემდეგ, ადგილიდან ადგილზე დადიოდა, როგორც მოხეტიალე და უცხო (რადგან იქ ჯერ კიდევ ქანაანელები ცხოვრობდნენ), და ეძებდა, სადმე დამკვიდრებულიყო, — სახიერმა უფალმა, სურდა რა ნუგეშისცემა და მისი მოშურნეობის გამხნევება, რათა არ დაუძლურებულიყო და არ შეერყია რწმენა მისთვის მიცემული აღთქმისა: „გამოვედ და გყო შენ ნათესავად დიდად" (რადგან მართალი ხედავდა, რომ აღთქმის საწინააღმდეგო ხდებოდა, და ისე მწირობდა, თითქოს რაღაც განდევნილი და უმწეო ღარიბი ყოფილიყო, და არ იცოდა, სად ეპოვა თავშესაფარი), — მაშ, რომ სული გაემხნევებინა, „გამოუჩნდა, — ნათქვამია, — უფალი აბრამს და ჰრქუა მას: თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე". დიდია ეს აღთქმაც და შეესაბამება იმ აღთქმას, რომლითაც მართალი მამულიდან გამოიწვია. მაშინ თქვა: აღვადიდებ „სახელსა შენსა"; ახლაც ასევე ამბობს: „თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე". რადგან მართალი, უკვე მოხუცებული, ჯერ კიდევ უშვილო იყო სარას უნაყოფობის გამო, ღმერთი აღუთქვამს მიწას შვილს, რომელიც მისგან ჯერ კიდევ უნდა შობილიყო. და შეხედე ღვთის კაცთმოყვარეობას, როგორ ამოწმებს მართლის სათნოებას და სურს, ყველასთვის ცნობილი და ხილული გახადოს ის, როგორც რაიმე დამალული მარგალიტი. აღთქმებს აღთქმებზე უმატებს, და თანაც დიდ აღთქმებს, მაგრამ რამდენადმე აყოვნებს მათ აღსრულებას, რათა ამით განსაკუთრებით გამოაჩინოს მართლის ღვთისმოსაობა, რადგან ეს ნეტარი, თუმცა ხედავდა, რომ ჯერჯერობით აღთქმების საწინააღმდეგო ხდებოდა, მაინც არ შეწუხდა და არ აღშფოთდა, არამედ შეურყეველი დარჩა სულით, ირწმუნებდა რა, რომ ღვთის მიერ ერთხელ აღთქმული მტკიცეა და შეუცვლელი. მაგრამ განვიხილოთ ყოველივე ცალ-ცალკე, რათა ამგვარად შევიცნოთ სახიერი ღვთის გამომგონებელი სიბრძნეც, და ის მზრუნველობაც, რომელიც მართლის მიმართ გამოიჩინა, და პატრიარქის სიყვარულიც უფლის მიმართ. „და გამოუჩნდა, — ნათქვამია, — უფალი ღმერთი აბრამს". როგორ გამოუჩნდა? ისე, როგორც თავად ღმერთმა ერთადერთმა იცის და როგორც მართალს შეეძლო ხილვა. არ შევწყვეტ ამის განმეორებასას, თუმცა თავად გამოჩენის წესი არ ვიცი, მხოლოდ მესმის, რას ამბობს წერილი: „გამოუჩნდა უფალი ღმერთი აბრამს და ჰრქუა მას: თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე".
მტკიცედ დაიმახსოვრეთ ღვთის აღთქმები, რათა, როცა ნახავთ მართალს სხვადასხვა უბედურებაში ჩავარდნილს, შეგეძლოთ მისი დიდი სიბრძნისმოყვარეობის, მტკიცე მამაცობის, ურყევი და შეუდრეკელი ღვთისადმი სიყვარულის შეცნობა, და ამ მართლის ბედიდან ვისწავლოთ, არასდროს ჩათვალოთ ღვთის მიტოვებად ის, როცა ვინმე სათნო ადამიანი განსაცდელში ან სხვა რაიმე საწუთრო მწუხარებაში ჩავარდება, არამედ, ღვთის განგებათა მრავალფეროვნების წარმოდგენით, ყველაფერი მის გამოუკვლეველ განგებას მიანდოთ. მართლაც, თუ ღმერთმა დაუშვა, რომ ეს მართალიც, ასეთი ღვთისმოსავი და ასეთი მორჩილების გამომჩენი, დაექვემდებარებოდა იმ გამოცდებს, რომლებზეც მალე შეიტყობთ, თუ ღმერთმა ეს დაუშვა, არა იმიტომ, რომ თავის მსახურზე არ ზრუნავდა, არამედ, რომ ყველას გაემჟღავნებინა მისი სათნოება (ასე იქცევა ის ჩვეულებისამებრ ყოველი მართლის მიმართ, და თქვენ, ვინც საღვთო წერილის კითხვას მოყვარულობთ, ამ კითხვის დაწყებისთანავე აღმოაჩენთ, რომ ის ზუსტად ასე აწყობს თავისი მსახურების ცხოვრებას), — მაშ, განა არ იქნება უკიდურესად უგუნური, თუ ასეთ დაშვებას მიტოვებად ჩავთვლით და არ ვაღიარებთ, რომ ეს დიდი მზრუნველობისა და გამოუთქმელი ღვთიური კაცთმოყვარეობის ყველაზე ნათელი მოწმობაა? მაშ, ღმერთი, თავისი ძლიერების უაღრესად გამოჩენით, ამით ორ საქმეს აკეთებს: ყველას უმჟღავნებს როგორც თავისი მსახურების მოთმინებასა და მამაცობას, ისე თავისი განგების გამომგონებლობას, რომელიც თავად უბედურებათა შუაგულში და თითქმის უკვე სასოწარკვეთილ მდგომარეობაში საქმეს იქით წარმართავს, საითაც მას სურს, შეხვედრილი დაბრკოლებებით სრულიად შეუფერხებლად. „და გამოუჩნდა, — ნათქვამია, — უფალი ღმერთი აბრამს და ჰრქუა მას: თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე". დიდი და განსაკუთრებით მართლისთვის სანატრელი აღთქმა! თქვენ იცით, რა ძლიერად სურთათ შვილები მოხუცებულობამდე მიღწეულთ, და განსაკუთრებით მათ, ვინც მთელი სიცოცხლე უშვილონი იყვნენ. მაშ, უფალმა, სურდა რა მართლის დაჯილდოება მისი მორჩილებისთვის — იმისთვის, რომ მან, როცა მოისმინა: „გამოვედ ქუეყანისაგან შენისა", არ დაყოვნდა, არ დააგვიანა, არამედ ბრძანებას დამორჩილდა და მცნება აღასრულა, — თქვა: „თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე".
