📋 სარჩევი
1. რწმენა ღვთის აღთქმებისადმი და მოთმინება
ხედავდით, საყვარელნო, როგორ საღვთო წერილში არაფერი ითქმის უსარგებლოდ? ხედავდით, რა დიდი სარგებელი მივიღეთ გუშინ, როცა აგარისა და მისი გაქცევის შესახებ ვსაუბრობდით? შევიტყვეთ პატრიარქის დიდი სიმშვიდე, მისი უმანკოების სიმაღლე, ის პატივი, რომელსაც სარას აღუვლენდა, რადგან ყველაფერზე ძვირფასად მასთან თანხმობას მიიჩნევდა. ვნახეთ, როგორ ღმერთმა, თავისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით, მოისურვა რა მართლისთვის პატივი მიეგო, არა მხოლოდ აგარი დააბრუნა, რომელიც უდაბნოში ხეტიალობდა და თავისი ქალბატონის შიშით გაქცეულიყო, არამედ ისმაელის სახით შთამომავლობაც მიანიჭა მას, ამგვარად, მართალს დიდ ნუგეშს აძლევდა და მოთმინებისთვის ჯილდოს ბოძებდა. ხოლო როცა ისმაელი დაიბადა, საღვთო წერილმა, სურდა რა პატრიარქის ასაკი ეჩვენებინა, მისი წლების ზუსტი რიცხვიც მიუთითა და თქვა: „ხოლო აბრაამ იყო ოთხმეოცჳდაექუსთა წელთა, რაჟამს უშვა აგარ ისმაელი აბრაამს" (). მაშ, ახლა ეს და შემდგომი გამონათქვამები განვიხილოთ და კვლავ დავინახოთ, რა დიდი იყო მართლის მოთმინება და რა დიდი და გამოუთქმელი — უფლის კაცთმოყვარეობა. ამას ნათლად დავინახავთ, თუ კვლავ ყურადღებას მივაქცევთ პატრიარქის ცხოვრების წლებსა და იმას, როგორ ყოვლადსახიერი ღმერთი მის ბედს განაგებდა, მუდმივად გამოცდებს უგზავნიდა თავის მორჩილს და ამით მის სულში ღვთის სიყვარულს ამჟღავნებდა. უფალი, რასაკვირველია, თავადვე ნათლად ხედავდა თავისი მორჩილის სათნოებას, მისი სულის სილამაზესა და მანვე კარგად იცოდა ამ მარგალიტის ფასი; მაგრამ სურდა იგი ყველა მისი თანამედროვისთვის ეჩვენებინა, რომ მომდევნო თაობებშიც მართლის სათნოება მსურველთ მოშურნეობისა და მიბაძვისკენ მიეზიდა. ამიტომ ღმერთი ნელ-ნელა ავლენს მართლის სულის სიმდიდრეს, რომ ჩვენც ვისწავლოთ — არასდროს დავკარგოთ რწმენა ღვთის აღთქმებისადმი და არ სასოწარვკვეთოთ მათი აღსრულების დაგვიანების გამო; და როცა ყოვლის უფალი აღთქმას გვაძლევს, უხილავზე უფრო მეტად ვსასოებდეთ, ვიდრე ხილულსა და ხელთ არსებულზე, და დარწმუნებულნი ვიყოთ, რომ ღვთის აღთქმები არასდროს აღსრულების გარეშე არ დარჩება, თუნდაც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, როგორც ჩანს, მათ საწინააღმდეგო ხდებოდეს; არ შევირყეთ სულით, არამედ გვახსოვდეს აღმთქმელის მზრუნველი ძალა და ყოვლისშემძლეობა, და ვიცოდეთ, რომ როცა მას ინებებს თავისი განგებულების აღსრულება, ყველაფერი ემორჩილება და ეთანხმება. როგორც ბუნების უფალი და შემოქმედი, მას ძალუძს ბუნებაზე აღმატებულიც მოგვანიჭოს. ამიტომ, ჩვენს უძლურებაზე მიმხედველთ, ნუ გამოვიკვლევთ ღვთის საქმეებს და ნუ შეირყევა ჩვენი ზრახვები ბუნებრივი წესრიგის განხილვისას; არამედ, როგორც კეთილგონიერმა მორჩილებმა, ვიცოდეთ რა ჩვენი უფლის უსაზღვრო ყოვლისშემძლეობა, ვირწმუნოთ მისი აღთქმები, ავმაღლდეთ ჩვენს ბუნებრივ უძლურებაზე, რომ აღთქმულიც მივიღოთ და მისი კეთილგანწყობითაც ვისიამოვნოთ, და ყოველმხრივ შესაფერისი პატივისცემა აღვუვლინოთ. სწორედ ამაშია ჩვენს მხრივ ჭეშმარიტი ღვთისმსახურება — როცა მის ყოვლისშემძლეობაზე ვიმედოვნებთ, თუნდაც ხორციელი თვალებისთვის ხილული საწინააღმდეგო ჩანდეს მისი აღთქმებისა. რას გაკვირვებს, თუ ვთქვი, რომ უდიდესი ღვთისმსახურება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ არ ვეჭვობდეთ მის აღთქმებში? ჩვენს მსგავს ადამიანებსაც, როცა ამ წარმავალი და