📋 სარჩევი
1. აბრამის თავმდაბლობა და სიმშვიდე
გუშინ თქვენ, საყვარელნო, შეიტყვეთ პატრიარქის საკვირველი თავმდაბლობის შესახებ, იხილეთ მისი უჩვეულო სიმშვიდე. მართლაც, არცთუ მცირე საქმე იყო ის, რომ მოხუცმა, რომელმაც ამდენი კეთილი საქმე აღასრულა და ყოველივეს მეუფის მხრიდან ასეთი კეთილგანწყობის ღირსი შეიქნა, ახალგაზრდა ძმისშვილს ისეთი პატივი მიაგო, რომ პირველი ადგილებიც კი დაუთმო მიწის არჩევისას, თავად კი უარესი აიღო და ყველაფერი გააკეთა, რომ მხოლოდ დავა შეეწყვიტა და დავის მიზეზი აღმოეფხვრა. მას ჩვენ ყველანი ვეცადოთ მივბაძოთ და არასდროს ნუ აღვიმაღლებთ თავს მოყვასზე, ნუ ვიფიქრებთ ჩვენს თავზე დიდად, არამედ დიდი თავმდაბლობით ვუთმობდეთ სხვებს და ვჩქარობდეთ თავის დამდაბლებას — საქმითაც და სიტყვითაც; არ უნდა ვმტრობდეთ იმათაც კი, ვინც გვაწყენს, თუნდაც ისინი ჩვენგან ქველმოქმედებით ვალდებულნი იყვნენ (სწორედ ამაშია უმაღლესი სიბრძნისმოყვარეობა); ნუ გავღიზიანდებით შეურაცხყოფით, თუნდაც ჩვენი შემაწუხებლები ჩვენზე უარესნი იყვნენ, არამედ ჩვენი სიმშვიდითა და მოთმინებით ვაწყნარებდეთ სხვათა რისხვას. მართლაც, არაფერია მასზე ძლიერი, არაფერია მასზე ძალმოსილი. იგი ჩვენს სულს მუდმივ მშვიდობაში ამყოფებს, მისკენ, ვითარცა ნავსადგურისკენ, სწრაფვას აიძულებს და, ამგვარად, ყოველგვარი სიმშვიდის წყაროდ გვემსახურება. ამიტომაც ქრისტემ, თავისი ღვთიური მოძღვრების წარმოდგენისას, თქვა: „აღიღეთ უღელი ჩემი თქუენ ზედა და ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშჳდ ვარ და მდაბალ გულითა, და ჰპოოთ განსუენებაჲ სულთა თქუენთაჲ" (). მართლაც, ვერაფერი ისე ვერ მიანიჭებს სულს სიმშვიდესა და მოსვენებას, როგორც სიმშვიდე და თავმდაბლობა; ხოლო ვინც ეს სიკეთე მოიხვეჭა, მისთვის იგი ნებისმიერ გვირგვინზე ძვირფასია, ნებისმიერ ბრწყინვალებასა და დიდებაზე სასარგებლო. მართლაც, რა შეიძლება იყოს იმ ადამიანზე ნეტარი, ვინც შინაგანი ბრძოლისგან თავისუფალია? დაე, ჩვენ გარეგანი მშვიდობითა და მოყვასთა მომსახურებით სრულად ვსარგებლობდეთ; მაგრამ თუ შიგნით, ზრახვების აღშფოთებით, ხმაური და ქარიშხალი იბადება, არანაირი სარგებელი არ არის გარეგანი სიმშვიდისგან, ისევე, როგორც არავინ არის უფრო საცოდავი იმ ქალაქზე, რომელიც, თუმცა აურაცხელი კედლებითა და თხრილებით არის მოზღუდული, მაგრამ შიგნით მცხოვრებთა ღალატს განიცდის. მაშ, ამაზე ვიზრუნოთ, გთხოვთ, უპირველეს ყოვლისა — თუ როგორ გავხადოთ ჩვენი სული უშფოთველი, მშვიდ მდგომარეობაში მოვიყვანოთ იგი და ყოველგვარი უსიამოვნო გრძნობისგან თავისუფალნი ვიყოთ, რათა თავადაც სრული სიმშვიდით ვისიამოვნოთ და ჩვენს მოყვასთანაც თანხმობაში ვიყოთ. სწორედ ამაშია განსაკუთრებით გონიერი ადამიანის განმასხვავებელი თვისება — იყოს თავმდაბალი, მშვიდი, შემწყნარებელი, მდაბალი, მოთმინე, არ აჰყვეს და მონურად არ მიეზიდოს რისხვას ან სხვა ვნებებს, არამედ გონებით დაიმორჩილოს შინაგანი არეულობა, დაიცვას თავისი მაღალი ღირსება და არ დაეცეს, უზრუნველობით, პირუტყვთა მხეცური მდგომარეობამდე. ხოლო რომ შეიცნო, რა დიდია სიმშვიდისა და თავმდაბლობის ძალა, და როგორ შეეძლო ამ ერთ სათნოებას, ვინც მასში სრულად წარმატებულ იქნა, გამოუთქმელი ქების ღირსი გაეხადა, ისმინე ნეტარი მოსეს განდიდებისა და იმ გვირგვინის შესახებ, რომელიც ამ სათნოებისთვის დაიწნა მისთვის. „და კაცი მოსე მშჳდ იყო ფრიად უფროს ყოველთა კაცთა, რომელნი არიან ქუეყანასა ზედა" (). ხედავ, რა დიდი ქებაა: მან იგი მთელ კაცობრიობას გაუთანაბრა, უფრო სწორად — მთელ კაცობრიობაზე მაღლა დააყენა. იგივეს ამბობს წერილი დავითის შესახებაც: „მოიჴსენე, უფალო, დავით და ყოველი სიმშჳდე მისი" (). სწორედ ამ სათნოებით მოიხვეჭა პატრიარქმა აბრაამამაც ზეცით კიდევ უფრო დიდი კეთილგანწყობა და, თავის მხრივ, რაც შეეძლო, ის გააკეთა, რისთვისაც კაცთმოყვარე ღვთისგან უფრო დიდი სიკეთეების ღირსი შეიქნა. ამას ნახავთ, როცა გუშინდელი სიტყვის გაგრძელებას შემოგთავაზებთ და, საყვარელნო, აგიხსნით იმას, რაც წერილიდან უკვე წაკითხულია. როცა პატრიარქმა დიდი სიმშვიდით დაუთმო ლოტს საუკეთესო ადგილები და არჩევანის უფლება მიანიჭა, თავად კი ნებით აიღო უარესი ნაწილი, მხოლოდ იმისთვის, რომ დავა შეეწყვიტა, — შეხედე, რა ჯილდო მიიღო მაშინვე ღვთისგან, და როგორ აღუდგინა მას ღმერთმა თავისი დიდი სიუხვით კიდევ უფრო დიდი საზღაური. ასეთია ჩვენი მეუფე: როგორც კი დაინახავს, რომ ჩვენ მცირედს შევწირავთ, მაშინვე თავის მხრივ უხვ საზღაურს გვაძლევს და ისეთ სიუხვეს გამოავლენს, რომელიც უზომოდ აღემატება ჩვენს დამსახურებას.