3. აბრაამის საკურთხევლები და ეგვიპტეში გადასახლება (12:7-10)
შეხედე, როგორ გაამხნევა ამ სიტყვით ღმერთმა მართლის სული და საკმარისი ჯილდო მისცა მისი ღვაწლისთვის. ამიტომაც მართალი, სურდა რა თავისი მადლიერების გამოხატვა, მაშინვე მადლობას შეუდგა. „და აღუშენა, — ნათქვამია, — მუნ საკურთხეველი უფალსა გამოჩინებულსა მისდა". აი, ღვთისმოყვარე სულის მოწმობა! თავად ადგილიც კი, სადაც ღვთისთან საუბრის ღირსი გახდა, მართალმა ღმერთს შესწირა და ამით, რაც შეეძლო, გამოხატა თავისი მადლიერება. გამოთქმა — „აღუშენა საკურთხეველი" — ნიშნავს, რომ ღმერთს მადლობა შესწირა მისი აღთქმებისთვის. ისევე როგორც სიყვარულით შეპყრობილი ადამიანები ხშირად სახლებსაც იქ აშენებენ, სადაც თავიანთ ერთგულ მეგობრებს შეხვდნენ, ბევრმა კი ქალაქებიც დააარსა და მათ სახელები მეგობრებთან შეხვედრის მიხედვით დაარქვა, — ზუსტად ისე ამ მართალმაც, სადაც ღვთის ხილვის ღირსი გახდა, იქ აღუშენა „საკურთხეველი უფალსა გამოჩინებულსა მისდა". „და წარიტრა, — ნათქვამია, — მუნ" (დაბ 12:7–8). რას ნიშნავს: „წარიტრა მუნ"? ნიშნავს — როცა ადგილი უკვე განწმედილი და ღმერთისთვის შეწირული იყო, აბრაამი იქიდან წავიდა და სხვა ადგილზე გადასახლდა: „მთად მიმართ, — ნათქვამია, — აღმოსავალით კერძო ბეთელს და აღდგა მუნ კარავი თჳსი", ანუ სწრაფად მოაწყო საცხოვრებელი. აი, რამდენად უცხო იყო მისთვის ყველა ზედმეტი, რამდენად მზად იყო ყველაფრისთვის, რომ ცოლითა და მსახურებით ერთად ასე სწრაფად შეძლებდა გადასახლებას! ისმინონ ეს ქმრებმა, ისმინონ ცოლებმაც. ხშირად ჩვენ, როცა სოფელში წასვლა გვჭირდება, ათასგვარ მომზადებას მოვიფიქრებთ, უამრავ სხვადასხვა ნივთზე ვზრუნავთ, რათა ბევრი არათუ საჭირო, არამედ ზედმეტი და უსარგებლო ნივთი, მხოლოდ ბრწყინვალებისთვის მომზადებული, ყველაფერი ეს ჩვენთან ერთად წავიღოთ. მაგრამ ეს მართალი ასე არ იქცეოდა, არამედ როგორ? ღვთისთან საუბრის ღირსი გახდა, ადგილი განწმიდა, საკურთხეველი აღუშენა და შემდეგ რაც შეიძლება სწრაფად სხვა ადგილზე გადასახლდა. „და აღდგა მუნ კარავი თჳსი ბეთელს შინა ზღჳთ კერძო და ანგეთ აღმოსავლით კერძო. და აღუშენა მუნ საკურთხეველი უფალსა და ხადოდა სახელსა ზედა უფლისასა" (). შეხედე, როგორ ყველაფერში გამოხატავს თავის ღვთისმოსავ განწყობას. იქ, ღვთის მიერ მიცემული აღთქმის გამო, აღუშენა საკურთხეველი და, ადგილის განწმედის შემდეგ, წავიდა; ხოლო აქ, რადგან კარავი დადგა, კვლავ, ნათქვამია, „აღუშენა საკურთხეველი უფალსა და ხადოდა სახელსა ზედა უფლისასა". ხედავ სიბრძნისმოყვარე სულს? ხედავ, როგორ იმას, რის შესახებაც მოგვიანებით წერდა და მოუწოდებდა ქვეყნიერების საკვირველი მოძღვარი, ნეტარი პავლე, რომ: „მნებავს უკუე ლოცვაჲ მამათაჲ ყოველსა ადგილსა აპყრობად წმიდად ჴელთა" (), — როგორ ამას წინასწარ უკვე აღასრულა პატრიარქმა თავად საქმით, „ყოველ ადგილზე" საკურთხეველს აღაშენებდა და უფლისადმი მადლობას აღავლენდა? იცოდა მან, კარგად იცოდა, რომ ღმერთი ადამიანისგან თავისი უთვალავი და გამოუთქმელი ქველმოქმედებისთვის არაფერს ისე არ მოითხოვს, როგორც მადლიერ და ქველმოქმედებისთვის აღიარებით სავსე სულს. მაგრამ ვნახოთ კიდევ, როგორ გადასახლდება მართალი აქედანაც. „და აღიტრა, — ნათქვამია, — აბრაამ და წარსლვით ილაშქრა უდაბნოსა შინა" (). შეხედე კვლავ მის ღვთისმოყვარე სულსა და დიდ სიბრძნისმოყვარეობას. კვლავ, ნათქვამია, წავიდა აქედან და „ილაშქრა უდაბნოსა შინა". რატომ წავიდა იქიდან? ალბათ ხედავდა, რომ ზოგიერთი მცხოვრები მის ყოფნით უკმაყოფილო იყო. ამიტომ, სურდა რა თავისი არაჩვეულებრივი სიმშვიდისა და იმის ჩვენება, თუ რამდენად აფასებდა სიმშვიდეს, და არავისთან არაფერი საერთო არ ჰქონდა, უდაბნოში გადასახლდა: „წარსლვით, — ნათქვამია, — ილაშქრა უდაბნოსა შინა". უცნაურ გამოთქმას ხმარობს აქ საღვთო წერილი. როგორც ჩვეულებრივ მებრძოლთა შესახებ ამბობენ, ისე ახლაც მართლის შესახებ თქვა, რომ „ილაშქრა". ეს იმიტომ, რომ ეჩვენებინა მართლის ყველაფრისთვის მზადყოფნა. როგორც მეომრები ადვილად გადაიტანენ ბანაკს დღეს აქ, ხვალ იქ, ისე ეს მართალი, თუმცა ცოლი და ძმისწული ახლდა და ამდენი მსახური, მაინც ძალიან ადვილად გადასახლდებოდა. ხედავ, როგორ ადვილად იცვლიდა ადგილსა და ცხოვრების წესს მოხუცებულობაში, თანაც ცოლითა და ამდენი მსახურით? ხოლო მე განსაკუთრებით საკვირველად მეჩვენება მისი ცოლის მამაცობა. როცა ქალური ბუნების სისუსტეზე ვიფიქრებ და ამავე დროს წარმოვიდგენ, თუ როგორ ადვილად გადასახლდებოდა სარა მართალთან ერთად და არც თავად წუხდა, არც მართალს უქმნიდა დაბრკოლებას, ვიკვირვებ და ვასკვნი, რომ მასაც, მართლის მსგავსად, ამაღლებული და მამაცი სული ჰქონდა. ამას ყველაზე კარგად მაშინ შევიტყობთ, როცა დღევანდელი საკითხავის შემდგომ სიტყვებს განვიხილავთ. ხედავ, როგორ მართალმა, მოისმინა რა სიტყვები: „თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე", არ დამშვიდდა ერთ ადგილას, არამედ აქედან იქ, იქიდან კვლავ სხვა ადგილზე გადავიდა? მაგრამ აი, უდაბნოდანაც კვლავ განდევნილია, არა ადამიანების მიერ, არამედ უკიდურესობითა და შიმშილით. „და იქმნა სიყმილი ქუეყანასა ზედა" (). ისმინონ ეს იმათ, ვინც დაუფიქრებლად და გაუაზრებლად ამბობს და განმარტავს, რომ, თითქოს ამისა და ამისის მოსვლით შიმშილი დამდგარა და, თითქოს ამისა და ამისის გამოჩენისთანავე ეს და ეს მოხდა. აი, მართლის თანდასწრებითაც შიმშილი მოხდა, და ძლიერი შიმშილი, მაგრამ მართალი არ შეშფოთდა, ადამიანურ სისუსტეს არ დაემორჩილა და შიმშილი თავის ყოფნას არ მიაწერა. მაგრამ, როცა დაინახა, რომ ბუნება ძალას ჰკარგავს და შიმშილი ძლიერდება, „შთავიდა, — ნათქვამია, — ეგჳპტედ აბრაამ მსხემობად მუნ, რამეთუ განძლიერდა სიყმილი ქუეყანასა ზედა".