წუთისოფლის საგნებიდან რაიმეს აღგვითქვამენ და ჩვენ არ ვეჭვობთ, არამედ თამამად ვენდობით მათ დანაპირებს, ამას დიდ პატივად მიიჩნევენ — ესე იგი, იმას, რომ არ ვეჭვობთ, არამედ ვენდობით მათ დანაპირებებს. ხოლო თუ ადამიანებთან, რომლებიც ხშირად იცვლებიან და უძლურების გამო ყოველთვის ვერ ასრულებენ თავიანთ განზრახვას, ასე ხდება, ნუთუ ბევრად უფრო მეტად არ უნდა გვწამდეს ღვთის აღთქმებისა, თუნდაც ისინი მალე არ სრულდებოდეს? ყოველივე ეს ახლა უმიზეზოდ კი არ ვთქვი, არამედ იმისთვის, რომ, დღევანდელი საკითხავის დასაწყისს როცა მივუდგებით, დავინახოთ, თუ როგორ კაცთმოყვარე ღმერთი, სურს რა პატრიარქი ყველასთვის საპატიო გახადოს, ამდენ ხანს აყოვნებს თავისი აღთქმების აღსრულებას, ხოლო მართალი არ წუხს, არ სასოს წარიკვეთს დაგვიანების გამო, არ იმედგაცრუებულა, არამედ კეთილი სასოებით იკვებება და ყველაფერში თავის ღვთისმოყვარე სულს ავლენს. პატრიარქის მთელ სათნოებას ნათლად დავინახავთ, როცა შევიტყობთ, რამდენი დრო გავიდა ამ ხნის განმავლობაში. ამას გვიჩვენებს ნეტარი მოსე, სულიწმინდით შთაგონებული. რას ამბობს იგი? როცა აბრაამმა ღვთის ბრძანება მიიღო და ხარანიდან ქანაანის მიწისკენ გაემართა, მაშინ სამოცდათხუთმეტი წლის იყო (). და როგორც კი ქანაანის მიწაზე შევიდა, ღმერთმა აღუთქვა მთელი ეს მიწა მისთვის და მისი შთამომავლობისთვის, და ისე გაემრავლებინა მისი მოდგმა, რომ იგი აურაცხელი ყოფილიყო, ქვიშასა და ვარსკვლავებს ედარებოდა. ამის შემდეგ ბევრი რამ მოხდა მართალთან: შიმშილის გამო ეგვიპტეში წასვლა, სარას მოტაცება და მაშინვე გამოვლენილი ღვთის განგება, შემდეგ, დაბრუნების შემდეგ, სარას შეურაცხყოფა გერარის მეფისგან და ღვთის მყისიერი შეწევნა. მართალი, ხედავდა რა ყოველივე ამას აღთქმის მიღების შემდეგ, არ შეირყა სულით და არ გამოიკვლევდა, რატომ ასეთი აღთქმების მიღების შემდეგ ყოველდღე ამდენ და ასეთ მძიმე გამოცდებს ექვემდებარება და ამდენ ხანს უშვილოდ რჩება; არამედ, როგორც ღვთისმოსავი კაცი, არ ბედავდა ღვთის საქმეები თავისი უძლური გონების სამსჯავროზე გამოეტანა, მშვიდად იყო და ყველაფერს ღვთისთვის სათნოს სიმშვიდით იღებდა.
2. ღვთის აღთქმა და აბრაამის სახელის შეცვლა (17:1-6)
ცხრა წლის შემდეგ მიიღო აბრაამმა ისმაელი მხევლისგან და ფიქრობდა, რომ მასზე აღსრულდებოდა აღთქმები. „იყო, — ამბობს წერილი პატრიარქზე, — ოთხმეოცჳდაექუსთა წელთა, რაჟამს უშვა აგარ ისმაელი აბრაამს" (). ამის შემდეგ ღმერთი კიდევ ცამეტ წელს გამოცდის მართლის მოთმინებასა და მხოლოდ მაშინ ასრულებს თავის აღთქმას. მან კარგად იცოდა, რომ როგორც ოქრო, ხანგრძლივად სახმილში გამოწრთობილი, მართლის სათნოებაც გამოცდაში უფრო წმინდა და ბრწყინვალე გამოჩნდებოდა. როცა, ნათქვამია, აბრაამი ოთხმეოცდაცხრამეტი წლის შეიქნა, ღმერთი კვლავ გამოეცხადა მას (). რისთვის აყოვნებდა ამდენ ხანს? იმისთვის, რომ შეგვეტყო არა მხოლოდ მართლის მოთმინება და დიდი სათნოება, არამედ ღვთის უსაზღვრო ყოვლისშემძლეობაც. როცა ბუნება უკვე დაუძლურდა და შვილის გაჩენის უუნარო გახდა, რადგან სხეული უკვე დაჭკნა და სიბერისგან გამოშრა, — მხოლოდ მაშინ, მართლის მთელი სათნოების სრულად გახსნითა და თავისი ძალის გამოვლენით, ღმერთი ასრულებს თავის აღთქმებს. აუცილებელია, რომ თავად სიტყვებიც მოვისმინოთ, რომლებიც ღმერთმა აბრაამს უთხრა: როცა ოთხმეოცდაცხრამეტი წლის იყო, „გამოუჩნდა უფალი აბრაამს და ჰრქუა მას". როცა გესმის, რომ ღმერთი გამოეცხადა, ნუ წარმოიდგენ აქ რაიმე