📋 სარჩევი
1. საღვთო წერილის კითხვის სიკეთე
დიდი სიკეთეა, საყვარელნო, საღვთო წერილის კითხვა. ის სულს განაბრძნობს, გონებას ცისკენ მიმართავს, ადამიანს მადლიერებისკენ განაწყობს, არ აძლევს ნებას ამქვეყნიურს მიეჩვიოს, აიძულებს ჩვენს გონებას მუდმივად ცაში იმყოფებოდეს, გვაიძულებს ყველაფერი მეუფის საზღაურის იმედით ვაკეთოთ და უდიდესი მოშურნეობით სათნოების ღვაწლისკენ ვისწრაფოდეთ. აქ, წერილში, კარგად შეიძლება გაიგო, რა სწრაფია ღვთის განგების შეწევნა, რა მტკიცეა მართალთა სიმამაცე, რა დიდია მეუფის სახიერება და საზღაურის სიუხვე. სწორედ წერილით შეიძლება აღვძრათ საკუთარი თავი ძლიერ მამაკაცთა სიბრძნისმოყვარეობის მიბაძვისა და შეჯიბრისკენ, და სათნოების ღვაწლში არ დავსუსტდეთ, არამედ მტკიცედ დავეყრდნოთ ღვთის აღთქმებს მათ აღსრულებამდეც. ამიტომ, გთხოვთ, საღვთო წერილის კითხვას უდიდესი გულმოდგინებით მივეცეთ. ასე შევიძენთ მის ცოდნასაც, თუკი მუდმივად მივმართავთ მასში მოცემულს. მართლაც, შეუძლებელია, რომ ის, ვინც ღვთის სიტყვას გულმოდგინებით და ყოველი ძალისხმევით ეწაფება, ოდესმე უგულებელყოფილი იქნეს; პირიქით, თუ ადამიანი მოძღვარი არ გვყავს, თავად უფალი, ჩვენს გულებში შესვლით, განანათლებს გონებას, გულისხმისყოფას გაუნათებს, ფარულს გაგვიხსნის და ასე ხდება ჩვენი მოძღვარი ჩვენთვის უცნობ საგნებში, ოღონდ ჩვენ გვენდომოს იმის გაკეთება, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული. „ნუ იწოდებით რაბბი, — ამბობს წერილი, — ... და მამით ნუვის ხადით ქუეყანასა ზედა" (). ასე რომ, როცა სულიერ წიგნს ხელში ავიღებთ, გონება მოვკრიბოთ, ზრახვები შევაგროვოთ და ყოველი ამქვეყნიური აზრი მოვიშოროთ, და ასე აღვასრულოთ კითხვა დიდი მოწიწებითა და სრული ყურადღებით, რათა ღირსნი ვიყოთ სულიწმინდის ხელმძღვანელობისა წერილში დაწერილის გაგებაში და დიდი სარგებელი მივიღოთ. აი, ეთიოპიის დედოფლის საჭურისი, უცხოტომელი, იმ დროსაც კი, როცა ასეთი დიდებულებით ეტლზე მიექანებოდა, კითხვას არ უგულებელყოფდა, არამედ წინასწარმეტყველის წიგნს ხელში ეჭირა და გულმოდგინედ კითხულობდა, თუმცა მასში მოცემულს ვერ იგებდა. მაგრამ, რადგან თავისი მხრიდან ყველაფერი გაიღო — მოშურნეობა, გულმოდგინება, ყურადღება — ხელმძღვანელიც მიიღო. გაიფიქრე, გთხოვ, რა დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იმას, რომ წერილის კითხვა მგზავრობის დროსაც არ უგულებელყო, თანაც ეტლზე მჯდომმა. ეს ისმინონ მათ, ვისაც სახლშიც კი არ სურთ ამის გაკეთება, არამედ ფიქრობენ, თითქოს საღვთო წერილის კითხვა მათთვის ზედმეტია, და თითქოს მათთვის მოუხერხებელია ამ კითხვას მიეცნენ, რადგან ოჯახური ცხოვრება აქვთ, სამხედრო სამსახური ეკისრებათ, შვილების მზრუნველობა, მსახურებისა და სხვა საქმეების საზრუნავი. აი, საჭურისი, უცხოტომელი ადამიანი: ეს ორივე საკმარისი იყო, რომ სრულ უზრუნველობაში ჩაეგდო; ამას ემატებოდა დიდი სახელი, უზარმაზარი სიმდიდრე და ის, რომ გზაში იყო და ეტლით მიექანებოდა — ხომ არცთუ ხელსაყრელია, პირიქით, ძალიან ძნელიია ასეთ მგზავრობაში კითხვით დაკავება; და მაინც, კეთილი განწყობამ და დიდმა მოშურნეობამ ყველა ამ დაბრკოლებას სძლია, და ის წერილის კითხვით იყო დაკავებული. არ ამბობდა იმას, რასაც ახლა ბევრი ამბობს: ვერ ვხვდები იქ მოცემულს, ვერ ვწვდები მასში დაწერილის სიღრმეს, მაშ, რატომ ვიტარო ტყუილუბრალოდ შრომა, ვკითხო, როცა არ მყავს ადამიანი, რომელიც ხელმძღვანელობას გამიწევს? ამგვარი არაფერი იფიქრა ამ ენით უმეცარმა, მაგრამ გონებით სიბრძნისმოყვარემ, — არა, რადგან იცოდა, რომ უგულებელყოფილი არ იქნებოდა, არამედ მალე ზეგარდმო შეწევნას მიიღებდა, ოღონდ თავისი მხრიდან გაეკეთებინა, რაც მასზე იყო დამოკიდებული და რასაც შეძლებდა, გულმოდგინედ ეწაფებოდა კითხვას. ამიტომაც კაცთმოყვარე მეუფემ, რომელმაც მისი კეთილი განწყობა იხილა, არ უგულებელყო, არ გამოტოვა უყურადღებოდ, არამედ მაშინვე გაუგზავნა მოძღვარი. შეხედე ღვთის სიბრძნესაც, როგორ მისცა მას თავდაპირველად ნება, ყველაფერი გაეკეთებინა, რაც მასზე იყო დამოკიდებული, და მხოლოდ მერე გამოუცხადა თავისი შეწევნაც. როცა საჭურისმა თავისი მხრიდან ყველაფერი გააკეთა, მაშინ უკვე გამოეცხადა უფლის ანგელოზი და უთხრა ფილიპეს: „აღდეგ და მივედ შენ სამხრით კერძო, გზასა მას, რომელი შთავალს იერუსალჱმით გაზად. ესე არს უდაბნოჲ. და აჰა ესერა კაცი ჰინდოჲ საჭურისი ძლიერი კანდაკესი დედოფლისა მის ჰინდოეთისაჲ, რომელი იყო ყოველსა ზედა საფასესა მისსა, რომელი-იგი მოსრულ იყო თაყუანის-ცემად იერუსალჱმდ, და მოქცეულ იყო და ჯდა იგი ეტლთა ზედა მისთა და იკითხვიდა წიგნსა ესაია წინასწარმეტყუელისასა" (). შეხედე, რა დაწვრილებით მოგვითხრო წერილის ავტორმა: თქვა, რომ ეთიოპიელი იყო, რათა გვცოდნოდა, რომ უცხოტომელი იყო, შემდეგ ამბობს, რომ დიდებული იყო და დიდი პატივი და ბრწყინვალება ჰქონდა. „რომელი-იგი მოსრულ იყო, — ამბობს, — თაყუანის-ცემად იერუსალჱმდ". შეხედე მისი მგზავრობის მიზანსაც, რომელიც უკვე საკმარისად აჩვენებს მისი სულის ღვთისმოყვარე განწყობას: აი, რა გზას გადის იმისთვის, რომ უფალს თაყვანი სცეს! ხომ მაშინ ჯერ კიდევ ფიქრობდნენ, რომ ღვთისმსახურების აღსრულება მხოლოდ ერთ ადგილას — იერუსალიმში — იყო შესაძლებელი; ამიტომაც იქ აღავლენდნენ ლოცვებს და შორეულ მგზავრობასაც ხელს არ იშლიდნენ. სწორედ ამიტომ ეს ადამიანიც იქ მიემგზავრებოდა, სადაც ტაძარი იდგა და იუდეური ღვთისმსახურება სრულდებოდა, რათა უფალს თაყვანი ეცა. და, როცა თავისი სურვილი აღასრულა, „მოქცეულ იყო, — ამბობს წერილი, — და ჯდა იგი ეტლთა ზედა მისთა და იკითხვიდა".