4. აბრაამის შიში და სარასადმი თხოვნა (12:11-13)
შეხედე, როგორ ფართოვდებოდა მართლის ასპარეზი. უფალი ისე აწყობდა, რომ ის მოძღვარი გამხდარიყო არამხოლოდ პალესტინის მცხოვრებთათვის, არამედ ეგვიპტელთათვისაც, და ყველასთვის თავისი სათნოების ნათელი გამოევლინა. როგორც რაღაც მნათობი, ქალდეის მიწაში დამალული და ფარული, ღმერთმა იქიდან აღამაღლა, რომ ცთომილების სიბნელეში მჯდომთ ჭეშმარიტების გზა ეჩვენებინა. მაგრამ, ალბათ, ვინმე იტყვის: რატომ არ გახადა ღმერთმა მართალი ქალდეის მიწის მცხოვრებთა ღვთისმოსაობისკენ მეგზურად? შეიძლება ვიფიქროთ, რომ მათ ცხონებაზეც სხვათა მეშვეობით ღმერთმა მზრუნველობა გამოიჩინა; მაგრამ ისმინე, რას ამბობს ქრისტე: „არა არს წინაწარმეტყუელი შეურაცხ, გარნა სოფელსა თჳსსა" (). მაშ, ღმერთმა, რომ აესრულებინა აღთქმა, რომელიც მართალს მისცა, როცა უთხრა: „განვადიდო სახელი შენი", — დაუშვა შიმშილი და ამ უკიდურესობით ეგვიპტეში წასვლა, რათა იქაურმა მცხოვრებლებმაც შეიტყონ, რა დიდია ამ კაცის სათნოება. შიმშილი, როგორც რაღაც ჯალათი, ბორკილებით შეკრა იგი, ძალით წაათრია უდაბნოდან ეგვიპტეში. მაგრამ ვნახოთ ბოლოს, რა მოხდა ამის შედეგად და რა უბედურებაში ჩავარდა მართალი, რათა შეიცნოთ მისი მამაცობაც და მისი ცოლის სიბრძნისმოყვარეობაც. როცა მრავალი გზა გაიარეს და უკვე ეგვიპტეს მიუახლოვდნენ, მართალმა შიში იგრძნო და, შეშინებული და თრთოლვით სიცოცხლის, ასე ვთქვათ, გამოც, ცოლთან ლაპარაკს შეუდგა. „ხოლო იყო, — ნათქვამია, — რაჟამს მიეახლა აბრაამ შთასლვად ეგჳპტედ, ჰრქუა სარას, ცოლსა თჳსსა: უწყი, რამეთუ დედაკაცი პირკეთილი ხარ შენ; იყოს უკუე, ვითარცა გიხილონ შენ მეგჳპტელთა, თქუან, ვითარმედ: ცოლი მისი არს ისი და მომკლან მე, ხოლო შენ გიგულონ. თქუ უკუე, ვითარმედ: დაჲ მისი ვარ, რათა კეთილი მეყოს შენ მიერ და ცხონდეს სული ჩემი შენ ძლით" (დაბ 12:11–13). ხედავ ამ სიტყვებიდან, რა შფოთსა და შიშიში მოვიდა მართალი? და მაინც, სულით არ დაეცა, არ შეერყა თავის განზრახვაშაში, არ იფიქრა თავისთავად და არ თქვა: რა არის ეს? ნუთუ ჩვენ მიგვატოვეს? ნუთუ მოგვატყუეს? ნუთუ უფალმა თავისი მზრუნველობის გარეშე დაგვტოვა? ვინც თქვა: „აღვადიდებ სახელს შენსა" და „თესლსა შენსა მივსცე ქუეყანა ესე", ნუთუ უკიდურეს საფრთხეში ჩაგვაგდებს და აშკარა უბედურებაში ჩავარდნის უფლებას მოგვცემს? ამგვარს მართალი ფიქრადაც არ მოისვამდა, არამედ მხოლოდ ერთზე ზრუნავდა — რა საშუალება მოეფიქრებინა, რომ შიმშილისგანაც გადარჩენილიყო და ეგვიპტელთა ხელებსაც თავი აერიდებინა. „უწყი, — ეუბნება, — რამეთუ დედაკაცი პირკეთილი ხარ შენ". შეხედე, როგორი იყო მისი ცოლის სილამაზე; უკვე მოხუცებულობამდე მიღწეულმა და ამდენი წელი ნაცხოვრებმა, ის ჯერ კიდევ აყვავებული იყო და სახის სილამაზე შეენარჩუნებინა, მიუხედავად იმისა, რომ მგზავრობისას ამდენ შრომასა და სიძნელეს გადაიტანა, ადგილიდან ადგილზე გადასახლდებოდა, ქალდეიდან ხარანში, იქიდან ქანაანში, შემდეგ ქანაანში აქეთ-იქით, ახლა კი ეგვიპტეშიც. ჯანმრთელ მამაკაცთაგანაც ვის არ დაქანცავდა ასეთი ხშირი გადასახლებები? მაგრამ ეს საკვირველი ქალი, ამდენი გაჭირვების შემდეგაც, ჯერ კიდევ სახის სილამაზით ბრწყინავდა, და ამით მართალს დიდ და ძლიერ შეშფოთებას აღუძრავდა. ამიტომაც ეუბნებოდა: „უწყი, რამეთუ დედაკაცი პირკეთილი ხარ შენ. იყოს უკუე, ვითარცა გიხილონ შენ მეგჳპტელთა, თქუან, ვითარმედ: ცოლი მისი არს ისი და მომკლან მე, ხოლო შენ გიგულონ". შეხედე, როგორ მტკიცედ ენდობოდა ცოლის ზნეობას და არ შეეშინდა, რომ ქება-დიდებით შეცდუნდებოდა, არამედ ასეთ რჩევას აძლევდა: რომ არ მომკლან, შენ კი გიგულონ, „თქუ უკუე, ვითარმედ: დაჲ მისი ვარ, რათა კეთილი მეყოს შენ მიერ და ცხონდეს სული ჩემი შენ ძლით". რადგან მისი ეს მოთხოვნა მცირე არ იყო, მომდევნო სიტყვებით სურდა მოეზიდა ცოლი თავის მხარეს ისე, რომ თანაგრძნობისკენ მიეწვია და საქმეში მონაწილეობისთვის აემხნევებინა. „იყოს უკუე, — ამბობს, — ვითარცა გიხილონ შენ მეგჳპტელთა, თქუან, ვითარმედ: ცოლი მისი არს ისი და მომკლან მე, ხოლო შენ გიგულონ". არ თქვა: „შენ შეგირცხვენენ"; ჯერჯერობით არ სურს ასეთი სიტყვებით შეაშინოს, ამავე დროს ღვთის აღთქმის გამოც შეშფოთებულია. ამიტომ ამბობს: „შენ გიგულონ; თქუ უკუე, ვითარმედ: დაჲ მისი ვარ". წარმოიდგინე, რა მდგომარეობაში უნდა ყოფილიყო მართლის სული, როცა ცოლს ამ რჩევას აძლევდა? თქვენ, რა თქმა უნდა, იცით, რომ ქმრებისთვის არაფერია უმძიმესი, ვიდრე ცოლის ეჭვის ქვეშ დაყენება; ხოლო მართალი მთელი ძალით ცდილობდა, მრუშობა რეალურად მომხდარიყო. მაშ, საყვარელო, ნუ განიკითხავ ნაჩქარევად მართალს, არამედ სწორედ ამით შეიცანი მისი დიდი კეთილგონიერება და მამაცობა. მამაცობა იმაში, რომ მან ასე მამაცურად დათრგუნა და სძლია ფიქრთა აზვირთებას, და ცოლისთვისაც კი შეძლო ასეთი რჩევის შეთავაზება. ხომ არაფერია უმძიმესი ამგვარი მდგომარეობისა; ამის შესახებ ისმინე, რას ამბობს სოლომონი: „რამეთუ სავსე არს შურითა და გულისწყრომითა ქმარი მისი; არა ერიდოს დღესა სასჯელისასა. ვერ გამოიჴსნეს რავდენითავე საჴმრითა მტერობისა მისგან, არცა დასცხრების მრავლითა ძღუნითა" (იგავ 6:34–35); და კიდევ: „ფიცხელ არს, ვითარცა ჯოჯოხეთი, შური" ().
