📋 სარჩევი
1. სათნოებისკენ შეგონება და სულის საზრდო
ხომ იხილეთ გუშინ მეზვერის დიდი კეთილგონიერებაც, უფლის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობაც და იუდეველთა უკიდურესი უგრძნობლობაც? ხომ იხილეთ, როგორ ნეტარი მათე თავისი სწრაფი მორჩილებითა (უფლისადმი) და ესოდენ მნიშვნელოვანი (ცხოვრების) ცვლილებით ყველა ჩვენგანს გვასწავლის, რომ ზეციური მადლის შემდეგ ჩვენი ნება სათნოებისა და მანკიერების მიზეზად გვექცევა და რომ საკუთარი მოშურნეობით სათნოების მოქმედნი გავხდეთ, დაუდევრობით კი კვლავ ცოდვის უფსკრულში ჩავვარდეთ? სწორედ ამითაა ჩვენი განსხვავება უტყვთაგან, რომ კაცთმოყვარე ღმერთმა გონებით პატივი გვცა და ჩვენს ბუნებაში კეთილისა და ბოროტის შეცნობა ჩადო. ამრიგად, არავინ უნდა იმართლებდეს თავს იმით, რომ სათნოებას უმეცრებით უგულებელყოფს, ან იმით, რომ მისკენ მიმყვანი ხელმძღვანელი არ ჰყავს. ჩვენ საკმარისი ხელმძღვანელი გვაქვს — სინდისი, და შეუძლებელია, ვინმეს მისი შეწევნა მოაკლდეს. ადამიანის შექმნისთანავე მასში ჩაიდო იმის შეცნობა, თუ რა უნდა აკეთოს, რათა საკუთარი კეთილგონიერება სათნოების ღვაწლში ვარჯიშით ამჟამინდელ ცხოვრებაში, როგორც რაღაც მოჭიდავეთა სკოლაში, გამოიჩინოს და კეთილი ღვაწლისთვის ჯილდო მიიღოს — მოკლე ხანს შრომით უსასრულო საუკუნეში გვირგვინს ღირსდეს — ამ წარმავალ ცხოვრებაში სათნოება მოიხვეჭოს და უხრწნელი სიკეთით დაუსრულებელ და უსასრულო საუკუნეებში იხარებდეს. ამათი მცოდნენი, საყვარელნო, ნუ დავამცირებთ ჩვენს ღირსებას, ნუ ვიქნებით უმადურნი ასეთი ქველმოქმედებისთვის და წარმავალ მოჩვენებით სიამოვნებებს რომ ვდევთ, საუკუნო ტანჯვას თავს ნუ დავამზადებთ. ისე მოვაწყოთ ჩვენი ცხოვრება, როგორც მათ, ვინც მუდმივად თვალწინ ჰყავს უძილი თვალი, ჩვენი ფარული ზრახვების მხილველი; სულის იარაღით აღჭურვილნი და საკუთარი გულის კეთილ განწყობას გამომჩენნი, ზეგარდმო შეწევნას მოვიზიდავთ, რათა მისი შეწევნით მტერი და მოწინააღმდეგე დავამარცხოთ და მისი მზაკვრობა უვნებელი გავხადოთ და ის სიკეთენი ვიხაროთ, რომლებიც უფალმა მისი მოყვარულთ აღუთქვა. ამიტომ არავინ უნდა უყურებდეს სათნოების სირთულეს, არამედ მისგან მომდინარე სარგებლის გათვალისწინებით, ყოველმა მზადყოფნით ყოველი შრომა მისთვის იტვირთოს. თუ ისინი, ვინც ამქვეყნიური საქმეებით არიან დაკავებულნი და უგუნურად ისწრაფვიან სიმდიდრის დაგროვებას, ყველაფერზე მზადყოფნით მიდიან და, თუმცა ზღვაზე საფრთხეებსაც და გემტეხასაც და ზღვის ავაზაკთა თავდასხმებსაც წინასწარ ხედავენ, ამით უფრო უმოქმედონი არ ხდებიან, მაშინაც კი, როცა საქმეთა წარმატებული დასრულების დარწმუნებულნიც კი არ არიან, — მაშინ რა გამართლება გვექნება ჩვენ, როცა სრული მოშურნეობითა და შურით საუკუნო სიკეთეთათვის სათნოების ღვაწლს არ ვეძლევით? რატომ ვართ ასე უმადურნი ჩვენი კეთილისმყოფლის მიმართ? რატომ არ ვფიქრობთ არც იმაზე, რაც უკვე მოგვცა, არც იმაზე, რაც აღგვითქვა, არამედ ყველაფრის დავიწყებით, ასე ვთქვათ, მთელ ცხოვრებას უმიზნოდ და უაზროდ, ცხოველთა მსგავსად ვატარებთ, სულზე არანაირ მზრუნველობას არ ვიჩენთ, მხოლოდ ჩვენს მუცელს ვტეხავთ (ნაყროვანებითით) და ამით ჩვენს საცოდავ სხეულსაც დიდ ზიანს ვაყენებთ, და მაშინ, როცა უზომობითა და მეტისჭამელობით მრავალი საგნის მომზადებას ვცდილობთ, სულს შიმშილში ტანჯვას ვაძლევთ? ხომ სული სხეულზე უფრო მნიშვნელოვანია, და, როცა იგი სხეულიდან გამოდის, სხეული მკვდარი რჩება. ამრიგად, სულსაც უნდა მივცეთ მისთვის შესაფერისი და (მისი ბუნების) თანაზომადი საზრდო; ხოლო არც ერთში და არც მეორეში ზომას რომ არ ვიცავთ, ანუ ერთს (სხეულს) საჭიროზე მეტად ვძღებთ, მეორეს (სულს) კი — შიმშილით სიკვდილად ვაიძულებთ, ორივეს ვავნებთ. ის, რისი მოვლინებითაც ყოველთა მპყრობელი, როგორც უდიდესი რისხვით, ემუქრებოდა ოდესღაც იუდეველ ხალხს, როცა ამბობდა: „გამოვავლინო სიყმილი ქუეყანასა ზედა, არა სიყმილი პურისაჲ, არცა წყურილი წყლისაჲ, არამედ ანუ სიყმილი სმენად სიტყუა უფლისაჲ" (), და გვასწავლიდა, რომ ის შიმშილი სხეულს ასუსტებს, ეს კი თავად სულს სტანჯავს — სწორედ იმას, რისი მოვლინებითაც უფალი მაშინ მათ სასჯელის ნაცვლად ემუქრებოდა, ახლა ჩვენ ნებაყოფლობით ჩვენს თავზე მოვიზიდავთ, და ისიც მაშინ, როცა ღმერთმა ჩვენზე ესოდენ დიდი მზრუნველობა გამოიჩინა, და მისი განგებულებით ჩვენ, წერილთა კითხვისას, მოძღვართა შეგონებასაც ვიღებთ. ამიტომ, საყვარელნო, გევედრებით, ყოველი სიზარმაცე მოაშოროთ, ცოტათი მაინც გამოფხიზლდეთ და ყოველი მოშურნეობა სულის ცხონებისკენ მიმართოთ. ამგვარად, თქვენც დიდ კეთილგანწყობას დაიმსახურებთ ღვთისგან, ჩვენც კი თქვენი აღშენებისადმი უფრო მეტად მოშურნენი გავხდებით, როცა დავინახავთ, რომ ჩვენი შეგონებები საქმით აღსრულდება. მიწის მუშაკიც, როცა ხედავს, რომ მიწა დამუშავების მიმღებია და უხვ ნაყოფს მოაქვს, თავადაც უფრო დიდი მოშურნეობით გამოდის მიწის დამუშავებაზე; ასევე ჩვენც, როცა დავინახავთ თქვენს წინსვლას ღვთისმსახურებაში, თქვენს მოშურნეობას ჩვენი სწავლების საქმით აღსრულებისადმი, ჩვენც კიდევ უფრო მეტ შრომას შევასრულებთ თქვენი სასწავლებლად, რადგან ვიცით, რომ არა ქვებზე ვთესავთ, არამედ ნოყიერ და ღრმა ნიადაგში ვყრით თესლს.
2. ესავის შური და რებეკას რჩევა იაკობისადმი (27:42–46)
იმისთვის გთავაზობთ ყოველდღიურ სწავლებებს, რომ თქვენც აქედან რაიმე სარგებლის მიღებულნი წახვიდეთ, თქვენი კეთილი საქმეები გაამრავლოთ, და ჩვენც გავიხაროთ, თქვენს წარმატებას რომ ვხედავთ. განა ჩვენ უმიზეზოდ და უმიზნოდ გვინდა თქვენთან საუბარი, მხოლოდ იმისთვის, რომ თქვენგან ქება მივიღოთ, რათა ტაშისკვრით წახვიდეთ აქედან? არა ამისთვის — ნუ იყოფინ, — არამედ თქვენი სარგებლისთვის. ჩემთვის ყველაზე დიდი და საკმარისი ქება ისაა, თუ ვინმე მანკიერებიდან სათნოებისკენ მოიქცევა, თუ ვინმე, ვინც ადრე უზრუნველი იყო, ჩვენი შეგონებით მოშურნე გახდება; ეს მე უდიდეს ქებასა და ნუგეშს მომიტანს, თქვენ კი — დიდ სარგებელსა და სულიერ სიმდიდრეს. არც ვეჭვობ, რომ დიდ მოშურნეობას გამოიჩენთ, ვინაიდან ვიცი, რომ ღვთისგან ნასწავლნი ხართ და სხვებსაც შეგიძლიათ დამოძღვროთ. ამიტომ, აქ შეწყვეტილი ჩემი ამ შეგონებით, გავაგრძელებ ჩვეულებრივ სწავლებას ნეტარი მოსეს სიტყვებიდან, ანუ — უკეთ რომ ვთქვა — სულიწმიდის სიტყვებიდან, რომლებიც მოსეს მეშვეობით ჩვენთვის არის თქმული, და თქვენს ყურადღებას თუნდაც მცირეს წარვუდგენ, დღევანდელ გამასპინძლებას მოგიწყობთ. ახლახან გსმენიათ, როგორ მიიღო იაკობმა, ყოველივეში რებეკას შეგონებასას დამორჩილებულმა, მამისგან კურთხევა, ამ საქებარი მოპარვის აღმასრულებელმა, რითაც ღვთის შეწევნა მოიპოვა, და მისი მცდელობა წარმატებით დაგვირგვინდა. მაგრამ ამის შემდეგ ესავში ძლიერი შური აღმოცენდა მის მიმართ, ისე, რომ ესავი მკვლელობას განიზრახავდა; ასეთია ეს დამღუპველი ვნება: იგი არ დაწყნარდება, ვიდრე მისით წაქცეულ ადამიანს უფსკრულში არ ჩააგდებს, ვიდრე კაცისმკვლელობის ცოდვამდე არ მიიყვანს, რადგან კაცისმკვლელობის ფესვი სწორედ შურია. ასე იყო თავიდანვე კაენსა და აბელს შორისაც. ისიც, არაფერი რომ არ ჰქონდა, არც მცირე და არც დიდი, რისთვისაც ძმა ედანაშაულებინა, მხოლოდ იმის ხილვაზე, რომ უფალი (აბელის) ძღვენის შეწირვისთვის შეიწყნარებდა, ხოლო მას თავისი დაუდევრობის გამო უარყოფდა, მაშინვე შურით აინთო და გონებაში კაცისმკვლელობის ფესვი რომ ჩაისახა, მალევე მისი დამღუპველი ნაყოფიც გამოამჟღავნა და კაცისმკვლელობა საქმით აღასრულა. ასევე ახლაც ესავმა, რომ დაინახა, ძმამ მამისგან კურთხევა მიიღო, რისხვითა და შურით კაცისმკვლელობისკენ წაქცეული, ძმის დაღუპვას განიზრახავდა.
