📋 სარჩევი
1. აბრაამის მწირობა და სათნოება განსაცდელში
მიხარია, როცა ვხედავ, რომ თქვენ მოსასმენად იკრიბებით და დიდი სიამოვნებით იღებთ ჩვენს შეგონებას. ამიტომაც მეც ყოველდღე მეტი მოშურნეობით ვცდილობ ჩემი ღარიბი და უბრალო ტრაპეზი შემოგთავაზოთ. თქვენი გულმოდგინე მოშურნეობა ტრაპეზის სიღარიბეს ფარავს და მცირედს დიდის სახეს ანიჭებს. მსგავსი რამ შეიძლება ხორციელ საჭმელშიც დაინახო. ვინც უკვე გაძღომილ სტუმრებს იღებს, თუნდაც უხვი სანოვაგე შესთავაზოს, სტუმრების სიძღომე მოწვევის ფასს ამცირებს, ისე, რომ დიდიც ხშირად უღირსად ჩანს, რადგან სტუმრები უსიამოვნოდ უახლოვდებიან საჭმელს. პირიქით, ვინც მშიერებს იღებს, ძლიერი სურვილის მქონეთ, თუნდაც ღარიბი ტრაპეზი შესთავაზოს, იგი დიდად ეჩვენებათ, რადგან მოწვეულნი დიდი სიამოვნებით გემოვნობენ შეთავაზებულს. ზუსტად ასევე ჩვენც, თქვენი სულიერი შიმშილის მცოდნენი, არ ვყოყმანობთ მუდმივად, საყვარელნო, შემოგთავაზოთ ჩვენი ტრაპეზი, თუმცა მარტივი და ღარიბია. ასევე ბრძენმა თქვა: „შჯობს სტუმრობაჲ მხლითა სიყუარულითა და მადლობითა, ვიდრე ზუარაკთა ბაგათაგან დაკლულთა მტერობით" (), რითაც გამოხატა, რომ სიყვარული განსხვავებულად უყურებს შეთავაზებულს, რომ მის თვალში ღარიბიც მდიდრულად ჩანს და მცირედიც — დიდად. მაშ, რა მდგომარეობა შეიძლება ჩვენზე ნეტარი იყოს, როცა ვესაუბრებით ასეთ მრავალრიცხოვან მსმენელებს, რომლებიც ჩვენდამი ასეთ ცხელსა და მოქმედ სიყვარულს ავლენენ? მოსაუბრეს ვერაფერი ისე სჭირდება, როგორც მსმენელთა კეთილგანწყობა. როცა იგი მსმენელებში ცხელ მოშურნეობას ხედავს, თავადაც მტკიცდება და თითქოს დიდ ძალას იძენს, რადგან იცის: რაც უხვად შესთავაზებს სულიერ ტრაპეზს, მით უფრო მეტ სარგებელს მიიღებს თავად. ამ მხრივ სულიერი ხორციელის საპირისპიროა. იქ ტრაპეზის სიუხვე ზარალს მოაქვს და პატრონის ქონებას ამცირებს, აქ კი სრულიად პირიქითაა — რაც მეტია ტრაპეზის მონაწილეთა რიცხვი, მით უფრო იზრდება ჩვენი ქონება, რადგან ჩვენ არა ჩვენსას ვამბობთ, არამედ იმას, რასაც უფლის მადლი გვანიჭებს, მისი კაცთმოყვარეობითა და თქვენი დამოძღვრისთვის. მაშ, თუ ასეთი სიამოვნებითა და მოშურნეობით უახლოვდებით მოსმენას, გავაგრძელოთ ახლახან წაკითხული წერილის ადგილების განმარტება და ამოვიღოთ იქიდან ნაყოფი ჩვენი სასარგებლოდ. ქრისტეს დიდი მცნება: „გამოიძიებდით წიგნთა" () გვიჩვენებს, რომ წერილში ბევრი საუნჯე დევს და მის სიღრმეში იმალება; ამიტომაც საჭიროა გამოძიება, რომ წერილის სიღრმეში დამალული ძალა შევიცნოთ და სრული სარგებელი მივიღოთ. ამისთვის კეთილინება სულიწმიდის მადლმა წერილში ყველა მართლის სათნოებანი გამოესახა, რათა მუდმივი შეგონება გვქონდეს და მართალთა მიბაძვითა და მაგალითით საკუთარი ცხოვრება მოვაწყოთ. მაშ, მოვისმინოთ, რისი შეტყობინება სურს საღვთო წერილს დღეს მამამთავრის შესახებ. „და წარმოვიდა, — ნათქვამია, — მიერ აბრაჰამ ქუეყანად სამხრად კერძო და დაეშენა შორის, კადესა და შორის სურსა და იმსხემა გერარს შორის. და წარმოვიდა, — ამბობს წერილი, — მიერ". საიდან წავიდა? იმ ადგილიდან, სადაც კარავში ცხოვრობდა და სადაც ანგელოზებთან ერთად უფლის მიღების ღირსი შეიქნა. „და წარმოვიდა მიერ... და იმსხემა გერარს შორის". შეხედე, რა უბრალო და უხელოვნო იყო მართალთა ცხოვრების წესი, რა მარტივად ახორციელებდნენ გადასახლებას, როგორ აწყობდნენ თავიანთ ცხოვრებას მწირებისა და მოხეტიალეების მსგავსად და, ხან აქ, ხან იქ ჩაქანდნენ რა