5. მართლის კეთილგონიერება და სარას კეთილზნეობა (12:11-13)
ჩვენ ვხედავთ, როგორ ბევრი ამგვარ მდგომარეობაში ისეთ გააფთრებამდე მიდიოდა, რომ არამხოლოდ ცოლებს არ ინდობდა, არამედ ხშირად შემაცდუნებელთან ერთად თავსაც კლავდა. ასეთია ამ ვნების მძვინვარება და ისე მოუთოკავია ეჭვიანობა, რომ საკუთარი სიცოცხლის უგულებელყოფამდე მიიყვანს მას, ვინც ამ ვნებამ ერთხელ წაიტაცა. მაშ, ამიდან შეიძლება მართლის მამაცობის შეცნობა; ხოლო მისი დიდი კეთილგონიერება იმაში ჩანს, რომ ასეთ გაჭირვებულ მდგომარეობაში და თითქოს მახეებითით გახლართულმა, იპოვა საშუალება, რომ ბოროტება მაინც ნაკლები ყოფილიყო. მართლაც, თუ ეტყოდა, რომ ის მისი ცოლი იყო, თუ ამის ნაცვლად არ დაარქმევინებდა დად, მაშინ ცოლსაც წაართმევდნენ მართალს სილამაზის გამო, რომელიც თავშეუკავებელ ეგვიპტელებს წაიტაცებდა, და მართალსაც მოკლავდნენ, რომ მათი ურჯულოების მამხილებელი არ ყოფილიყო. მაშ, რადგან ორი ეს უბედურება — ეგვიპტელთა თავშეუკავებლობისა და მათი ხელისუფლის სისასტიკის გამო — აუცილებლად უნდა მომხდარიყო, იმისთვის, რომ ასეთ გაჭირვებულ მდგომარეობაში მცირედ მაინც შემსუბუქება ეპოვათ, ამბობს: „თქუ, ვითარმედ: დაჲ მისი ვარ": ეს, შესაძლოა, საფრთხისგან დამიხსნის. რაც შენ შეეხება, თავს დად დაარქმევ თუ ცოლად, ეჭვს გარეშეა, რომ ხორციელი სილამაზის გამო მაშინვე წამგვართმევენ; ხოლო რაც მე მეხება, შეიძლება ვიფიქრო, რომ საფრთხეს თავს ავარიდებ, თუ ჩემს დად დაგისახელებ. ხედავ მართლის კეთილკეთილგონიერებას, როგორ, საფრთხის წინაშე მოხვედრილმა, იპოვა საშუალება, რომლითაც ეგვიპტელთა ვერაგობის დაძლევაცაც განიზრახა? კვლავ, იფიქრე აქ მართლის მოთმინებაზეც და ცოლის კეთილზნეობაზეც. მართლის მოთმინებაზე: არ აუჯანყდა და არ უთქვამს: „რატომ ვათრევ მას ჩემთან, როცა ამდენ წუხილს მიქმნის?" რა სარგებელია მისთან ცხოვრებისგან, როცა მის გამო უკიდურეს საფრთხეში უნდა ჩავვარდე? რა მარგია, როცა ის არათუ ვერანაირ ნუგეშს ვერ მაძლევს, არამედ თავისი სილამაზით სიკვდილსაც კი მიქმნის? ამგვარი არაფერი არ უთქვამს და არც უფიქრია, არამედ, ყოველგვარი ამგვარი ფიქრის უკუგდებით და ღვთის აღთქმაში სრულიად შეურყევლად, მხოლოდ ერთზე ზრუნავდა — როგორ თავი აერიდებინა მოსალოდნელ საფრთხეს. იფიქრე აქ, საყვარელო, ღვთის გამოუთქმელ სულგრძელობაზეც, როგორ დღემდე არ მოსდის მართალს შველად და არ ანუგეშებს, არამედ ელოდება, სანამ უბედურებანი გაიზრდება და უკიდურეს ზომამდე მიაღწევს, და მხოლოდ მაშინ გამოავლენს მზრუნველობას მართლის მიმართ. „თქუ უკუე, — ამბობს, — ვითარმედ: დაჲ მისი ვარ, რათა კეთილი მეყოს შენ მიერ და ცხონდეს სული ჩემი შენ ძლით". ამას მართალი ამბობს არა იმიტომ, თითქოს მისი სული მოკვდომას შეძლებდა: „ნუ გეშინინ, — ნათქვამია, — მათგან, რომელთა მოსწყჳდნენ ჴორცნი, ხოლო სულისა ვერ ჴელ-ეწიფების მოკლვად" (); არა, მან ეს ცოლს ჩვეულებისამებრ უთხრა. „კეთილი, — ამბობს, — მეყოს შენ მიერ და ცხონდეს სული ჩემი შენ ძლით", თითქოს ასე ეუბნებოდა: თქვი, რომ დაჲ მისი ვარ, იმიტომ, რომ მე, ქანაანში შიმშილისგან გაქცეულმა, ეგვიპტელთა ხელით არ მოვკვდე. იყავი ჩემი ცხონების მიზეზი — „რათა კეთილი მეყოს შენ მიერ". სამწუხარო სიტყვები! დიდ შიშში იყო ის ეგვიპტელთა თავშეუკავებლობის გამოც, და იმის გამოც, რომ ჯერ კიდევ არ იყო დამხობილი სიკვდილის ხელისუფლება. სწორედ ამიტომ მართალი ცოლის მრუშობაზე თანხმდება და თითქოს მრუშს მისი შეურაცხყოფის საქმეში ეხმარება, რომ სიკვდილს თავი აარიდოს. დიახ, სიკვდილის სახე ჯერ კიდევ საშინელი იყო: ჯერ კიდევ არ იყო შემუსრული სპილენძის კარი, ჯერ კიდევ არ იყო დაბლაგვებული მისი ნესტარი. ხედავ ქმარ-ცოლს შორის სიყვარულის კავშირს? ხედავ, რისი შეთავაზებაც გაბედა ქმარმა ცოლისადმი, და რა რჩევას იღებს ცოლი? ის არ ეწინააღმდეგება და არ აუჯანყდება, არამედ ყველაფერს ქმრის ნების მიხედვით აკეთებს. ისმინონ ეს ქმრებმა და ცოლებმა, და მიბაძონ ამ მეუღლეთა ერთსულოვნებას, მტკიცე სიყვარულსა და დიდ ღვთისმოსაობას. მივბაძოთ სარას უმანკოება, რომელიც მოხუცებულობაშიც ასეთი სილამაზით აყვავებული, მართალთან სათნოებებში შეჯიბრს განაგრძობდა, რისთვისაც ღვთის მზრუნველობისა და ზეციური ჯილდოს ღირსი გახდა. მაშ, ნუ ვინ ბრალდებს სახის სილამაზეს და ნუ ამბობს ამ უსაფუძვლო სიტყვებს: ამისა და ამისი სილამაზემ დაღუპა, ამისა და ამისთვის სილამაზე წარწყმედის მიზეზი გახდა. არა სილამაზეა ამაში დამნაშავე — არა, რადგან ისიც ღვთის ქმნილებაა, — არამედ გარყვნილი ნება: აი, ყველა ბოროტის მიზეზი! ხედავ, როგორ ეს საკვირველი ქალი სულის სილამაზითაც ბრწყინავდა, სახის სილამაზითაც, და მაინც მართლის კვალს მისდევდა. მას, ცოლებმა, მიბაძონ. აქ აი, სახის სილამაზეცაა, უნაყოფობაცაა, ასეთი წლებიც, დიდი სიმდიდრეც, ამდენი გადასახლებაც და მგზავრობაც, ხშირი და უწყვეტი განსაცდელებიც, — და მაინც არაფერმა შეარყია მისი გული, ის შეუცვლელად მტკიცე დარჩა. ამიტომაც მიიღო თავისი მოთმინების ღირსეული ჯილდო და ღრმა მოხუცებულობაში უნაყოფო, მომკვდარი საშოდან შვილი გააჩინა. „კეთილი, — ამბობს, — მეყოს შენ მიერ და ცხონდეს სული ჩემი შენ ძლით", ანუ ცხონებისთვის სხვა არაფერი მრჩება, გარდა იმისა, რომ შენ თანხმდები და ამბობ: „დაჲ მისი ვარ". იქნებ მოსალოდნელ საფრთხეს თავს ავარიდო და შენი წყალობით ცოცხალი დავრჩე; შენ შენი მადლიერი ვიქნებაო ჩემი სიცოცხლის შენარჩუნებას. ეს სიტყვები საკმარისი იყო, რომ ცოლი მოეზიდა და თანაგრძნობისკენ მიეწვია.
6. სარა ფარაონის სასახლეში და ღვთის სასჯელი (12:14-17)
აი, ნამდვილი ქორწინება, როცა ქმარ-ცოლი იზიარებს არამხოლოდ ბედნიერებას, არამედ საფრთხეებსაც; ეს გულწრფელი სიყვარულის ნიშანია, ეს ყველაზე ერთგული მეგობრობის დამტკიცებაა. არა ისე ადიდებს მეფეს მის თავზე დადგმული გვირგვინი, როგორც ამ ნეტარს ადიდებდა და ამაღლებდა ის მორჩილება, რომლითაც ქმრის რჩევა მიიღო. ვინ არ განცვიფრდება, როცა ასეთ დამორჩილებაზე იფიქრებს? ვინ შეძლებს ღირსეულად შეაქოს ის, ვინც, ასეთი უმანკო და ასეთ ასაკში, მზად იყო თავისი მხრიდან მრუშობა დაეშვა, ბარბაროსებთან თანაცხოვრება აეტანა, რომ მართალი გადაერჩინა? მაგრამ მოითმინე ცოტა და იხილავ ღვთიური განგების სიბრძნეს. ის იმიტომ ითმენდა ასე დიდხანს, რომ მართალიც უფრო მეტად ედიდებინა, და ეგვიპტეში მომხდარი მოვლენებით არამხოლოდ ეგვიპტელებისთვის, არამედ პალესტინის მცხოვრებთათვისაც ეჩვენებინა, თუ რა წყალობით სარგებლობდა პატრიარქი ყველას უფალთან. „და იყო, — ნათქვამია, — რაჟამს შევიდა აბრაამ ეგჳპტედ, იხილეს მეგჳპტელთა დედაკაცი იგი, რამეთუ შუენიერ იყო ფრიად. და მხილველთა მისთა მთავართა ფარაოჲსთა აქეს იგი წინაშე ფარაოსა, და შეიყუანეს იგი სახლსა ფარაოსსა. და აბრაამს კეთილსა უყოფდეს მის ძლით და იქმნნეს მისსა ცხოვარი და ზროხები და ვირნი და მონანი და მჴევალნი, კერძოვირნი და აქლემნი" (დაბ 12:14–16). შეხედე, როგორ ასრულდა სინამდვილეში ის, რის წინასწარ შეშინებულიც იყო მართალი. როგორც კი ეგვიპტეში შევიდა, „იხილეს მეგჳპტელთა დედაკაცი იგი, რამეთუ შუენიერ იყო ფრიად", — არა უბრალოდ „შუენიერ", არამედ უაღრესად მიმზიდველი ყველასთვის, ვინც მას ხედავდა; „მხილველთა მისთა მთავართა ფარაოჲსთა, აქეს იგი წინაშე ფარაოსა". ნუ გამოტოვებ ამ სიტყვებს, საყვარელო, ყურადღების გარეშე, არამედ იკვირვე იმაზე, რომ ეგვიპტელები არ დაესხნენ თავს ცოლს, როგორც უცხოტომელს, უცხო ქვეყნიდან მოსულს, არ მოექცნენ შეურაცხმყოფელად ქმარსაც, არამედ მეფესთან წავიდნენ და აცნობეს. ეს ასე მოხდა იმისთვის, რომ თავად საქმე უფრო ცნობილი გამხდარიყო და ყველგან გავრცელებულიყო, რადგან შურისგება არა რიგით პირზე, არამედ თავად მეფეზე უნდა მომხდარიყო. „და შეიყუანეს იგი სახლსა ფარაოსსა". მაშინვე განაშორეს მართალი ცოლისგან, და ცოლი ფარაონთან შეიყვანეს. შეხედე, რა სულგრძელია ღმერთი — როგორ არ მაშინვე, არა თავიდანვე გამოავლენს თავის განგებას, არამედ დაუშვებს, რომ ყველაფერი მოხდეს და ცოლი თითქმის მხეცის ხახაში ჩავარდეს, და მხოლოდ მას შემდეგ გამოუცხადებს ყველას თავის ძალას. „და შეიყუანეს იგი სახლსა ფარაოსსა". რა მდგომარეობაში იყო იმ დროს ცოლის სული! როგორ აღშფოთებული იყო მისი გონება! რა ტალღები ადგა! როგორ არ განიცადა გემთმტვრევა, არამედ დარჩა შეურყეველი, როგორც რაღაც კლდე, ზეგარდამო შველას მინდობილი! მაგრამ რას ვამბობ ცოლზე? რა მდგომარეობაში იყო მართლის სული, როცა ცოლი ფარაონის სასახლეში წაიყვანეს! „და აბრაამს კეთილსა უყოფდეს მის ძლით", ანუ როგორც ძმას, „და იქმნნეს მისსა ცხოვარი და ზროხები და ვირნი და მონანი და მჴევალნი, აქლემნი და კერძოვირნი". მაგრამ სწორედ ეს ნივთები, რომლებიც მას ხელსაყრელი და სასიამოვნო ცხოვრებისთვის მისცეს, რა ცეცხლს ანთებდა მასში! ამ საჩუქრების მიზეზზე ფიქრი როგორ არ დასწვავდა მის სულს და არ შეაწუხებდა მის გონებას? ხედავ, როგორ მივიდა უბედურება თითქმის უკიდურესობამდე? ხედავ, როგორ ადამიანური გათვლებით უკვე არანაირი იმედი არ რჩებოდა უკეთესისა? ხედავ, როგორ ადამიანური მსჯელობით საქმეები სასოწარკვეთილ მდგომარეობაში იყო? ხედავ, როგორ ცოლი მხეცის ხახაში ჩავარდა? მაშ, შეხედე ახლა ღვთის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობას და იკვირვე მისი ძალის უზომო სიდიადით. „და განცადა, — ნათქვამია, — უფალმან ფარაოჲ განცდითა დიდ-დიდებითა და ბოროტებითა და სახლი მისი სარრასთჳს, ცოლისა