მაგრამ საკვირველი დედა, ამის შემგრძნობი, კვლავ თავის დედობრივ სიყვარულს გამოიჩენს ძისადმი და რჩევას სთავაზობს, რომელსაც ძმის ხელიდან გამოხსნა ძალუძს. „მოუწოდა, — ნათქვამია, — ძესა თჳსსა უმრწემესსა და ჰრქუა მას: აჰა ესერა, ძმაჲ შენი ესავ გითქუამს შენ მოკლვად. აწ უკუე... ისმინე ჴმისა ჩემისა" (დაბ 27:42–43). გამოცდილება გაჩვენებს, ეუბნება, რომ სასარგებლოს გირჩევ; და როგორც ჩემი სიტყვების მორჩილმა მამისგან დიდი კურთხევები მიიღე, ისე ახლაც მისმინე მე, რათა ძმის ხელს გადაურჩე. ასე შენ თავსაც საფრთხისგან იხსნი, მეც კი — მწუხარებისგან. საქმეთა წესრიგით, თუ ის ამას გაბედავს, სასჯელს დაექვემდებარება; და მაშინ ყოველი მხრიდან გამიმრავლდება ჩემი მძიმე მწუხარებანი. ამრიგად, „ისმინე ჴმისა ჩემისა: და აღდეგ და წარივლტოდე შუამდინარედ ლაბანისა, ძმისა ჩემისა, ქარანად. და იყავ მის თანა რაოდენმე დღე, ვიდრემდე გარე მიიქცეს გულისწყრომაჲ და რისხვაჲ ძმისა შენისა შენგან, და დავიწყდეს, რაჲ-იგი უყავ მას. და მოვავლინო და მოგიწოდო შენ მიერ, ნუუკუე უშვილო ვიქმნე თქუენ ორთაგანვე ერთსა შინა დღესა" (დაბ 27:43–45). წადი, ამბობს, ჩემს ძმა ლაბანთან და იცხოვრე იქ მასთან. ბუნებრივია, რომ დაშორებაც და დროის გაგრძელებაც უკეთეს შედეგს გამოიღებს: ვნება დაცხრება, შური ჩაქრება, და იგი დაივიწყებს შენს საქციელს კურთხევის წარტაცებასთან დაკავშირებით: „და დავიწყდეს, რაჲ-იგი უყავ მას". ბუნებრივია, რომ იგი რისხვაშია, ამბობს; ამიტომ სჯობს მის მრისხანებას აერიდო, ხოლო როცა დროთა განმავლობაში დაივიწყებს, უკვე უსაფრთხოდ შეგიძლია აქ დამკვიდრდე. და რომ ძეს არ სწუხდეს, უცხოეთში წასვლა რომ უხდებოდა, შეხედე, როგორ ამშვიდებს ჭაბუკის სულს: ჯერ ერთი, ეუბნება: წადი „ლაბანისა, ძმისა ჩემისა" (სახლში). განა ვინმე უცხოსთან გაგზავნი? — ამბობს. — „ძმისა ჩემისა, და იყავ მის თანა რაოდენმე დღე"; მოკლე ხანს, ამბობს, რამდენიმე დღე იცხოვრე, ვიდრე რისხვა დაცხრება. ახლა მისი რისხვა სრულ ძალაშია: ვნებით მართული, არანაირ პატივისცემას არ იჩენს მამის მიმართ, ძმურ სიყვარულს კი მხედველობაშიც არ იღებს, არამედ ერთის გაკეთება ესწრაფვის მხოლოდ — თავისი რისხვის დაკმაყოფილება. „და მოვავლინო, — ეუბნება კიდევ, — და მოგიწოდო შენ მიერ"; მე დაგაბრუნებ, ამბობს. ამიტომ თამამად წადი, რადგან „მოვავლინო და მოგიწოდო". ყველაფრის მეშინია და ორივე თქვენთვის ვღელავ, რათა არც ერთი და არც მეორე არ დავკარგო. ყურადღება მიაქციე დედის კეთილგონიერებას — როგორ ეს, საკუთარი გრძნობით ამოძრავებული, უფრო სწორად — წინამდებარე შემთხვევაშიც (ღვთის) წინასწარმეტყველების აღსრულებას მსახურებს, ძეს იმას ურჩევს, რასაც ქრისტე თავის მოწაფეებს შთააგონებდა, როცა ურჩევდა, უმიზეზოდ საფრთხეში თავს ნუ ჩაიგდებენ, არამედ დაშორებით ვნების მძვინვარება დაამშვიდეთო. იმავეს სთავაზობს ისიც ძეს, ჯერ ურჩევს და სულს უმხნევებს, რომ სიშორით არ დამწუხრდეს, შემდეგ კი კარგშეხედულ საბაბსაც წარუდგენს მგზავრობისთვის, რათა ნათელი არ იყოს, რომ ძმის სიძულვილის გამო მიდის, რათა მამამაც არ შეიტყოს არც მისი წასვლის ნამდვილი მიზეზი და არც ესავის განრისხება მის მიმართ. და მოვიდა რა რებეკა ისაკთან, „ჰრქუა: მომეწყინა ცხორებაჲ ჩემი ასულთაგან ქეტის ძეთასა. უკუეთუ მოიყვანოს იაკობ ცოლი ასულთაგან ამის ქუეყანისათა, რომლისა-ღა არს ცხორებაჲ ჩემი?" ().