2. ეთიოპელი საჭურისის მაგალითი
შემდეგ ფილიპე მივიდა მასთან და ეუბნება: „უწყი-მეა, რასა-ეგე იკითხავ" (). ხედავ გულმოდგინე სულს, რომელიც, წიგნში მოცემულს ვერ იგებდა, მაინც კითხვით იყო დაკავებული და სიხარულით ეძებდა მოძღვარს, რომელიც გააზრებაში დაეხმარებოდა? მოციქულმა თავისი კითხვით მაშინვე გააღვიძა მასში ეს სურვილი. ხოლო, რომ ის ღირსი იყო ხელმძღვანელის მიღებისა წიგნში მოცემულის გასაგებად, თავად მისი პასუხიდან ჩანს. როცა მოციქულმა, ღარიბულ შესამოსელში მისულმა, ჰკითხა: „უწყი-მეა?" — მან არ გაბრაზდა, უკმაყოფილება არ გამოიჩინა, არ გადაწყვიტა შეურაცხყოფილად ჩაეთვალა, როგორც ბევრ უგუნურ ადამიანთან ხდება, რომლებიც ხშირად მზად არიან სამუდამოდ უცოდინრობაში დარჩნენ, ვიდრე თავიანთი არცოდნა აღიარონ და მათგან ისწავლონ, ვისაც მათი სწავლება შეუძლია. მაგრამ ეს ადამიანი ასეთი არ იყო; არა, ის უპასუხებს სრული სიმშვიდითა და პატივისცემით, რითაც თავისი სულის მდგომარეობას გამოავლენს: „და ვითარ-მე მეძლოს უწყებად, — ამბობს, — არა თუ ვინმე იყოს წინამძღუარ ჩემდა" ()? ამას გარდა, სიმშვიდით რომ უპასუხა, ეს ცოტაა; არა, ის შემდგომ არ წასულა, არამედ კიდევ უფრო ნათლად გამოავლინა თავისი ხასიათის კეთილშობილება: ამ დიდებულმა, უცხოტომელმა, ეტლით მოძრავმა ადამიანმა, ამ სიტყვების თქმის შემდეგ, მოიწვია გარეგნობით სრულიად ღარიბი, ჩაცმულობით უბრალო კაცი, რომ ეტლზე ავსულიყო და მასთან ერთად დამჯდარიყო. ხედავ მისი სულის გულმოდგინებას? ხედავ მის დიდ მოწიწებას? ხედავ ამ უცხოტომელის ღვთისმოყვარე განწყობას, რა ყურადღებით ასრულებდა საქმით რომელიღაც ბრძენკაცის სიტყვას: „აღიმსთო მისა და კარნი მისნი შეიცვალნეს ფერჴთა შენთა" ()? ხედავ, რა სამართლიანად არ იქნა უგულებელყოფილი? ხედავ, რა ღირსეულად მიიღო შეწევნა ზეგარდმო? ხედავ, როგორ არაფერი გამოტოვა იქიდან, რაც თავად უნდა გაეკეთებინა. ამიტომაც, როცა საბოლოოდ მიიღო მოძღვარი, ზუსტად შეიცნო სიტყვათა აზრი და თავისი გონება განანათლა. ხედავთ, რა სიკეთეა საღვთო წერილის ყურადღებითა და გულმოდგინებით კითხვა? მე ამ უცხოტომელის ამბავი იმისთვის შემოგთავაზეთ, რომ არავინ შეგვრცხვეს ეთიოპიელ საჭურისის მიბაძვა, რომელიც წერილის კითხვას მგზავრობის დროსაც არ ტოვებდა. ეს უცხოტომელი შეიძლება ჩვენ ყველას მასწავლებელი იყოს — მათაც, ვინც კერძო ცხოვრებით ცხოვრობს, მათაც, ვინც სამხედრო სამსახურშია და კეთილშობილური პატივით არის მოსილი, და საერთოდ ყველასი, არამხოლოდ მამაკაცებისა, არამედ ქალებისაც, არამხოლოდ ოჯახში მცხოვრებთა, არამედ მონაზვნური ცხოვრების ამრჩევთაც; ყველას შეუძლია აქედან შეიტყოს, რომ არანაირი დრო ვერ იქნება დაბრკოლება ღვთის სიტყვის კითხვისთვის; რომ არამხოლოდ სახლში, არამედ ბაზარზე სიარულისას, მგზავრობის დროს, ხალხმრავალ შეკრებაში ან საქმეებით დაკავებულმაც შეგვიძლია ამ კითხვაში ვივარჯიშოთ, რათა, ჩვენზე დამოკიდებული რომ აღვასრულოთ, მაშინვე მივიღოთ ხელმძღვანელიც. ჩვენი სულიერი ცოდნისადმი განწყობის ხილვისას, ჩვენი მეუფე არ გვუგულებელყოფს, არამედ ზეგარდმო გაგვინათებს და ჩვენს გონებას გაანათლებს. მაშ, არ ვუგულებელყოთ, გთხოვთ, წერილის კითხვა, არამედ, ვიგებდეთ თუ ვერ ვიგებდეთ მასში მოცემულს, რაც შეიძლება ხშირად მივმართოთ მას. კითხვაში მუდმივი ვარჯიში წაუშლელად ბეჭდავს მეხსიერებაში წაკითხულს, და ხშირად, რასაც დღეს კითხვისას ვერ გავიგებთ, ხვალ ხელახლა რომ მივუბრუნდებით, მაშინ მოულოდნელად გავიგებთ, რადგან კაცთმოყვარე ღმერთი უხილავად ანათლებს ჩვენს გონებას. ეს ვთქვით საღვთო წერილის მუდმივი კითხვის შესახებ. ხოლო, რათა იცოდეთ, რომ ასევე იქცევა ჩვეულებისამებრ უფალი ყველა სხვა საქმეშიც, — ანუ, როცა ჩვენზე დამოკიდებულს გავაკეთებთ, ისიც უხვად გვწვდის თავის შეწევნას, და როგორც წერილის კითხვასთან დაკავშირებით მოიქცა, დიდი სისწრაფით გაუგზავნა ხელმძღვანელი უცხოტომელს, ზუსტად ასევე იქცევა სათნოებაში წინსვლის მსურველთა მიმართაც, — მოისმინეთ დღევანდელი საკითხავი. მაგრამ, რათა ეს სიტყვა უფრო ნათელი იყოს ჩვენთვის, არ იქნება უადგილო შეგახსენოთ, რა მოხდა პატრიარქთან, და დღეს გავიმეოროთ გუშინდელი ნათქვამი. უკვე ნათქვამიდან იცით, როგორ მიიღო აბრაამმა იმ დიდი თავმდაბლობისთვის, რომელიც ლოტის მიმართ გამოიჩინა — უკეთესი ადგილები რომ დაუთმო — ზეგარდმო დიდი ჯილდო და მიიღო აღთქმა, რომელიც მის დამსახურებას მრავალგზის აღემატებოდა. მაშ, ვნახოთ ბოლოს დღევანდელი საკითხავიდან კვლავ მართლის სათნოება, რათა, ასე წინ მიმავალნი, შევიცნოთ ღვთის გამოუთქმელი მზრუნველობა მის მიმართ. ღმერთი ყოველ ჯერზე ჯერ თავად პატრიარქს აძლევს საშუალებას, გამოავლინოს თავისი სულის ღვთისმოყვარე განწყობა, და მხოლოდ მერე აძლევს თავისი მხრიდანაც ჯილდოს, სურს რა მისი სიბრძნისმოყვარეობის მაგალითით ყველა ჩვენგანი შეაგონოს, რათა ჩვენც, პატრიარქს მიბაძვით, თავდაპირველად თავად ვეცადოთ სათნოების ღვაწლს, და მხოლოდ მერე ველოდოთ ღვთისგან ჯილდოს.