მიწიერს და ნუ იფიქრებ, რომ ხორციელი თვალებით შეიძლება საღვთო და უხორცო ბუნების ხილვა, არამედ ყველაფერზე ღვთისმოსავად იმსჯელე. „გამოუჩნდა უფალი აბრაამს", ესე იგი, გამოცხადების ღირსი გახადა და რადგან მისი განგების ღირსად მიიჩნია, განსაკუთრებულ შემწყნარებლობას უჩვენებს და საუბარში შედის მასთან: „მე ვარ ღმერთი შენი. სათნო იყავ წინაშე ჩემსა და იქმენ უბრალოჲ. და დავდვა აღთქუმაჲ ჩემი შორის შენსა და განგამრავლო ფრიად ფრიად. და დავარდა აბრაამ პირსა ზედა თჳსსა" (დაბ 17:1–3). დიდია მართლის ღვთისმოსაობა, უჩვეულოა ყოვლადსახიერი ღვთის კეთილგანწყობაც მის მიმართ! ამბობს: „მე ვარ ღმერთი შენი". თითქოს ასე თქვა: „მე ვარ", ვინც აქამდე მრავალგზის მოვაწყე შენი ბედი; „მე ვარ", ვინც შენი სახლიდან გამოგიხმე და აქ მოგიყვანე; „მე ვარ", ვინც შენთვის ვიბრძოდი და ყველა შენს მტერზე აღგამაღლე. და არ თქვა უბრალოდ: „მე ვარ ღმერთი"; არამედ — „მე ვარ ღმერთი შენი". შენიშნე დიდი სახიერება; შეხედე, როგორ ამ დამატებითაც მართლისადმი თავის კეთილგანწყობას გამოხატავს. მთელი სამყაროს ღმერთი, ყოველივეს შემოქმედი, ცისა და მიწის შემოქმედი, ამბობს: „მე ვარ ღმერთი შენი". დიდი პატივია მართლისთვის! ასე ჩვეულებისამებრ ამბობდნენ წინასწარმეტყველებიც. როგორც ახლა თავად ღმერთი, ყველას საერთო უფალი, მორჩილს ნებას რთავს მას თავის ღმერთად წოდებდეს, და შემდეგ, როგორც დავინახავთ, თავადვე ამბობს: „მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი, ისაკისი და იაკობისი", — ასევე წინასწარმეტყველებიც ხშირად ამბობდნენ: „ღმერთო, ღმერთო", — არა იმიტომ, რომ ღვთის უფლებას თავით შემოსაზღვრავდნენ, არამედ თავიანთ უზომო სიყვარულს გამოხატავდნენ. მაგრამ, როცა ამას ადამიანები აკეთებენ, არაფერი საკვირველია; ხოლო, როცა თავად ღმერთი ასე იქცევა ადამიანთა მიმართ, ეს უჩვეულო და საკვირველია. თუმცა ნუ გაგვიკვირდეს, საყვარელნო, არამედ მოვისმინოთ წინასწარმეტყველი, რომელიც ამბობს: „უმჯობეს არს ერთი, რომელი ჰყოფს ნებასა უფლისასა, ვიდრე ბევრნი ცოდვილნი" (), და ასევე ნეტარი პავლე, რომელიც ამბობს: „ქვითა განიტჳნნეს; განიხერხნეს; განიცადნეს; სიკუდილითა მახჳლისაჲთა მოსწყდეს; იქცეოდეს ხალენებითა და თხის ტყავებითა ნაკლულევანნი, ჭირვეულნი, ძჳრ-ხილულნი, რომელთა ღირსვე არა იყო სოფელი ესე" (ებრ 11:37–38). ამგვარად, წინასწარმეტყველი გამოხატავს, რომ ერთი ადამიანი, რომელიც ღვთის ნებას ასრულებს, უკეთესია აურაცხელ ურჯულოთაზე; ხოლო ნეტარი პავლე, ქვეყნიერების მოძღვარი, ყველა მართალს მოიხსენიებს, რომლებიც თავიანთ ცხოვრებას ჭირსა და ყოველგვარ გაჭირვებაში ატარებდნენ, და ამბობს: „რომელთა ღირსვე არა იყო სოფელი ესე". მთელ სოფელს ამ დევნილთა და ჭირვეულთა წინ დააყენა, რომ სათნოების სიდიადე ეჩვენებინა. ამიტომ ყოველივეს შემოქმედიც ასე ეუბნება პატრიარქს: „მე ვარ ღმერთი შენი; სათნო იყავ წინაშე ჩემსა და იქმენ უბრალოჲ". მე არ უგულებელვყოფ შენი დიდი სათნოების ღვაწლს, არამედ „დავდვა აღთქუმაჲ ჩემი შორის შენსა და განგამრავლო" შენ. არა უბრალოდ „განგამრავლო", არამედ „ფრიად ფრიად", რაც უჩვეულო გამრავლებაზე მიანიშნებს. რაც ადრე სიტყვებით „ვითარცა ქვიშა და ვარსკვლავები" გამოხატა, იმავეს ახლა სიტყვით „ფრიად" ნიშნავს. ხოლო მადლიერი და ღვთისმოსავი მორჩილი, ხედავდა რა ღვთის ასეთ დიდ შემწყნარებლობას თავისადმი და ასეთ მზრუნველობას თავისი მსახურისთვის, გაოცებული და საკუთარი უძლური ბუნების, ღვთის სახიერებისა და