აბრაამისისა" (). რას ნიშნავს: „განცადა"? ნიშნავს — დასაჯა თავხედობისა და ბოროტი მცდელობისთვის. „განცდითა დიდ-დიდებითა"; არა უბრალოდ „განცადა" მეფე, არამედ „განცდითა დიდ-დიდებითა". რადგან დანაშაული არცთუ მცირე იყო, პირიქით, ძალიან დიდი, ამიტომ სასჯელიც დიდია. „და სახლი მისი", — ნათქვამია; არამხოლოდ ის, არამედ მისი სახლიც. მაგრამ რატომ, როცა ერთმა მეფემ შესცოდა, მასთან ერთად ყველა მისი სახლეული იზიარებდა სასჯელს? ეს უმიზნოდ არ ხდება, არამედ იმისთვის, რომ მეფე უფრო ძლიერად დარტყმულიყო: საჭირო იყო ძალიან მძიმე დარტყმა, რომ დარტყმულს ურჯულოება მიეტოვებინა. მაგრამ სამართლიანია, იტყვი, მის ნაცვლად ისინიც დაისაჯონ? არა მხოლოდ მის ნაცვლად ტანჯულობდნენ ისინი, არამედ, სავარაუდოდ, იმისთვისაც, რომ თავადაც ეხმარებოდნენ და თანამონაწილეობდნენ დანაშაულებრივ ჩანაფიქრში. შენ ისმინე, როგორ ზემოთ წერილმა თქვა, რომ „მხილველთა მისთა მთავართა ფარაოჲსთა აქეს იგი და შეიყუანეს იგი სახლსა ფარაოსსა". ხედავ, რა უყვეს მართლის ცოლს მეფის საამებლად? ამიტომ არამხოლოდ ის ისჯება, არამედ მისი ახლობლებიც მასთან ერთად იზიარებენ სასჯელს, რათა შეიცნონ, რომ შეურაცხყოფა არა რიგითი უცხოტომელისთვის, არა ჩვეულებრივი ადამიანისთვის მიუყენებიათ, არამედ ღვთის საყვარელი და მისი ასეთი მფარველობით მოსარგებლე კაცისთვის. აი, ამიტომ ღმერთმა ასეთი მძიმე სასჯელით შეარყია მეფის სული, საზიზღარი ვნებისგან აარიდა, მისი უგუნური სწრაფვა შეაჩერა, თავშეუკავებელი ნება შეაკავა, მოუთოკავი ავხორცობა შებორკა, გააფთრებული ვნება ალაგმა!
7. ფარაონის მოქცევა და სარას ხელშეუხლებლობა (12:18-19)
ამის შემდეგ შეხედე, რა სიმშვიდით ელაპარაკება მეფე უცხოტომელს, ხელისუფალი — იმ უსახლკარო მწირს, რომელმაც ცოლის წართმევაც კი გაბედა. და კარგადაა ნათქვამი, რომ „განცადა ფარაოჲ და სახლი მისი სარრასთჳს, ცოლისა აბრაამისისა". სასჯელი ფარაონს შეაგნებინებს, რომ ეს მართლის ცოლი იყო, და მართლაც, თუმცა ის ფარაონის სახლში იყო შეყვანილი, მაგრამ მართლის ცოლად დარჩა. „და მოუწოდა, — ნათქვამია, — ფარაო აბრაამს და ჰრქუა მას: რაჲ ესე მიყავ მე" ()? შეხედე, რა სიტყვებს წარმოთქვამს მეფე: „რაჲ ესე მიყავ მე", — ამბობს. მე შენ დაგიშავე, მე — უცხოტომელმა, უცნობმა, შიმშილით აქ მოყვანილმა, შენ — მეფეს, ხელისუფალს, ეგვიპტის მმართველს? რა დაგიშავე? შენ წამმართვი ცოლი, როგორც უცხოტომელს, შენ შეურაცხმყავი, უპატივმცემლობა გამომიხატე, არარად ჩამაგდე; შენ მთლიანად ვნებას მიეცი და შენი სურვილის აღსრულება მოინდომე. მაშ, რა დაგიშავე? დიდი, ამბობს მეფე, და საშინელი ბოროტება დამიშავე. შეხედე, რა ცვლილება: მეფე უბრალო ადამიანს ეუბნება: „რაჲ ესე მიყავ მე?" შენ, ამბობს, ღმერთი ააღელვე ჩემს წინააღმდეგ, მისი რისხვის ქვეშ ჩამაგდე, სასჯელის ღირსი გამხადე, აიძულე მე, მთელ ჩემს სახლეულთან ერთად, შენთვის მიყენებული შეურაცხყოფისთვის ვიტანჯო. „რაჲ ესე მიყავ მე? რამეთუ არა მითხარ მე, ვითარმედ ცოლი ჩემი არს. რად თქუ, დაჲ ჩემი არს, და მოვიყუანე თავისა ჩემისა ცოლად" (დაბ 12:18–19)? მე, ამბობს, შენს დად მეგონა და ვინდომე ეს. მაგრამ საიდან შეიტყავი, რომ ის მართლის ცოლი იყო? ამ ურჯულოების შურისმგებელმა — მან მაუწყა. „რაჲ ესე მიყავ მე? რამეთუ არა მითხარ მე, ვითარმედ ცოლი ჩემი არს, და მოვიყუანე თავისა ჩემისა ცოლად", — ცოდვის ჩადენას ვემზადებოდი. შენს დად რომ მეგონა, ამის გაკეთება გავბედე. შეხედე, როგორ მძიმე სასჯელმა შეარყია მისი სული: ის მართლის წინაშე თავსაც კი იმართლებს და ყოველგვარ პატივისცემას უცხადებს. რა თქმა უნდა, ღვთის ძალას რომ არ შეემსუბუქებინა მისი სული და შიში არ ჩაენერგა, მოსალოდნელი იქნებოდა, რომ კიდევ უფრო ძლიერ მრისხანებას მიეცემოდა, მართალს, როგორც მატყუარას, დასჯიდა, თავისთვის სასტიკ შურს იძიებდა და უკიდურეს უბედურებებს დაატეხდა თავზე. მაგრამ ამგვარი არაფერი მოხდა: სასჯელის შიშმა მისი მრისხანება დაამშვიდა, და ის მხოლოდ იმაზე ზრუნავდა, როგორ ასათნო-ეყო მართალი. ბოლოს შეიცნო, რომ შეუძლებელია, ასეთი ზეციური წყალობის მოსარგებლე უბრალო ადამიანი ყოფილიყო: „და აჰა ცოლი შენი წინაშე შენსა, მიიყუანე და განისწრაფე". ახლა, ამბობს, რადგან შევიტყვე, რომ ის შენი არა დაჲ, არამედ ცოლია, აი, წაიყვანე: სრულიად არ დამიზიანებია თქვენი ქორწინების პატივი და არ წამგირთმევია ცოლი, არამედ „აჰა ცოლი შენი წინაშე შენსა, მიიყუანე და განისწრაფე". რა გონება შეძლებს ამ მოვლენას ღირსეულად იკვირვოს? ან რა ენა შეძლებს ამ საკვირველების წარმოთქმას? ცოლი, სილამაზით მბრწყინავი, ეგვიპტელს, მეფეს, ხელისუფალს, ვნებიანი და თავშეუკავებელი კაცს მსხვერპლად შეწირული, გამოდის ხელუხლებელი, სიწმიდეს