3. მეფეთა ომი და წერილის სიზუსტე (14:1-13)
მაგრამ დროა, თავად დღევანდელი საკითხავი შემოგთავაზოთ. ის თითქმის არც საჭიროებს ახსნას — საკმარისია მხოლოდ წაიკითხო, რომ მართლის სათნოების სიმაღლე გამოჩნდეს. „ხოლო იქმნა, — ამბობს წერილი, — მეფობასა არმაფალისასა მეფისა სენარისასა, არიოქ, მეფემან სალასარისამან, და ქოდოლ, გომორის მეფემან, ელამისმან და თარგალ მეფემან წარმართთამან. ყვეს ბრძოლაჲ ვარლას თანა, მეფისა სოდომთასა, და ვარსას თანა, მეფისა გომორისა, და სენნარისა, მეფისა ადამისა, და სჳმოვორის, მეფისა სებომისა, და მეფისა ვალასა: ესე არს სეგორი. ესე ყოველნი შეითქუნეს ჴევსა მარილოვანსა, რომელ არს ზღუაჲ მარილთა" (). შეხედე წერილის ზედმიწევნითობას, რა სიზუსტით ახსენა მეფეთა და ხალხთა სახელები: ეს უმიზეზოდ არ გაუკეთებია, არამედ იმისთვის, რომ თავად სახელებიდან გაგეცნო მათი ბარბაროსული თვისებები. ისინი, ამბობს წერილი, „ყვეს ბრძოლაჲ" სოდომის მეფესთან და სხვა მეფეებთან. შემდეგ აჩვენებს თავად მიზეზსაც, რის გამოც ომი დაიწყო. „ათორმეტ წელს, — ამბობს, — ჰმონებდეს ქოდოლგომორს", ელამის მეფეს; „ხოლო მეათცამეტესა წელსა მოვიდა ქოდოლოგომორ და მისთანანი მეფენი და დაჭრნეს გმირნი ასტაროთს შინა, კარნაინს, და ნათესავნი ძლიერნი მათ თანა და ომმეანნი საბის შინა ქალაქსა. და ხორრეველნი მთათა შინა სეირისათა ვიდრე ტერევინთამდე ფარანისა, რომელ არს უდაბნოს. და უკმოქცეულნი მოვიდეს ქუეყანად კერისისა, ესე არს კადე, და დაჭრნეს ყოველნი მთავარნი ამალეკისანი და აღმორეველნი მკჳდრნი ასასანთამარისანი" (). არ გამოვტოვოთ, საყვარელნო, ნათქვამი უყურადღებოდ იმ აზრით, თითქოს ეს თხრობა სრულიად უსარგებლო იყოს. საღვთო წერილმა ყველაფერი ეს იმ მიზნით მოგვითხრო დაწვრილებით, რომ გავიგოთ ამ ბარბაროსთა ძალა, რა სიმამაცე გამოიჩინეს, რა სისწრაფით მიეტანენ ბრძოლას, ისე, რომ გმირებიც კი — სხეულით ძლიერი ადამიანები — დაამარცხეს და ყველა იქ მცხოვრები ხალხი დაიმორჩილეს. როგორც ძლიერი ნიაღვარი თავისი დინებით ყველაფერს მოიცავს და ანგრევს, ასევე ეს ბარბაროსები, ყველა იმ ხალხს რომ დაესხნენ, თითქმის ყველა მათგანი ამოწყვიტეს და ამალეკელთა მთავრები და ყველა დანარჩენი დაამარცხეს. მაგრამ, შესაძლოა, ვინმემ თქვას: რა სარგებელი მაქვს, თუ ბარბაროსთა ძალას გავიგებ? არა უბრალოდ და არა უმიზნოდ შეიტანა წერილმა ეს გარემოება თავის თხრობაში; არა ტყუილად ვთავაზობთ ჩვენც ახლა თქვენ წინასწარ მათი სიმამაცის გაცნობას, არამედ იმისთვის, რომ, ქადაგების გაგრძელებისას, შეიცნოთ ღვთის დიდი ძალა და პატრიარქის სათნოება. ასე რომ, ამ ადამიანთა წინააღმდეგ, რომლებსაც ასეთი ძალა ჰქონდათ და ამდენი ხალხი განაბნიეს, „გამოვიდა, — ამბობს წერილი, — მეფე სოდომთა და მეფე გომორისაჲ და მეფე ადამასა და მეფე სებომისა და მეფე ვალასა, ესე არს სეგორი, და განეწყუნეს იგინი ბრძოლად ღელესა შინა მარილოანსა, ქოდოლოგომორის მიმართ... და თარგალ მეფისა წარმართთასა — ოთხნი მეფენი ხუთთა მიმართ" (). „ხოლო ღელე მარილოვანი მთხრებლ მთხრებლოვან არს ასფალტოსითა" (). შემდეგ, რათა გვცოდნოდა, როგორ შეშინდნენ ეს მეფეები მტრის სიმამაცისა და ძლიერებისების და გაიქცნენ, წერილი ამბობს: „და შეივლტოდა მეფე სოდომისა ჴევად და მეფე გომორისაჲ. და დაეცნეს მუნ", სადაც ჭები იყო; „ხოლო დაშთომილნი მთად კერძო ივლტოდეს". ხედავ, რა ძალა ჰქონდათ ამ ადამიანებს, როგორ მხოლოდ გამოჩენით ყველა დაშინეს და გააქციეს? შეხედე, როგორ, ყველას გაქცევის შემდეგ, ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე ხელში ჩაიგდეს ყველაფერი, რაც მათ ჰქონდათ, და სახლში დაბრუნდნენ. „და წარიქციეს ყოველი იავარნი სოდომისა და გომორისა და ყოველი ჭამადი მათი. და წარვიდეს. და წარიყუანეს ლოთ-ცა, ძე აბრაამის ძმისა, და ჭურჭელი მისი. და წარვიდეს, რამეთუ მკჳდრ იყო სოდომს" (). აი, რაზეც გუშინ ვსაუბრობდი, ის ახლა საქმითაც აღსრულდა: ლოტს არანაირი სარგებელი არ მოუტანა უკეთესი ადგილების არჩევამ, არამედ თავად საქმემ ასწავლა, რომ არ უნდა ეძიოს უკეთესი ადგილები. არამხოლოდ არანაირი სარგებელი არ მოუტანა, არამედ აი, ტყვედ ქცეულმა გამოცდილებით შეიცნო, რომ მართალთან ერთად ცხოვრება ბევრად უკეთესი იქნებოდა, ვიდრე მისგან განშორებული და თავისუფლად მცხოვრები ამდენი უბედურების გადატანა. აი, პატრიარქისგან განშორდა და ფიქრობდა, მეტი თავისუფლებით ისარგებლებდა, უკეთეს ადგილებს დაეუფლებდა, ძალიან მდიდრად იცხოვრებდა — და უცებ ტყვედ იქცა, უსახლკარო, თავისი