2. ღმერთი გულის განწყობას ხედავს
და ასე იქცევა იგი ყველა ჩვენი შესაწირავის მიმართ. რა არის, მითხარი, ორ ლეპტაზე უმნიშვნელო? მაგრამ ღმერთმა ისე განაგო, რომ ქვრივი, რომელმაც ორი ლეპტა შეწირა, დღემდე იდიდება ამის გამო მთელ ქვეყნიერებაზე (). და რას ვამბობ ორ ლეპტაზე? თუ ვინმე მწყურვალს ერთ ჭიქა ცივ წყალსაც კი მიაწვდის, ამისთვისაც ღმერთი დიდ ჯილდოს განუმზადებს, რადგან სათნოების აღმასრულებლებს ყოველთვის გულის განწყობის მიხედვით ანიჭებს გვირგვინს (). იგივეს, როგორც ყველასთვის ცნობილია, აკეთებს იგი ლოცვის ღვაწლის მიმართაც. თუ დაინახავს, რომ ვინმე მოშურნეობით უახლოვდება, მაშინვე ეტყვის: „პირველ, ვიდრე ჴმობადმდე მათდა, მე ვისმინო მათი, ჯერეთ თქუმასაღა მათსა ვჰრქუა: რაჲ არს?" (). ხოლო თუ ადამიანი ხანგრძლივ დაჟინებას გამოიჩენს, ღმერთი მის თხოვნასაც დიდი სიყვარულითა და ცხელი მოშურნეობით ასრულებს, თხოვნის აღსრულებამდე კი ქების გვირგვინს ადგამს. ზუსტად ასე მოექცა ქანანელ დედაკაცსაც. როცა იხილა მისი მოშურნეობა და დიდი შეუპოვრობა ვედრებაში, ჯერ შეაქო იგი და, ასე ვთქვათ, ქების გვირგვინით შეამკო, მთელი ქვეყნიერებისთვის სახელოვანი გახადა და მხოლოდ ამის შემდეგ აღუსრულა თხოვნა დიდი სახიერებით. რაკი თქვა: „ჵ დედაკაცო! დიდ არს სარწმუნოებაჲ ეგე შენი", შემდეგ დაუმატა: „გეყავნ შენ, ვითარცა გნებავს" (). და თუ საღვთო წერილში ყველა ამგვარ მაგალითს გადავხედავთ, ყველგან მეუფის დიდ გულუხვობას დავინახავთ. ამაში სრულიად დარწმუნებული და იმის მცოდნე, რომ ვინც მცირედს დათმობს, უფრო მეტს მიიღებს, პატრიარქმა, როგორც გუშინ გესმოდათ, ლოტს დაუთმო საუკეთესო ნაწილი, თავად კი უარესი აიღო, რომ დავის მიზეზიც აღმოეფხვრა, საკუთარი სათნოებაც გამოეჩინა და მთელ სახლში მშვიდობა ემეფა. მაგრამ ვნახოთ დღევანდელი საკითხავიდან, რა ჯილდო მიიღო მან უფლისგან ასეთი სიმშვიდისთვის. „ხოლო ღმერთმან თქუა აბრაამის მიმართ შემდგომად ლოთის განყოფისა მისგან: აღიხილენ თუალნი შენნი და იხილენ ადგილთაგან, რომელსა ხარ შენ აწ, ჩრდილოჲთ მიმართ და სამხრად და აღმოსავლად და ზღუად. რამეთუ ყოველი ქუეყანაჲ, რომელსა შინა ჰხედავ შენ, მიგცე იგი შენ და თესლსა შენსა უკუნისამდე". შეხედე, როგორ ახლოსაა ღვთის განგება და რა სწრაფად მიაგებს მართალს. რადგან საღვთო წერილს სურს, გვაჩვენოს, რა ჯილდოს ღირსი შეიქნა პატრიარქი კაცთმოყვარე ღვთისგან ასეთი დიდი თავმდაბლობისთვის, მას შემდეგ, რაც თქვა, რომ ლოტი გამოეყო აბრაამს და წავიდა მის მიერ არჩეულ, ყველაზე კარგ მიწაზე, მაშინვე დაუმატა: „და თქუა უფალმან ღმერთმან აბრაამს". შემდეგ, რათა ჩვენ დავრწმუნდეთ, რომ ეს სწორედ ლოტთან მისი საქციელის ჯილდოდ ეთქვა, წერილმა დაუმატა: „და თქუა ღმერთმან აბრაამის მიმართ შემდგომად ლოთის განყოფისა მისგან", — თითქოს პირდაპირ ასეთი სიტყვებით მიმართავდა: შენ, დიდი სიმშვიდით, ძმისშვილს საუკეთესო მიწა დაუთმე, ამით უკიდურესი თავმდაბლობა გამოავლინე და მშვიდობისთვის ისე იზრუნე, რომ ყველაფერზე წახვედი, ოღონდ თქვენ შორის არანაირი შუღლი არ ყოფილიყო. მიიღე ამისთვის ჩემგან უხვი ჯილდო — შეხედე, ამბობს, „აღიხილენ თუალნი შენნი და იხილენ ადგილთაგან, რომელსა ხარ შენ აწ, ჩრდილოჲთ მიმართ და სამხრად და აღმოსავლად და ზღუად. რამეთუ ყოველი ქუეყანაჲ, რომელსა შინა ჰხედავ შენ, მიგცე იგი შენ და თესლსა შენსა უკუნისამდე". ხედავ, რომ ჯილდო ბევრად აღემატება მის დამსახურებას? და