📋 სარჩევი
„და იქმნა დღეთა შინა აქაზისთა და იოათამისთა ძისა ოზიასთა, მეფისა იუდაჲსთა“ ().
1.
რაც მრავალჯერ მითქვამს, ამას ახლაც ვიტყვი: ძველად წინასწარმეტყველებები იმისთვის კი არ ხდებოდა, რომ იუდეველებს უბრალოდ მომავალი გაეგოთ, არამედ იმისთვის, რომ როცა ამას შეიტყობდნენ, აქედან სარგებელი მიეღოთ: მუქარის შიშით უფრო გონიერნი გამხდარიყვნენ, სიკეთეთა აღთქმით კი სათნოების საქმეში უფრო გულმოდგინენი, რადგან ორივე მხრიდან სწავლობდნენ ღვთის ძალასაც და მათდამი მის მზრუნველობასაც. სწორედ ამ მიზეზით ითქმებოდა წინასწარ ის, რაც ითქმებოდა: რათა არ ეფიქრათ, თითქოს მომხდარი უბრალოდ და შემთხვევით მოდიოდა, ბუნების რაღაც თანმიმდევრობით ან საქმეთა დინებით, არამედ სცოდნოდათ, რომ ეს ორივე ზემოდან და ღვთის განჩინებით ხდება; ეს კი მათ უდიდესად ეხმარებოდა ღვთის შემეცნებაში. მაგრამ, როგორც ადრე უკვე გითხარით, წინასწარმეტყველებას მტკიცებულება იმავე ჟამს არ ჰქონდა: სიტყვები მაშინ ითქმებოდა, საქმეები კი მრავალი დროის შემდეგ უნდა აღსრულებულიყო. ამიტომ, რადგან მსმენელთაგან ზოგი ხშირად წინასწარ მიდიოდა ამ ცხოვრებიდან და ნათქვამის თანმიმდევრობით განსჯა აღარ შეეძლო, იხილე, რას აკეთებს და როგორ მოქმედებს ღმერთი. ღმერთი ერთ წინასწარმეტყველებას სხვა წინასწარმეტყველებებს უკავშირებს: შორეულ წინასწარმეტყველებებს უფრო ახლო წინასწარმეტყველებას უერთებს, ანუ იმას, რაც მათ თაობაში მოხდა, და ამით დიდი ხნის შემდეგ მოსახდენთა უდიდეს მტკიცებულებას აძლევს. სახარებებში კი ღმერთი ამ სარგებლის სახეს სხვაგვარადაც განაგებს: სასწაულებს წინასწარმეტყველებებს უკავშირებს და ერთს მეორით ამტკიცებს.
რას ვამბობ, მაგალითად? ერთხელ მას კეთროვანი მიუახლოვდა და განიწმინდა; მის შემდეგ კვლავ ასისთავის მსახურიც განთავისუფლდა იმ მძიმე სნეულებისგან; ეს დიდი ნიშნები იყო, მაგრამ ქრისტე მაინც ნიშნებზე არ შეჩერდა, არამედ წინასწარმეტყველებაც დაურთო. რადგან ასისთავმა ის საკვირველი და დიდი რწმენა გამოაჩინა, რომლითაც მსახური სნეულებისგან გაათავისუფლა, ქრისტემ ამას დაურთო და თქვა: „მრავალნი აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან მოვლენ და აბრაამთან, ისააკთან და იაკობთან ერთად დასხდებიან, ხოლო სასუფევლის ძენი გარეთ განიდევნებიან“ ()1. ამას კი მაშინ ამბობდა, როცა წინასწარ აუწყებდა წარმართთა მოწოდებასაც და იუდეველთა განგდებასაც; ეს ახლა საქმით აღსრულდა და ყველასთვის მზეზე უფრო ცხადად ჩანს, მაგრამ მაშინ ჯერჯერობით გაურკვეველი იყო და ურწმუნოთათვის ადვილად მისაღები არ გახლდათ. სწორედ ამიტომ მაშინ აღსრულებული ნიშანი წინმსწრებად მოვიდა და ამის შემდეგ მოსახდენისადმი დიდ ნდობას წინასწარ ამზადებდა; ასევე თვით წინასწარმეტყველებაც, რომელიც ახლა საქმეებში ჩანს, მაშინ მომხდარ ნიშანს დიდ დამტკიცებას აძლევს. რადგან რას იტყოდა ურწმუნო? ნუთუ იმას, რომ კეთროვანი არ განწმენდილა? დაე, წინასწარმეტყველების ჭეშმარიტება იხილოს და მისგან ნიშანსაც ერწმუნოს.
ხოლო მაშინდელი იუდეველები რას იტყოდნენ? ნუთუ იმას, რომ რასაც წინასწარ ამბობს, ჭეშმარიტი არ არის? დაე, იხილონ კეთროვანი, რომელიც იწმინდება, და იმაზე მომხდარიდან მომავალსაც ნუ დაეჭვდებიან: მაშინდელნი წინასწარმეტყველების უდიდეს საწინდრად ნიშანს იღებდნენ, ახლანდელნი კი ნიშნის უდიდეს საწინდრად წინასწარმეტყველებას. ხედავ, როგორ მტკიცდება ერთი მეორით? ამას ძველ აღთქმაშიც ნახავდა ვინმე. რადგან, როცა იერობოამი იმ მძიმე მძვინვარებაში ჩავარდა და ოქროს ხბოები აღმართა, წინასწარმეტყველი მივიდა, მომავალიც წინასწარ გამოაცხადა და მაშინვე ნიშანიც მისცა. რათა არავის დაეეჭვებინა ის, რაც სამასი წლის შემდეგ უნდა მომხდარიყო, მან საკურთხეველი გახეთქა, მასზე არსებული ცხიმოვანი შესაწირავი გადმოღვარა და მეფის ხელი გაახმო; ამით თვალწინ მომხდარისგან დიდი ხნის შემდეგ მოსახდენთა ცხად მტკიცებულებას აძლევდა. ასეთ მრავალ რამეს ნახავდა ვინმე ახალშიც და ძველშიც, რადგან ღმერთი მრავალგვარად განაგებს ჩვენს ცხონებას. ეს სწორედ აქაც მოხდა, თანაც უფრო მეტი სიუხვით; რადგან ღმერთმა მხოლოდ ნიშანი კი არ მისცა, არამედ წინასწარმეტყველება და ნიშანი ერთად შეკრა.
მაგრამ, რათა ნათქვამი უფრო ცხადი გახდეს, თვით ისტორიას ზედმიწევნით მივყვეთ. „და იქმნა დღეთა შინა აქაზისთა და იოათამისთა ძისა ოზიასთა, მეფისა იუდაჲსთა, აღმოვიდა რაასონ, მეფე არამისა და ფაკე, ძე რომაელისი, მეფისა ისრაჱლისა, იერუსალჱმსა ზედა ბრძოლად მისსა, და ვერ შეუძლეს გამოღება მისი“ (). და კიდევ: „და მითხრობილ იქმნა სახლისა მიმართ დავითისისა თქუმითა: შეერთჴმავდა არამ ეფრემის თანა“ (). ნათქვამი, ერთი მხრივ, ისტორიაა და საქმეთა თხრობა; მაგრამ გონების მქონე და მახვილად მხედველი ადამიანი აქედანაც დიდ სარგებელს მოიმკის, რადგან ღვთის დიდ სიბრძნესა და იუდეველთა მიმართ მის მზრუნველობას შეიცნობს. რადგან ღმერთმა არც თავიდანვე შეაკავა ომი და არც მაშინ დაუშვა, როცა იგი მოვიდა, რომ ქალაქი დაეპყრო. მან სიტყვებით წარმოთქმულ მუქარას ადგილი მისცა, მაგრამ მისი რეალური განცდა აღკვეთა: ერთდროულად მათ აღვიძებდა და უდებებისგან ათავისუფლებდა, და თან საკუთარ ძალას აჩვენებდა, რომ მას შეუძლია, თვით მაშინაც კი, როცა საშინელებანი დასასრულამდე მივა, საფრთხეში ჩავარდნილნი უვნებლად დაიცვას, თითქოს ამ საშინელებებს დასაწყისიც კი არ მიეღოთ. ამის მოქმედ ღმერთს მრავალ ადგილას შეიძლება ვხედავდეთ: მაგალითად, ბაბილონის ღუმელში, ლომთა ორმოში და სხვა უთვალავ საქმეში. რადგან ესენიც მოვიდნენ და ალყა შემოარტყეს; კედლებსაც შეეხნენ და შიგნით მცხოვრებთა გონებაც შეაძრწუნეს, მაგრამ ამის იქით ვერაფერი შეძლეს.
2.
აქედანაც შეიძლება ათი ტომის ურჯულოების დანახვა: არა მხოლოდ იმით, რომ შინაომობა აირჩიეს და ძმებს აუჯანყდნენ, არამედ იმითაც, რომ უცხოტომელებსა და სხვა მოდგმის ხალხს შეუერთდნენ; ისინი, ვისაც მათთან უბრალო ურთიერთობაც არ ჰქონდათ ნებადართული, მოკავშირეებს უწოდებდნენ, მათთან ერთად იკრიბებოდნენ და ქალაქის წინააღმდეგ დგებოდნენ. რადგან უცხოტომელი რაასონი დედაქალაქის წინააღმდეგ აამხედრეს. და ბრძოლის გარემოებანი არათანაბარი იყო. რადგან მათ მხარეს იყო ურიცხვი სიმრავლე, ქალაქები, ერები და საზოგადოებები; აქ კი ამათგან არაფერი იყო, არამედ ერთი ქალაქი, დედაქალაქი, რათა ღვთის ძალა მით უფრო აშკარად გამოჩენილიყო. როცა არავინ იარაღს არ ამოძრავებდა, გარეთაც არ გადიოდა და საბრძოლველად არ ეწყობოდა, იმათ ეს ბოროტი წამოწყებანი ხელიდან ეცლებოდათ. რადგან, ამბობს, „და ვერ შეუძლეს გამოღება მისი“ (). თუმცა რა უშლიდა ხელს? სხვა არაფერი, გარდა ღვთის ხელისა, რომელიც მათ უხილავად უკუაგდებდა. მაგრამ, როგორც ვთქვი, ომი უკუაგდო, შიში კი მაშინვე არ მოუცილებია.
რადგან, ამბობს, „და მითხრობილ იქმნა სახლისა მიმართ დავითისისა თქუმითა: შეერთჴმავდა არამ ეფრემის თანა“ (). და კვლავ: „და განჰკრთა სული მისი და სული ერისა მისისა“ (). როცა ღმერთი რამე საკვირველის გაკეთებას აპირებს, სასწაულს მაშინვე არ მოავლენს; ჯერ მათ, ვისაც ამ სიკეთით სარგებლობა ელით, საშინელებათა შეგრძნებაში ტოვებს, რათა ამ საშინელებათაგან გათავისუფლების შემდეგ არავითარი უმადურობა არ გამოაჩინონ. რადგან ადამიანთა უმრავლესობა გათავისუფლების შემდეგ განსაცდელებს ივიწყებს: ზოგი ამპარტავნებისგან, ზოგი კი უდებებისგან; ან, თუ არ ივიწყებს, მიღწევებს საკუთარ თავს მიაწერს. ამიტომ ღმერთი ჯერ მათ მწუხარებათა ქვეშ შერყევას მიუშვებს და შემდეგ აძლევს შემაწუხებელთაგან თავისუფლებას; სწორედ ეს გააკეთა აქაც. მიუშვა, რომ მათი გულები შეძრწუნებულიყო; მიუშვა, რომ დიდ შეჭირვებაში შესულიყვნენ, და მაშინ მოუტანა გამოხსნა. ეს დიდ დავითთანაც გააკეთა. რადგან ღმერთი დავითის საბრძოლო წყობაში გამოყვანას და მისი ხელებით იმ ბრწყინვალე ძლევის ნიშნის აღმართვას აპირებდა, ეს ომის დასაწყისშივე არ გააკეთა. ჯერ ორმოცი დღე მიუშვა, რომ შიშს ისინი დაეთრგუნა; და როცა თავიანთი ხსნის იმედი დაკარგეს, ბარბაროსი ათასგვარად შეურაცხყოფდა მათ, და მაინც ვერავინ გაბედა წამოდგომა და მოწინააღმდეგესთან შებრძოლება. მაშინ კი, სწორედ მაშინ, როცა მათი დამარცხება აღიარებული და უძლურება აშკარა გახდა, ჭაბუკი ომში გამოიყვანა და ის საკვირველი გამარჯვება აღასრულა. თუ ამ ყოველივესა და მათი უძლურების ასეთი დიდი დადასტურების შემდეგაც გადარჩენილი მეფე შურისა და ღვარძლისგან იდნებოდა, დავითს მახეს უგებდა, მთლიანად ამ ვნების ტყვე გახდა და კეთილისმყოფლის მიმართ უმადური გამოჩნდა, მაშინ, ღმერთს რომ ასე დიდი მხილება არ მიეცა როგორც მისი, ისე მთელი ბანაკის სიმხდალისა, რას არ გააკეთებდა? სწორედ ამას იხილავს კაცი მრავალ სხვა ადგილასაც, რომ ღმერთი ასე მოქმედებს; ეს ხდება აქაც.
რადგან ომის დასრულებასა და მათ მწუხარებათაგან გათავისუფლებას აპირებს, ჯერ უშვებს, რომ განსაცდელთა სიმძიმე იგრძნონ. რადგან, ამბობს, „და განჰკრთა სული მისი და სული ერისა მისისა ვითარსახედ ოდენ მაღნარსა შინა ხე შეირყიოს ქარისა მიერ“ (). ესეც წინასწარმეტყველების თვისებაა: მათი დაფარული შინაგანი მდგომარეობა ცხადად წარმოაჩინოს. რადგან წინასწარმეტყველება თითოეულის გონების მდგომარეობას განგვიმარტავს და სიცხადისთვის სახესაც ურთავს, რათა შეჭირვების სიმძაფრე გვიჩვენოს. რადგან, ამბობს, მათი სული შეირყა, გონებრივი სიმტკიცე დაეცა, ხსნის იმედი გადაიწურეს, ეგონათ, უკიდურეს გასაჭირში იყვნენ, არაფერს კეთილს ელოდნენ და თითოეულს საკუთარივე ზრახვები ღალატობდა. მაშ, რას აკეთებს ღმერთი? წინასწარ აუწყებს გათავისუფლებას და შემდეგ ახორციელებს მას, რათა ქალაქის თავისუფლება კვლავ სხვას არ მიაწერონ; და აგზავნის წინასწარმეტყველს, რომელიც მომავალს წინასწარ აცხადებს. რადგან, ამბობს, „და თქვა უფალმან ესაიას მიმართ: გამოვედ შემთხუევად აქაზისსა შენ და დაშთომილი იასუთ, ძე შენი, საბანელსა თანა ზენასა, გზისა აგარაკისა მმურკნველისასა“ (). „და არქუ მას: დაიცევ დაწყნარებულად და ნუ გეშინინ, ნუცა მოუძლურდებინ სული შენი ორთაგან შეშათა, მუგუზთა ამათ მკუმოლვარეთა, რამეთუ ოდეს რისხვა გულისწყრომისა ჩემისა იქმნეს, კუალად განეკურნო“ ().
რას ნიშნავს: „გამოვედ შემთხუევად“ ()? შიშისა და შეჭირვების გამო მეფე ვერ წყნარდებოდა, სახლში დარჩენასაც ვერ ითმენდა; არამედ, რაც ალყაშემორტყმულებს ჩვეულებრივ ემართებათ, გამუდმებით გადიოდა, კედლებს ათვალიერებდა, კარიბჭეებთან ჩერდებოდა, იკვლევდა და ჩხრეკდა, როგორ იყო მტერთა საქმეები მოწყობილი. ამიტომ ამბობს: „გამოვედ შემთხუევად“ (). ხოლო რას ნიშნავს: „შენ და დაშთომილი იასუთ, ძე შენი“ ()? ებრაელთა ენაზე იასუბი ეწოდება მოქცევასაც და ცხოვრების წესსაც. ამიტომაც იესემ, როცა დავითს აგზავნიდა, თქვა: „და მათ იასუბს მიიღებ“ ()2; ესე იგი, მათ ცხოვრებას შემატყობინებ და იმასაც, რას საქმიანობენ და როგორ ცხოვრობენ.