თავშესაფრის მოკლებული, რათა შენ იცოდე, რა ბოროტებაა შუღლი და რა სიკეთეა თანხმობა, და, რომ უკეთესია მეტს ნუ ეძიებ, არამედ უნდა შეიყვარო სიმდაბლე. „წარიყუანეს, — ამბობს წერილი, — ლოთ-ცა... და ჭურჭელი მისი". რამდენჯერ უკეთესი იქნებოდა მისთვის პატრიარქთან ერთად ცხოვრება და ყველაფრის ატანა, ოღონდ ურთიერთშეთანხმება არ დაერღვია, ვიდრე მისგან განშორებულს და უკეთესი ადგილების ამრჩევს მაშინვე ასეთ საფრთხეებში ჩავარდნა და უცხოტომელთა უღელქვეშ მოქცევა! „ხოლო მოვიდა ვინმე განრომილთაგანი, — ამბობს წერილი, — და უთხრა აბრაამს წიაღ სადა იგი მკჳდრ იყო მუხასა თანა მამბრესსა ამორისსა, ძმისა ესტოლისსა, და ძისა ავანისსა, რომელნი იყვნეს ყურცემულ აბრაამისსა" (). რატომ არ შეიტყო პატრიარქმა თავად ასეთი ომის წარმოების შესახებ? ალბათ, დიდი მანძილი იყო, ამიტომ არ იცოდა. „ხოლო მოვიდა ვინმე განრომილთაგანი და უთხრა აბრაამს წიაღ"; წერილი ასე ამბობს, რათა შეგვახსენოს, რომ აბრაამი ქალდეადან გადმოსულია. რადგან მისი საცხოვრებელი ევფრატის იმ მხარეს იყო, ამიტომ უწოდეს „წიაღ" (მდინარის გაღმა). ეს სახელწოდება მშობლებმა მისცეს თავიდანვე, წინასწარ მიანიშნეს რა მისი გადასახლება იქიდან. რადგან მას ევფრატის გადალახვა და პალესტინაში წასვლა ეწერა, ამიტომ ეწოდა ებრაელი.
4. ლოტის ტყვეობა და აბრაამის გამოლაშქრება (14:13-18)
შეხედე, როგორ მშობლებმა, ურწმუნონიც კი, თავადაც არ იცოდნენ რა, უზენაესი ღვთიური სიბრძნის ხელმძღვანელობით, ასეთი სახელი დაარქვეს თავიანთ შვილს, როგორც ლამექმა — ნოეს. ეს ღვთის კაცთმოყვარეობის საქმეა, რომ ხშირად ურწმუნოთა მეშვეობითაც, დიდი ხნით ადრე, წინასწარ ამცნობს მომავალს. „მოვიდა ვინმე განრომილთაგანი, — ნათქვამია, — და უთხრა აბრაამს წიაღ" მომხდარის შესახებ, მისი ძმისწულის ტყვეობის, მეფეთა დიდი ძლიერებისების, სოდომის გაპარტახებისა და ძლეულთულთა სამარცხვინო გაქცევის შესახებ. ის კი „მკჳდრ იყო მუხასა თანა მამბრესსა ამორისსა, ძმისა ესტოლისსა, და ძისა ავანისსა, რომელნი იყვნეს ყურცემულ აბრაამისსა" (). ვინმე, შესაძლოა, აქ იკითხავს, რატომ გაქცეულ სოდომელთაგან მხოლოდ მართალი ლოტი წაიყვანეს ტყვედ? ესეც არა უბრალოდ და არა უმიზეზოდ, არამედ იმისთვის, რომ ლოტს საქმით შეეცნო პატრიარქის სათნოება, მისი მეშვეობით გადარჩენილიყვნენ დანარჩენი სოდომელებიც და ისწავლოს, რომ არ უნდა ეძიოს უკეთესი ადგილები, არამედ ნაკლებით დაკმაყოფილდეს. მაშ, მოვისმინოთ, რა მოხდა შემდეგ, რათა შევიცნოთ მართლის სათნოებაც და ღვთის გამოუთქმელი შეწევნაც. ოღონდ ისმინეთ ყურადღებით, რაც გეტყვით, და გონება დაძაბეთ. აქედან ბევრი სარგებელი შეიძლება მივიღოთ, — ჯერ ერთი, ლოტის ამბავიდან ვისწავლოთ, არ ვშფოთდეთ, თუ ზოგჯერ მართალნი განსაცდელში ჩავარდებიან, ხოლო უკეთურნი და ბოროტნი თავს აარიდებენ; არასოდეს ვეძიოთ პირველობა და არაფერი არ მივიჩნიოთ მართლებთან თანაცხოვრებაზე ძვირფასად, პირიქით, თუნდაც მონობაში მოგვიხდეს ცხოვრება, ოღონდ სათნო მამაკაცებთან ერთად, ეს ცხოვრება თავისუფალზე უფრო სასარგებლოდ მივიჩნიოთ. ხოლო ამის გარდა, აქედან შეიძლება შევიცნოთ პატრიარქის უკიდურესი უბოროტობა, მისი არაჩვეულებრივი სიყვარული, დიდი სიმამაცე, სიმდიდრის უგულებელყოფა და ღვთის შეწევნის გამოუთქმელი ძალა. „ესმა რაჲ აბრაამს, ვითარმედ წარიტყუენა ძმაჲ მისი ლოთ. აღრიცხუნა თჳსნი სახლისწულნი სამასათრვამეტნი. და დევნა-უყო უკანა მათისა ვიდრე დაანადმდე. და დაესხა მათ ზედა ღამე, იგი და ყრმანი, მისნი, და დასცნა იგინი. და სდევდეს ვიდრე ქობალადმდე, რომელ არს მარცხენით დამასკისა. და შემოაქცია ყოველი იავარი სოდომთა და ლოთ, ძმაჲ თჳსი, შემოაქცია და ყოველნი საქონელნი და ცოლნი და ერი" (). იფიქრე აქ, საყვარელო, მართლის საკვირველ სიმამაცეზე, როგორ დაეყრდნო ღვთის ძალას და არ შეუშინდა მტრის ძლიერებასებას, როცა შეიტყო მათ მიერ მოხდენილი განადგურების შესახებ, — როგორ ჯერ ყველა ხალხის წინააღმდეგ აღდგნენ, ამალეკელები და ყველა დანარჩენი დაამარცხეს, შემდეგ სოდომელებს დაესხნენ, ისინიც გააქციეს და მთელი მათი ქონება წაიღეს. სწორედ ამიტომ საღვთო წერილმა წინასწარ მოგვითხრო ყველაფერი ეს — თუ რამდენი რამ მოასწრეს თავიანთი სიმამაცის ძალით — რათა შენ შეგეცნო, რომ პატრიარქმა ისინი არა სხეულის ძალით დაამარცხა, არამედ ღვთისადმი რწმენით, ზეგარდმო შეწევნით აღჭურვილმა, ყოველივე ეს აღასრულა არა იარაღით, შუბებით, ისრებითა და მოზიდული მშვილდებით, არამედ მხოლოდ თავისი მონებით.