კაცთმოყვარე უფალი იმავე სიტყვებით იწყებს, რომლითაც პატრიარქმა დათმობა გააკეთა. როგორც მან თქვა: „არა, აჰა, ყოველი ქუეყანა წინაშე შენსა არს-ა? განმეყავ ჩემგან, უკუეთუ შენ მარცხენით, მე მარჯუენით, ხოლო უკუეთუ შენ მარჯუენით, მე მარცხენით", — ასევე უფალიც ამბობს: „აღიხილენ თუალნი შენნი და იხილენ ადგილთაგან, რომელსა ხარ შენ აწ: რამეთუ ყოველი ქუეყანაჲ, რომელსა შინა ჰხედავ შენ, მიგცე იგი შენ და თესლსა შენსა უკუნისამდე". შეხედე, რა უჩვეულოდ დიდია ღვთის სიუხვე: შენ, ამბობს ღმერთი აბრაამისადმი, ძმისშვილს არჩევანის თავისუფლება მიეცი, დაუთმე მიწა, რომელიც მას მოუნდა, თავად კი დანარჩენი აიღე; მე კი ისეთ სიუხვეს გამოვავლენ, რომ მთელ მიწას, რომელსაც შენი თვალი მისწვდება ყველა მხრიდან — ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთით და დასავლეთით — მთელ ამ მიწას, რომელსაც ხედავ, შენ მოგცემ; და არა მხოლოდ შენ, არამედ „თესლსა შენსა უკუნისამდე". ხედავ სიუხვეს, რომელიც ღვთის სახიერების ღირსია? ხედავ, რამდენი დათმო პატრიარქმა და რისი ღირსი შეიქნა ამის სანაცვლოდ? ვისწავლოთ აქედან, რომ მოწყალებაში დიდი გულუხვობა გამოვიჩინოთ, რათა მცირედის მიცემით, დიდი ჯილდოს ღირსნი გავხდეთ. მართლაც, მითხარი, რა თანასწორობაა — ცოტაოდენი ფული მისცე და ცოდვათა მოტევება მიიღო? მშივარს გამოკვებო — და იმ საშინელ სამსჯავრო დღეს კადნიერება მოიპოვო და ისმინო სიტყვები, რომლებიც სასუფევლის ღირსია: „რამეთუ მშიოდა, და მეცით მე ჭამადი" ()? ნუთუ ის, ვინც შენ მიმართ ასეთი გულუხვობა გამოიჩინა, თავად ვერ შეძლებდა ამ მშივრის საჭიროების დაკმაყოფილებას? მაგრამ იგი მას სიღარიბეში ტანჯვის უტოვებს, რომ ისიც მოთმინებისთვის დიდი ჯილდოს ღირსი გახდეს, და შენც მოწყალებით კადნიერება შეიძინო.
3. მოწყალება და ღვთის აღთქმა აბრამისადმი (13:14-16)
ხედავ უფლის კაცთმოყვარეობას, როგორ მოაწყობს იგი ყველაფერს ჩვენი ცხონებისთვის? მაშ, როცა იფიქრებ, რომ ღარიბი სიღარიბესთან იბრძვის და შიმშილისგან ილევა შენთვის და შენი სარგებლისთვის, ნუ ჩაუვლი თანალმობის გარეშე, არამედ ერთგული განმგებელი იყავი იმისა, რაც უფლისგან გერწმუნა, რომ ღარიბის საჭიროების დაკმაყოფილებით, თავადაც ზეციდან დიდი კეთილგანწყობის ღირსი გახდე. ადიდე შენი უფალი იმის გამოც, რომ მან შენთვის და შენი ცხონებისთვის დაუშვა ამ ადამიანის სიღარიბეში ცხოვრება, რომ შენ შეძლო იპოვო საშუალება შენი ცოდვების განწმენდისა და უფლისგან გერწმუნებულის კეთილად გამოყენებით იმ ქებას ეღირსო, რომელიც ყოველგვარ სიტყვასა და წარმოდგენას აღემატება, — რადგან გესმის: „კეთილ, მონაო სახიერო და სარწმუნოო! მცირედსა ზედა სარწმუნო იქმენ, მრავალსა ზედა დაგადგინო შენ; შევედ სიხარულსა უფლისა შენისასა" (). ამის გახსენებით, ღარიბებს როგორც ქველმოქმედებად მივიჩნიოთ, როგორც ისეთ ადამიანებად, რომელთაც შეუძლიათ ცხონების საშუალება მოგვცენ; მოწყალება გულუხვად და ცხელი მოშურნეობით გავუწიოთ, მოწყალების გაცემისას არასდროს გამოვიჩინოთ უკმაყოფილო სახე, არამედ ძალიან მშვიდად ველაპარაკოთ და დიდი მოწყალება გამოვავლინოთ მათ მიმართ. „მიაპყარ ღატაკსა ყური შენი და მიუგე მას მშჳდობისა სიტყუაჲ სიმშჳდით" (), რათა მოწყალების მიცემამდე ალერსიანი სიტყვით გაამხნევო სიღარიბის სიმძიმით შემუსვრილი სული. „უმჯობეს არს სიტყუაჲ მოცემისაგან" (). ასე რომ, სიტყვასაც შეუძლია სულის გამხნევება და დიდი ნუგეშის მინიჭება.