უსასრულო ძალის შესახებ მოფიქრალი, „დავარდა, — ამბობს წერილი, — პირსა ზედა თჳსსა", ამგვარად თავის მადლიერებას გამოხატავდა. არა მხოლოდ არ ამპარტავანდა და აზრით არ აღზევდა გამოჩენილი კეთილგანწყობისთვის, არამედ კიდევ უფრო დაიმდაბლა: „დავარდა, — ნათქვამია, — პირსა ზედა". ასეთია მადლიერი სული: რაც უფრო მეტად სარგებლობს ღვთის სიახლოვით, მით უფრო მეტ მოწიწებას ავლენს მისადმი: „დავარდა პირსა ზედა თჳსსა". და, როცა მართალი, მიღებული კადნიერების შემდეგ, თავის თავსა და ადამიანური ბუნების უძლურებაზე რომ იხედებოდა, თავის აღმართვასაც კი ვერ ბედავდა, არამედ მიწაზე დამხობილიყო და ამით თავის ღრმა მოწიწებას გამოხატავდა, — შეხედე კვლავ, რა გამოუთქმელ თანალმობას ამჟღავნებს მზრუნველი ღმერთი. „ჰრქუა მას ღმერთმან მეტყუელმან: და აჰა, აღთქუმაჲ ჩემი შენ თანა და იყო შენ მამაჲ მრავალთა თესლთა. და არა გეწოდოს მერმეცა სახელი შენი აბრამ, არამედ იყოს სახელი შენი აბრაჰამ, რამეთუ მამად მრავალთა თესლთა დაგდევ შენ. და აღგაორძინო შენ ფრიად ფრიად და დაგდვა შენ ნათესავად, და მეფენი შენგან გამოვიდენ" (დაბ 17:3–6).
3. „აბრამ" და „აბრაჰამ" სახელთა მნიშვნელობა (17:7-9)
შენიშნე, საყვარელო, როგორ ახლაც ღმერთი ყველაფერს ნათლად წინასწარმეტყველებს მართლისთვის, და რომ კიდევ უფრო დიდი დარწმუნება მისცეს, მის სახელს ახალ ასოს უმატებს და ამბობს: „იყო შენ მამაჲ მრავალთა თესლთა, არა გეწოდოს მერმეცა სახელი შენი აბრამ, არამედ აბრაჰამ, რამეთუ მამად მრავალთა თესლთა დაგდევ შენ". მისი წინანდელი სახელი (აბრამ) „გადასახლებას" ნიშნავდა (სიტყვა „აბრამ" ებრაულად „გადმოსახლებულს" ნიშნავს, როგორც ამ ენის მცოდნენი განმარტავენ); და რადგან ის თავისი მიწიდან ქანაანისკენ უნდა გამოსულიყო, მშობლებმა ეს სახელი დაარქვეს. ვინმე იტყვის: მშობლები ხომ ურწმუნონი იყვნენ; საიდან ჰქონდათ ასეთი წინასწარმეტყველება, რომ თავად სახელში გამოხატეს ის, რაც დიდი ხნის შემდეგ უნდა მომხდარიყო? ეს არის ღვთის განგების სიბრძნის საქმე, რომელიც ხშირად ურწმუნოთა მეშვეობითაც მოაწყობს ამგვარ შემთხვევებს. მსგავსი ბევრჯერ მომხდარა, როგორც ვხედავთ, სხვებთანაც; ახლა სწორედ ნოეს სახელდება გვახსენდება. მასაც არა უბრალოდ და არა შემთხვევით დაარქვეს მშობლებმა ეს სახელი, არამედ ხუთასი წლით ადრე წინასწარნიშნეს მომავალი წარღვნა. ხოლო რომ ნოეს მამამ არა სათნოების გამო დაარქვა ძეს ეს სახელი, მოისმინე წერილისა, რომელიც ნათლად ამბობს: „ნოე კაცი მართალი სრული იყო ნათესავსა შინა მისსა" (). არ დამალავდა წერილი და არ იტყოდა, რომ ნოე ერთადერთი მართალი იყო, თუკი ლამექი, მისი მამა, ამ მართლის სათნოების მოშურნე ყოფილიყო. ამასთან, სურდა რა ძისთვის სახელი დაერქმია, ლამექმა თქვა: „და უწოდა სახელი მისი ნოე მეტყუელმან: ამან განმისუენოს ჩუენ საქმეთაგან ჩვენთა და მწუხარებათაგან ჴელთა ჩუენთასა და ქუეყანისაგან, რომელი დაწყევა უფალმან ღმერთმან ჩუენმან" (). მითხარი, საიდან ჰქონდა ლამექს ასეთი ცოდნა იმის შესახებ, რაც რამდენიმე თაობის შემდეგ უნდა მომხდარიყო? სახელი ეწოდოს, ამბობს, ნოე; „ამან განმისუენოს ჩუენ". ნოე ებრაულად განსვენებას ნიშნავს. ამიტომ რადგან ნოე ერთადერთი უნდა გადარჩენილიყო წარღვნის დროს, რომელიც მთელ სამყაროს დაფარავდა, და მის შემდგომი თაობების დასაბამი უნდა გამხდარიყო, ლამექი ამბობს: „ამან განმისუენოს ჩუენ", განსვენებას უწოდებს წარღვნას. მართლაც, წარღვნამ, წყლებით მთელი მიწა რომ დაფარა, რომელიც იმდროინდელ ადამიანთა ცოდვებით დამძიმებული იყო და ყოველგვარ სიბილწეს ზიდავდა, და ურჯულო ადამიანთა ყოველგვარი ბოროტება აღკვეთა, გაწმინდა მიწა, რომელიც უწმინდური გამხდარიყო თავისი მცხოვრებთა ბოროტების გამო, ხოლო ისინი სასჯელით განასვენა: „რამეთუ სიკუდილი კაცისა განსუენებაჲ არს", — ამბობს წერილი (). ახლა ხედავ, როგორ ხშირად ურწმუნოთა მეშვეობითაც წინასწარნიშნავს ღვთის განგება მომავალს? ასევე ამ მამამთავარსაც მშობლებმა სახელი დაარქვეს, წინასწარნიშნეს რა, რომ იგი გადმოსახლებული იქნებოდა და მდინარის გადალახვით უცხო მიწაზე წავიდოდა. მაშ, ამბობს ღმერთი აბრაამისადმი, თუ მშობლების მიერ მოცემული სახელი შენს იქიდან აქეთ გადასახლებას წინასწარნიშნავდა, მიიღე ამ სახელზე ასოს დამატება, იმის წინასწარნიშვნად, რომ მრავალი ხალხის მამა გახდები. შენიშნე, რა ზედმიწევნითია სიტყვები. არ თქვა: ყველა „თესლთა", არამედ მხოლოდ „მრავალთა". რადგან იყვნენ სხვა ხალხებიც, რომლებიც იქიდან განდევნილნი უნდა ყოფილიყვნენ, რომ მართლის შთამომავლობას თავისი მემკვიდრეობა მიეღო, ღმერთი ამბობს: „მამად მრავალთა თესლთა დაგდევ შენ". ვიცი შენი სათნოების სიდიადე, ამიტომ მრავალი ხალხის მოძღვრად დაგადგინებ, „და აღგაორძინო შენ ფრიად ფრიად და დაგდვა შენ ნათესავად, და მეფენი შენგან გამოვიდენ". ნუ გაივლით, საყვარელნო, ამ სიტყვებს ყურადღების გარეშე. თუ პატრიარქის ასაკზე დავფიქრდებით — იმაზე, რომ ეს უკანასკნელ სიბერეში მოისმინა, — გავოცდებით მართლის რწმენითა და კაცთმოყვარე ღვთის უსაზღვრო ძალით, რომელიც, ასე ვთქვათ, უკვე მკვდარი, სხეულით დაუძლურებული და ყოველდღიურად აღსასრულის მომლოდინე ადამიანისგან ისეთ შთამომავლობის გამრავლებას წინასწარმეტყველებს, რომ მისგან ხალხებიც კი წარმოიშობიან; და არა მხოლოდ ამას წინასწარმეტყველებს, არამედ იმასაც, რომ „მეფენი შენგან გამოვიდენ". ხედავ, როგორ ნელ-ნელა მაღლდება აღთქმები? „აღგაორძინო შენ, — ამბობს, — ფრიად ფრიად". უმიზეზოდ კი არ იმეორებს ღმერთი ამ სიტყვას, არამედ იმისთვის, რომ მართალს შთამომავლობის უჩვეულო სიმრავლე ეჩვენებინა. შემდეგ, ასოს დამატებით, თავად პატრიარქის სახელზე, როგორც სვეტზე, თავისი აღთქმის წაუშლელი ნიშანი ამოტვიფრა და ასე ეუბნება: „და დავადგინო აღთქუმაჲ ჩემი შორის ჩემსა და შორის შენსა და შორის თესლისა შენისა ნათესავთა მიმართ მათთა აღთქუმად საუკუნოდ, ყოფად შენდა მე ღმრთად" (). არა მხოლოდ შენზე, ამბობს, გამოვავლენ დიდ მზრუნველობას, არამედ შენი შთამომავლობის შესახებაც შენი სიკვდილის შემდეგ. შეხედე, როგორ ამხნევებს ღმერთი მართლის სულს, აღუთქვამს რა, რომ დიდ განგებას გამოავლენს მისი შთამომავლობის მიმართაც. რაშია აღთქმის ძალა? „ყოფად შენდა მე ღმრთად და თესლისა შენისა შენ თანა", — ამბობს. ეს იქნება ყველა სიკეთეთა შორის უდიდესი შენთვისაც და შენი შთამომავლობისთვისაც. „მიგცე შენ და თესლსა შენსა შენ თანა სამკჳდრებელად საუკუნოდ და ვიყო მათდა ღმერთ" (). შენი სათნოებისთვის შენი შთამომავლებიც ისარგებლებენ ჩემი განგებით, და მივცემ მათ ქანაანის მიწას „სამკჳდრებელად საუკუნოდ და ვიყო მათდა ღმერთ". რას ნიშნავს: „ვიყო მათდა ღმერთ"? ეს ნიშნავს, რომ მათ მიმართ დიდ მზრუნველობასა და განგებას გამოვავლენ, ყველაფერში ჩემს შეწევნას ვუჩვენებ; ოღონდ „შენ აღთქუმაჲ ჩემი დაიცვა, შენ და თესლმან შენმან ნათესავთა შინა მათთა" (). სხვას არაფერს მოვითხოვ თქვენგან, მორჩილებისა და მადლიერების გარდა; ხოლო მე ყველაფერს, რაც აღვუთქვი, აღვასრულებ.