მაგრამ რატომ, იტყვი, საღვთო წერილმა მონათა რიცხვიც აჩვენა — სამას თვრამეტი? იმისთვის, რომ იცოდე: მან არა ყველა, ვინც შემთხვევით შეხვდა, წაიყვანა, არამედ სახლისწულები, რომლებიც ლოტთან ერთად აღიზარდნენ, რათა მათ მეტი გულმოდგინებით აღესრულებინათ შურისგება, თითქოს თავიანთი ბატონისთვის იბრძოდნენ. შენიშნე ღვთის უზომო ძალაც იქიდან, თუ რა ადვილად იქნა მოპოვებული გამარჯვება. „დაესხა მათ ზედა ღამე, — ნათქვამია, — იგი და ყრმანი, მისნი, და დასცნა იგინი და სდევდეს". ზეციური მარჯვენა შეეწეოდა და თანაიბრძოდა. ამიტომაც არ სჭირდებოდა არც იარაღი, არც საომარი მანქანებები, არამედ, როგორც კი თავის მსახურებთან ერთად გამოჩნდა, ზოგი მტრებიდან დაამარცხა, ზოგი გაქცევაში მოაქცია, და ორივე სრული წარმატებით აღასრულა: არავინ წინ აღუდგა; დააბრუნა სოდომის მეფის ცხენოსნებაც, და თავისი ძმისწული ლოტი, და მთელი ქონება, და ცოლები. ხედავ, რისთვის მისცა ღმერთმა ნება, მხოლოდ ლოტი ყოფილიყო ტყვეობაში, როცა სხვები გაქცევით გადარჩნენ? სწორედ იმისთვის, რომ პატრიარქის სათნოება გამოეჩინა და ლოტის გულისთვის მრავალი სხვაც ეხსნა. და აი, აბრაამი დაბრუნდა დიდებული და ბრწყინვალე ტროფეებით, ლოტთან ერთად მოჰყავდა ცხენოსნება, ცოლები და დანარჩენი ქონება, ყველას წინაშე ხმამაღლა ღაღადებდა და საყვირზე უფრო ხმამაღლა აცხადებდა, რომ თავდასხმა მოახდინა და გაიმარჯვა არა ადამიანური ძალით, არა სხეულის სიმტკიცით, არამედ ყოვლის აღმსრულებელი ზეციური მარჯვენით. ხედავ, როგორ მუდმივად უფრო და უფრო დიდებული ხდება მართალი და ყოველ ჯერზე ყველას უჩვენებს ღვთის მზრუნველობას მის მიმართ. შეხედე, ბოლოს, როგორ ხდება სოდომელთათვისაც ღვთისმოსაობის მასწავლებელი. „და გამოვიდა მეფე სოდომისა შემთხუევად მისსა, — ნათქვამია, — შემდგომად მოქცევისა მისისა ჭირისაგან ქოდოლგომორისა და მის თანა მეფეთასა" (). შეხედე, რას ნიშნავს სათნი ყოფნა და ღვთის კეთილგანწყობით სარგებლობა. მეფე მიეგებება მწირ მოხუცს და ყოველგვარ პატივს მიაგებს. მან შეიცნო, რომ არანაირი სარგებელი არ მოაქვს სამეფო ღირსებასაც, როცა ზეციური თანამბრძოლველი არ გყავს, და, რომ ვერავინ იქნება უფრო ძლიერი, ვიდრე ის, ვისაც უფლის მარჯვენა ეხმარება. „და მელქიზედეკ-ცა, მეფემან სალომისმან, გამოართუნა პურნი და ღჳნოჲ. ხოლო იყო მღდელი ღმრთისა მაღლისა" ().
5. აბრაამის გამარჯვება ღვთის შეწევნით (14:19-23)
რას ნიშნავს ეს შენიშვნა — „მეფე სალომისა" და „მღდელი ღმრთისა მაღლისა"? ის იყო, ნათქვამია, „მეფე სალომისა". მას აღგვიწერს ნეტარი პავლეც ებრაელთა მიმართ ეპისტოლეში () და, მის სახელსა და ქალაქს ყურადღებას აქცევს, ეტიმოლოგიის საშუალებით განმარტავს მისი სახელის მნიშვნელობას და ამბობს, რომ მელქისედეკი ნიშნავს „მეუფე სიმართლისაჲ", რადგან ებრაულ ენაზე „მელქი" ნიშნავს „მეფობას", ხოლო „სედეკ" — „სიმართლეს". შემდეგ, ქალაქის სახელზე გადასულმა, მელქისედეკს „მეუფე მშჳდობისაჲ" უწოდა, რადგან „სალიმი" ნიშნავს „მშვიდობას". მღვდელი კი იგი იყო, ალბათ, თვითხელდასხმული — ასეთები იყვნენ მაშინ მღვდლები — ანდა მახლობლებმა მიანიჭეს ეს პატივი მისი ხანდაზმული ასაკის გამო, ანდა თავადვე ზრუნავდა მსხვერპლთა შეწირვაზე, როგორც ნოე, აბელი, აბრაამი, რომლებიც მსხვერპლებს სწირავდნენ. მეორე მხრივ, ის ქრისტეს ხატადაც უნდა ყოფილიყო, რომლადაც წარმოაჩენს მას პავლეც და ამბობს: „უმამო, უდედო, ნათესავ-მოუჴსენებელ; არცა დასაბამი დღეთაჲ, არცა აღსასრული ცხორებისაჲ აქუს, ხოლო მიმსგავსებულ არს იგი ძესა ღმრთისასა და ჰგიეს იგი მღდელად სამარადისოდ" (). მაგრამ, იტყვი, როგორ შეიძლება ადამიანი იყოს მამის გარეშე, დედის გარეშე და არ ჰქონდეს არც დღეთა დასაბამი, არც ცხოვრების დასასრული? შენ გესმა, რომ ის ხატი იყო; მაშ, ნუ გიკვირს და ნუ ეძებ ხატში ყველაფერს: ის ხატი აღარ იქნებოდა, თუ ყველაფერი ექნებოდა, რაც მხოლოდ თავად ჭეშმარიტებისთვის არის დამახასიათებელი. მაშ, რას ნიშნავს მის შესახებ ნათქვამი? იმას, რომ როგორც ის, რადგან მისი მშობლები არ არიან მოხსენიებულნი, მამისა და დედის არმქონედ იწოდება, და, რადგან საგვარტომო ნუსხა არ ჰქონდა — ნათესავ-მოუხსენებლად, — ასევე ქრისტეც, რადგან ზეცაში დედა არ ჰყავს, ხოლო მიწაზე მამა, ნათესავ-მოუხსენებლად იწოდება და არის. შეხედე, როგორ პატრიარქისთვის გაწეული პატივის მეშვეობით, საიდუმლოება მოგვეწოდება. „გამოართუნა პურნი და ღჳნოჲ" მელქისედეკმა. ხატს ხედავ და ჭეშმარიტებაზე იფიქრე, და დაუკვირდი საღვთო წერილის ძალას, როგორ წინასწარ და დიდი ხნით ადრე გაგვიხსნა ის, რაც მოგვიანებით უნდა მომხდარიყო. „და აკურთხა აბრაამ, — ნათქვამია, — და თქუა: კურთხეულ არს აბრაამ ღმრთისა მიერ მაღლისა, რომელმან შექმნა ცაჲ და ქუეყანაჲ, და კურთხეულ არს ღმერთი მაღალი, რომელმან მოგცნა მტერნი შენნი ქუეშე ჴელთა შენთა" (). არამხოლოდ აკურთხა, არამედ ღმერთიც