მაშ, მოწყალება უხვად გავცეთ, არა მხოლოდ მიმღებზე ვიყუროთ, არამედ იმაზე ვიფიქროთ, ვინც თავის თავზე მიიღებს ყველაფერს, რაც ღარიბთათვის კეთდება, ვინც ჯილდოს გვპირდება მოწყალებისთვის: მისკენ, მისკენ მიმართოთ გონება და მთელი გულმოდგინებით ვეცადოთ, უხვად ვთესოთ, სანამ დროა, რათა უხვი მოსავალიც მოვიმკოთ: ვინც, ნათქვამია, „სთესოს რიდობით, რიდობითცა მოიმკოს" (). მაშ, ნუ ძუნწი ხელით დავთესავთ ამ კეთილ თესლს, რათა თავის დროზე უხვად მოვიმკოთ. ახლა თესვის დროა: ნუ გავუშვებთ ხელიდან, რომ მიგების დღეს აქ დათესილის ნაყოფი მოვიმკოთ და ღვთის კაცთმოყვარეობის ღირსნი გავხდეთ. ვერანაირი სხვა სათნოება ვერ ჩააქრობს ჩვენს ცოდვის ცეცხლს ისე, როგორც უხვი მოწყალება. იგი ჩვენს ცოდვებს ანადგურებს, ღვთის წინაშე კადნიერებას გვაძლევს და გამოუთქმელ სიკეთეთა ტკბობისთვის წინასწარ გვამზადებს. მაგრამ საკმაოდ ითქვა თქვენი აღშენებისთვის და იმის ახსნაც გავაკეთეთ, რომ მცირედის მიცემით, უფლისგან მეტს ვიღებთ. ჩვენი სიტყვა მოწყალების შეგონებისკენ გადაიხარა იმის გამო, რომ ვთქვით: პატრიარქმა ლოტს მიწის ნაწილი და თანაც საუკეთესო მიწაც კი დაუთმო, თავად კი უარესი აიღო და ამისთვის ღვთისგან ისეთი უხვი ჯილდო მიიღო, რომ ღმერთმა მას ყოველგვარ გონებასა და წარმოდგენაზე აღმატებული აღთქმა მისცა. „აღიხილენ თუალნი შენნი, — ნათქვამია, — და იხილენ ადგილთაგან, რომელსა ხარ შენ აწ, ჩრდილოჲთ მიმართ და სამხრად: რამეთუ ყოველი ქუეყანაჲ, რომელსა შინა ჰხედავ შენ, მიგცე იგი შენ და თესლსა შენსა უკუნისამდე". შენ, ამბობს, ძმისშვილს მიწის ნაწილი დაუთმე: მე კი მთელ მიწას გპირდები; და ესეც ცოტაა — შენს შთამომავლობასაც ვპირდები მას, და თანაც სამუდამოდ. ხედავ, რა გულუხვია უფალი ქველმოქმედებაში? რადგან იცოდა, რომ პატრიარქი განსაკუთრებით ამას სურდა და არაფერი ისე არ განამტკიცებდა მის მოშურნეობას, როგორც ეს, ამბობს: მეც ამასაც გაგიკეთებ, ესე იგი, შენი შთამომავლებიც ისარგებლებენ ამ მიწით და სამუდამოდ ეუფლებიან მას. შემდეგ, რომ აბრაამს, მხოლოდ თავისი ბუნებისა და სიბერისთვის, აგრეთვე სარას უნაყოფობისთვის, არ შესდრკომოდა აღთქმისადმი რწმენა, არამედ აღმთქმელის ძალას მინდობოდა, ღმერთი ამბობს: „და ვყო თესლი შენი ვითარცა ქჳშაჲ ქუეყანისაჲ, უკუეთუ ვისმე ძალ-უც აღრიცხუად ქჳშაჲ ქუეყანისაჲ, და თესლიცა შენი აღრიცხოს". მართლაც, აღთქმა ადამიანური ბუნების ზემოთ იდგა! უფალი აღუთქვამდა არამხოლოდ პატრიარქის მამობას, თუმცა ამდენი დაბრკოლება იყო, არამედ ისეთ მრავალრიცხოვან შთამომავლობას, რომელიც მიწის ქვიშას გაუტოლდებოდა და თვლას კი არ დაექვემდებარებოდა — ამ შედარებით მას აღთქმის უჩვეულო სიდიადე სურდა ეჩვენებინა.
შეხედე, როგორ ნელ-ნელა ავარჯიშებს კაცთმოყვარე უფალი მართლის სათნოებას. უკვე ადრე თქვა რა: „და თესლსა შენსა მიგცე ქუეყანაჲ ესე", ახლა კვლავ ამბობს: „და თესლსა შენსა მიგცე უკუნისამდე და ვყო თესლი შენი ვითარცა ქჳშაჲ ქუეყანისაჲ". მაგრამ აღთქმა ჯერ კიდევ მხოლოდ სიტყვებით იფარგლება და ბევრი დრო გადის აღთქმასა და მის აღსრულებას შორის, რომ ჩვენ შევიცნოთ პატრიარქის ღვთისმოყვარე სული და ღვთის უსაზღვრო ძალა. ღმერთი განზრახ აყოვნებს და აგვიანებს აღთქმის აღსრულებას, რომ აღთქმის მიმღებებმა, ღრმა სიბერემდე მისულნი და, ასე ვთქვათ, ადამიანურად სასოწარკვეთილნი, სწორედ მაშინ გამოცდილებით შეიცნონ საკუთარი უძლურებაც და ღვთის გამოუთქმელად დიდი ძალაც.