3. რებეკას გონიერი საბაბი და ისაკის კურთხევა (28:1–11)
შეხედე, რა საპატიო საბაბი იპოვა! როცა ზეციური მარჯვენა გეხმარება, ძნელიციც ადვილი ხდება და მძიმეც მსუბუქი. ვინაიდან მისი განზრახვა ღვთის ნებას შეესატყვისებოდა, ამიტომ ღმერთმაც მის გონებაში ჩადო ყოველივე, რაც მომავალ განგებულებასა და მისი ძის ცხონებას შეწეოდა. „მომეწყინა, — ამბობს, — ცხორებაჲ ჩემი ასულთაგან ქეტის ძეთასა. უკუეთუ მოიყვანოს იაკობ ცოლი ასულთაგან ამის ქუეყანისათა, რომლისა-ღა არს ცხორებაჲ ჩემი?" აქ, ჩემი აზრით, იგი ესავის ცოლების ცუდ ზნეობას გულისხმობს — სწორედ იმას, რომ ისინი მათთვის მრავალი მწუხარების მიზეზი იყვნენ. ზემოთ საღვთო წერილი გვეუბნებოდა, რომ ესავმა ცოლები ქეტელთაგან და ეველთაგან მოიყვანა და „იყვნეს მჴდომ ისაკისა და რებეკასა". სწორედ ამის შეხსენება რომ სურდა ისაკისთვის, რებეკა თითქოს ასე ეუბნება: შენ იცი, რამდენად მომწარა ცხოვრება ესავის ცოლებმა, და როგორ მათი ცუდი ზნეობის გამო ახლა ქეტის ძეთა ყველა ქალიშვილს თვალს არიდებ და მათი გამო მთელი ეს ხალხი მომძულდა. და თუ მოხდა, რომ იაკობმაც მათგან მოიყვანა ცოლი, მაშინ რა იმედი დამრჩება ცხონებისა? „რომლისა-ღა არს ცხორებაჲ ჩემი?" თუ იმათი ატანაც არ შეგვიძლია, და იაკობიც კიდევ იჩქარებს ამ ქვეყნის ქალიშვილთაგან მოიყვანოს ცოლი, მაშინ ჩვენი ცხოვრება დამთავრებულია. ისაკმა, ეს მოისმინა რა და ესავის ცოლთა შეურაცხყოფანი რომ გაახსენდა, „მოუწოდა იაკობს, აკურთხა იგი და ამცნო მას და ჰრქუა: არა მოიყუანო ცოლი ასულთაგან ქანანისათა. არამედ აღდეგ და წარვედ შუამდინარედ, სახიდ ბათოელისა, დედის მამისა შენისა, და მიერ მოიყვანე თავისა შენისა ცოლი, ასულთაგან ლაბანისათა, დედისძმისა შენისათა" (დაბ 28:1–2). და აქ არ შეჩერდა, არამედ, მგზავრობისადმი კიდევ უფრო მეტად განწყობის სურვილით, კვლავ კურთხევას გამოუცხადებს და ეუბნება: „ღმერთმან ჩემმან გაკურთხენ შენ და აღგაორძინენ და განგამრავლენ და იყავ შენ კრებულად ნათესავთა. და მოგეცინ შენ კურთხევაჲ აბრაჰამისი, მამისა ჩემისაჲ, შენ და ნათესავსა შენსა შემდგომად შენსა და დაიმკჳდრენ ქუეყანაჲ ესე მწირობისა შენისა, რომელი მოსცა ღმერთმან აბრაჰამს" (დაბ 28:3–4). შეხედე, როგორ წინასწარმეტყველებს მართალი ყველაფერს წინდაწინ და საკმარის ნუგეშს აძლევს, ისე, რომ წინასწარმეტყველებს დაბრუნებასაც, ქვეყნის მემკვიდრეობასაც, და იმასაც, რომ არა მხოლოდ (შთამომავლობის) სიმრავლემდე მიაღწევს, არამედ ხალხთა კრებულებიც მისი თესლიდან წარმოიშობიან. ეს მოისმინა რა, ძემ მამის ბრძანება აღასრულა და შუამდინარეთში წავიდა ლაბანთან, თავისი დედის ძმასთან. ხოლო ესავმა, როცა ეს შეიტყო, აგრეთვე ისიც, რომ იაკობმა მამის კურთხევასთან ერთად მისგან შეგონებაც მიიღო — ქანაანის ქალიშვილთაგან ცოლი არ მოეყვანა — და შუამდინარეთში წავიდა, — თითქოს თავისი შეცდომის გამოსწორებისა და მამის დამშვიდების სურვილით, ნათქვამია, „მოიყვანა მაელეთ, ასული ისმაელისი, ძისა აბრაჰამისა" () ცოლად — თავის (არსებულ) ცოლებთან ერთად. ხედავ, საყვარელო, რა კეთილგონიერებით ამ სიყვარულსავსე დედამ იხსნა იაკობი საფრთხისგან, საპატიო საბაბი წარუდგინა რა მისი წასვლისთვის; ამასთან, ესავის ბოროტება არ გამოამჟღავნა, მამას (ნამდვილი) მიზეზი არ გაუხსნა, ძეს კი გარემოებისთვის შესაფერის რჩევას აძლევდა, რომ შიშით განწყობილიყო მისი სიტყვების მიღებისადმი, ხოლო მამას შესატყვის აზრებს ჩაუნერგავდა? და მართალიც შეეთანხმა მის სიტყვებს და გაუშვა იაკობი, თავისი კურთხევებით და კურთხევით წარგზავნა.