ადიდა; თქვა რა: „კურთხეულ არს აბრაამ ღმრთისა მიერ მაღლისა, რომელმან შექმნა ცაჲ და ქუეყანაჲ", — ამით ქმნილებაში ღვთის ძლიერებება გაგვიხსნა, რადგან, თუ ღმერთი არის ის, ვინც ცა და მიწა შექმნა, მაშ, ღმერთები აღარ არიან ისინი, ვისაც ადამიანები (წარმართები) თაყვანს სცემენ: „ღმერთთა რომელთა ცაჲ და ქუეყანაჲ არ შექმნეს, წარწყმდედ ქუეყანისაგან და ქუეშე კერძოსაგან ცისა ამის" (). „კურთხეულ არს ღმერთი მაღალი, რომელმან მოგცნა მტერნი შენნი ქუეშე ჴელთა შენთა". შენიშნე, როგორ არამხოლოდ მართალს აქებს, არამედ ღვთის შეწევნაზეც მიუთითებს, რადგან ზეციური შეწევნის გარეშე აბრაამი ვერ შეძლებდა ასეთი ძლიერი მტრების დაძლევასას. „რომელმან მოგცნა მტერნი შენნი", — ნათქვამია, — სწორედ მან აღასრულა ყველაფერი, მან ძლიერნი უძლურადად აქცია, მან შეიარაღებულნი უიარაღოთა ხელით დაამხო, მისგან მოვიდა შეწევნა, რომელმაც ასეთი დიდება მიანიჭა მათ. „რომელმან მოგცნა მტერნი შენნი ქუეშე ჴელთა შენთა". ხედავ, როგორ გამოხატავს წერილი აბრაამის კეთილ განწყობასა და სიყვარულს ლოტის მიმართ, როგორ აჩვენებს, რომ ლოტის მტრებს თავის მტრებად მიიჩნევდა? „და მისცა მას აბრაამ ათეული ყოველთაგან" (). იმავეს ამბობს წმინდა პავლეც: „იხილეთ-ღა, რაბამ იყო ესე, რომელსა-იგი ათეულიცა მისცა აბრაჰამ რჩეულთა მათგან მამათმთავარმან" (). ანუ, ნადავლიდან, რასაც აბრაამი თან მოჰქონდა, მელქისედეკს გაუნაწილა, — კერძოდ, მოტანილის მეათედი ნაწილი გამოუყო, და ამით ყველასთვის მოძღვარი გახდა იმაში, რომ ღვთის მიმართ მადლიერი უნდა იყო და ყველაფრის პირველნაყოფი შესწირო, რასაც ღმერთი მოგვმადლებს. შემდეგ სოდომის მეფემ, პატრიარქის სულგრძელობით გაოცებულმა, უთხრა: „მომცენ მე კაცნი, ხოლო ცხენნი წარასხ თავისა შენისად" (). შესანიშნავია მეფის მადლიერება, მაგრამ შეხედე მართლის სიბრძნისმოყვარეობასაც. „და თქუა აბრაამ მეფისა მიმართ სოდომისა: განვიპყრობ ჴელთა ჩემთა ღმრთისა მიმართ მაღლისა, რომელმან შექმნნა ცაჲ და ქუეყანაჲ. უკუეთუ საბლითგან ვიდრე ტერფადმდე ჴამლისა მოვიღო ყოველთაგან შენთა, რათა არა სთქუა, ვითარმედ: მე განვამდიდრე აბრაამ თჳნიერ ღმრთისა" (). დიდია პატრიარქის სიმდიდრისადმი ზიზღი. მაშ, რატომ უარს ფიცით ამბობს, და ეუბნება: „განვიპყრობ ჴელთა ჩემთა ღმრთისა მიმართ მაღლისა, რომელმან შექმნნა ცაჲ და ქუეყანაჲ"?
6. მელქისედეკი — „მეუფე სიმართლისა" (14:24)
ორ რამეს სურს ასწავლოს სოდომის მეფეს: ერთი, რომ მისი ძღვენი მისთვის უმნიშვნელოა, რითაც დიდ სიბრძნისმოყვარეობას გამოავლენს, და მეორე, რომ სურს ღვთისმოსაობაში მოძღვარი გაუხდეს, და თითქოს ასე ასწავლის: არაფერს ავიღებ შენგან და შენვე მოგიხმობ მოწმედ იმას, ვინც ყველაფერი შექმნა, რათა შეიცნო ყველაფრის ზემდგომი ღმერთი და არ მიიჩნიო ღმერთებად ადამიანთა ხელით ნაკეთები. ის არის ცისა და მიწის შემოქმედი, მან მიანიჭა წარმატება ამ ბრძოლასაც და თავად არის ამ გამარჯვების მიზეზი. მაშ, ნუ ელოდები, რომ შენი ძღვენიდან რამე ავიღო: მე შურისძიება არა ჯილდოსთვის ავირჩიე, არამედ უპირველეს ყოვლისა ძმისწულისადმი სიყვარულით, ხოლო შემდეგ სამართლიანობის მოვალეობით, რომელიც ავალდებულებს, რომ უსამართლოდ ტყვეში ჩაგდებულნი მტერთა ხელიდან გამოიხსნა. „უკუეთუ საბლითგან ვიდრე ტერფადმდე ჴამლისა, — ამბობს, — მოვიღო ყოველთაგან შენთა", ანუ არაფერს, ყველაზე მცირესაც და ყველაზე უმნიშვნელოსაც, რადგან ტერფით ჩვეულებისამებრ ფეხსაცმლის ტყავის ვიწრო ზედა ნაწილს უწოდებენ, რომელსაც უხეში ხალხები იყენებენ. შემდეგ მიზეზსაც წარმოაჩენს, რატომ უარობს: „რათა არა სთქუა, — ამბობს, — ვითარმედ: მე განვამდიდრე აბრაამ თჳნიერ ღმრთისა". უთვალავი სიკეთეების მომცემი მყავს; ზეგარდმო შეწევნით ვსარგებლობ და შენს სიმდიდრეს არ ვსაჭიროებ, ადამიანური გულუხვობის მოთხოვნილება არ მაქვს, ღვთის კეთილგანწყობით ვკმაყოფილდები და ვიცი მისი საჩუქრების სიუხვე. ლოტს მცირე და უმნიშვნელო რომ დავუთმე, დიდი და გამოუთქმელი აღთქმების ღირსი გავხდი, და ახლაც, შენგან ძღვენს არ ვიღებ, იმედი მაქვს, უფრო მეტი სიმდიდრე და უფრო მეტი ღვთის კეთილგანწყობა მოვიპოვო. ალბათ, ამიტომაც გამოიყენა ფიცი, თქვა რა: „განვიპყრობ ჴელთა ჩემთა ღმრთისა მიმართ მაღლისა", რათა მეფეს არ ეფიქრა, თითქოს მხოლოდ თვალთმაქცობს, როგორც ეს ჩვეულებრივ ხდება, არამედ, რათა შეგეცნო, რომ მან მტკიცედ გადაწყვიტა — სოდომის მეფის შეთავაზებიდან მცირე ნაწილითაც არ ესარგებლა. და აღასრულა მცნება, რომელიც იესო ქრისტემ მოწაფეებს მისცა: „უსასყიდლოდ მიგიღებიეს, უსასყიდლოდ მისცემდით" (). მე, ამბობს, ამ ბრძოლაში ჩემი მხრიდან სხვა არაფერი გამომიყენებია, გარდა მზადყოფნისა და მოშურნეობისა; ხოლო გამარჯვება, ტროფეები და ყველაფერი დანარჩენი უფალმა თავისი ძალით აღასრულა. შემდეგ, რათა მეფეს არ ეფიქრა, თითქოს აბრაამი მის ძღვენს ამპარტავნობითა და ზიზღით