4. პატრიარქის სიმტკიცე ღვთის აღთქმისადმი (13:17-18)
მაშ, განსაჯე აღთქმასა და მის აღსრულებას შორის გასულ ხანგრძლივ დროზე და წარმოიდგინე პატრიარქის სულის სიმტკიცე, — როგორ გვერდს უვლიდა ყველა ადამიანურს და ფიქრი აღმთქმელის ძალისკენ მიმართა, არ აღელდა და არ შეირყა. თქვენ იცით, რომ თუ ვინმე ერთხელ-ორჯერ შეპირდება და თავის პირობას არ შეასრულებს, ჩვენ შემდეგ უკვე ნაკლებად ვენდობით მის შეპირებებს. და ადამიანის მიმართ ეს სწორიცაა. მაგრამ რაც შეეხება ღმერთს, რომელიც დიდი სიბრძნით მოაწყობს ჩვენს საქმეებს, — თუ მან ერთხელ მოგვცა აღთქმა, თუნდაც შემდეგ უამრავი დაბრკოლება წარმოიშვას, ჩვენ, მისი ძალის სიდიადეზე მიმხედველთ, დარწმუნებულნი და მტკიცე რწმენის მქონეთ უნდა ვიყოთ და ვიცოდეთ, რომ მისი სიტყვა აუცილებლად აღსრულდება. არაფერია ისეთი, რამაც მისი აღთქმის აღსრულება შეაჩეროს. ის ღმერთია, ვისთვისაც ყველაფერი შესაძლებელია, და ამიტომ მიმართავს მოვლენებს, სადაც სურს, რადგან ძალუძს გზა იპოვოს უგზო ადგილებშიც, და მას შემდეგ, რაც ჩვენ უკვე სასოს წარვკვეთეთ, კეთილ იმედებს გვიღვივებს, რომ ამგვარად უფრო ნათლად შევიცნოთ მისი განგებულების სიბრძნის უზომო სიდიადე. „აღდეგ, — ნათქვამია, — მოვლე ქუეყანა, სიგრძედ მიმართ მისა, და სივრცედ მისსა, რამეთუ შენ მიგცე იგი" (). შეხედე, როგორ ყოველნაირად სურს ღმერთს, მართალში ცოცხალი სასოება აღძრას. „აღდეგ", ამბობს, შემოიარე, დაათვალიერე მისი სიგრძეც და სიგანეც, რომ შეიცნო მიწის ვრცელობა, რომლითაც ისარგებლებ, და ჯერ კიდევ დაუფლებამდეც სიხარული მოგანიჭოს იმედმა. რამდენ მიწასაც შემოივლი, ყველას შენ მოგცემ, რომ იცოდე: შენ იმაზე ნაკლები კი არ დათმე, ვიდრე ახლა უნდა მიიღო. ნუ ფიქრობ, თითქოს უარესი ნაწილი მიიღე, როცა ლოტი, თითქოსდა, საუკეთესო ადგილების პატრონი გახდა. მალე თავად იხილავ, რომ საუკეთესო ადგილების არჩევამ მას მცირედი სარგებელი მოუტანა და თავადაც გაიგებს, რა ბოროტებაა საუკეთესოს ძიება. შენ კი ახლავე მიიღე ჯილდო ძმისშვილის მიმართ გამოჩენილი თავმდაბლობისა და სიმშვიდისთვის, მიიღე აღთქმა და შეიცან მთელი ის მიწა, რომლის მფლობელიც ხარ და რომელსაც მალე დაეუფლებით შენ და შენი შთამომავლობა სამუდამოდ: „და თესლსა შენსა", ნათქვამია, უკუნისამდე. დიდებულია ღვთის აღთქმა! დიდია სიუხვე ჩვენი მეუფისა! უჩვეულოა ჯილდო, რომელიც კაცთმოყვარე და გულმოწყალე ღმერთმა ბოძა ამ ნეტარს და მისგან წარმოსაშობ შთამომავლობას! ეს რომ მოისმინა, ღვთის გამოუთქმელი სახიერებით გაოცებულმა პატრიარქმა „აღიკარვა, — ნათქვამია, — აბრაამ და მოვიდა, დაიკარვა მუხასა თანა მამბრესა, რომელი იყო ქებრონს" (). ესე იგი, აღთქმა რომ მიიღო და ლოტთან გამოთხოვებული, კარავი მამრეს მუხასთან გადაიტანა. შეხედე სულის სიბრძნეს, შეხედე გონების სიმაღლეს — როგორ ადვილად გადადის ადგილიდან ადგილზე და არ წუხს. ვერ ნახავ, რომ მას ჩვევა ფლობდეს ან აბორკილებდეს, — ის, რასაც ხშირად ექვემდებარებიან ისინიც კი, ვინც, თითქოსდა, უკვე ბრძნულ ცხოვრებას ეწევიან და ამქვეყნიური აურზაურისგან თავისუფალნი არიან. როცა გადასახლების და უცხო მიწაზე გადასვლის დრო დგება, ხშირად სულიერი საჭიროების გამოც კი, ნახავ, როგორ წუხან, დარდობენ და მძიმედ იტანენ გადაადგილებას, რადგან ჩვევით არიან შეკრულნი. მაგრამ არა ასე იყო ეს მართალი; არა, იგი თავიდანვე, ახალგაზრდობიდანვე ბრძნულად იქცეოდა და, როგორც მგზავრი და მოხეტიალე, გადადიოდა ადგილიდან ადგილზე და ყველგან ცდილობდა საქმით გამოეჩინა ღვთისმოყვარე გულისწყობა. ასე, თუმცა ახლახან დაემკვიდრა მამრეს მუხასთან, მაშინვე საკურთხეველი აღუშენა უფალს. ხედავ მადლიერ სულს? თუმცა ახლახან მოაწყო კარავი, მაშინვე მადლიერება აღუვლინა უფალს მისგან მიღებული აღთქმისთვის. და ყველა ადგილზე, სადაც კი დასახლდებოდა, უპირველეს ყოვლისა ამაზე ზრუნავდა — საკურთხეველს აშენებდა, ლოცვებს აღავლენდა და ასრულებდა მოციქულის მცნებას, რომელიც ბრძანებს, ყველა ადგილზე „ლოცვაჲ... აპყრობად წმიდად ჴელთა" (). ხედავ სულს, რომელსაც ღვთის სიყვარულმა ფრთები შეასხა და ყველაფრისთვის მადლობას აღავლენს? იგი არ ელოდა აღთქმის აღსრულებას, არამედ თავად აღთქმისთვის მადლობს და თავის მხრივ ყველაფერს აკეთებს, რომ წინანდელისთვის მადლიერების გამოხატვით თავისი უფალი აღთქმის აღსრულებისკენაც განაწყოს.