მაგრამ თუ ინებებთ და ჯერ კიდევ არ მოგბეზრდათ, ვნახოთ, როგორ მიდის იაკობი თავის გზას. თუ ყურადღებით ვიქნებით, აქედანაც არანაკლებ სარგებელს მოვიხვეჭავთ, რადგან მართალ კაცთა მოქმედების წესი თავისთავში ყველაზე დამრიგებლური სიბრძნისმოყვარეობას შეიცავს. მაშ, შეხედე ახლა ამ ჭაბუკს, სახლში გაზრდილს, რომელსაც არასოდეს გამოუცდია არც მგზავრობის სიძნელეები, არც უცხოეთში ცხოვრება, არც სხვა რაიმე შეჭირვებები — შეხედე, როგორ იწყებს თავის მგზავრობას, და ისწავლე მაღალი სიბრძნისმოყვარეობა. „განვიდა, — ნათქვამია, — იაკობ ჯურღმულისა მისგან ფიცისა და წარვიდა ქარრანად. და მიემთხჳა ადგილსა ერთსა და დაიძინა მუნ, რამეთუ დაჰვიდოდა მზე. და მოიღო ლოდი ლოდთაგან მის ადგილისათა და დაიდვა სასთუნალად და დაწვა ადგილსა მას" (დაბ 28:10–11). ხედავ გამოუთქმელ სიბრძნისმოყვარეობას? ხედავ, როგორ მოგზაურობდნენ ძველად? ადამიანი, სახლში გაზრდილი (კვლავ იმავეს ვიტყვი), ისეთი მომსახურებით სარგებლობდა რა, რადგან „კაცი უმანკოჲ, მყოფ სახლსა შინა" — ნათქვამია (), — გზას რომ დაადგა, არც ასატვირთი ცხოველები მოითხოვა, არც ამალა, არც სამგზავრო მარაგი; არამედ გზას ადგება, თითქოსდა უკვე მოციქულურ მაგალითს მისდევდეს. როცა მზე ჩავიდა, იქ დაიძინა, სადაც ღამემ მოუსწრო. „მოიღო, — ნათქვამია, — ლოდი და დაიდვა სასთუნალად". ყურადღება მიაქციე ჭაბუკის მამაკაცურობას: ლოდი სასთუნალად გამოიყენა და შიშველ მიწაზე დაიძინა. სამაგიეროდ, ვინაიდან სიბრძნისმოყვარე სული ჰქონდა, მტკიცე გონება და ყოველგვარი ამქვეყნიური ამაოებისგან თავისუფალი იყო, საოცარი ხილვის ღირსი შეიქნა. ასეთია ჩვენი უფალი: როცა ხედავს კეთილგონიერ სულს, ამჟამინდელზე ცოტათი მზრუნველს, მის მიმართ დიდ განგებულებას გამოიჩენს.