არ იღებს, პატრიარქმა, ამ შემთხვევაშიც თავის სიმშვიდესა და სულიერ სიბრძნისმოყვარეობას გამოავლენს და ამბობს: „ჭამეს ჭაბუკთა და ნაწილი კაცთა თანამავალთა ჩემ თანა: ესხოლ, ავან, მამბრესი, ამათთჳს მოვიღო ნაწილი" (). მათ, ამბობს, ნებას დართავ, რაღაც ნაწილი აიღონ, რადგან მათ თავიანთი მხრიდან დიდი მეგობრობის მოწმობა გამოიჩინეს. „ესენი იყვნეს ყურცემულ აბრაამისნი", ანუ მეგობრობის კავშირით იყვნენ მასთან დაკავშირებული, რაც იქიდან ჩანს, რომ მასთან ერთად საფრთხის გაზიარება გადაწყვიტეს. ამიტომ მათი დაჯილდოება რომ სურდა, ნებას რთავს, ნადავლიდან რაღაც ნაწილი აიღონ, და ამით კვლავ სამოციქულო კანონს ასრულებს, რომელიც ამბობს: „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა" (). მაგრამ მათაც არ აძლევს ნებას, საჭიროზე მეტი აიღონ: „ჭამეს ჭაბუკთა, — ამბობს, — და ნაწილი კაცთა თანამავალთა ჩემ თანა: ესხოლ, ავან, მამბრესი, ამათთჳს მოვიღო ნაწილი". ხედავთ პატრიარქის სათნოების სრულყოფილებას, როგორ გამოავლინა სიმდიდრის უარყოფაში სიბრძნისმოყვარეობაც და თავმდაბლობაც, და ყველაფერი ისე გააკეთა, რომ არ ეფიქრათ, თითქოს ძღვენი ამპარტავნობითა და ზიზღით უარყო, მოპოვებული გამარჯვებით განდიდებულმა?
7. აბრაამის უარი სოდომის მეფის ძღვენზე
მაშ, მას მივბაძოთ ჩვენც, გთხოვთ, ვეცადოთ, თავი შეუბღალავად შევინარჩუნოთ, ისე, რომ სათნოების საბაბით ამპარტავნობის ეჭვი არ მოვიტანოთ თავზე, ან თავმდაბლობის საბაბით სათნოება არ უგულებელვყოთ; ყველაფერში ზომიერება დავიცვათ და ჩვენი საქმეების საფუძვლად სიმდაბლე დავდოთ, რათა უსაფრთხოდ ავაშენოთ სათნოების შენობა. სწორედ ის არის სათნოება, როცა სიმდაბლეს თან ახლავს. ვინც თავისი სათნოების საფუძვლად სიმდაბლე დადო, უსაფრთხოდ შეუძლია შენობა ნებისმიერ სიმაღლემდე აიყვანოს. სიმდაბლე არის უდიდესი ზღუდე, გაუტეხელი კედელი, მიუვალი ციხესიმაგრე; ის მთელ შენობას იმაგრებს, არ აძლევს ნებას დაემხოს არც ქარის იერიშისგან, არც ტალღების შემოტევისგან, არც ქარიშხლის ძალისგან, არამედ ყველა შეტევაზე მაღლა აყენებს, თითქოს ადამანტისგან აგებული და დაურღვეველი იყოს, და კაცთმოყვარე ღვთისგან უხვ ნიჭებს გვაძლევს. სწორედ სიმდაბლით მიიღო პატრიარქმა ღვთისგან ასეთი დიდი აღთქმები. მომდევნო ქადაგებებიდან, თუ ღმერთს ენებოს, შეიტყობთ, როგორ ახლაც, იმისთვის, რომ სოდომის მეფის ძღვენი არ მიიღო, ღვთისგან დიდი და გამოუთქმელი ნიჭების ღირსი გახდა. და არამხოლოდ ის, არამედ ყველა სხვა მართალიც სიმდაბლით გაითქვა სახელი. ამაში ყველა თქვენგანს შეუძლია დარწმუნდეს, ვისაც საღვთო წერილის კითხვაში ვარჯიში უყვარს. ჩვენი კაცთმოყვარე მეუფე, როცა ხედავს, რომ ამქვეყნიურ სიკეთეებზე არ ვზრუნავთ, მათაც უხვად მოგვმადლებს და მომავალი სიკეთეებით ტკბობასაც გვიმზადებს. და ასე ჩვეულებისამებრ ხდება სიმდიდრის მიმართაც, ამქვეყნიური დიდების მიმართაც და ყველა დროებითი სიკეთის მიმართაც. მაშ, ვეზიზღოთ ამქვეყნიურ სიმდიდრეს, რათა ჭეშმარიტი სიმდიდრე მოვიპოვოთ; ვეზიზღოთ დიდებისმოყვარეობას, რათა ჭეშმარიტი და მყარი დიდების ღირსნი გავხდეთ; ვსცინოთ ამქვეყნიურ კეთილდღეობას, რათა გამოუთქმელი სიკეთეები მივიღოთ; არად მივიჩნიოთ აწმყო, რათა მომავლისადმი სიყვარულით აღვენთოთ. ვინც აწმყოზეა მიჯაჭვული, ვერ შეძლებს გამოუთქმელი სიკეთეებისადმი სიყვარულის გაღვივებას: აწმყოსადმი მიჯაჭვულობა მის გონებას აბნელებს, ზუსტად ისე, როგორც რაიმე უწმინდურება სხეულის თვალებს ეფარება და საჭირო საგნის ხილვას არ აძლევს. მეორე მხრივ, შეუძლებელია, რომ ვინც იმ მყარ და უცვლელ სიკეთეებს შეყვარებია, მიჯაჭვული იყოს დროებით სიკეთეებზე, რომლებიც გამოჩენამდე გაფრინდებიან და გაქრებიან. ღვთისადმი სიყვარულით გამსჭვალული და მომავალი სიკეთეებისადმი ძლიერ წყურვილს განმცდელი ამქვეყნიურ ცხოვრებას სხვა თვალებით უყურებს და იცის, რომ მთელი ეს ცხოვრება მოტყუებული მოჩვენებაა და სიზმარისგან არაფრით განსხვავდება. ამიტომაც ნეტარმა პავლემ ერთ ეპისტოლეში თქვა: „რამეთუ წარმავალს არს ხატი ამის სოფლისაჲ" (), ამით აჩვენა, რომ ყველაფერი ადამიანური მხოლოდ მოჩვენებაა და ისე გადის, როგორც ჩრდილი ან სიზმარი, რადგან მასში არაფერი ჭეშმარიტი და მყარი არ არის. ბავშვური გონების საქმე არ არის ჩრდილის დევნა, სიზმარით სიამაყე და წამიერად გაქრობადზე მიჯაჭვულობა? „რამეთუ წარმავალს არს, — ამბობს, — ხატი ამის სოფლისაჲ". როცა გესმის, რომ „წარმავალს არს", რატომ კიდევ ეძიებ ამქვეყნიურ სიკეთეებს? როცა გესმის, რომ ყველაფერი ადამიანური მხოლოდ მოჩვენებაა, ჭეშმარიტებას მოკლებული, რატომ ნებაყოფლობით ემორჩილები თვითმოტყუებას? რატომ არ იფიქრებ ცვალებადობასა და წარმავლობაზე ამქვეყნიური სიკეთეებისა და არ ეზიზღები მათ, და არ მიმართავ შენს სურვილს იმ სიკეთეებისკენ, რომლებიც მუდმივია, მყარია, მტკიცეა და არანაირ ცვლილებას არ ექვემდებარება?