კარვებს, თითქოს მთელ სიცოცხლეს უცხო ქვეყანაში ატარებდნენ. ჩვენ ასე არ ვიქცევით. უცხო ქვეყანაში ცხოვრებისას, თითქოს სამშობლოში ვყოფილიყავით, დიდებულ სახლებს, ტალნებითა და გალერეებით აღვმართავთ, მამულებს ვიძენთ, ფუფუნებიან აბანოებს ვაშენებთ და კიდევ უამრავ სხვა რამეს უსასრულოდ. შეხედე კი, მართლის მთელი ქონება მსახურთა და ფარებში მდგომარეობს და არსად არ აქვს მუდმივი საცხოვრებელი: ხან ბეთელში აღმართავს კარავს, ხან მამრეს მუხასთან, ხან ეგვიპტეში გადაინაცვლებს, ახლა კი გერარას გადადის და ყოველივეს სულგრძელად იტანს და ყველაფრისთვის გულწრფელ მადლობას აღუვლენს თავის უფალს. ღვთისგან ასეთი დიდი აღთქმებისა და ხარება-სახარების მიღების შემდეგ, თავს ასეთ მძიმე გარემოებებში ხედავდა, მრავალ და მრავალფეროვან გამოცდას განიცდიდა, მაგრამ ალმასივით შეურყეველი რჩებოდა, მუდმივად ღვთისმოშიშ სულს ავლენდა და ყველა წინააღმდეგობის მიუხედავად ოდნავადაც არ უძლურდებოდდებოდა მოქმედებაში. შეხედე ახლაც, საყვარელო, რა გამოცდა ეწია მას გერარაში; და გაუკვირდეს მართლის სიმტკიცე სათნოებაში. ეს გამოცდა, არავისთვის ასატანი, ისეთი, რომ სხვას მისი მოსმენაც კი ვერ შეეძლო, მან შეწუხების გარეშე გაუძლო, არ მოსთხოვა უფალს მომხდარის ახსნა, როგორც ამას ბევრი ადამიანი იქცევა, თანაც თავად აურაცხელი შეცოდებით დამძიმებულნი. ისინი, როცა რაიმე მწუხარება ეწევათ, მაშინვე მოუსვენრობასა და ცნობისმოყვარეობას ეძლევიან და ეკითხებიან: რატომ მოხდა ეს? რატომ შეუშვა ეს ღმერთმა? მაგრამ ასეთი არ იყო მართალი: სწორედ ამიტომ უფრო მეტ შეწევნას იღებდა ზეციდან. სწორედ ეს არის ჭეშმარიტად კეთილგონიერი მონის თვისება — არ გამოიძიოს ის, რაც უფლისგან მოდის, არამედ ყველაფერი მისგან დუმილითა და მადლიერებით მიიღოს.
2. სარას მოტაცება და სიკვდილის შიში (20:2)
შენიშნე ისიც, როგორ ბრწყინავდა მართლის სათნოება თვით გამოცდებში უფრო და უფრო მეტად, რადგან ღმერთი ყველა შემთხვევაში ავლენდა მას. როგორც ადრე, ეგვიპტეში მისული მწირი, არავისთვის ცნობილი და უნაცნობო, მართალი მოულოდნელად დიდი პატივით დაბრუნდა იქიდან, — ასევე ახლაც, გერარაში დასახლებული, ჯერ თავად აკეთებს იმას, რაც მასზეა დამოკიდებული, შემდეგ კი ისეთ დიდ შეწევნას იღებს ღვთისგან, რომ მეფეც და ყველა იქაური მცხოვრებიც სრული მოშურნეობით ემსახურება მართალს. „და თქუა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ სარრასთჳს, ცოლისა თჳსისა, ვითარმედ: დაჲ ჩემი არს. შეეშინა სიტყუად, ვითარმედ: ცოლი ჩემი არს, ნუუკუე მოკლან იგი კაცთა მის ქალაქისათა, მისთჳს" (). შეხედე, რა მძიმე გრძნობები აღელვებდა მართლის სულს და რა შიშმა შეიპყრო იგი. წინანდელმა, თუმცა ძალიან ძლიერმა, ცოლის დაკარგვის შიშმა ახლა სიკვდილის შიშს დაუთმო ადგილი. და რომ სიკვდილისთვის თავი აერიდებინა, საკუთარი თვალებით უნდა ენახა, როგორ ჩაუვარდა თანამეცხედრე მეფეს ხელში. ეს კი რა აუტანელია, იციან ცოლიანებმა. ამიტომაც ბრძენმა თქვა: „რამეთუ სავსე არს შურითა და გულისწყრომითა ქმარი მისი; არა ერიდოს დღესა სასჯელისასა. ვერ გამოიჴსნეს რავდენითავე საჴმრითა მტერობისა მისგან, არცა დასცხრების მრავლითა ძღუნითა" (). მაგრამ ეს მძიმე და ყველა სხვისთვის აუტანელი გარემოება, შეხედე, როგორ დიდსულოვნად გაუძლო მართალმა სიკვდილის შიშის გამო. იგივე ხდება ხორციელ ტკივილებშიც. როცა ორი სენი ერთდროულად ეწევა ჩვენს სხეულს, ერთის გაძლიერება მეორეს დაშრეტსს; ჩვენ მთლიანად უფრო ძლიერ ტკივილს ვეძლევით და ხშირად მეორეს საერთოდ ვერც ვგრძნობთ, რადგან უფრო ძლიერი ტკივილის შეგრძნება გვიტაცებს და არ გვაძლევს სუსტი სენის შეგრძნების საშუალებას. ზუსტად ასევე ეს მართალიც, სიკვდილის მუქარას რომ ხედავდა, ყოველივე დანარჩენს უფრო ასატანად მიიჩნევდა. თუმცა, საყვარელო, ამის მოსმენისას, ნუ დაადანაშაულებ მართალს სულმოკლეობაში იმისთვის, რომ სიკვდილის ეშინოდა. უკეთ, გაუკვირდეს, რა დიდი კაცთმოყვარეობა გამოგვიჩინა უფალმა იმით, რომ სიკვდილი, მაშინ თავად მართალთა და წმიდათათვისაც საშინელი, ქრისტემ ჩვენთვის საძაგელად აქცია, რომ იმავე სიკვდილს, რომლის ეშინოდათ სათნოებით გამორჩეულ მამაკაცთ, ღვთის წინაშე დიდი კადნიერების მქონეთ, ახლა ჭაბუკები და ქალწულები ეცინიან. სიკვდილი ახლა უკვე აღარ არის ის, რაც იყო ადრე, არამედ ძილია, გადანაცვლება და უარესი სოფლიდან უკეთესში გადასახლება. უფლის სიკვდილმა უკვდავება მოგვანიჭა; ჯოჯოხეთში ჩასულმა მისი ძალანი შემუსრა და მისი ძლიერება დაარღვია; და ეს ჯოჯოხეთი, ადრე საშინელი და დაუძლეველი, ქრისტემ ახლა ისე გააუფასურა, რომ ზოგიერთნი მას არ ეშინიან და აქედან გადასახლებისკენ მიისწრაფვიან და ჩქარობენ. ასე პავლეც ძახილებს და ამბობს: „შეპყრობილ ვარ ორთა ამათგან: გული მეტყჳს განსლვად და ქრისტეს თანა ყოფად, უფროჲს და უმჯობეს ფრიად" (). მაგრამ ეს ყველაფერი მხოლოდ ახლაა, — ქრისტეს მოსვლის, სპილენძის კარიბჭეთა შემუსვრისა და სიმართლის მზის მთელ ქვეყნიერებაზე მობრწყინების შემდეგ. ხოლო იმ ძველ დროში სიკვდილი ჯერ კიდევ საშინელ სახეს ინარჩუნებდა და მაშინდელი მართალი კაცების სულს აძრწუნებდა, ისე, რომ ყოველივე დანარჩენს, თუნდაც ერთი შეხედვით აუტანელს, ადვილად ითმენდნენ. ამგვარად, ეს მართალიც, გერარელ მცხოვრებთა ვერაგობის შიშით, სარრას არა ცოლად, არამედ დად გასცემდა და ასე ცხოვრობდა იქ. და როგორც ეგვიპტეში გადასახლება ღმერთმა იმ მიზნით შეუშვა, რომ იქაური უმეცარნი და უგრძნობელნი შეიცნობდნენ მართლის სათნოებას, ასევე აქაც უფალი ავლენს თავის სულგრძელობას, რომ მართლის მოთმინებაც გაბრწყინდეს ყოველმხრივ, და ღვთის კეთილგანწყობა მის მიმართ ყველასთვის საცნაურ გახდეს. „მიავლინა აბიმელიქ მეფემან გერართამან და მიიყუანა სარრაჲ" (). წარმოიდგინე სულის ქარიშხალი, რომლის გაძლებაც მართალს უხდებოდა, როცა ცოლის მოტაცებას ხედავდა და ვერანაირი საშუალება არ ჰქონდა მისი დაცვისთვის. მაგრამ ყველაფერს დუმილით იტანდა, დარწმუნებული, რომ უფალი არ მიატოვებდა და სწრაფ შეწევნას მოუვლენდა. უნდა გაგვიკვირდეს სარრას დიდი სიყვარულიც — როგორ სურდა მართლის სიკვდილის საშინელებისგანროებისგან გადარჩენა. ხომ შეეძლო, საიდუმლო რომ გაემჟღავნებინა, თავი აერიდებინა მისთვის უეჭველად მოსალოდნელი სირცხვილისთვის. მაგრამ მან გადაწყვიტა ყველაფერი დიდსულოვნად აეტანა, რომ მართალი გადაერჩინა. და აღსრულდა ნათქვამი: „ამისთჳს დაუტეოს კაცმან მამაჲ თვისი და დედა თვისი და შეეყოს ცოლსა თვისსა" (). ისინი ისე ზრუნავდნენ ერთმანეთის ცხონებაზე, თითქოს ერთი სხეული იყვნენ, და ისეთ ერთსულოვნებას ავლენდნენ, თითქოს ერთი სხეული და ერთი სული ჰქონდათ. ისმინონ ეს ქმრებმა, ისმინონ ცოლებმაც: ცოლებმა — იმისთვის, რომ ქმრების მიმართ ასეთივე სიყვარული იქონიონ და არაფერი მიიჩნიონ მათ ცხონებაზე უმნიშვნელოვანესად; ქმრებმა კი — რომ მათ მიმართ ასეთივე დიდი კეთილგანწყობა ჰქონდეთ და ყველაფერში ისე იქცეოდნენ, თითქოს ერთი სული აქვთ და ერთ სხეულს შეადგენენ.