4. იაკობის ხილვა კიბისა და ღვთის აღთქმანი (28:12–19)
მაშ, შეხედე ამ მართალს, რომელიც შიშველ მიწაზე წევს და ხილვას ჭვრეტს, ანუ — უკეთ რომ ვთქვა — თავად ღვთის გამოცხადების ღირსი ხდება. „და ჩუენებასა იხილვიდა, — ნათქვამია, — და აჰა ესერა, კიბენი აღმართებულნი ქუეყანით, რომლისა თავი მიწდომილ იყო ცად და ანგელოზნი ღმრთისანი აღვიდოდეს და გარდამოვიდოდეს მას ზედა. ხოლო უფალი დამტკიცებულ იყო მას ზედა. და თქუა: მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი და ღმერთი ისაკისი მამისა შენისა, ნუ გეშინინ" (დაბ 28:12–13). აქ ყურადღება მიაქციე კაცთმოყვარე ღვთის საოცარ მზრუნველობას. მან იხილა, რომ იაკობმა, დედის რჩევით, ძმისა ეშინოდა რა, ეს მწირობა დაიწყო და მოგზაურობს, როგორც რომელიმე მოხეტიალე, არსაიდან არანაირი ნუგეში არ ჰქონდა, არამედ ყოველივეში ზეციურ შეწევნას იმედად ჰქონდა; და მაშინვე, გზის თავიდანვე, სურს რა მისი მონდომების გამაგრება, ეცხადება მას და ეუბნება: „მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი და ღმერთი ისაკისი მამისა შენისა". მე გავხადე ისე, რომ პატრიარქმაც და შენმა მამამაც ესოდენ დიდ დიდებას მიაღწიეს; ამიტომ „ნუ გეშინინ", არამედ გწამდეს, რომ მე, ვინც მათთვის მიცემული აღთქმები აღვასრულე, ჩემი განგებულებით შენც ღირსვყოფ. ამრიგად, ნუ გეშინია, არამედ მხნე იყავი და, ყოველი შიში მოაშორე, გწამდეს ის, რასაც გეუბნები: ვინაიდან „ქუეყანაჲ ეგე, რომელსა გძინავს, შენ მიგცე და ნათესავსა შენსა, და იყოს ნათესავი შენი, ვითარცა ქჳშაჲ" ზღვისა (დაბ 28:13–14). ნუ იფიქრებ, რომ რაკი ახლა უცხო ქვეყანაში მიდიხარ, იმ მიწას დაკარგავ, სადაც დაიბადე, სადაც აღიზარდე და გაიზარდე. „შენ მიგცე და ნათესავსა შენსა", რომელსაც გავამრავლებ „ვითარცა ქჳშაჲ" ზღვისა, „და განვრცნეს ჩრდილოდ და ბღუარად და აღმოსავლად. და იკურთხეოდიან შენდამი ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი და ნათესავისა შენისა მიმართ" (დაბ 28:14–15).
შეხედე, როგორ წინასწარმეტყველებს ღმერთი ყველაფერს, რაც დიდი ხნის შემდეგ იქნება. ასე ჩვეულებრივ ყოველთამპყრობელი უფალი ყოველი მართლის მიმართ იქცევა: აღთქმებს აძლევს, მაგრამ მაშინვე არ აღასრულებს, არამედ მართალთა მორჩილებასა და სულგრძელობას გამოსცდის, და მხოლოდ ამის შემდეგ აღთქმულს დიდი უხვობით აღასრულებს. ვინაიდან მას მომავალში აღსასრულებელი აღუთქვა, ხოლო მართალი იმჟამინდელ მდგომარეობაში განსაკუთრებულ ნუგეშს საჭიროებდა, შეხედე, როგორ სახიერი მეუფე, მომავლის აღთქმასთან ერთად, იმითაც ანუგეშებს, რასაც ახლა აუწყებს. ნუ იფიქრებ, ეუბნება, რომ მხოლოდ მომავალს გპირდები; არამედ ახლაც „შენ თანა ვარ დაცვად შენდა ყოველსავე გზასა შენსა, ვიდრეცა ხჳდოდი" (). ამიტომ ნუ იფიქრებ, რომ მარტო მოგზაურობ: მე გყავარ მგზავრობის თანამგზავრად; მე გყავარ მთელ გზაზე მცველად, რომელიც ყოველ სირთულეს შეგიმსუბუქებს და მძიმეს მსუბუქს გახდის. შემდეგ, ნუგეშს კიდევ უფრო ამძაფრებს რა, სამშობლოში დაბრუნებასაც წინასწარ აუწყებს. „და მოგაქციო შენ, — ეუბნება, — ამასვე ქუეყანასა". ნუ გეშინია, რომ სამუდამოდ უცხოეთში დარჩები; „მოგაქციო ამასვე ქუეყანასა, რამეთუ არა დაგიტეო, შენ, ვიდრემდე ვჰყო მე იგი, რაოდენსა გეტყოდე შენ" (). არ მიგატოვებ, ეუბნება, არამედ ყველაფერს, რაც აღგითქვი, აღვასრულებ. ვინ შეძლებს ღვთის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობასა და უკიდურეს მოწყალებას ღირსეულად იკვირვოს? შეხედე, რა მრავალი აღთქმა მისცა მართალს და როგორ გაუმხნევა სული. მაგრამ ღვთის კაცთმოყვარეობას რომ გიკვირს, ამ მართლის კეთილგონიერებაც წარმოიდგინე — როგორ მან, ასეთი აღთქმების შემდეგ, ოცი წელი ლაბანთან შრომაში გაატარა, არ დამწუხრებულა და ესოდენ ხანგრძლივი დროისგან არ მოწყენილა, არამედ ყველაფერს სულგრძელად ითმენდა, აღთქმათა აღსრულებას ელოდებოდა და იცოდა, რომ ღვთის მიერ ნათქვამი აუცილებლად აღსრულდება, განსაკუთრებით თუ ჩვენ ჩვენი მხრიდან ვეცდებით, რწმენაც, მოთმინებაც და ჯერ აღუსრულებელ აღთქმათა სრული რწმუნებაც შევიტანოთ, ღვთის მიერ რომ არის მოცემული, თითქოსდა უკვე აღსრულდა. ჭეშმარიტი რწმენა სწორედ იმაშია, რომ ხილულ მოვლენებს ყურადღებას არ მიაქცევ, თუნდაც ისინი აღთქმის საწინააღმდეგოც იყოს, არამედ აღმთქმელის ყოვლისშემძლეობას მიენდო. ჯერ მართლის კეთილგონიერებას შევხედოთ. „და ვითარცა განიღჳძა იაკობ ძილისა მისგან, — ნათქვამია, — თქუა, რამეთუ: არს უფალი ადგილსა ამას და მე არა ვიცოდე. და შეეშინა და თქუა: ვითარ საშინელ არს ადგილი ესე. არა არს სხუაჲ ესე, გარნა სახლი ღმრთისაჲ და ესე ბჭე ზეცისაჲ" (დაბ 28:16–17). ღვთის დიდი კაცთმოყვარეობით შეძრული, მართალი შეშინდა და თქვა: „არა არს სხუაჲ ესე, გარნა სახლი ღმრთისაჲ და ესე ბჭე ზეცისაჲ": ამ ადგილს ახლა ღვთის სახლად მივიჩნევ. ასეთი გამოცხადების ღირსმა და თვით, ასე ვთქვათ, ზეცის კარიბჭე რომ ვიხილე, სამართლიანად აქვე ჯეროვანი მადლობა უნდა აღვავლინო უფლის მიმართ. „აღდგა იაკობ განთიად და აღიღო ლოდი იგი, რომელი ედვა სასთუნალად. და აღმართა იგი ძეგლად და დაასხა ზეთი თავსა ზედა მის ლოდისასა. და უწოდა სახელი ადგილსა მას „სახლი ღმრთისა"" (დაბ 28:18–19). ადრე ეს ადგილი სხვაგვარად იწოდებოდა. ვინაიდან მაღალ საგნებზე ხილვის ღირსი შეიქნა, სურს თავად ამ ადგილის სახელწოდებით გახადოს იგი ხსოვნაღირსი და შორეულ მომავალში ნიშნეული, ლოდი ძეგლად რომ აღმართა და ზეთი დაასხა (ალბათ, მხოლოდ ზეთი ჰქონდა თან, გზაში რომ იმყოფებოდა), სიბრძნისმოყვარეობით აღსავსე ლოცვა აღავლინა კაცთმოყვარე ღვთის მიმართ.
5. იაკობის აღთქმა და ზეციურის ძიების შეგონება (28:20–22)
თუ ინებებთ, მოვისმინოთ წერილის სიტყვებიც: „აღთქუა, — ნათქვამია, — აღთქუმაჲ ახალი და თქუა: უკუეთუ იყოს ღმერთი ჩემ თანა და დამიცვეს მე გზასა მას, რომელსა მე მივალ" (). ვინაიდან უფალმა თქვა: მე შენთან ვარ და დაგიცავ გზაზე, რომელზეც მიდიხარ, ამიტომ ისიც ამბობს: თუ ყველაფერს გააკეთებ, რაც აღმითქვი. შემდეგ თავისი მხრიდანაც სათხოვარს დაუმატებს ასეთი სიტყვებით: „მცეს მე" უფალმა „პური ჭამად და სამოსელი შემოსად" (). არა სიმდიდრესა და არა ზედმეტს ითხოვს, არამედ პურსა და სამოსს — სამოსს სხეულის დასაფარავად, პურს კი აუცილებელი სარჩოსთვის. ყურადღება მიაქციე, როგორ ამ თხოვნით მოციქულურ სულისკვეთებას აღბეჭდავდა. ესოდენ სიბრძნისმოყვარეობით აღსავსე იყო მართლის სული! ის, რასაც ქრისტე ამბობდა: „ნუ მოიგებთ ოქროსა, ნუცა ვეცხლსა... ნუცა ორსა სამოსელსა" (მათ 10:9–10), — ეს მან უკვე იცოდა, ჯერ არავისგან ნასწავლმა, არამედ თავად — ჩვენს ბუნებაში მყოფი მოძღვრისგან, და სურდა უფლისგან მხოლოდ „პური ჭამად და სამოსელი შემოსად" მიეღო. თუ ეს მექნება, ამბობს, უცხოეთში, და შემდეგ უფალმა „მომაქციოს მე ცოცხლებით სახლსა მამისა ჩემისასა", როგორც აღმითქვა, „იყოს უფალი ჩემი ღმერთად ჩემდა. და ლოდი ესე, რომელ აღვდგი ძეგლად, იყოს სახლად ღმრთისა ჩემისა, და ყოვლისაგანი, რაოდენი-რაჲ მომცეს მე. ათეული მივსცე მას" (დაბ 28:21–22). ყურადღება მიაქციე მართლის მადლიერებას! როცა თავის სათხოვარს გამოხატავდა, ძვირფასს ვერაფერს ითხოვდა, არამედ მხოლოდ პურსა და სამოსს; ხოლო, როცა თავად ღვთის წინაშე აღთქმას დებს, იცის რა მისი ნიჭების უხვება, იცის, რომ მისი ნიჭები ჩვენს ყოველგვარ წარმოდგენას აღემატება, ამბობს: „და ლოდი ესე იყოს სახლად ღმრთისა ჩემისა", და ყოველივესგან, შენ რომ მომცემ, „ათეული მივსცე". ხედავ ღვთისმოყვარე განზრახვას? ჯერ არაფერი მიუღია, მაგრამ უკვე ჰპირდება, რომ ყოველივესგან, რაც მიეცემა, მეათედს ღმერთს შესწირავს.