5. რწმენა ზეციურ მემკვიდრეობაში
ამ მართალს მივბაძოთ ჩვენც, მტკიცედ დავეყრდნოთ ღვთის აღთქმებს, — და ნუ დააკნინოს ჩვენი მოშურნეობა დროის ხანგრძლივობამ, ნუ შეარყიოს ჩვენი ზრახვები რაიმე წინააღმდეგობამ. პირიქით, ღვთის ძალაზე მინდობილნი, ისეთი გულწრფელი რწმენა გამოვიჩინოთ, თითქოს აღთქმების აღსრულება უკვე ჩვენს თვალწინ გვქონდეს. ხომ ჩვენთვისაც აღუთქვამს უფალს დიდი, უჩვეულო და ჩვენს წარმოდგენაზე აღმატებული ნიჭები: ვგულისხმობ ცათა სასუფევლის მემკვიდრეობას, გამოუთქმელ სიკეთეთა თანაზიარობას, ანგელოზებთან ერთად ცხოვრებას, ჯოჯოხეთისგან გათავისუფლებას. მაგრამ ნუ გვექნება ამ აღთქმებისადმი ურწმუნოება მხოლოდ იმიტომ, რომ აღთქმულს ხორციელი თვალებით ვერ ვხედავთ; არამედ აღმთქმელის უცთომელობასა და მის დიდ ძალმოსილებაზე ფიქრით, ეს სიკეთეები რწმენის თვალებით ვჭვრიტოთ და იმის მიხედვით, რაც უკვე გვიბოძა, მომავლის მიმართაც კეთილი იმედები გვქონდეს. სწორედ იმისთვის მოგვანიჭა მან ბევრი რამ აქ, ამქვეყნად, რომ აქაური სიკეთეებით განსწავლულნი, მტკიცედ ვიმედოვნებდეთ იქაურზეც. ის, ვინც ჩვენდამი სიყვარულისგან თავისი ძე გაწირა, ნუთუ ყველა დანარჩენსაც არ მოგვანიჭებს, როგორც პავლემაც თქვა: „რომელმან-იგი ძესაცა თჳსსა არა ჰრიდა, არამედ ჩუენ ყოველთათჳს მისცა იგი, ვითარ უკუე არა მითურთ ყოველივე მოგუანიჭოს ჩუენ?" (). თუ ღმერთმა ჩვენთვის, ცოდვილთათვის, თავისი ძე გაწირა, თუ ნათლისღების ნიჭი მოგვანიჭა, თუ წინანდელი ცოდვების მოტევება ბოძა, თუ სინანულის გზა გაგვიხსნა, თუ ჩვენი ცხონებისთვის აურაცხელი სხვა საქმე აღასრულა, აშკარაა, რომ მომავალშიც მოგვცემს ჩვენთვის განმზადებულ სიკეთეებს. თუ ეს სიკეთეები თავისი სახიერებით ჩვენ ქვეყანაზე მოსვლამდე წინასწარ განამზადა, ნუთუ არ მოგვცემს მათ სატკბობლად? ხოლო რომ ეს სიკეთეები წინასწარ განგვიმზადა, ისმინე, რას ეტყვის თავად მარჯვნივ მდგომთ საბოლოო სამსჯავროზე: „მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკჳდრეთ განმზადებული თქუენთჳს სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისაჲთ" (). ხედავ უსაზღვრო სახიერებას, რომლითაც ჩვენი მოდგმის მიმართ ასეთი სიყვარული გამოავლინა, რომ ჯერ კიდევ ქვეყნის შექმნამდე სასუფევლის ტკბობა განგვიმზადა? მაშ, ნუ ვიქნებით, გთხოვთ, უმადურნი, ნუ გავხდით ამდენი ნიჭის უღირსნი, არამედ შეგვიყვარდეს, როგორც შეჰფერის, ჩვენი უფალი და ნურაფერს ვიქმთ ისეთს, რამაც მისი კეთილგანწყობა ჩვენს მიმართ შეწყვიტოს. ნუთუ ჩვენ წინ წავუსწარით ამ საქმეში? მან, ჩვენ რომ დაგვასწრო, დიდი და გამოუთქმელი სიყვარული გამოავლინა ჩვენდამი. მაშ, უცნაური არ არის, რომ ჩვენც, რამდენადაც ძალგვიძს, არ გვიყვარდეს ის, ვინც ჩვენ ასე შეგვიყვარა? მან, უფალმა იესო ქრისტემ, ჩვენდამი სიყვარულით ყველაფერი სიხარულით ითმინა: მამის წიაღიდან