ინარჩუნებს. ყოველთვის ასეთია, როგორც უწინაც ვთქვი, ღვთის განგებანი — საკვირველნი და არაჩვეულებრივნი! როცა ადამიანები უკვე სასოწარკვეთილებას იწყებენ თავიანთ საქმეებში, მაშინ ღმერთი აჩვენებს თავის ყველაფრის მძლეველ ძალას. მართლაც, საკვირველი და არაჩვეულებრივი იყო ხილვა „კაცისა გულისსათქმელისა", როგორ მხეცებით გარშემორტყმული არაფერს განიცდის მათგან, არამედ თითქოს ცხვრებს შორის ყოფილიყო, და ორმოდან უვნებელი გამოდის (დან 10:11; 14:31–42); სამი ყრმის ხილვაც, როგორ ღუმელში, ვითარცა ბაღში და მინდორზე, დასეირნობენ, ცეცხლისგან ვერანაირ ზიანს არ განიცდიან, არამედ მთლიანად და ხელუხლებლად გამოდიან (იქვე, თავი 3). ზუსტად ისე მოკრძალების ღირსია დღევანდელი მოვლენაც, ანუ, რომ მართლის ცოლს არანაირი შეურაცხყოფა არ განუცდია და ეგვიპტის მეფისგან, თავშეუკავებელი ხელისუფლისგან, გადარჩა. ეს ყველაფერი ღმერთმა ქნა, რომელიც გაუვალ ადგილებშიც გზას ხსნის და სასოწარკვეთილ მდგომარეობაშიც ყოველთვის კეთილი იმედის მიცემა შეუძლია. „და აჰა ცოლი შენი წინაშე შენსა, მიიყუანე და განისწრაფე". ანუ, ნუ იფიქრებ, რომ ჩვენ შეგვიწყენინებია; თუმცა უვიცობით ეს მცდელობა ჩვენ ჩავიდინეთ, მაგრამ, აი, ახლა შევიტყვეთ, რა დამცველი გყავს; ჩვენზე დატეხილმა რისხვამ გვასწავლა, თუ რა წყალობით სარგებლობ ყველას ღმერთთან: „მიიყუანე ცოლი შენი და განისწრაფე". საშინელი გახდა ბოლოს მათთვის მართალი, ამიტომ ცდილობენ რაც შეიძლება სწრაფად გააცილონ ყველა პატივისცემის ნიშნით, სურთ მართლის მიმართ პატივისცემით მისი უფალი დააშოშმინონ.
8. მოთმინების ნაყოფი — აბრაამის დიდებით დაბრუნება (12:20–13:1)
ხედავ, საყვარელო, რა სიკეთეა მოთმინება? მაშ, გაიხსენე ის სიტყვები, რომლებიც პატრიარქმა წარმოთქვა, ეგვიპტეს რომ უახლოვდებოდა: „უწყი, რამეთუ დედაკაცი პირკეთილი ხარ შენ. იყოს უკუე, ვითარცა გიხილონ შენ მეგჳპტელთა,... მომკლან მე, ხოლო შენ გიგულონ". მაშ, ეს სიტყვები გაიხსენე, ახლა შეხედე, რა ხდება, და იკვირვე მართლის მოთმინებასა და კაცთმოყვარე ღვთის ძალას, რა დიდებით გამოიყვანს ეგვიპტიდან მართალს, რომელიც იქ ასეთი შიშითა და ძრწოლით შევიდა. „ჰრქუა, — ნათქვამია, — ფარაო კაცთა აბრაამისთა თანა განვლინებად მისსა ცოლი-ცა მისი და ყოველნი, რაოდენნი იყუნეს მისნი, და ლოთ მის თანა" (). მართალი მიდის ყოველგვარი პატივითა და დიდი სიმდიდრით და მისი ბედის მოვლენებით მოძღვარი ხდება არამხოლოდ ეგვიპტელთათვის, არამედ გზაზე და პალესტინაში მცხოვრებთათვისაც. მართლაც, ვინც ხედავდა, როგორ ადრე, შიმშილით აიძულებული, შიშითა და ძრწოლით მიდიოდა ეგვიპტეში, ხოლო ახლა ასეთი დიდებით, სიუხვითა და სიმდიდრით ბრუნდებოდა, — ამისგან ღვთის განგების ძალას შეიცნობდა. ვინ ხილავდა ოდესმე, ვის სმენოდა ამის მსგავსი? წავიდა ეგვიპტეში, შიმშილისგან თავის დასაღწევად, ხოლო ბრუნდება იქიდან სიმდიდრითა და გამოუთქმელი დიდებით! ნუ გიკვირს, საყვარელო, ნუ გაოცდე ამას, არამედ იკვირვეც და განცვიფრდიც და ადიდე ჩვენი საერთო უფლის შეძლება. შეხედე კიდევ, როგორ ამ პატრიარქის შთამომავლებიც ზუსტად ისე ჩავიდნენ ეგვიპტეში შიმშილით აიძულებულნი, ხოლო იქიდან, ხანგრძლივი მონობისა და გაჭირვების შემდეგ, დიდი სიმდიდრით დაბრუნდნენ. ასეთია ჩვენი ბრძენი მეუფე: ჯერ უბედურებების უკიდურეს ზომამდე გაზრდას დაუშვებს, შემდეგ კი ქარიშხალს გაფანტავს, სიმშვიდეს მოჰგვრის და ყოველივეში დიდ ცვლილებას, სურს ამით გვიჩვენოს თავისი ძალის სიდიადე. „ხოლო გამოვიდა აბრაამ ეგჳპტით, იგი და ცოლი მისი და ყოველნი მისნი, და ლოთ მის თანა უდაბნოდ" (). ადგილზე იქნება ამ მართლისთვის იმ სიტყვების მიყენება, რომლებიც ნეტარმა დავითმა ბაბილონის ტყვეობიდან დაბრუნებულთა შესახებ წარმოთქვა: „რომელნი სთესვიდენ ცრემლით, მათ სიხარულით მოიმკონ. მისლვით მივიდოდეს და ტიროდეს, რომელნი სთესვიდეს თესლსა მათსა; მოსლვით მოვიდოდეს და უხაროდა, რომელთა მოაქუნდა მჭელეულები მათი" (ფსალმ 125:5–6). ხედავ, როგორ შესვლა შფოთითა და შიშით იყო სავსე, თანაც სიკვდილის შიშითაც კი? ახლა კი შეხედეთ, როგორ დაბრუნება დიდი პატივითა და დიდებით სავსეა, როგორ მართალი ბოლოს ყველასთვის პატივსაცემი გახდა — ეგვიპტელთათვისაც და პალესტინის მცხოვრებთათვისაც. და ვინ არ პატივს სცემდა ადამიანს, რომელსაც ღმერთი ასე იცავდა და ასეთი მზრუნველობით ეხვეოდა? ალბათ, არავისთვის არ დარჩა ფარული ის, რაც მეფეს და მის სახლეულს მოხდა. ასე რომ, ეს ყველაფერი დაშვებული იყო, და მართლის განსაცდელები ამ ხარისხამდე მივიდა — იმისთვის, რომ მისი მოთმინებაც უფრო ნათლად გამოვლენილიყო, და მისი საქმეები მთელ ქვეყნიერებაზე გავრცელებულიყო, და არავინ დარჩენილიყო მართლის სათნოების უცოდინარი.