ნუ მოვიძულებთ, საყვარელნო, ნათქვამს, არამედ ყველანი მივბაძოთ ამ მართალს, მივბაძოთ ჩვენ, მადლის ჟამს მცხოვრებნი, რჯულამდე მცხოვრელს, და არ ვითხოვოთ ჩვენი უფლისგან არაფერი ამქვეყნიური. იგი ჩვენს შეხსენებას არ ელოდება, არამედ, თუნდაც არ ვთხოვოთ, თავად მოგვცემს საჭიროს. „რამეთუ მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა" (). მოვისმინოთ მისი, როცა ჩვენს დარწმუნებას ცდილობს და ამბობს: „ეძიებდით პირველად სასუფეველსა ღმრთისასა... და ესე ყოველი შეგეძინოს თქუენ" (). ხედავ, რომ იგი თავად მზადაა თქვენთვის ის მოგცეთ, და დანამატის სახით აღგითქვამთ მის ბოძებას? ამრიგად, ნუ ითხოვ, როგორც მთავარს, იმას, რაც დანამატად უნდა მიიღო. ნუ ავურევთ წესრიგს, არამედ ჯერ ის ვეძიოთ, რაც მან გვამცნო, რათა სხვაც მივიღოთ. ამიტომ უფალმა ლოცვის სიტყვებშიც, ჩვენთვის წესებისა და საზღვრების დასადგენად, რომლებამდეც ჩვენი ამქვეყნიურ საგნებზე თხოვნები უნდა ვრცელდებოდეს, ყოველი სიბრძნით აღსავსე ეს სიტყვები გვიბრძანა ვთქვათ: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს" () — ანუ დღევანდელი საზრდო. სწორედ ამაზე ის მართალიც, თუმცა ეს სიტყვები ჯერ არ ჰქონდა მოსმენილი, ლოცულობდა და ამბობდა: „მცეს მე პური ჭამად და სამოსელი შემოსად". ამრიგად, ნუ ვითხოვთ მისგან სხვა ამქვეყნიურს. სრულიად შეუფერებელია ასეთი უხვისა და ასეთი ყოვლისშემძლეობის მქონისგან იმის თხოვნა, რაც ამ ცხოვრებასთან ერთად ინგრევა და მრავალ ცვლილებასა და შემთხვევითობას ექვემდებარება. ხოლო ასეთია ყველაფერი ადამიანური: სიმდიდრეს თუ მიუთითებ, თუ ძალაუფლებას, თუ ადამიანურ დიდებას. წარუვალს ვითხოვოთ, დაულევადს, ცვალებადობას დაუქვემდებარებელს. და ჩვენი უფლის სახიერების მცოდნელნი, ნუ ვიფიქრებთ ამჟამინდელზე, არამედ ყოველი ჩვენი ძალისხმევა და სურვილი ზეციურისკენ მივმართოთ. თუ იგი „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა", მით უმეტეს არ უგულებელყოფს ბოროტებისგან განშორებულთ, სიცრუისგან მოქცეულთ, არამედ განსაკუთრებული განგებულებით ღირსყოფს მათ და ყოველივეში თავის მზრუნველობას გამოიჩენს. ამის მცოდნენი, საყვარელნო, ვირწმუნოთ ღვთის აღთქმები და ნუ მოვიქცევით მისი მცნებების საწინააღმდეგოდ. რაც ჩვენს ამჟამინდელ საქმეებს შეეხება, ამაში ჩვენ ვერაფრით განვსხვავდებით ურწმუნოთაგან. თუ იგი მომავალს აღგვითქვამს, ჩვენ კი არ გვსურს ამისკენ სწრაფვა და ამჟამინდელს ვეწებებით, მაშინ სხვა რა ურწმუნოების მტკიცებულება გვინდა, როცა თავად საქმეები ასე ნათლად მოწმობენ? და კვლავ, თუ იგი გვამცნებს, არაფერი ვითხოვოთ მისგან დროებითი და ამქვეყნიური სიკეთეებიდან, არამედ სხვა ვეძიოთ, ჩვენ კი, პირიქით, მისკენ მიმართულნი, იმას ვეძიებთ, რისი ძებნაც გვამცნო არ ეძიეთო, და არ ვეძიებთ იმას, რისი ძებნაც გვიბრძანა? და ასე ვიქცევით, ასე უზრუნველად ვაწყობთ ჩვენს ცხოვრებას, მშვიდსა და თანალმობიან უფალს ვარისხებთ, თითქოს გვავიწყდება ჩვენი საქმეები, და მისი ჩვენზე რისხვის მიზეზებს ვეძიებთ — რატომ გვტოვებს ხშირად, როცა სხვადასხვა განსაცდელში ვვარდებით — და ჩვენი ცოდვების სიმძიმეზე არ ვფიქრობთ, ნებაყოფლობით თვითმოტყუებას მივეცემით. ამიტომ გევედრებით: ეს ყველაფერი მოვაშოროთ და არაფერი ვამჯობინოთ ჩვენს საკუთარ ცხონებას. „რამეთუ რაჲ სარგებელ ეყოს კაცსა, უკუეთუ სოფელი ყოველი შეიძინოს და სული თჳსი იზღვიოს?" (). ზედმეტი სიმდიდრე გლახაკებზე გავანაწილოთ; ყოველივეში დიდი სიბრძნისმოყვარეობა გამოვიჩინოთ დიდებისმოყვარეობის შეურაცხყოფით, ადამიანური სიამაყის დამცრობით, ერთმანეთის მიმართ სიყვარულის გამოვლენით, რათა აქაური და მომავალი სიკეთენი მოვიპოვოთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.