გამოსული, კეთილინება მონის ხატი მიეღო, ყველა ადამიანური საჭიროება გამოეცადა, იუდეველთაგან მიყენებული ძვირისხსენება და შეურაცხყოფა მოეთმინა, ბოლოს კი ჯვარი და სირცხვილით სავსე სიკვდილი მიიღო, რომ მისადმი რწმენით გვეხსნა ჩვენ, მიწაზე ხოხვისა და აურაცხელი მძიმე ცოდვით დამძიმებულთ. ამ ყველაფრის გახსენებით ნეტარი პავლე, რომელსაც ქრისტე ცხელად უყვარდა, რომელიც, თითქოს ფრთებზე, მთელ ქვეყნიერებას შემოუარა, რომელიც ხორცში მყოფი უხორცო არსებათა სრულყოფილებას ცდილობდა გამოევლინა, ასე ძახილებდა: „სიყუარული იგი ქრისტესი მაწუევს ჩუენ" (). შეხედე, რა მადლიერება; შეხედე, რა მაღალი სათნოება; შეხედე, რა ცხელი სიყვარული! ქრისტეს „სიყუარული, — ამბობს, — მაწუევს ჩუენ", ესე იგი, აღძრავს, აიძულებს, მიზიდავს. შემდეგ, სურს რა თავისი სიტყვები განმარტოს, ამბობს: „ერთი იგი ყოველთათჳს მოკუდა, ყოველნივე სამე მოწყდეს. და ქრისტე ყოველთათჳს მოკუდა, რაჲთა ცხოველნი იგი არღარა თავთა თჳსთათჳს ცხოველ იყვნენ, არამედ მათთჳს მომკუდრისა მის და აღდგომილისა" (2 კორ 5:14–15). ხედავ, რა სამართლიანად თქვა, რომ ქრისტეს „სიყუარული მაწუევს ჩუენ"? თუ ქრისტე ჩვენ ყველასთვის მოკვდა, იმისთვის მოკვდა, რომ ჩვენ, ცოცხლები, აღარ ჩვენთვის ვცხოვრობდეთ, არამედ მისთვის, ვინც ჩვენთვის მოკვდა და აღდგა. მივიღოთ ეს მოციქულის შეგონება და ვიცხოვროთ არა ჩვენთვის, არამედ ჩვენთვის მომკვდარისა და აღდგომილისთვის. მაგრამ როგორ, იტყვი, შეგვიძლია არა ჩვენთვის ცხოვრება? ისმინე კვლავ იმავე ნეტარი პავლესი, რომელიც ამბობს: „ხოლო ცხოველ არღარა მე ვარ, არამედ ცხოველ არს ჩემ თანა ქრისტე" (). შეხედე, როგორ ეს, მიწაზე მოარული და ხორცით შემოსილი, ისე ცხოვრობდა, თითქოს ცაზე ყოფილიყო და უხორცო ძალებთან ერთად მოღვაწეობდა. ამიტომაც სხვა ადგილას თქვა: „ხოლო ქრისტესთა მათ ჴორცნი თჳსნი ჯუარს-აცუნეს ვნებითურთ და გულის თქუმით" (). სწორედ ამაშია არა თავისთვის ცხოვრება, არამედ ჩვენთვის მომკვდარისა და აღმდგარისთვის ცხოვრება — როცა ვითარცა მკვდარნი ვართ ამ ცხოვრების მიმართ და არაფერ ხილულს ვებმით. იმისთვის ითმინა ჩვენმა უფალმა ჯვარცმა, რომ ეს ამქვეყნიური ცხოვრება იმ ზეციურზე გაგვეცვალა, უფრო სწორად — ამის მეშვეობით ის მოგვეპოვებინა. ხოლო ამჟამინდელი ცხოვრება, თუ ფხიზლად და ყურადღებით ვიქნებით, საუკუნო ცხოვრების ტკბობისკენ მიგვიძღვება. და ჩვენ, თუ ოდნავ მაინც მოვისულიერებთ და გონების თვალს ავახელთ, ყოველთვის შეგვიძლია იქაური სასუფევლის მოსვენებაზე ვიფიქროთ და, ამგვარად, ხილულს ყურადღებას არ მივაქციოთ და ფიქრი მომავალსა და საუკუნისკენ მივმართოთ, როგორც ნეტარი პავლე ჩვენი შეგონებისთვის ამბობს: „ხოლო რომელ-ესე აწ ცხოველ ვარ ჴორცითა, სარწმუნოებითა ცხოველ ვარ ძისა ღმრთისაჲთა, რომელმან შემიყუარა მე და მისცა თავი თჳსი ჩემთჳს" ().