3.
აქაც, მაშასადამე, ვფიქრობ, წინასწარმეტყველს ებრძანება, თან ბევრი ხალხი წაიყვანოს, რათა, როცა მოვლენები აღსრულდება, მეფეს უმადურობის საბაბი არ ჰქონდეს, თითქოს წინასწარმეტყველისგან ამ ყოველივეს შესახებ არაფერი გაეგონოს. მაშ, რასაც ამბობს, ესაა: „გამოდი შესახვედრად, შენ და შენთან ერთად დაბრუნებულნი, ხალხისგან დარჩენილნი“ ()3. ნუ გაგიკვირდება, თუ ხალხს მის ძედ უწოდებს; რადგან ცოტა ქვემოთ ამბობს: „აჰა, მე და ყრმანი, რომელნი მომცნა მე ღმერთმან“ (). რადგან წმინდანები მამების ადგილს იკავებდნენ და იმ ხალხისადმი სიყვარულითა და მზრუნველობით ბუნებით მამებსაც კი ჩრდილავდნენ. „დარჩენილებს“ კი იმიტომ ამბობს, რომ მრავალი მტრებმა წაასხეს.
„გზისა აგარაკისა მმურკნველისასა“ (). ესეც დიდ სირთულედ მეჩვენება: თუ ისინი შიგნით იყვნენ გამოკეტილნი, ალყაში მოქცეულნი და გამოხედვასაც ვერ ბედავდნენ, როგორ ჩანდნენ კარიბჭეთა გარეთ? რადგან ეს გზა ახლა კედლების გარეთ ჩანს. მაშ, რა არის ამ სირთულის გადაწყვეტა? იმით, რომ ძველად ქალაქს სხვა კედელი ერტყა; რადგან ქალაქს ორმაგი კედლები ჰქონდა, და ამის დანახვა სხვა წინასწარმეტყველიდან ადვილად შეუძლიათ მათ, ვისაც ყურადღებით დაკვირვება სურს.
მაშასადამე, გამოსვლის შემდეგ მათ დაცემულ სულისკვეთებას აღადგენს და უბრძანებს, მომავლის გამო გამხნევდნენ. რადგან ამბობს: „დაიცევ დაწყნარებულად და ნუ გეშინინ“ (); და მეფეებს შეშის მუგუზლებს უწოდებს, ერთდროულად მათ სიმძაფრესაც აჩვენებს და იმასაც, რომ მათი დამარცხება ადვილია. სწორედ ამიტომ დაურთო სიტყვა „მკუმოლვარეთა“ (), ესე იგი, ისინი უკვე ახლოს არიან ჩაქრობასთან. შემდეგ, რათა აჩვენოს, რომ თავდასხმა მათი ძალით კი არ მოხდა, არამედ მისი დაშვებით, ამბობს: „რამეთუ ოდეს რისხვა გულისწყრომისა ჩემისა იქმნეს, კუალად განეკურნო“ (). „არამის ძისა და რომაელის ძის გამო, რადგან ეფრემმა და რომაელის ძემ შენ წინააღმდეგ ბოროტი განზრახვა განიზრახეს და ამბობდნენ: ავიდეთ იუდეაში, ბოროტი ვუყოთ მას, მოთათბირების შემდეგ ისინი ჩვენკენ მოვაქციოთ და მასზე ტაბეელის ძე ვამეფოთ“ ()4. „ამათ იტყჳს უფალი საბაოთ: არა დაადგრეს განზრახვაჲ ესე, არცა იყოს; არამედ თავი არამისსა - დამასკოჲ და თავი დამასკოსა - რაასინ“ (). „არამედ სამეოცთადახუთთა წელიწადთა ზე მოაკლდეს მეფობა ეფრემისი ერისაგან“ (). „და თავ ეფრემისსა სომორონ და თავ სომორონისსა - ძე რომაელისი“ (). „და უკეთუ არა ირწმუნოთ, არცა გულისხმა-ჰყოთ“ ().
კვლავ წინასწარმეტყველი წინასწარმეტყველების უდიდეს მტკიცებულებას იძლევა. რადგან შიშმა ისინი შეარყია, საშინელებანი თვალწინ ედგათ, სიკეთენი კი იმედში იყო და ყოველ მოლოდინს აღემატებოდა, ხოლო მსმენელნი რწმენაში მეტად მტკიცენი არ იყვნენ, იხილე, რას აკეთებს. მომავალში აღსასრულებელ მოვლენათა უდიდეს ნიშანს იძლევა: მტრების განზრახვებს სააშკარაოზე გამოაქვს. რადგან ამბობს მათ განზრახვას, რომლითაც ქალაქზე გაილაშქრეს, იმასაც, რა უთხრეს ერთმანეთს, და იმასაც, რა შეთანხმებით დაბრუნდნენ; და აჩვენებს, რომ საქმე ან ღალატი იყო - რადგან ამბობს: „შეზრახებულთა მათთა მოვაქცინეთ იგინი ჩუენდამო“ () - ან ისინი დიდი უგუნურებით იყვნენ დამთვრალნი და ფიქრობდნენ, რომ ქალაქის ასაღებად არც იარაღი სჭირდებოდათ, არც საბრძოლო წყობა და შეტაკება. ამბობდნენ: საკმარისია, მხოლოდ გამოვჩნდეთ და დაველაპარაკოთ, ყველა ტყვედ წავიყვანოთ და წავიდეთ. შემდეგ, როგორც ამპარტავნებს სჩვევიათ, ამ იმედით გაბერილნი მეფეზეც თათბირობენ, თითქოს ქალაქი უკვე აღებული ყოფილიყოს, და იმაზეც, ვინ უნდა დაეყენებინათ დედაქალაქის თავზე.
და მათი საქმეები ასეთი იყო, ამბობს; ღმერთის საქმეები კი ყველა მათგანს აუქმებდა. ამიტომაც დაურთო: „ამათ იტყჳს უფალი“ (); და აქ არ შეჩერდა, არამედ დაუმატა: „საბაოთ“ (). რადგან როცა რაიმე დიდის გამოცხადებას აპირებს, ღმერთის ძალას ახსენებს, ზენა მეუფებასაც და იმ საკვირველ და უჩვეულო ხელმწიფებასაც. მაშ, რას ამბობს ღმერთი? „არა დაადგრეს განზრახვაჲ ესე, არცა იყოს; არამედ თავი არამისსა - დამასკოჲ“ (). მისი მმართველობა, ამბობს, მისი ძალაუფლება დამასკოში შეჩერდება და უფრო შორს აღარ წავა. „და თავი დამასკოსა - რაასინ“ (). დამასკოს მთავარიც, ამბობს, და მისი მპყრობელიც რაასინი იქნება; ესე იგი, თავის საზღვრებში დარჩება და საკუთარ ძალას მეტს ვეღარ შემატებს. „არამედ სამეოცთადახუთთა წელიწადთა ზე მოაკლდეს მეფობა ეფრემისი ერისაგან“ ().
4.