4. წინადაცვეთა — აღთქმის ნიშანი (17:10-14)
მაგრამ სურდა რა აბრაამის შთამომავლობა თავისთვის შეეთვისებინა და თავის ხალხად გაეხადა, ღმერთს არ სურდა, დროთა განმავლობაში, როცა ისინი გამრავლდებოდნენ, იმ ხალხებში აღრეულიყვნენ, რომელთა მიწის მემკვიდრენიც უნდა გამხდარიყვნენ; შემდეგ რადგან მისი წინასწარმეტყველების თანახმად მათ ეგვიპტეში მონობაც უნდა ეტვირთათ, იქაც რომ ეგვიპტელებში არ აღრეულიყვნენ, ღმერთი ნიშნის სახით მართალს წინადაცვეთას უბრძანებს და ამბობს: „ესე არს აღთქუმაჲ, რომელ დაიმარხო შორის ჩემსა და თქუენსა და შორის ნათესავისა შენისა შემდგომად შენსა ვიდრე ნათესავთამდე, წინა-დაიცჳთოს თქუენმან ყოველმან წულმან. და წინა-დაიცჳთოთ ჴორცი წინა-დაუცვეთელობისა და იყოს სასწაულ აღთქუმისა ჩემდა და თქუენდა" (დაბ 17:10–11). შემდეგ ასწავლის რა მათ და ჩვენ ყველას, თუ რისთვის მისცა ასეთი მცნება — სწორედ იმისთვის, რომ ეს ღვთის რჩეული ხალხის ნიშანი ყოფილიყო, — ამბობს: „და იყოს სასწაულ აღთქუმისა ჩემდა და თქუენდა" (). შემდეგ დროსაც განსაზღვრავს, თუ როდის უნდა შესრულებულიყო წინადაცვეთა: „და ყრმამან რვისა დღისამან წინა-დაიცვითოს თქუენმან ყოველმან წულმან... მონამნ და ვერცხლით ფრდილმან" (), ესე იგი, ყველამ, ვინც თქვენთან ცხოვრობს, მიიღოს ეს ნიშანი. ხოლო ვინც დანიშნულ დღეს არ წინადაიცვითოს, „მოისპოს" იმისთვის, რომ ჩემი აღთქმა დაარღვია, მცნება გადასტეხა ().
შენიშნე უფლის სიბრძნე — როგორ წინასწარხედავს მომავალში მათი გულების გახრწნას და თითქოს აღვირს ადებს, ასეთ ნიშანს — წინადაცვეთას — აძლევს, რომ მათი დაუმორჩილებელი ვნებები შეეკავებინა და წარმართთა ხალხებთან აღრევა არ დაეშვა. იცოდა მათი ავხორცობა და ის, რომ ისინი პირუტყვულ მისწრაფებებს ვერ შეიკავებდნენ, რა შეგონებაც არ უნდა მიეცა; ამიტომ წინადაცვეთის ნიშნით მუდმივ შეხსენებას აძლევდა რა, ასე ვთქვათ, ბორკილებს ადებდა, ზომასა და საზღვარს უწესებდა, რომლის გადაცილებაც არ უნდოდათ, თავიანთი მოდგმის წრეში ყოველთვის დარჩენილიყვნენ, სხვა ხალხებთან აღრევა არ დაეშვათ და ამგვარად თავიანთი პატრიარქის წმინდა თესლი შეენარჩუნებინათ, რომ ღვთის აღთქმებიც მათზე აღსრულებულიყო. და როგორც პატიოსანი და თავდაჭერილი ადამიანი, რომელსაც თავდაუჭერელი მხევალი ჰყავს, მას ასე აღვირს ადებს: შემზღუდველ წესს აწესებს — არასდროს გავიდეს თავისი ეზოს კარიბჭის მიღმა და გამვლელთ თავი არ აჩვენოს, ხშირად ფეხებსაც ბორკილებით უკრავს, რომ ასე მაინც მოერიოს მის თავდაუჭერლობას, — ასევე კაცთმოყვარე უფალი ხორცზე წინადაცვეთის ნიშანს ადებს, ვითარცა ბორკილებს ფეხებზე, რომ მუდმივად ასეთი შეხსენება ჰქონოდათ და სხვისი მოძღვრებაც აღარ სჭირდებოდათ. მაგრამ უგუნურ და უგრძნობ იუდეველებს ახლაც, სრულიად უდროოდ, სურთ წინადაცვეთის დაცვა და ამით ბავშვურ გონებას ამხელენ. რისთვის, მართლაც, მითხარი, სურთ ახლა წინადაცვეთა? მაშინ მიიღეს ეს მცნება, რომ სხვა უკეთურ ხალხებთან არ აღრეულიყვნენ, ხოლო ახლა, როცა ღვთის მადლით ყველა ხალხი ჭეშმარიტების ნათელს მოეზიდება, რა საჭიროა წინადაცვეთა? ნუთუ ხორცის მოკვეთა რაიმენაირად უწყობს ხელს სულის თავისუფლებას? არ მოისმინეს მათ, როგორ ნათლად თქვა ღმერთმა: „და იყოს სასწაულ აღთქუმისა", — თითქოს იმას ანიშნებდა, რომ მხოლოდ დიდი უგუნურების გამო სჭირდებოდათ ასეთი