8. სიმდაბლე — სათნოების საფუძველი
რათა წვდე ქვეყნიერების მოძღვრის სიბრძნეს, შეხედე, რა გამოთქმა გამოიყენა სხვა ადგილას, როცა სურდა ეჩვენებინა, რომ ამქვეყნიური ცხოვრების ყველაფერი, თუნდაც ყველაზე ბრწყინვალე, არაფერია. „ხილული", — მიუთითებ უზარმაზარ სიმდიდრეზე, დიდებაზე, კეთილშობილებაზე, პირველობაზე, ბატონობაზე, თავად სამეფოზე, დიადემით შემოსილსა და მაღალ ტახტზე, — ეს ყველაფერი ხილული, ამბობს, „დროებითია", მცირე ხნით ჩნდება და არ გვანიჭებს ხანგრძლივ სიამოვნებას. მაშ, რის ძიებას გვაიძულებ, თუ ყველაფერი ხილული დროებითია? იმ უხილავი სიკეთეების ძიებას, ამბობს, არა ამ ხილულებისას, არამედ იმისას, რასაც სხეულის თვალები ვერ ხედავენ. მაგრამ ვინ, მითხარი, დაგვარწმუნებს უგულებელვყოთ ხილული და ვეძიოთ უხილავს? თავად საგანთა ბუნება, ამბობს, გასწავლით, რომ ამქვეყნიური სიკეთეები, თუმცა ხილულია, მაგრამ მალე გადის, ხოლო იმქვეყნიური, თუმცა ახლა ჩვენთვის უხილავია, მაგრამ საუკუნოა, არ იცის დასასრული, ზღვარი თუ ცვლილება, ყოველთვის მყარი და შეურყეველია. შესაძლოა, უკვე მომაბეზრებელიც ვარ, რადგან ყოველ დღე შეგონებებსებს ვთავაზობ; მაგრამ რა ვქნა? დიდია ცოდვის სნეულება, დიდია ანგარების ძალა, შესამჩნევია სათნოების ნაკლებობა. ამიტომ მინდა, თუნდაც შეუწყვეტელი შეგონებებით, სენი დავძლიო და აქ მოსულნი სრულ ჯანმრთელობამდე მივიყვანო. ამიტომაც ვცდილობ წერილის განმარტებას, წარმოვადგენ მართალთა სათნოების ნიმუშებს და არ ვწყვეტ ერთი და იგივეს ხშირ განმეორებასას, რომ როგორმე განგაწყოთ მართალთა მიბაძვისკენ.
მაშ, თუნდაც გვიან, ვიფიქროთ ჩვენს ცხონებაზე, სათანადოდ გამოვიყენოთ ამქვეყნიური ცხოვრების მოცემული დრო და, სანამ დრო გვაქვს, ვიჩქაროთ სინანულისა და ცოდვათა გამოსწორებისკენ, ჩვენი შენაძენის სიჭარბე სულების სასარგებლოდ მოვახმაროთ და, რაც ჩვენთვის ზედმეტია, გაჭირვებულებს მივცეთ. რისთვის, მითხარი, ნებას რთავ, რომ ოქროსა და ვერცხლს, რომელიც ღარიბთა ხელში უნდა გადაეცა, ჟანგი ჭამდეს, რათა ამ საიმედო საცავში ჩადებული, დროზე, როცა განსაკუთრებით დაგჭირდება მათი შეწევნა, შეგეძლოს მათგან შეწევნის მიღება? აქ გამოკვებილნი, იმ დღეს კადნიერების კარებს გაგიღებენ და საუკუნო სამკვიდრებლებში შეგიყვანენ. ნუ მივცემთ ნებას, რომ ჩვენი სამოსელიც ჩრჩილმა ჭამოს ან უგამოყენებლოდ საცავებში ლპებოდეს, როცა ამდენი ადამიანი საჭიროებს ტანსაცმელს და თითქმის შიშველი დადის. ჩრჩილზე მეტად შიშველ ქრისტეს მივანიჭოთ უპირატესობა და შევმოსოთ იგი, ვისაც არ აცვია ტანსაცმელი ჩვენთვის და ჩვენი ცხონებისათვის, რათა, მისი შემოსვის ღირსნი, იმ დღეს ვისმინოთ: „შიშუელ ვიყავ, და შემმოსეთ მე" (). ნუთუ მძიმე და დამღლელია ეს მცნებები? ეს სიკეთეები, ამბობენ ისინი, ლპება, ძველდება, ტყუილუბრალოდ და უსარგებლოდ იხარჯება — შეეცადე სასარგებლოდ მოხმარო, რათა მათი დაკარგვისგან ზარალი არ მიიღო, არამედ, პირიქით, უდიდესი მოგება მოიპოვო. უკიდურესი და უზომო სისასტიკეა — საკუთარ სიამოვნებაზე ამდენის ხარჯვისას, ზედმეტს სკივრებსა და საცავებში ჩაკეტო, თვისტომთა გაჭირვების შემსუბუქება არ მოინდომო, ზედმეტი ნივთები ჩრჩილსა და მატლს, ან ქურდებს მისცე და ამის გამო სასჯელი მიიღო, ვიდრე სათანადოდ განკარგო და ჯილდო მიიღო. ნუ მივცემთ, გევედრებით, ჩვენი სულების ცხონებისადმი უზრუნველობას ასეთ ზომამდე მიაღწიოს, არამედ, ზედმეტი ღარიბებს რომ გავუნაწილოთ, წინასწარ მოვიპოვოთ დიდი კადნიერება, რათა ღირსნი გავხდეთ გამოუთქმელი სიკეთეებით ტკბობისა, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.