ჭეშმარიტების უდიდესი მტკიცებულება კი ის არის, როცა წინასწარმეტყველები დროებსაც წინასწარ ამბობენ და მათ, ვისაც წინასწარმეტყველების ძალის ზედმიწევნით გამოკვლევა სურს, ამის შესაძლებლობას აძლევენ. ახლა, ამბობს, ისინი ქალაქს გაეცლებიან; სამოცდახუთი წლის შემდეგ კი მთელი ერი დაიღუპება, ისრაელის სამეფო გაქრება, მტრები შეიპყრობენ მათ და ყველას გადაასახლებენ. ახლა კი, იმ დატყვევებამდე, საკუთარ სამფლობელოებზე მეტს ვერაფერს მიიღებენ. რათა მეფემ, როცა გაიგებს, რომ სამოცდახუთი წლის შემდეგ დაიღუპებიან, თავის თავს არ უთხრას: „მაშ რა?“ თუ ახლა შეგვიპყრობენ და მაშინ დაიღუპებიან, ჩვენ რა სარგებელი გვაქვს? გამხნევდი, ამბობს, ახლანდელი საფრთხეების გამოც. რადგან მაშინ ისინი სრულიად დაეცემიან, ახლა კი საკუთარ სამფლობელოებზე მეტს ვერაფერს დაიკავებენ. ხოლო „და თავ ეფრემისსა სომორონ“ (), ანუ ათი ტომისა, სამარია იქნება, რადგან იქ ჰქონდათ მათ სამეფო; და უფრო შორს არ გავრცელდება; სამარიის თავი კი ისრაელის მეფე იქნება. რასაც დამასკოელზე ამბობდა, აქაც იმასვე აჩვენებს: იმაზე მეტს ვერაფერს მიიღებენ, რასაც ახლა ფლობენ. შემდეგ, რადგან ისეთი საქმეები თქვა, რომლებიც ადამიანურ მსჯელობას აღემატებოდა, მსჯელობათა მიმდევრობაზე მაღლა იდგა და ნათქვამი წინასწარმეტყველება იყო, მართებულად დაურთო: „და უკეთუ არა ირწმუნოთ, არცა გულისხმა-ჰყოთ“ (). ნუ ეძებ, ამბობს, როგორ და რა გზით მოხდება ეს; რადგან მოქმედი ღმერთია, შენ კი მხოლოდ რწმენა გჭირდება, და მოქმედის ძალას შეიცნობ; ნათქვამის მთელი მტკიცებულება უკვე მიიღე.
ამიტომ წინასწარმეტყველი დავითიც ამბობდა: „ვირწმუნე, ამიტომაც ვილაპარაკე“ ()5. პავლემაც მართებულად აიღო ეს გამონათქვამი, უფრო დიდ საქმეებზე გაავრცელა და თქვა: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ, ვითარცა წერილ არს: მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე, და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ“ (). რადგან თუ ძველ საქმეთა შესაცნობადაც რწმენა იყო საჭირო, რომლებიც ახალი აღთქმის საქმეებს იმდენად ჩამორჩება, რამდენადაც მიწა ცას, მით უფრო საჭიროა რწმენა ასეთი მაღალი რწმენითი სწავლებების შესაცნობად, რომლებიც არასოდეს არავის გონებაშიც კი არ მოსვლია. სწორედ ამას თვითონაც აჩვენებდა, როცა ამბობდა: „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა“ (). „და შესძინა უფალმან სიტყვად აქაზისსა მეტყუელმან: ითხოვე თავისა შენისა სასწაული უფლისა მიერ ღმრთისა შენისა, სიღრმედ მიმართ, ანუ სიმაღლედ მიმართ“ (). ახაზის პასუხი კი ასეთი იყო: „და თქვა აქაზ: არა ვითხოო, არცა განვცადო უფალი“ (). ესაიას სიტყვა ასეთია: „და თქვა ისაიამან: ისმინეთ აწ, სახლო დავითისო! ნუ მცირესა ღუაწლსა მიატყუებთ კაცთა“ (). „და ვითარ უფალსა მიატყუებთ ღვაწლსა?“ (). „ამისთჳს თჳთ უფალმან მოგცეს სასწაული თქვენ“ (). „აჰა, ქალწულმან მუცლად-იღოს და შვეს ძე და უწოდონ სახელი მისი ემმანუილ“ ().
დიდია ღვთის დამდაბლება და დიდია მეფის უმადურება. მას ხომ, როცა წინასწარმეტყველს მოუსმენდა, ნათქვამზე არაფერში უნდა შეეტანა ეჭვი; ხოლო თუ მაინც ეჭვი შეჰქონდა, სასწაულის მიღების შემდეგ მაინც უნდა ერწმუნა, როგორც ბევრმა იუდეველთა შორის გააკეთა. რადგან ღმერთმა, კაცთმოყვარემ, ამაზეც არ თქვა უარი: ხშირად მიეცა სასწაული გონებით უფრო უხეშთათვის, მიწაზე თრეულთათვის და მიწას მიჯაჭვულთათვის, როგორც გედეონის შემთხვევაში მოიქცა. რადგან ახაზი ყველაზე ნაკლული და მეტისმეტად უხეში იყო, იხილე, სადამდე ჩამოდის კვლავ ღმერთი. თვითონ ღმერთი იზიდავს მას და სასწაულის თხოვნისკენ უბიძგებს; და ესეც მცირე სასწაული არ იყო: მისი დაფარული აზრების მხილება, მთელი მისი განზრახვის შუაში გამოტანა და მთელი მისი თვალთმაქცობის გამოაშკარავება. რადგან წინასწარმეტყველმა თქვა: „ითხოვე თავისა შენისა სასწაული უფლისა მიერ ღმრთისა შენისა“ (), ის კი, თავი მეტისმეტად მორწმუნედ მოჰქონდა და ამბობდა: „არა ვითხოო, არცა განვცადო უფალი“ (), იხილე, როგორი დიდი სიმკაცრით მოაქვს წინასწარმეტყველს მჭრელი პასუხი; და მართებულადაც, რადგან თვალთმაქცობის დამტკიცების შემდეგ ბრალდებას უფრო ამძიმებს. სწორედ ამიტომ მას პასუხის ღირსადაც არ მიიჩნევს, არამედ ხალხისკენ ბრუნდება და ამბობს: „ისმინეთ აწ, სახლო დავითისო! ნუ მცირესა ღუაწლსა მიატყუებთ კაცთა“ (). „და ვითარ უფალსა მიატყუებთ ღვაწლსა?“ ().
ნათქვამი ბუნდოვანია; ამიტომ საჭიროა გამონათქვამის ზედმიწევნით გაშლა. რადგან რასაც ამბობს, ასეთი რამ არის: განა ჩემი სიტყვებია? განა ჩემი განჩინებაა? თუ ადამიანებისადმი უბრალო და უმიზეზო უნდობლობაც მძიმეა და ბრალდების ღირსი, მით უფრო მძიმეა ღვთისადმი უნდობლობა. ამრიგად, „სიძნელის შექმნა“ სხვა არაფერია, თუ არა უნდობლობა. ეს კი, ამბობს, განა მცირე ბრალდებაა? განა რიგითი ბრალდებაა ადამიანებისადმი უნდობლობა? თუ ეს მძიმეა, მით უფრო მძიმეა ღვთისადმი უნდობლობა.
5.
ამასაც იმიტომ ამბობდა, რათა ყველამ იცოდეს, რომ წინასწარმეტყველი უცდომელი დარჩა: მსჯავრი ნათქვამი სიტყვებით მოტყუებულს კი არ გამოჰქონდა, არამედ აქაზის გონებაში არსებულის მიხედვით. ეს ქრისტემაც მრავალგზის გააკეთა სახარებებში. რადგან ვიდრე სასწაულებიდან მომდინარე მტკიცებულებას მისცემდა, იუდეველთა ბოროტებას, რომელიც მათ გონებაში დუღდა, შუაში გამოიტანდა და ამით არცთუ მცირე ნიშანს იძლეოდა; ასე მოიქცა, მაგალითად, განრღვეულის შემთხვევაშიც. რადგან, როცა მას უთხრა: „ნუ გეშინინ, შვილო, მიგეტევნენ შენ ცოდვანი შენნი“ (), ისინი კი თავის გულში ამბობდნენ: „ესე გმობს“ (), მან, ვიდრე განრღვეულს განამტკიცებდა, თქვა: „რაჲსა თქუენ ბოროტსა ჰზრახავთ გულთა შინა თქუენთა?“ () ამით ქრისტე ღმრთეების უდიდეს საბუთს იძლეოდა: გონების დაფარულის ცოდნას. რადგან ამბობს: „რამეთუ შენ მხოლომან იცნი გულნი ყოველთა ძეთა კაცთანი“ (). დავითიც კვლავ ამბობს: „რომელი განიკითხავ გულსა და თირკმელთა, ღმერთო მართალო“ (). ღმერთი ამას წინასწარმეტყველებსაც ხშირად აცნობებდა, რათა მსმენელებს ესწავლათ, რომ ნათქვამში არაფერი იყო მხოლოდ ადამიანური, არამედ მთელი განჩინება ზეგარდმო და ცათაგან იყო ჩამოტანილი.