ნიშანი? მსგავსი ადამიანთა საქმეებშიც ხშირად ხდება. როცა ვინმეს არ ვენდობით, ვცდილობთ რაიმე ნიშანი მივიღოთ, გირაოს სახით; ასევე ყოვლის უფალმაც, იცოდა რა მათი სიმსუბუქე, ამ ნიშნის მოთხოვნა ინება — არა იმისთვის, რომ ეს სამუდამოდ დარჩენილიყო, არამედ რომ იმდროინდელი აღთქმის დასრულებასთან ერთად ამ ნიშნის გამოყენებაც გაუქმებულიყო. როგორც ადამიანთა შორის, როცა ერთმანეთისგან ნიშანსა თუ გირაოს ითხოვენ, ეს ნიშანი მაშინვე ძალას კარგავს, როგორც კი მათ შორის დაწყებული საქმე მთავრდება, ზუსტად ასევეა აქაც. რადგან ეს ნიშანი მხოლოდ იმისთვის შემოიღეს, რომ პატრიარქისგან წარმოშობილი ხალხი სხვა ხალხებისგან აშკარად განსხვავებულიყო, ახლა, როცა იმ ხალხებიდან, რომელთა გამოც ეს ნიშანი მიიღეთ, ზოგი სრულიად გაქრა, ზოგი კი ჭეშმარიტების ნათელს მიქცეულია, უნდა, რომ თქვენც აღარ გეტარებინათ თავისი უგუნურების მოწმობა, არამედ გაგეუქმებინათ იგი და წინანდელი ღირსება დაგებრუნებინათ. განსაჯე, რომ ეს საკვირველი კაცი, ვგულისხმობ პატრიარქს, ჯერ კიდევ წინადაცვეთის მცნების მიღებამდე (და უკვე ოთხმეოცდაცხრამეტი წლის იყო, როცა ეს მცნება მიიღო), ღვთის სათნო იყო და უფლისგან ათასჯერ იქნა განდიდებული. და მხოლოდ მაშინ, როცა ღვთის აღთქმების აღსრულების დრო მოახლოვდა, ისაკის შობა და მისი მოდგმის გამრავლება მოსალოდნელი იყო, თავად პატრიარქს კი ამ ცხოვრებიდან წასვლა ელოდა, — მხოლოდ მაშინ მიიღო წინადაცვეთის მცნება და ასეთ სიბერეში თავად წინადაიცვითა, რომ პატრიარქის ეს საქციელი მთელი მისი შთამომავლობისთვის კანონად და წესად გამხდარიყო.
5. სულიერი წინადაცვეთა და ნათლისღება
ხოლო რომ უკეთ დარწმუნდეთ, საყვარელნო, რომ წინადაცვეთა სულის სათნოებას არაფერში უწყობს ხელს, შეგვიძლია თავად საქმის გარემოებები განვიხილოთ. რატომ ამბობს ღმერთი: „ყრმამან რვისა დღისამან წინა-დაიცვითოს"? ვფიქრობ, რომ კაცთმოყვარე ღმერთმა ორმაგი მიზნით განსაზღვრა ეს დრო: ჯერ ერთი, რომ მოუმწიფებელ ასაკში წინადაცვეთის ტკივილი უფრო ადვილად ატანილიყო; და მეორეც, რომ თავად საქმიდან ენახათ — წინადაცვეთა თავისთავად სულისთვის არაფერ სარგებელს არ მოაქვს, არამედ მხოლოდ ნიშნად არის დანიშნული. მართლაც, რა სარგებელს მიიღებს სულისთვის არასრულწლოვანი ბავშვი, რომელიც ვერც კი აცნობიერებს, რა ხდება მასთან, და გონებაც კი არ აქვს? ხომ სულის სრულყოფილებას სწორედ ის შეადგენს, რაც თავისუფალი ნებით კეთდება, ესე იგი, როცა თავად სული სიკეთეს ირჩევს და ბოროტებას ერიდება. სულის სრულყოფილება იმაშია, რომ არა მხოლოდ მეტი არ ისურვო, არამედ არსებულიც გაჭირვებულთ გაუნაწილო; სულის სრულყოფილებაა — არ მიეკვრო ამჟამინდელს, პირიქით — არად ჩააგდო იგი და მუდმივად მომავალზე იფიქრო. ხოლო სხეულზე ნიშნის ქონა — ეს რა სრულყოფილებაა? მაგრამ უგუნურ და უგუნურ იუდეველებს, რომლებიც ჯერ კიდევ ჩრდილში სხედან, როცა უკვე ჭეშმარიტება გამოჩნდა, ჯერ კიდევ ლამპრის შუქს ეკრობიან, როცა უკვე სიმართლის მზე ამოვიდა და ყველგან თავის სხივებს ავრცელებს, ჯერ კიდევ რძით იკვებებიან, როცა უკვე მყარი საზრდოს დრო დადგა, არ სურთ ნეტარი პავლეს მოსმენაც კი, რომელიც ხმამაღლა ამბობს: „და სასწაულად მოიღო წინადაცუეთილებაჲ იგი ბეჭდად სიმართლისა სარწმუნოებისა მის წინადაუცუეთილებასა მას შინა" (). შეხედე, როგორ ასწავლის მოციქული ორივეს