3. ღვთის გამოცხადება აბიმელექისადმი (20:2-8)
აი ჭეშმარიტი ქორწინება — როცა მეუღლეთა შორის ასეთი თანხმობა სუფევს, როცა მათ შორის ასეთი მჭიდრო კავშირია, როცა ისინი ურთიერთსიყვარულით არიან შეერთებულნი. როგორც სხეული ვერასოდეს იქნება საკუთარ თავთან უთანხმოებაში და სულიც — საკუთარ თავთან, ასევე ქმარი და ცოლიც არ უნდა უთანხმოებდნენ ერთმანეთს, არამედ ერთობაში ცხოვრობდნენ. აქედან აურაცხელი სიკეთე შეიძლება წარმოიშვას მათთვის. ყველა სიკეთე იქ იყრის თავს, სადაც ასეთი ერთსულოვნებაა, — იქ მშვიდობაა, იქ სიყვარულია, იქ სულის სიხარულია; არ არის იქ ჩხუბი, არც ბრძოლა, არც მტრობა, არც კინკლაობა; ეს ყველაფერი ქრება, რადგან ყველა სიკეთის ფესვი, ანუ ერთსულოვნება, ანადგურებს ამ ყველაფერს. „მიავლინა აბიმელიქ მეფემან გერართამან და მიიყუანა სარრაჲ. მოვიდა ღმერთი აბიმელიქისა ძილსა შინა ღამე და ჰრქუა მას: აჰა ეგერა, შენ მოჰკუდე დედაკაცისა მაგის ძლით, რამეთუ ეგე შეყოფილ არს ქმარსა" (). შეხედე, რა კაცთმოყვარეა ღმერთი. მან, რომელმაც იცოდა, რომ მართალმა სიკვდილის შიშის გამო დიდსულოვნად აიტანა სარრას მოტაცება და რომ მეფემ იგი მართლის დად მიიყვანა, ავლენს თავის განგებას, ერთდროულად მართალსაც უფრო მეტად ადიდებს, სარრასაც შეურაცხყოფისგან იხსნის და მეფესაც დანაშაულისგან იცავს. „მოვიდა ღმერთი აბიმელიქისა ძილსა შინა ღამე". ღმერთს, ამბობს წერილი, სურდა მეფე დანაშაულისგან დაეცვა და ძილის დროს მის სულს ცოდნა აუწყა, დაფარული გაუხსნა და ამასთან სიკვდილის მუქარით დიდი შიში მოჰგვარა. „აჰა ეგერა, შენ მოჰკუდე, — ამბობს, — დედაკაცისა მაგის ძლით, რამეთუ ეგე შეყოფილ არს ქმარსა. ხოლო აბიმელიქ არა შეეხო მას" (). ეს ყველაფერი იმისთვის მოხდა, რომ ღვთის აღთქმა, მამამთავრისთვის მიცემული, აღსრულებულიყო. რადგან ცოტა ხნის წინ ჰქონდა აღთქმული, რომ მისგან ძე ისაკი დაიბადებოდა და ეს დრო უკვე ახლოვდებოდა, — იმისთვის, რომ ღვთის აღთქმა არანაირ შებილწვას არ დაქვემდებარებოდა, ღმერთი ისეთ შიშს მოჰგვრის აბიმელიქს, რომ მან, შეძრწუნებულმა, ვერ გაბედა სარრას შეხება. სწორედ ამიტომ დაუმატა საღვთო წერილმა, რომ „აბიმელიქ არა შეეხო მას". მაგრამ მეფე ჯერ კიდევ იმართლებს თავის თავს და ამბობს: „უფალო, ნათესავი უმეცარი და მართალი წარსწყმიდოა?" (). ნუთუ ეს იმის ცოდნით გავაკეთე, რომ იგი ცოლია? ნუთუ მინდოდა უცხოელის შეურაცხყოფა? ნუთუ მისი ცოლი წავიყვანე? მისი და ვინდოდი წავეყვანა, ვფიქრობდი, ამით მასაც და მასაც პატივს მივაგებდი. მაშ, „ნათესავი უმეცარი და მართალი წარსწყმიდოა?" ნუთუ, ამბობს, დამღუპავ მე, ვინც ეს სიმართლის სინდისით გავაკეთე? შემდეგ, თავისი სიტყვების ახსნისას, კიდევ ამბობს: „არა მან მრქუა მეა, ვითარმედ: დაჲ ჩემი არს და მან მითხრა, ვითარმედ: ძმაჲ ჩემი არს?" (). შეხედე, რა ერთსულოვნება და თანხმობა ჰქონდათ: თავად, ამბობს აბიმელიქი, მითხრა ეს და მანაც დაადასტურა მისი სიტყვები. „გულითა წრფელითა და სიმართლითა ჴელთათა ვყავ ესე", ამბობს, — ურჯულო რამის ჩადენის განზრახვის გარეშე; ნებადართული, შესაძლებელი საქმე გავაკეთე, რაშიც არაფერი სამხილავია. რა პასუხი გასცა კაცთმოყვარე უფალმა? „და ჰრქუა მას ღმერთმან ძილსა შინა" (). შეხედე, რა შემწყნარებლობას იჩენს უფალი, ყველაფერში თავის სახიერებას ავლენს. „მეცა ვიცი, — ამბობს, — რამეთუ გულითა წმიდითა ჰყავ ეგე". ვიცი, ამბობს, რომ მათ თავად მოაწყვეს ეს ჩანაფიქრი და, რომ შენ ეს მათი სიტყვებით მოტყუებულმა გააკეთე; და სწორედ იმიტომ, რომ მათმა მოტყუებამ შეცოდებამდე არ მიგიყვანა, „გერიდე შენ, რათა არა სცოდო ჩემდა მომართ". დიდია მოწყალება ამ სიტყვებში, დიდია უფლის კაცთმოყვარეობა! ჩემ წინააღმდეგ, ამბობს, იქნებოდა მიმართული ეს ცოდვა. როგორც ადამიანებში, როცა ვინმე