ამიტომ ეს დიდხმოვანი ესაიაც, მას შემდეგ, რაც მეფეს დიდი სიმშვიდით ესაუბრა, საშიშროებათაგან გაათავისუფლა, ახლანდელ ამბებზე გამხნევება უბრძანა და ამის მტკიცებულებებიც მისცა - თავდამსხმელთა განზრახვის გამოცხადება, ღალატის მხილება, ისრაელის სრული და მთელი დატყვევების წინასწართქმა და დროის მითითება - ამით არ დაკმაყოფილდა, არამედ უფრო შორს მიდის: არ ელოდება, რომ მან სასწაული ითხოვოს, არამედ, მიუხედავად იმისა, რომ აქაზს ურწმუნოების სიჭარბის გამო არ სურს, მაინც მოუწოდებს; და არც უბრალოდ, არამედ არჩევანის ბატონადაც ხდის: რადგან არ ამბობს, ესა და ეს სასწაული ითხოვეო, არამედ - სადაც გინდა, იქ ითხოვეო; მდიდარია მეუფე, ყოვლისშემძლეა ძალა, გამოუთქმელია ხელმწიფება. თუ ზეცათაგან ინებებ, არაფერი შეგიშლის ხელს; თუ მიწიდან - არც მაშინ არის რამე დამაბრკოლებელი. რადგან ამას ნიშნავს: „სიღრმედ მიმართ, ანუ სიმაღლედ მიმართ“ (). მაგრამ რადგან ამ გზითაც ვერ მიიზიდა იგი, აქაც არ დადუმებულა; მხილება დაურთო - ესეც მსმენელის გამოსასწორებლად და იმის საჩვენებლად, რომ არც მოტყუებულა და არც შეცდომით უმსჯელია - და დაფარულ წინასწარმეტყველებას ამჟღავნებს: იმას, რომელიც ქვეყნიერების ცხონებისთვის და ყოველივე საქმის გამოსწორებისთვის უნდა აღსრულებულიყო; და ამბობს, რომ სასწაული უკვე არა აქაზს ეძლევა, არამედ იუდეველთა საერთო ხალხს. თავდაპირველად სიტყვა სწორედ მისკენ მიმართა; მაგრამ როცა მან თავი უღირსად გამოაჩინა, წინასწარმეტყველი ხალხის საერთო კრებულს ელაპარაკება. ამიტომაც ამბობს: სასწაულს მოგცემს არა შენ, არამედ თქვენ: „მოგცეს სასწაული თქვენ“ (). თქვენ - ვის? დავითის სახლში მყოფთ. რადგან სასწაული სწორედ იქიდან აღმოცენდა. მაშ, რა არის ეს სასწაული? „აჰა, ქალწულმან მუცლად-იღოს და შვეს ძე და უწოდონ სახელი მისი ემმანუილ“ ().
უნდა დავაკვირდეთ იმას, რაც წინათაც ვთქვი: სასწაული უკვე აქაზს აღარ ეძლევა. და რომ ეს ვარაუდი არ არის, თვით წინასწარმეტყველმა უსაყვედურა და ბრალი დასდო, როცა თქვა: „ნუ მცირესა ღუაწლსა მიატყუებთ კაცთა“ ()? და დაამატა: „ამისთჳს თჳთ უფალმან მოგცეს სასწაული თქვენ“ (). „აჰა, ქალწულს მუცლად ექნება“ ()6. ხოლო თუ ქალწული არ იქნებოდა, არც სასწაული იქნებოდა. სასწაული ხომ საერთო წესრიგს უნდა სცდებოდეს, ბუნების ჩვეულებას უნდა აღემატებოდეს, უცხო და საკვირველი უნდა იყოს, ისე რომ ყოველი მხილველი და მსმენელი მას გამოარჩევდეს. სწორედ ამიტომაც იწოდება სასწაულად - მისი გამორჩეულობის გამო. გამორჩეული კი ვერ იქნებოდა, თუ სხვა მოვლენათა საერთო რიგში უნდა დაფარულიყო. ამიტომ, თუ საუბარი ბუნების კანონით მშობელ ქალზე იყო, რატომ უწოდებს სასწაულს იმას, რაც ყოველდღე ხდება?
ამიტომ, დასაწყისშივე, უბრალოდ კი არ თქვა: „აჰა, ქალწული“, არამედ: „აჰა, ის ქალწული“; არტიკლის დამატებით კი მიგვანიშნებს, რომ იგი გამორჩეულია და ერთადერთი ასეთი ყოფილა. ხოლო ის, რომ ეს დამატება სწორედ ამას აჩვენებს, შეიძლება სახარებებიდანაც ვისწავლოთ. მაგალითად, როცა იუდეველებმა იოანესთან გაგზავნეს კაცები და ეკითხებოდნენ: „შენ ვინ ხარ?“ () არ ამბობდნენ: „შენ ხარ ქრისტე?“, არამედ: „შენ ხარ ის ქრისტე?“; არც ამბობდნენ: „შენ ხარ წინასწარმეტყველი?“, არამედ: „შენ ხარ ის წინასწარმეტყველი?“ - რადგან თითოეული მათგანი გამორჩეული იყო. ამიტომ იოანეც, როცა იწყებდა, არ ამბობდა: „დასაბამში იყო სიტყვა“, არამედ: „პირველითგან იყო სიტყუაჲ, და სიტყუაჲ იგი იყო ღმრთისა თანა“ (). ასევე აქაც არ თქვა: „აჰა, ქალწული“, არამედ: „აჰა, ის ქალწული“; და ეს „აჰა“ იმ ღირსებითაა ნათქვამი, რომელიც წინასწარმეტყველს შეჰფერის. ეს თითქმის იმ კაცის სიტყვა იყო, რომელიც აღსასრულებელ მოვლენებს ხედავდა, ხილვაში ჭვრეტდა და ნათქვამის შესახებ დიდი დარწმუნებულობა ჰქონდა. რადგან ისინი ჩვენს თვალებზე უფრო ნათლად ხედავდნენ იმას, რაც არ ჩანდა. გრძნობა ხომ შეიძლება მოტყუვდეს; სულიწმინდის მადლი კი განჩინებას უცდომელად აძლევდა.
6.
და რატომ არ დაუმატა, ამბობენ ისინი, რომ „შობა სულისგან იქნება“? ნათქვამი წინასწარმეტყველება იყო და, როგორც მრავალგზის მითქვამს, მსმენელთა უგუნურების გამო შეფარვით უნდა გამოცხადებულიყო, რათა ყველაფერი ცხადად რომ შეეტყოთ, ყველა წიგნი არ დაეწვათ. რადგან, თუ წინასწარმეტყველები არ დაინდეს, მით უმეტეს წერილებსაც არ მოერიდებოდნენ. და რომ ნათქვამი ვარაუდი არ არის: იერემიას დროს ერთმა სხვა მეფემ სწორედ ის წიგნები აიღო, დაჭრა და ცეცხლს მისცა. ხედავ აუტანელ მძვინვარებას? ხედავ უგუნურ რისხვას? მას არ ეყო წერილების მოსპობა, არამედ მათ ცეცხლიც წაუკიდა, რადგან თავისი უგუნური ვნების აღსრულება სურდა. თუმცა ამ საკვირველმა წინასწარმეტყველმა ბუნდოვნად თქმაც კი იკმარა და მაინც ყოველივე აჩვენა.