ერთდროულად — იმასაც, რომ წინადაცვეთა ნიშნად მიიღო აბრაამმა, და იმასაც, რომ ჯერ კიდევ წინადაუცვეთელმა, მხოლოდ რწმენა გამოავლინა და უკვე მართლად გამოცხადდა. რომ იუდეველს ვერ გაებედა ეთქვა: ნუთუ წინადაცვეთამ მოუტანა მას გამართლება? — ამისთვის ნეტარი მოციქული, გამალიელის ფერხთით აღზრდილი და სჯულში გულდასმით გაწვრთნილი, ამბობს: ნუ იფიქრებთ, უსირცხვილო იუდეველნო, რომ წინადაცვეთამ თავისთავად გაამართლა იგი; ჯერ კიდევ წინადაუცვეთელმა, მხოლოდ რწმენა გამოავლინა და უკვე გამართლდა: „ჰრწმენა აბრაამს ღმრთისაჲ და შეერაცხა მას სიმართლედ" (). მაშ, მას შემდეგ, რაც ღვთისდამი რწმენით გამართლება მიიღო, მიიღო წინადაცვეთის ნიშანი; და ჯერ ღმერთმა სახელს ასო დაუმატა, შემდეგ კი წინადაცვეთა უბრძანა, და ამით აჩვენა, რომ მხოლოდ დიდი სათნოებისთვის ირჩევს და თავისთან აახლოებს მართალს, ხოლო მის გამო — მის შთამომავლობასაც. და როგორც ადამიანები, რომლებიც მონებს ყიდულობენ, ხშირად სახელსაც უცვლიან, ტანისამოსსაც, და ყველაფერს აკეთებენ, რომ სხვა მონებისგან განასხვავონ ისინი, რომ ყოველივეთი ჩანდეს, ვის ეკუთვნიან, — ასევე ყოვლის უფალმა, სურდა რა აბრაამი სხვა ადამიანებისგან გამოერჩია, ასოს დამატებით აღნიშნა, რომ მრავალი ხალხის მამა გახდებოდა, ხოლო წინადაცვეთით — რომ მისი ხალხი რჩეული იქნებოდა და მისგან წარმოშობილი შთამომავლობა სხვა ხალხებისგან განცალკევებული. მაგრამ თუ მათაც, თავიანთი სიბრმავის გამო, ჯერ კიდევ სურთ ხორციელი წინადაცვეთის დაცვა და ისინი არ ისმენენ პავლეს სიტყვებს: „უკუეთუ წინადაიცჳთოთ, ქრისტემან თქუენ არარაჲ გარგოს" (), — ხომ იმისთვის გამოჩნდა უფალი, რომ ეს ყოველივე გაეუქმებინა, და იმისთვის აღასრულა მთელი სჯული, რომ მომავალი დროისთვის სჯულის დაცვა გაეუქმებინა, რის გამოც ნეტარი პავლე ასე ძახილებდა: „განქარვებულ ხართ ქრისტესგან რომელნი-ეგე შჯულითა განჰმართლდებით, მადლისა მისგან განვრდომილ ხართ" (), — ჩვენ თავის მხრივ მოვისმინოთ ნეტარი პავლე და მივიღოთ ხელითუქმნელი წინადაცვეთა. „რომლითაცა წინადაიცჳთეთ, — ამბობს, — წინადაცუეთითა მით ჴელით უქმნელითა, განძარცუვითა მით გუამისა მის ჴორცთა მათ ცოდვათაჲსა წინადაცუეთითა ქრისტესითა"; და შემდეგ, რომ უფრო ზუსტად გვეჩვენებინა, რაში მდგომარეობს ეს წინადაცვეთა, დაუმატებს: „მის თანა დაეფლენით ნათლის-ღებითა მით" (კოლ 2:11–12). როგორც იუდეველთა წინადაცვეთის ნიშანი სხვა ხალხებისგან განარჩევდა მათ და ღვთის რჩეულ ხალხად გამოავლენდა, ასევე ჩვენთვისაც ნათლისღების წინადაცვეთა ყველაზე აშკარა განსხვავებასა და გამიჯვნას არის მორწმუნეთა და ურწმუნოთა შორის. „რომლითაცა წინადაიცჳთეთ, — ამბობს მოციქული, — წინადაცუეთითა მით ჴელით უქმნელითა, განძარცუვითა მით გუამისა მის ჴორცთა მათ ცოდვათაჲსა". როგორც იქ წინადაცვეთა ხორცის განძარცვისთვის სრულდებოდა, ასევე აქ ნათლისღება — ცოდვების განძარცვისთვის. მაშ, ერთხელ განვიძარცვეთ რა ცოდვის ხორცი და მივიღეთ რა წმინდა სამოსელი, დავრჩეთ, საყვარელნო, სიწმინდეში; ვძლიოთ ხორციელ ვნებებს და სათნოება შევითვისოთ; მადლის ქვეშ მყოფნი, მივბაძოთ იმას, ვინც სჯულის ქვეშ ცხოვრობდა, ანდა უფრო უწინარეს თავად სჯულისა, რომ მისი ნაკვალევით ვიარებდეთ და მისი წიაღის მიღებისა და საუკუნო სიკეთეთა ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.