ბატონის მიერ დიდი პატივით პატივდებულ მონას შეურაცხყოფას მიაყენებს, ბატონი ამ შეურაცხყოფას საკუთარ თავზე მიიღებს და ამბობს: შენ მე შემაწუხე იმით, რომ ასე მოექეცი ჩემს მონას — რასაც მას უკეთებენ, მე მეხება, — იმავე აზრით კეთილი უფალიც ამბობს: „გერიდე შენ, რათა არა სცოდო ჩემდა მომართ". ისინი, ამბობს, ჩემი მონები არიან და ისეთი მზრუნველობა მაქვს მათ მიმართ, რომ ყველაფერს, რაც მათ ხდებათ — კარგი თუ ცუდი — თავის თავზე ვიღებ; „ამისთჳს არა გიტევე შენ შეხებად მისსა". რადგან ძალიან ვზრუნავ მათზე, ვიცოდი რა, რომ შენ უმეცრებით შეურაცხყოფას მიაყენებდი მათ, „გერიდე შენ, რათა არა სცოდო ჩემდა მომართ". ნუ უყურებ ამ კაცს უბრალოდ, როგორც ერთ-ერთ ჩვეულებრივ ადამიანს; შეიცან, რომ ისინი იმათ რიცხვს მიეკუთვნებიან, ვისზეც მე განსაკუთრებით ვზრუნავ და ვინც განსაკუთრებულ სიახლოვეს გრძნობს ჩემს მიმართ. „ხოლო შენ მიეც აწ ცოლი მისი, რამეთუ კაცი წინასწარმეტყუელი არს იგი და ილოცოს შენთჳს და სცხონდე" (). შეხედე, როგორ ავლენს ღმერთი მართლის სათნოებას; უწოდებს მას წინასწარმეტყველს და თითქოს თავად მეფეს უბიძგებს, რომ შეწყალება ითხოვოს მისგან. „ილოცოს, — ამბობს, — შენთჳს და სცხონდე". ის, რომელიც შენგან სიკვდილის ეშინოდა და ამ ჩანაფიქრს მოაწყო და თითქმის თავადვე შეუწყო ხელი სარრას შეურაცხყოფას, — იცოდე, რომ მისი ლოცვები შენ სიცოცხლეს შეგინარჩუნებს. მაგრამ, რომ მეფეს, ვნებით აღგზნებულს და სარრას სილამაზით მოხიბლულს, ბრძანება არ გაეუფასურებინა, ღმერთი შიშს მოჰგვრის და მძიმე სასჯელით ემუქრება. „უკუეთუ არა მისცე, — ამბობს, — იცოდე, რამეთუ მოჰკუდები შენ და ყოველი სახლი შენი". არა მხოლოდ შენ, ამბობს, დაისჯები ურჩობისთვის, არამედ შენს გამო სიკვდილი მთელ შენს სახლს ეწევა. ამიტომ ღმერთი ამ ყველაფერს ღამის დროს აუწყებდა, რომ სიჩუმეში მიღებული შთაგონებით მეტი შიშით შეესრულებინა ბრძანება. „აღიმსთო აბიმელიქ განთიად, — ამბობს წერილი, — და მოუწოდა ყოველთა მონათა თჳსთა და ეტყოდა ყოველთა ამათ სიტყუათა ყურთა მიმართ მათთა" ().
4. აბრაამის გამართლება მეფის წინაშე (20:9-14)
შეხედე, როგორ ხდება თავად მეფე მართლის სათნოების მქადაგებელი და ყველას აუწყებს მის შესახებ. მოიხმო რა, ამბობს წერილი, ყველა მონა თავისი, მოუყვა მათ ყოველივე, რაც ღმერთმა გაუხსნა, რომ ყველას შეეტყო ღვთის კეთილგანწყობა მის მიმართ და ის მზრუნველობა, რომლის ღირსიც იყო უფლისგან სათნოებიანი ცხოვრებისთვის. „და შეშინდეს ყოველნი კაცნი უფლისაგან ფრიად". ხედავ, მართალი არ ტყუილად და არ უსარგებლოდ ახორციელებდა თავის გადასახლებებს? რომ წინანდელ ადგილზე დარჩენილიყო, საიდან შეიტყობდა გერარის ყველა მცხოვრები, რა კეთილგანწყობით სარგებლობდა ეს მართალი ღვთისგან? „და შეშინდეს ყოველნი კაცნი უფლისაგან ფრიად". დიდმა შიშმა შეიპყრო ისინი; მომხდარმა ყველა განაცვიფრა. შემდეგ „მოუწოდა, — ამბობს წერილი, — აბიმელიქ აბრაჰამს" (). წარმოიდგინე, რა პატივით მოიყვანეს ახლა მეფესთან მართალი, ის, რომელიც ცოტა ხნის წინ მათთვის ყურადღების უღირსი იყო, როგორც მოხეტიალე და მწირი. მაშინვე, როგორც კი ყველანი შეიკრიბნენ, მოწვეულ იქნა მამამთავარი, რომელმაც ამის შესახებ არაფერი იცოდა და მხოლოდ თავად მეფისგან შეიტყო, რაც ღმერთმა მისი გულისთვის მეფეს მოუმოქმედა. „და ჰრქუა მას: რაჲ ესე მიყავ ჩუენ, შე-მე-რა-გცოდეთა შენ, რამეთუ მოაწიე ჩემ ზედა და სამეფოსა ჩემსა ზედა ცოდვა დიდი, საქმე, რომელ არა ვინ ქმნის, მაქმნიე ჩუენ. რაჲსა გულსა მოგიჴდა და ჰყავ ესე?" (). რატომ, ამბობს მეფე, გინდოდა ასეთ ცოდვაში ჩამაგდებდი? რატომ და რა განზრახვით გააკეთე ეს? შეხედე, მეფე საკუთარი სიტყვებით გამოხატავს ღვთისგან გაგონილ მუქარას. როგორც ღმერთმა უთხრა: „უკუეთუ არა მისცე, მოჰკუდები შენ და ყოველი სახლი შენი", ასევე, იმავეს გადმოცემით, აბიმელიქი ამბობს: „შე-მე-რა-გცოდეთა შენ, რამეთუ მოაწიე ჩემ ზედა და სამეფოსა ჩემსა ზედა ცოდვა დიდი". მხოლოდ ჩემზე უნდა დამრტყმოდა სასჯელი? მთელი ჩემი სამეფო სრულიად შეიძლებოდა დაღუპულიყო შენი მოფიქრებული მოტყუების გამო. რა განზრახვით გააკეთე ეს? ახლა კი ყურადღება მიაქციე, საყვარელო, მართლის სიბრძნეს, როგორ შეაქვს მათ წინაშე თავის გამართლებაში მათი შეგონება ღვთისშემეცნების შესახებ. „რამეთუ ვთქუ, — ამბობს, — ნუუკუე არა იყოს ღმრთისმსახურებაჲ ადგილსა ამას და მე მომკლან ცოლისა ჩემისათჳს" (); ანუ მეშინოდა, რომ თქვენ, ჯერ კიდევ შეცდომაში დარჩენილნი, სამართლიანობაზე სრულიად არ ზრუნავდით; ამიტომ ასე მოვიქეცი, თქვენვე დაგინდეთ, რომ გაგეგოთ რა, რომ ის ჩემი ცოლია, მისდამი ვნების გამო ჩემს მოკვლას არ შეგებედათ. შეხედე, ამ მცირე სიტყვებით როგორ ამხილა ისინი და ასწავლა, რომ ადამიანს, რომელსაც მუდამ ღმერთი აქვს გონებაში, არ უნდა აკეთოს ურჯულო საქმე, არამედ უნდა ეშინოდეს მისი დაუძინებელი თვალისა და სასჯელის საფრთხის ქვეშ ყოველთვის სამართლიანობაზე ზრუნავდეს. შემდეგ, საკუთარი თავის გასამართლებლად, მამამთავარი ამბობს: ნუ იფიქრებთ, რომ ამ შემთხვევაშიც მოვიტყუე; „რამეთუ დაჲცა ჩემი არს ჭეშმარიტად მამით, არა დედით და მეყო მე ცოლ" (). მე და მას, ამბობს, ერთი მამა გვყავს; ამიტომ დად ვუწოდე. მაშ, ნუ მამხილებთ; თუმცა სიკვდილის შიშმა ასეთ აუცილებლობაში ჩამაგდო, რადგან მეშინოდა, თქვენ მისი გამო არ მომეკლათ და თქვენ არ მიეთვისებინათ, მაინც ამ შემთხვევაშიც არ მითქვამს სიცრუე. შეხედე, როგორ ცდილობს მართალი დაამტკიცოს, რომ აქაც არ მოუტყუებია. თუ გინდათ ყველაფერი ზუსტად იცოდეთ ჩემგან, ამბობს, მაშინ მოისმინეთ თავად ის თათბირი, რომელიც ჩვენ შორის იყო. „და იყო, ოდეს გამომიყუანა მე სახლისაგან მამისა ჩემისა" (). აქ ყურადღება მიაქციე მართლის დიდ სიბრძნეს — როგორ აჩვენებს მათ, საკუთარ თავზე თხრობისის რიგში, რომ იგი თავიდანვე ღვთის რჩეულთა შორის იყო, რომ თავად ღმერთმა გამოიწვია იგი სახლიდან და მათ ქვეყანაში მოიყვანა, რომ მეფეს შეეცნო — იგი ღვთის წინაშე დიდი კადნიერების მქონე ადამიანთაგანია. „ოდეს, — ამბობს, — გამომიყუანა მე სახლისაგან მამისა ჩემისა, ვარქუ მას: ესე სიმართლე ჰყო ჩემდა მომართ ყოველსავე ადგილსა, ვიდრეცა შევიდეთ მუნ, თქუ ჩემთჳს, ვითარმედ ძმაჲ ჩემი არს". რადგან ზემოთ თქვა: „ვთქუ, ნუუკუე არა იყოს ღმრთისმსახურებაჲ ადგილსა ამას", და ეჩვენებოდა, რომ ამ სიტყვებით მათ ზედმეტად შეურაცხყო, — ამ საყვედურის ძალა რომ შეერბილებინა, ახლა ამბობს: ნუ იფიქრებთ, რომ ჩვენ ასე მხოლოდ თქვენ მიმართ გადავწყვიტეთ. არა, ჯერ კიდევ მაშინ, „ოდეს გამომიყუანა მე სახლისაგან მამისა ჩემისა, ვარქუ მას: ესე სიმართლე ჰყო ჩემდა მომართ ყოველსავე ადგილსა, ვიდრეცა შევიდეთ". მივეცი მას, ამბობს, ასეთი გაფრთხილება ამ მიწაზე მცხოვრებ ყველას მიმართ; და ამის მიუხედავად, ეს განზრახვა სიცრუეს არ შეიცავს, — სიკვდილის შიშმა გვაიძულა ამას მივმართეთ. ეს რომ თქვა, მართალმა მათი რისხვაც დააცხრო, საკუთარი სათნოებაც გამოავლინა და საკმარისი შეგონება ღვთისმოსაობაში მისცა. ამის შემდეგ მეფემ, მართლის ასეთი დიდი სიმშვიდის პატივისცემით, სამეფო სიუხვით დააჯილდოვა მამამთავარი. „და მოიღო, — ამბობს წერილი, — აბიმელიქ ათასი სასწორი ფასი და ცხოვარი და ზროხაჲ, მონები და მჴევლები და მისცა აბრაჰამს და მოსცა სარრა, ცოლი მისი" (). ხედავ, საყვარელო, ღვთის განგების სიბრძნეს? ის, ვინც სიკვდილის ეშინოდა და ყველა საშუალებას ხმარობდა თავის ასარიდებლად, არა მხოლოდ სიკვდილს გადაურჩა, არამედ დიდი აღიარებაც მიიღო და, ყოველი მოლოდინის მიღმა, სახელგანთქმულ გახდა.
5. ისაკის შობა და აღთქმის აღსრულება (20:15-21:8)
ასეთია ღვთის საქმეები! ღმერთი არა მხოლოდ მწუხარებისგან იხსნის მათ, ვინც მოვლინებულ გამოცდებს დიდსულოვნად ცდილობს გაუძლოს, არამედ თავად მწუხარებაში ისეთ ნუგეშს აძლევს, რომ ჩვენ მათ სრულიად ვივიწყებთ და უხვ სიკეთეს ვიღებთ. შეხედე შემდეგ, რა სამსახურს უწევს მეფე მართალს. მან არა მხოლოდ მდიდარი ძღვენით პატივი მიაგო მართალს, არამედ ნებართვაც მისცა თავის მიწაზე ეცხოვრა: „აჰა ესერა, — ამბობს, — ქუეყანა ესე წინაშე შენსა არს, სადაცა გთნავს, დაეშენე" (). როცა მეფე დარწმუნდა, რომ სიცოცხლე მართლის გულისთვის და მისი ლოცვებით ებოძა, უცხოელს, მწირსა და მანამდე სრულიად უცნობ ადამიანს ისე ემსახურება, როგორც თავის ქველმოქმედსა და მფარველს. „ხოლო სარრას, — ამბობს წერილი, — ჰრქუა: აჰა ეგერა, მივეც ათასი სასწორ ძმასა შენსა" (). შეხედე, მართლისგან შეგონება მიუღია და მისი სიტყვები დაუჯერებია, თავადაც ძმას უწოდებს მას. რაც, ამბობს, შენს ძმას მივეცი, „გეყავნ შენ პატივ პირისა შენისა... და ყოველივე ჭეშმარიტი ჰყვი".
რას ნიშნავს: „პატივ პირისა შენისა... და ყოველივე ჭეშმარიტი ჰყვი"? იმისთვის, რომ მე უმეცრებით ვცადე შენ, მართლის ცოლი, ჩემს სახლში შემეყვანა, მხოლოდ იმისთვის, რომ შენი შეურაცხყოფის მიზეზი გავხდი, ათასი სასწორი მივეცი, რომ ანაზღაურება მეცა იმისთვის, რაც შენ მიმართ გავაკეთე. მაგრამ „ყოველივე ჭეშმარიტი ჰყვი". რას ნიშნავს: „ყოველივე ჭეშმარიტი ჰყვი"? ისმინონ, ამბობს, შენგან, რომ ჩემი მხრიდან დანაშაული არ ჩადენილა, რომ ჩემი სახლიდან შეუხებელი გამოხვედი. დაარწმუნე, ამბობს, შენი ქმარი, რომ ცოდვაში უდანაშაულო ვარ; მან შენგან იცოდეს, რომ შენ არაფერი გიყავი. რატომ ამბობს ამას? იმისთვის, რომ მართალმა, მისგან შეიტყო რა და დარწმუნდა რა ამაში, მისთვის ლოცვა აღუვლინოს უფალს. მართლაც, მისი სიტყვების: „ყოველივე ჭეშმარიტი ჰყვი", ანუ უთხარი შენს ქმარს ყველაფერი, როგორც იყო, — მაშინვე წერილი დაუმატებს: „და ილოცა აბრაჰამ ღმრთისა მიმართ და განკურნა ღმერთმან აბიმელიქ და ცოლი მისი და მჴევლები მისი და შობდეს. რამეთუ დაჴშვით დაჴშა უფალმან გარეშე ყოველი საშოჲ სახლსა შინა აბიმელიქისასა სარრასთჳს, ცოლისა აბრაჰამისა" (). შეხედე, როგორ ადიდებს უფალი ყველა ასეთი შემთხვევით უფრო და უფრო მეტად მართალს და მამამთავრის ლოცვებით მეფესაც და მთელ მის სახლსაც ხსნას ანიჭებს. „და ილოცა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ ღმრთისა მიმართ და განკურნა ღმერთმან აბიმელიქ და ცოლი მისი და მჴევლები მისი და შობდეს. რამეთუ დაჴშვით დაჴშა უფალმან გარეშე ყოველი საშოჲ სახლსა შინა აბიმელიქისასა". თუმცა მეფემ ცოდვისგან თავი შეიკავა, მაგრამ კეთილმა უფალმა ეს სასჯელი მოუვლინა იმისთვის, რომ შემდეგ, მართლის ლოცვებით შეწყალებული, მეფისთვის თავისუფლება ებოძებინა და ამგვარად კიდევ უფრო მეტად ეადიდებინა მართალი. ასე ყოველთვის მოქმედებს და მოაწყობს უფალი, და ყოველ მოვლენას ისე მიმართავს, რომ მისი ერთგულად მსახურნი, ვითარცა მნათობნი, გაბრწყინდებიან და მათი სათნოება ყველგან ცნობილი ხდება. ბოლოს, შეხედე, საყვარელო, მწუხარებისგან გათავისუფლების შემდეგ მართალი ყველა სიკეთის გვირგვინს იღებს — აღთქმის აღსრულებას, ღვთის მიერ დიდი ხნის წინ წინასწარ აღთქმულის განხორციელებას. „და მოჰხედა უფალმან სარრას, ვითარცა ჰრქუა და უყო ღმერთმან სარრას, ვითარცა ეტყოდა მას. და მიუდგა და უშვა აბრაჰამს ძე სიბერისა ოდენ ჟამსა, ვითარცა ეტყოდა მას ღმერთი" (). რას ნიშნავს გამოთქმები: „ვითარცა ჰრქუა, ვითარცა ეტყოდა"? ნიშნავს: როგორც უფალმა აღუთქვა მაშინ, როცა უცხოელის სახით ანგელოზებთან ერთად მამამთავარმა მიიღო მამრეს მუხასთან და, როცა თქვა: „ჟამსა ამას მოვიქცე შენდა მომართ და იყოს სარრასა ძე" (); — ისე აღსრულდა კიდეც. ის, რასაც ბუნება ვერ ახერხებდა, ის მათ იხილეს აღსრულებული, არა ადამიანურ საქმეთა ჩვეულებრივი წესით, არამედ ღვთიური მადლით. „და უწოდა აბრაჰამ სახელი ძისა მისისა, რომელ-იგი უშვა სარრა, ისაკ" (). უმიზეზოდ არ დაუმატებია საღვთო წერილს: „რომელ-იგი უშვა სარრა". არ თქვა უბრალოდ: „უწოდა სახელი ძისა მისისა", არამედ დაუმატა: „რომელ-იგი უშვა სარრა", ანუ ცოლმა, რომელიც მანამდე არ შობდა, უნაყოფო, მოხუცებული. „და წინა-დასცჳთა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ ისაკს, ძესა თჳსსა, დღესა მერვესა, ვითარცა ამცნო მას უფალმან ღმერთმან" (). ასე იყო ბრძანებული ღვთისგან, რომ ახალშობილებს მერვე დღეს წინადასცვეთდნენ. შემდეგ, რომ ღვთის გამოუთქმელი ძალა კიდევ უფრო შეგვეცნო, რომლის წყალობითაც „შეუძლებელი ადამიანთათვის შესაძლებელია ღვთისთვის", საღვთო წერილი კვლავ მიგვითითებს ამ მოვლენის დროსაც, და შობაზე თხრობისის შემდეგ შენიშნავს: „ხოლო აბრაჰამ იყო ას წლისა, რაჟამს ესუა მას ისაკ, ძე თჳსი. და თქუა სარრა: საცინელ მიქმნა მე ღმერთმან: ვის ესმეს, უხაროდის, ჩემ თანა" (). რას ნიშნავს ეს სიტყვები: „საცინელ მიქმნა მე ღმერთმან"? ნიშნავს: ძის შობა ჩემთვის სიხარულის საგანია. თუმცა, რა იქნებოდა საკვირველი, მხოლოდ ჩემთვის რომ ყოფილიყო? ყველა, ვინც კი ამას გაიგებს, ჩემთან ერთად გაიხარებს, არა იმიტომ, რომ ვშობე, არამედ იმიტომ, რომ ასეთი საოცარი წესით ვშობე. მოვლენის საკვირველობა ყველას განაცვიფრებს და ყველას მით უფრო დიდ ნუგეშს მიანიჭებს, როცა შეიტყობენ, რომ მე, ჩემი მდგომარეობით მკვდართაგან არაფრით გამორჩეული, უეცრად დედა გავხდი, დაბერებული საშოდან შვილი ვშობე და კიდევ შემიძლია მისი ძუძუთი კვება და რძის მოცემა, მე, რომელმაც შვილოსნობის არანაირი იმედი აღარ მქონდა. „და თქუას: ვინ უთხრას აბრაჰამს, ვითარმედ აწოებს ყრმასა სარრა?" (). იმისთვისაც მიენიჭა მას რძის წყაროები, რომ შობის ნამდვილობა დაეტკიცებინა, რომ ვინმეს ბავშვი ყალბი არ ეგონა; რძის ნაკადები ყველას ნათლად აჩვენებდა, რომ მოვლენა ყოველგვარ ადამიანურ მოლოდინს აღემატებოდა. „ვინ უთხრას, ვითარმედ აწოებს ყრმასა სარრა", — რომ ძე ვშობე ჩემს სიბერეში? რომ მე, მოხუცმა, შევძელი შობა და, ამ ასაკში, ჯერ კიდევ შემიძლია ძუძუთი კვება? „და განორძნდა ყრმაჲ იგი და განეყენა სძესა და ყო აბრაჰამ სერი დიდი, რომელსა დღესა განეყენა სძესა ისაკ, ძე მისი" ().
6. მოთმინება და სასოება ღვთის მიმართ
ხედავ ღვთის გამოუთქმელ სიბრძნეს — როგორ მოსინჯა მართლის მოთმინება ყოველნაირად და სწორედ მაშინ მოიყვანა აღთქმა აღსრულებამდე, როცა თავად მამამთავარსაც და ყველა მის მხილველსაც, ადამიანური ბუნების მიხედვით, თითქოს არანაირი იმედი აღარ ჰქონდა? მაშ, ჩვენც, საყვარელნო, ვაჩვენოთ ისეთივე მოთმინება მართლის მსგავსად და არასდროს დავკარგოთ სასოება, არამედ კეთილი იმედებით ვისაზრდოოთ, იმის ცოდნით, რომ არც საქმის სიძნელესა და არც რაიმე სხვა ადამიანურს არ შეუძლია ჩვენთვის ზედმეტად ხელის შეშლა, როცა ღვთის მადლი კეთილინებებს საკუთარი სიუხვე გამოგვიჩინოს. ღვთის ნებას ყველაფერი ემორჩილება და ექვემდებარება და მაშინ ძნელი ადვილი ხდება, ხოლო შეუძლებელი — შესაძლებელი. ოღონდ მტკიცე რწმენა გვქონდეს მისადმი და მისი ძალის სიდიადეზე მიმხედველნი, ყოველგვარ ადამიანურზე მაღლა ავიმაღლდეთ. ის, ვინც მომავალში გამოუთქმელ სიკეთეებს აღუთქვამს ადამიანებს, რომლებიც ამჟამინდელ ცხოვრებას სათნოებით ატარებენ, ნუთუ მით უმეტეს წარმავალ სიკეთეებს არ მოგვანიჭებს; განსაკუთრებით თუ ჩვენ, პირველისკენ მისწრაფებულნი, უკანასკნელს ნაკლებად ვისურვებთ? სწორედ მაშინ განსაკუთრებით დავტკბებით ამ სიკეთეებით სიუხვეში, როცა გადავწყვეტთ მათ უგულებელყოფას. მაშ, ამის ცოდნით, ვისურვოთ მუდმივი, უცვლელი და დაუსრულებელი სიკეთეები, რომ ამჟამინდელი ცხოვრებაც უდარდელად გავატაროთ და იმ სიკეთეთა ტკბობასაც მივაღწიოთ, რისიც ჩვენ ყველანი ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.