რადგან ქალწული, სანამ ქალწულად რჩება, საიდან უნდა დაორსულდეს, თუ არა სულიწმინდისგან? რადგან ბუნების კანონის დარღვევა არავის შეეძლო, გარდა ბუნების შემოქმედისა. ამიტომ, როცა თქვა, რომ ქალწული შობს, ამით ყოველივე მიანიშნა. ამრიგად, შობაზე რომ თქვა, შობილის სახელსაც ამბობს: არა იმას, რომელიც დაერქვა, არამედ იმას, რომელიც საქმეებიდან წარმოჩნდა. რადგან როგორც იერუსალიმს უწოდებს „ქალაქი სიმართლისაჲ“ (), თუმცა მას არსად რქმევია ასე, არამედ ეს სახელწოდება საქმეებიდან ჰქონდა, რადგან მისთვის დიდად მოხდა უკეთესობისკენ ცვლილება და მართლის მფარველობა; და როცა მას „მეძავ ქალაქი“ () უწოდებს, ესეც არა იმიტომ, თითქოს ქალაქს ოდესმე ასე რქმეოდა, არამედ ბოროტებისგან უდებს სახელს, ხოლო შემდეგ კი ასევე სათნოებისგან. მაშ, იგივე უნდა ითქვას ქრისტეზეც: მას საქმეებიდან წარმოშობილი სახელი დაუდო. რადგან მაშინ განსაკუთრებით გახდა ღმერთი ჩვენთან: დედამიწაზე გამოჩნდა, ადამიანებთან იცხოვრა და ჩვენდამი დიდი მზრუნველობა გამოაჩინა. რადგან ჩვენთან უკვე არც ანგელოზია და არც მთავარანგელოზი, არამედ თვით მეუფე ჩამოვიდა და მთელი გამოსწორება იტვირთა: მეძავებს ესაუბრებოდა, მეზვერეებთან ერთად სუფრასთან იჯდა, ცოდვილთა სახლებში შედიოდა, ავაზაკებს კადნიერებას აძლევდა, მოგვებს იზიდავდა, ყველგან დადიოდა და ყოველივეს ასწორებდა, თვით ბუნებასაც კი თავისთან აერთებდა. ამ ყველაფერს წინასწარმეტყველი წინასწარ აცხადებს, როცა ერთდროულად შობაზეც ამბობს და იმ უთქმელ და უსაზღვრო სარგებელზეც, რომელიც მშობიარობის ტკივილებმა მოიტანა. რადგან, როცა ღმერთი ადამიანებთანაა, ამის შემდეგ უკვე არაფრის შიში და ძრწოლა აღარ გვმართებს, არამედ ყველაფრის გამო კადნიერება უნდა გვქონდეს; სწორედ ეს მოხდა კიდეც. რადგან ის ძველი და შეუძრავი ბოროტებანი დაირღვა; საერთო მოდგმის წინააღმდეგ გამოტანილი განაჩენი გაუქმდა; ცოდვის ძარღვები გადაიჭრა; ეშმაკის ტირანია დაიშალა; ყველასთვის მიუვალი სამოთხე პირველად კაცისმკვლელსა და ავაზაკს გაეხსნა; ცათა თაღები განიხვნა; ადამიანები ანგელოზებს შეერთნენ; ჩვენი ბუნება სამეფო ტახტამდე ამაღლდა; ჯოჯოხეთის საპყრობილე უსარგებლო გახდა; სიკვდილი მხოლოდ სახელად დარჩა, საქმეს კი მოკლებული იყო; და მოწამეთა დასებმა და ქალებმა ჯოჯოხეთის ნესტრები დალეწეს.
ამ ყველაფერს წინასწარ ხედავდა წინასწარმეტყველი, ამიტომ ხტოდა და ზეიმობდა, და ერთი სიტყვით გვიჩვენებდა ყოველივეს, როცა ჩვენთვის ემმანუელს წინასწარმეტყველებდა. „ერბოსა და თაფლსა ჭამდეს პირველ, ანუ ცნობამდე მისსა, ანუ წინააღრჩევად ბოროტისა გამოირჩიოს კეთილი“ (). „ვიდრე ცნობადმდე ყრმისა მის კეთილისა, გინა ბოროტისა, შეურაცხ-ყოს ბოროტი და გამოირჩიოს კეთილი“ (). რადგან შობილი ყრმა არც უბრალო ადამიანი იყო და არც მხოლოდ ღმერთი, არამედ ღმერთი კაცობრივ ბუნებაში, ამიტომ წინასწარმეტყველიც სამართლიანად ცვლის სიტყვას: ხან ამას ამბობს, ხან იმას, საკვირველებებს წარმოაჩენს და არ უშვებს, რომ სასწაულის სიდიადის გამო განგებულება დაუჯერებლად მიიჩნიონ.
რადგან, როცა თქვა, რომ ქალწული შობს, რაც ბუნებაზე მაღლა იყო, და რომ ემმანუელად იწოდება, რაც თავისთავადაც მოლოდინზე მეტი იყო, რათა ვინმეს, ემმანუელის მოსმენისას, მარკიონის ცდომილებაში არ ჩავარდნილიყო და ვალენტინის სენით არ დასნეულებულიყო განგებულების გამო, წინასწარმეტყველმა პირდაპირ დაურთო განგებულების ყველაზე ცხადი დამტკიცებაც და იგი სუფრიდან დაადასტურა. რადგან რას ამბობს? „ერბოსა და თაფლსა ჭამდეს“ (). ეს კი ღვთაებრიობისთვის არ იქნებოდა დამახასიათებელი, არამედ ჩვენი ბუნებისთვის. სწორედ ამიტომ მან უბრალოდ ადამიანი კი არ შექმნა და მასში დაემკვიდრა, არამედ ცხრათვიანი მუცლადყოფაც დაითმინა, ასევე მშობიარობის ტკივილები, სახვევები და პირველივე ასაკიდან კვება, რათა ყოველივე ამით პირი დაეხშო მათთვის, ვინც განგებულების უარყოფას ცდილობდა. ამას ზემოდან წინასწარ ხედავდა წინასწარმეტყველი და ამიტომ მხოლოდ მშობიარობის ტკივილებსა და საკვირველ შობას კი არ ამბობს, არამედ პირველ ასაკში კვებასაც, თვით სახვევებში მყოფისას, რომელიც სხვა ადამიანებისგან არაფრით განსხვავდებოდა და ამ მხრივ არც არაფერი უცხო ჰქონდა.
რადგან მისთვის არც ყველაფერი განსხვავებული იყო და არც ყველაფერი საერთო. რადგან ქალისგან შობა საერთო იყო, ქალწულისგან შობა კი იმაზე მეტია, რაც ჩვენთვის ბუნებრივია. ხოლო ბუნების საერთო კანონის მიხედვით კვებაც კვლავ ბევრთათვის საერთო რამ იყო; მაგრამ ის, რომ ის ტაძარი ბოროტებისთვის მიუვალი გახდა და ბოროტების გამოცდილებამდეც კი არ მივიდა, ეს უცხო, საკვირველი და მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი იყო. ამიტომაც ისიც და ესეც ჩადო წინასწარმეტყველებაში. რადგან, ამბობს იგი, ბოროტების გამოცდილების შემდეგ კი არ განეშორა ბოროტებას, არამედ თავიდანვე, თვით დასაწყისიდან, ყოველ სათნოებას აჩვენებდა. ამას თვითონაც ამბობდა: „ვინ თქუენგანმან მამხილოს მე ცოდვისათჳს?“ (). და კიდევ: „მოვალს მთავარი იგი ამის სოფლისაჲ და ჩემ თანა პოოს არარაჲ“ ().
7.