6. პავლეს მხურვალე სიყვარული ქრისტესადმი
აი სული ცეცხლმოკიდებული, აი გონება ფრთაშესხმული, აი გული ღვთის სიყვარულით განცხელებული! „რომელ-ესე აწ ცხოველ ვარ, — ამბობს, — სარწმუნოებითა ცხოველ ვარ". ნუ იფიქრებთ, მე ამჟამინდელი ცხოვრებისთვის რაიმეს ვაკეთებ: თუმცა ხორცით შემოსილი ვარ და ხორციელ საჭიროებებს ვექვემდებარები, მაგრამ ქრისტესდამი რწმენით ვცხოვრობ; ყოველივე ამჟამინდელს უგულებელვყოფ, ყველაფერს ყურადღების გარეშე ვტოვებ მისადმი სასოებით, მისკენ მივმართე ჩემი სული. შემდეგ, რომ შეიცნო მისი სიყვარულის მთელი სიდიადე, ამბობს: „სარწმუნოებითა ცხოველ ვარ ძისა ღმრთისაჲთა, რომელმან შემიყუარა მე და მისცა თავი თჳსი ჩემთჳს". შეხედე, რა უზომოდ დიდია მისი მადლიერება! რას ამბობ, ნეტარო პავლე? ცოტა ხნის წინ თქვი: „ძესაცა თჳსსა არა ჰრიდა, არამედ ჩუენ ყოველთათჳს მისცა იგი"; ახლა კი ამბობ: „შემიყუარა მე" და მთელი კაცობრიობის ქველმოქმედებას მხოლოდ თავისთვის მიიწერ? დიახ, ამბობს. თუმცა მსხვერპლი მთელი კაცობრიობისთვის არის შეწირული, მაგრამ მისადმი ჩემი სიყვარულის გამო, ყველაფერს, რაც მან გააკეთა, ჩემთვის მივიწერ. ასე იქცეოდნენ ჩვეულებისამებრ წინასწარმეტყველებიც; ისინიც ამბობდნენ: „ღმერთო, ღმერთო ჩემო" (; 117:28; 142:10); თუმცა ღმერთი მთელი ქვეყნიერების ღმერთია, მაგრამ სიყვარულისთვის თვისებრივია, რომ საერთო კუთვნილება საკუთარ თავზე მიაწეროს. „ძისა ღმრთისაჲთა, — ამბობს, — რომელმან შემიყუარა მე". რას ამბობ? ნუთუ მხოლოდ შენ შეგიყვარა? არა, ამბობს; მთელი კაცობრიობა შეიყვარა, მაგრამ მე ისე ვარ მისი მადლიერი, თითქოს მე ერთი ვიყო მისგან შეყვარებული. „და მისცა თავი თჳსი ჩემთჳს". მაშ, ნუთუ მხოლოდ შენთვის ჯვარს ეცვა? ხომ არ თქვა თავადვე: „მე ოდეს ავმაღლდე ქუეყანით, ყოველნი მოვიზიდნე ჩემდა" ()? და შენ თავად ხომ არ თქვი, რომ მან თავი მისცა ჩვენ ყველასთვის ()? სწორედ ასეა, ამბობს; ამის თქმით, საკუთარ თავს არ ვეწინააღმდეგები, არამედ ჩემს სიყვარულს ვაკმაყოფილებ. მაგრამ შეხედე, კიდევ რას გვასწავლის თავისი სიტყვებით. ზემოთ მან თქვა, რომ მამამ „ჩუენ ყოველთათჳს მისცა" თავისი ძე; აქ კი ამბობს: ძემ „მისცა თავი თჳსი". იქ ასე თქვა, რომ ეჩვენებინა მამისა და ძის თანასწორმოაზრეობა და თანაპატივიერება, და მიანიშნა განგებულებაზე, რის გამოც სხვა ადგილასაც ამბობს: „იქმნა იგი მორჩილ ვიდრე სიკუდიდმდე და სიკუდილითა მით ჯუარისაჲთა" (), — ყველა ასეთ ადგილას განგებულებას ქადაგებს. ხოლო აქ გამოთქმა „თავი მისცა" იმისთვის გამოიყენა, რომ ეჩვენებინა: ძე ვნებას ნებაყოფლობით, და არა იძულებით, მიიღებდა; ჯვარი თავისი სურვილით ითმინა და მთელი კაცობრიობის ცხონების განგებულების ნდომით. მაშ, შეგვიძლია კი ჩვენ თანაზომიერი სიყვარული გამოვავლინოთ იმის მიმართ, ვინც ასეთი გულუხვობა გამოავლინა ჩვენდამი? თუნდაც თავი დავდოთ მისი სჯულისა და მისი მცნებების დასაცავად — მაშინაც ვერ მივაღწევთ იმ სიყვარულის ზომას, რომელიც მან ჩვენი მოდგმის მიმართ გამოავლინა. ის, ღმერთი რომ იყო, ყოველივეს ითმენდა ადამიანთათვის, მეუფე რომ იყო — მონებისთვის, და არა უბრალოდ მონებისთვის, არამედ უმადურთათვის, რომელთაც დიდი და შეუპოვარი მტრობა გამოიჩინეს მის მიმართ. ამასთან, თავადვე დაასწრო ქველმოქმედება უღირსთა და აურაცხელ ცოდვათა დამნაშავეთა მიმართ. ხოლო ჩვენ, რაც არ უნდა შევძლოთ, ვერაფერს დიდს გავაკეთებთ, რადგან ვერ შევძლებთ ჩვენზე წინ ამდენი ქველმოქმედების გამომჩენისადმი სრულ მადლიერებას. ჩვენი საქმეები, თუ ისინი მის ქველმოქმედებას მოსდევენ, უკვე ვალის გადახდაა, ხოლო ის, რასაც ის ჩვენთვის აკეთებს, — ნიჭია, ქველმოქმედებაა და დიდი მოწყალება. ამ ყველაფრის გახსენებით, შევიყვაროთ ქრისტე ისე, როგორც პავლემ შეიყვარა და ამჟამინდელზე მზრუნველობის გარეშე, მისადმი სიყვარული სამუდამოდ დავამკვიდროთ ჩვენს სულში. მაშინ ამჟამინდელ ცხოვრებაში ყველაფერს დავცინებთ და მიწაზე ისე ვიცხოვრებთ, როგორც ცაზე — აქაური ბედნიერებით არ მოვდუნდებით და მწუხარებით არ შევძრწუნდებით, არამედ ყველაფრის გვერდის ავლით ჩვენი საყვარელი უფლისკენ ვისწრაფვით; არ ვიდრტვინებთ ზეციური სიკეთეების მოსვლის შეფერხებაზე, არამედ ნეტარ პავლესთან ერთად ჩვენც ვიტყვით: „რომელ-ესე აწ ცხოველ ვარ ჴორცითა, სარწმუნოებითა ცხოველ ვარ ძისა ღმრთისაჲთა, რომელმან შემიყუარა" ჩვენ „და მისცა თავი თჳსი" ჩვენთვის. ამგვარად, ამჟამინდელ ცხოვრებასაც უდარდელად განვლით და მომავალი სიკეთეების ტკბობის ღირსნიც გავხდებით, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.