9. განსაცდელთა სულგრძელად ატანის შეგონება
ხედავთ, საყვარელნო, რა სარგებელია განსაცდელებისგან! ხედავთ, რა დიდია ჯილდო მოთმინებისთვის! ხედავთ ქმარსა და ცოლს, მოხუცსა და მოხუცქალს, რა სიბრძნისმოყვარეობა გამოავლინეს, რა მამაცობა, რა ერთმანეთისადმი მიჯაჭვულობა, რა სიყვარულის კავშირი! მათ მივბაძოთ ყველანი და ნურასდროს ვიდრტვინებთ და ნურც ვიფიქრებთ, თითქოს ღმერთი გვტოვებს და უგულებელგვყოფს, როცა განსაცდელებს გვიმოვლენს; პირიქით, ეს ღვთის ჩვენს მიმართ მზრუნველობის უდიდეს ნიშნად ჩავთვალოთ. მართლაც, თუ ცოდვათა ტვირთი გვაწვება, განსაცდელისას დიდი მოთმინებისა და მადლიერების გამოჩენით, ამ ტვირთის შემსუბუქება შეგვიძლია; ხოლო თუ ჩვენი ცოდვები მცირერიცხოვანია, ამ შემთხვევაშიც, მადლიერებით ატანისას, ზეგარდამო უფრო მეტ კეთილგანწყობას დავიმსახურებთ. ჩვენი უხვად მომცემი და ჩვენს ცხონებაზე მზრუნველი მეუფე, განსაცდელებით, ჩვენთვის თითქოს რაღაც სასწავლებელსა და ბრძოლის ასპარეზს გვთავაზობს, იმისთვის, რომ ჩვენც ყველაფერი ვქმნათ, რაც კი შეგვიძლია, და ამით მისი მოწყალე განგების ღირსნი გავხდეთ. ამის ცოდნით, ნუ დავუძლურდებით განსაცდელებში და ნუ ვიდრტვინებთ მწუხარებებში, პირიქით, გავიხაროთ კიდეც, ნეტარი პავლეს მსგავსად, რომელიც ამბობს: „აწ მიხარის ვნებათა მათ შინა თქუენთჳს" (). ხედავ მადლიერ სულს? თუ ის მწუხარებებში ხარობდა, მაშ, როდის შეეძლო მოწყენა? თუ ის, რაც სხვებს ადარდებს, მასში სიხარულს ბადებდა, მაშ, იფიქრე, რა მდგომარეობაში იყო მისი სული? და, რომ დარწმუნდე, რომ აღთქმული კეთილი სიკეთეების მიღება და ცათა სასუფეველის ღირსი გახდომა ვერ შეგვიძლია, თუ ამქვეყნიურ ცხოვრებას მწუხარებათა გზით არ გავივლით, ისმინე, რას ეუბნებიან მოციქულები ახალმოქცეულებს. „და განამტკიცებდეს, — ნათქვამია, — სულსა მოწაფეთასა და ჰლოცვიდეს მათ, რაჲთა მტკიცედ დგენ სარწმუნოებასა ზედა, და ვითარმედ: მრავლითა ჭირითა ჯერ-არს ჩუენდა შესლვაჲ სასუფეველსა ღმრთისასა" (საქმ 14:21–22). მაშ, რითი გავიმართლებთ თავს, თუ არ ვინდომებთ ყოველგვარ ჩვენს თავს დატეხილ უბედურებას სულგრძელად, მამაცურად და მადლიერად ატანას, როცა ვიცით, რომ ცხონების მიღება სხვაგვარად, ამ გზის გავლის გარეშე, შეუძლებელია? და რა არის ამაში უცნაური და ახალი, როცა ყველა მართალმა ამქვეყნიური ცხოვრება მწუხარების გზით გაიარა? ისმინე ქრისტესი, რომელიც ამბობს: „სოფელსა ამას ჭირი გაქუს, არამედ ნუ გეშინინ" (). რომ მსმენელები სულით არ დაეცნენ, მაშინვე გაამხნევა ისინი და თავისი შველა აღუთქვა: „ნუ გეშინინ, — ამბობს, — რამეთუ მე მიძლევიეს სოფელსა". შენთვის, ამბობს, არის ის, ვინც შენს მწუხარებას შეგიმსუბუქებს, ვინც არ დაგიშვებს განსაცდელთა ტვირთის ქვეშ დაღუპვას, ვინც განსაცდელთან ერთად შემსუბუქებასაც მოგანიჭებს და ჩვენი ძალის ზემოთ უბედურებებს არ მოავლენს (). მაშ, რატომ დარდობ? რატომ მწუხარებ? რატომ დრტვინავ? რატომ სულმოკლეობ? ნუთუ ის დაგვტოვებს, თუ ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ, რაც შეგვიძლია — თუ მოთმინებას, სიმტკიცესა და მადლიერებას გამოვიჩენთ? ნუთუ გარემოებები, რაც არ უნდა სასოწარკვეთილ მდგომარეობაში იყოს, უფრო ძლიერია ჩვენი უფლის სიბრძნეზე? მხოლოდ ჩვენი მოვალეობა ავასრულოთ, მხოლოდ გულწრფელი რწმენა და იმედი ვიქონიოთ ჩვენი სულების მოამაგის სიბრძნისა. ხოლო ის, ჩვენზე უკეთ იცის რა, თუ რა არის ჩვენთვის სასარგებლო, აუცილებლად ისე მოაწყობს ყველაფერს, როგორც მისთვის შესაფერისია და ჩვენთვის სასარგებლო, რათა ჩვენც მივიღოთ ჯილდო მოთმინებისთვის და მისი კაცთმოყვარეობის ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.