და თვით ეს წინასწარმეტყველი, შემდგომში, ამბობს, რომ „რომელმან-იგი ცოდვაჲ არა ქმნა, არცა იპოვა ზაკუვაჲ პირსა მისსა“ (; ). სწორედ ამას ამბობს აქაც: ვიდრე ყრმა იცნობდეს ან აირჩევდეს ბოროტს, იმ ასაკის გამო, რომელიც ბოროტებას ჯერ არ იცნობს, იგი თვით დასაწყისიდანვე სათნოებას გამოაჩენს და ბოროტებასთან არაფერი ექნება საერთო. რადგან ნათქვამია: „რამეთუ ვიდრე ცნობადმდე ყრმისა მის კეთილისა, გინა ბოროტისა, შეურაცხ-ყოს ბოროტი და გამოირჩიოს კეთილი“ (). კვლავ იმავე სიტყვებით იმავე აზრზე მიანიშნებს და სიტყვას ამაზე აყოვნებს. რადგან ნათქვამი მეტად მაღალი იყო, წინასწარმეტყველი მას თხრობის გაგრძელებით ამტკიცებს. რადგან ის, რაც ზემოთ გამოაცხადა სიტყვებით: „ვიდრე იგი იცნობდეს ან აირჩევდეს ბოროტს“, ამას შემდეგ კვლავ მიანიშნებს, როცა ამბობს: „ვიდრე ცნობადმდე ყრმისა მის კეთილისა, გინა ბოროტისა, შეურაცხ-ყოს ბოროტი და გამოირჩიოს კეთილი“ (); და ამით კვლავ განმარტებას იყენებს. რადგან ეს განსაკუთრებულობა მხოლოდ მას ეკუთვნოდა. ამიტომ პავლეც განუწყვეტლივ ამ აზრს უბრუნდება, ხოლო იოანემ, როდესაც იგი იხილა, სწორედ ეს გამოაცხადა: „აჰა ტარიგი ღმრთისაჲ, რომელმან აიხუნეს ცოდვანი სოფლისანი“ ().
ხოლო ის, ვინც სხვათა ცოდვას იტვირთავს და აღხოცავს, მით უმეტეს თვითონ უცოდველი იყო. და პავლეც, როგორც უკვე ვთქვი, განუწყვეტლივ სწორედ ამას ღაღადებს. რადგან ქრისტე სიკვდილს აპირებდა, პავლე განუწყვეტლივ შუაში გამოჰყავს მისი უცოდველობა, რათა ურწმუნოთაგან ვინმემ არ იფიქროს, თითქოს იგი საკუთარი ცოდვის სასჯელს იხდიდა, და რათა აჩვენოს, რომ მისი სიკვდილი ჩვენი ცოდვის გამომსყიდველი იყო. ამიტომაც ამბობს: „ქრისტე აღდგა მკუდრეთით, არღარა მოკუდეს“ (). და კვლავ: „რომელი იგი-მოკუდა, ცოდვითა მოკუდა“ (). ის ამბობს, რომ ის სიკვდილიც ცოდვის მიზეზით, როგორც ბრალდებული და პასუხისმგებელი, არ მიუღია; არამედ იგი ყველასი საერთო შეცოდებისთვის მოკვდა. ამრიგად, თუ წინა სიკვდილის მიმართ იგი ამ მხრივ პასუხისმგებელი არ იყო, უხვად არის დამტკიცებული, რომ იგი აღარ მოკვდება.
შემდეგ ამბობს: „და დაშთომილ იქმნეს ქუეყანა, რომლისად შენ გეშინის, პირისაგან ორთა მეფეთასა“ (). რასაც წინასწარმეტყველი გამუდმებით აკეთებს, იგივე გააკეთა აქაც. წინასწარმეტყველების შემდეგ სიტყვა ისტორიაზე გადაჰყავს. ეს ცხადად ვაჩვენეთ სერაფიმების შემთხვევაშიც, როცა იგივე დაადგინა; და იგივე აღასრულა აქაც. რადგან მას შემდეგ, რაც მსოფლიოზე მომავალი სიკეთეები თქვა, სიტყვას უკვე მეფისკენ აბრუნებს. ამიტომაც დაურთო და თქვა: „და დაშთომილ იქმნეს ქუეყანა“ (). რას ნიშნავს: „დაშთომილ იქმნეს“ ()? ხელუხლებელი იქნება, თავისუფალი იქნება, არაფერს უსიამოვნოს არ დაითმენს, ომის სიმძიმეებს არ იწვნევს. და ასე ამბობს: „დაშთომილ იქმნეს ქუეყანა, რომლისად შენ გეშინის“ (), რომლისთვისაც შეშინებულხარ, რომლისთვისაც თრთი, „პირისაგან ორთა მეფეთასა“ (), დამასკოელისა და ისრაელელისაგან. შემდეგ კი, რათა კეთილთა წინასწარმეტყველებით უფრო უზრუნველად არ გახდეს და მშვიდობისგან უფრო მოდუნებული არ შეიქნეს, კვლავ უმჭერს მის სულს და ამბობს: „არამედ მოაწინეს უფალმან შენ ზედა და ერსა შენსა ზედა და სახლსა ზედა მამისა შენისასა დღენი, რომელნი აროდეს მოიწინეს დღითგან, რომლით განეჴუა ეფრემ იუდაჲსგან, მეფე ასსურასტანელთა“ ().
რადგან ამ ბარბაროსების მეშვეობით იმ შემოსევას აღნიშნავს, რომლის დროსაც ქალაქი ფესვიანად ამოგლიჯეს და ისინი ტყვეებად წაიყვანეს. და ამას წინასწარ ამბობს არა იმისთვის, რომ ეს მოხდეს, არამედ იმისთვის, რომ შიშით უფრო გონიერნი გახდნენ და მუქარა თავიდან აიცილონ. მაგრამ რადგან ისინი ვერც იმ სიკეთეებმა გააუმჯობესა, რომლებიც დაუმსახურებლად მიიღეს, ხოლო რომ ისინი ამ სიკეთეებს დაუმსახურებლად ეზიარნენ, ეს მეფის განწყობამ და მეტისმეტმა ურწმუნოებამ აჩვენა; და ვერც საშინელებათა მუქარამ შეცვალა ისინი, არამედ ორივე სასარგებლო წამალს სასტიკად შეეწინააღმდეგნენ, ამიტომ წინასწარმეტყველი უკვე უფრო ღრმა კვეთას ადებს: ლპობას კვეთს და განუკურნებლად სნეულებს მოკვეთს. რას ნიშნავს ეს სიტყვები: „დღითგან, რომლით განეჴუა ეფრემ იუდაჲსგან, მეფე ასსურასტანელთა“ ()? ბარბაროსები მოვიდნენ, რათა ყველანი გაეტაცებინათ; მაგრამ იუდა და ორი ტომი დატოვეს და ისრაელის წინააღმდეგ მიბრუნდნენ. ამრიგად, რასაც ამბობს, ეს არის: იმ დღიდან, როცა ათი ტომი ბარბაროსთა ბანაკს თავისკენ მიიზიდავს, თქვენგან განაშორებს, საკუთარი ცოდვის მეტისმეტობით თავის წინააღმდეგ მოიწვევს მათ და ტყვედ იქნება წაყვანილი, იმ დღიდან უკვე უნდა გეშინოდეთ და ფრთხოდეთ. რადგან გზად წინსვლისას თქვენც მოგადგებიან, თუ არ შეიცვლებით. და ამბობს, რომ იმ დღიდან მოიყვანს მათ. რადგან ისრაელიანების წაყვანისთანავე იუდეველებიც არ დატყვევებულან; ორ მოვლენას შორის მცირე დრო გავიდა.
8.
მაშ, რასაც ამბობს, ესაა: განაჩენის მიხედვით ღმერთს მაშინვე შეეძლო ის დღეები მოეწია, მაგრამ ელოდა და სულგრძელებდა, თუმცა ცოდვათა სიმძიმე მაშინვე მოითხოვდა სასჯელს. ამას ღმერთი მრავალ ადგილას სჩვევია: როცა დადგენილი დღე მოვა, გადადებს და დააყოვნებს; ეს არის უდიდესი საბუთი მისი კაცთმოყვარეობისა და უცხადესი მტკიცებულება იმათი უმადურობისა, რომელთაც არ ისურვეს, მისი სულგრძელებით სათანადოდ ესარგებლათ. ამასვე ამბობს აქაც: მუქარა იმ დროიდანაა, განჩინებაც იმ დროიდანაა, ღვთისგან მოწეული რისხვაც იმ დროიდანაა, რათა სასჯელი კართან მოიყვანოს, სინანულისკენ აღძრას, უკეთესებად აქციოს და იმათი დატყვევების შემდეგ დარჩენილნიც შფოთში ჩააყენოს, რომ, რადგან ერთნი წაყვანილ იქნენ, მეორენი კი გადარჩნენ, ამის გამო უფრო უზრუნველნი არ გახდნენ. „და იყოს მას დდესა შინა: მოუწოდს უფალი მწერთა, რომელნი უფლებენ კვრძოსა ზედა მდინარისა ეგჳპტისასა“ (). ხედავ, ტყუილად არ ვამბობდი, რომ შიშის გაზრდა სურდა და ამიტომ იმ დღიდანვე მუქარას თავს ატეხდა? შემდგომი სიტყვები სწორედ ამას ცხადყოფს: მათი საშუალებით სიტყვით შიშს ზრდის, მათ თვალწინ აყენებს ლაშქრებს, რომლებიც მათთვის ყველაზე საშიშნი იყო; თავდასხმის სიმარტივესაც აჩვენებს, რაც მათ უზომოდ აზანზარებდა; ჯარის სიმჭიდროვესაც წარმოაჩენს, რაც განსაკუთრებით აფრთხობდა მათ გონებას; ყოველივე ამას კი მომდევნო სიტყვებით მიანიშნებს. ახლა დაუკვირდი.
ამბობს: „და იყოს მას დდესა შინა: მოუწოდს უფალი მწერთა“ (). აქ ბუზები ეგვიპტელებს უწოდა მათი კადნიერებისა და უსირცხვილობის გამო: მათ განუწყვეტლივ იგერიებდნენ, მაგრამ ისინი კვლავ და კვლავ ესხმოდნენ თავს, მცირედ ამოსუნთქვასაც არ აცლიდნენ და იუდეველებს ხშირად ურიცხვ საზრუნავს უქმნიდნენ; როგორც ბუზები ჭრილობებს, ისე ისინიც გამუდმებით დასხდებოდნენ მათ უბედურებებზე. ამათ, ამბობს, ღმერთი მოიყვანს. მაგრამ არ უთქვამს: „მოიყვანს“, არამედ: „მოუწოდს“ (), რითაც შემოსევის სიმარტივეს, ღვთის ძალის დაუძლევლობას და იმას აჩვენებს, რომ მხოლოდ ნიშნის მიცემაც კმარა და ყოველივე მიჰყვება. და სამართლიანად იწყებს მუქარას ჯერ იმათგან, რომელთა გამოცდილებაც საქმით უკვე ჰქონდათ მიღებული. „და ფუტკარსა, რომელ არს სოფელსა ასსურასტანელთასა“ (). სირიული და ებრაული ტექსტები, როგორც ამბობენ, „ფუტკრებს“ კი არ ამბობენ, არამედ „კრაზანებს“. რადგან ასურელების გამოცდილება დიდად არ ჰქონდათ, კრაზანის ხატით მათ დიდ შფოთში აგდებდა: ამ ცხოველის საშუალებით აჩვენებდა მათ სიმძაფრეს, ჩხვლეტის ძალას, თავდაცვით ძალას, ჭრილობათა სიმწარეს, სწრაფ მოსვლას და მათგან თავის დაცვის სიძნელეს.
„და შევიდენ და განისუენონ ყოველთა ჴევნებთა შინა სოფლისათა და ნაპრალებსა შორის კლდეთასა და ქუაბთა შინა და ყოველთა დანახეთქთა და ქუეშე ყოველსა ხესა“ (). როცა ერების შემაძრწუნებლობა და ლაშქრობის უსწრაფესობა თქვა, ახლა უკვე სიმრავლესაც ამბობს. და არ უთქვამს: „დაბანაკდებიან“, არამედ: „განისუენონ“ (); არა როგორც მტრულ ქვეყანაში მისულნი, არამედ როგორც საკუთარ ქვეყანაში ნებიერნი; არც როგორც ჯაფისა და შრომის საჭიროების მქონენი, არამედ როგორც ცხადი გამარჯვების შესახვედრად და ნადავლის იოლად ასაღებად მისულნი. ამიტომ ამბობს: „და შევიდენ და განისუენონ“ (); ეს გამარჯვებულთა, ძლევის ძეგლის აღმმართველთა და დიდი ოფლისა და ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ მოსვენებულთა საქმეა. და მხოლოდ ველებზე კი არ დაისვენებენ, არამედ რადგან სიმრავლე უსაზღვროა და ქვეყანა სხეულთა რიცხვის მისაღებად საკმარისი არ არის, ხეობებიც, კლდეებიც, მთებიც, ტყიანი დაბლობებიც და ყველაფერი ბარბაროსთა სხეულებით დაიფარება. თუმცა, თუნდაც ასეთი მძაფრნი და ასე მოწყვეტით მომსვლელნი არ ყოფილიყვნენ, მათი სიმრავლეც საკმარისი იქნებოდა, რომ იუდეველები შეეძრწუნებინა; ხოლო როცა ორივე ერთად არის - ასეთი სიმრავლე, ამოდენა ძალა და, რაც ყველაზე მძიმეა, ღვთის რისხვა, რომელიც სარდლობს, მაშინ ხსნის როგორი იმედიღა რჩება? ხოლო „ყოველთა დანახეთქთა და ქუეშე ყოველსა ხესა“ () გადაჭარბებით არის ნათქვამი. რადგან ხეებზე ხომ არ აპირებდნენ დასვენებას; არამედ, როგორც ვთქვი, მან ერთდროულად გადაჭარბებაზეც მიანიშნა და კრაზანების მეტაფორაშიც დარჩა.
„იმ დღეს უფალი დამთვრალი სამართებლით გაპარსავს“ ()7. ლაშქრების ხსენებით შიში რომ გაზარდა, მას კვლავ აძლიერებს: სიტყვა ზეცამდე აჰყავს და აჩვენებს, რომ იუდეველებს ომს რაღაც ბარბაროსი ეგვიპტელები და სპარსელები კი არ უცხადებენ, არამედ თვით ღმერთი ებრძვის. სამართებელს კი აქ მის აუტანელ რისხვას უწოდებს, რომელსაც ვერავინ დაუდგება, რადგან იგი იოლად მოდის და შთანთქავს. რადგან როგორც სხეულის თმები სამართებლის პირს ვერ გაუძლებდნენ, არამედ მაშინვე უთმობენ და გზას აძლევენ, ასევე იუდეველთა მდგომარეობაც ვერასოდეს დაუდგებოდა იმ ღვთისგან მოწეულ რისხვას, ამბობს იგი.
9.
ამრიგად, დამთვრალი სამართებლით იგი ღმრთის მომძლავრებულ, აღვსებულ რისხვასა და უკვე აღსრულებულ განჩინებას გვიჩვენებს. ხოლო „წიაღ კერძო მდინარესა მეფისა ასურასტანელთასა“ (), ამბობს, ევფრატის გაღმას ნიშნავს; ეს კი იუდეა და მთელი პალესტინა იყო სპარსეთიდან მომავალთათვის. ამრიგად, ამბობს, ყოველივე ამას მთლიანად მოსპობს. ხოლო „თავი და თმანი ფერჴთანი და წუერი მოუღოს“ () - სხეულის იგავით მთელ ქვეყანას ამბობს, სიტყვით მათ მთელ ქვეყანას მოიცავს, როგორც დასაწყისშიც ამბობდა: „ყოველი თავი ტკივილად და ყოველი გული მწუხარებად“ (). „ფერჴთაგან ვიდრე თავამდე არა არს მის შორის სიმრთელე“ () - ამას ერთი ადამიანის შესახებ კი არ ამბობს, არამედ მთელ ქვეყანას ერთ სხეულს ადარებს. სწორედ ამას ამბობს აქაც: მთელი ქვეყანა მძიმე სასჯელს დაითმენს. ამას იგი ერთგან სამართებლის, მეორეგან კი სხეულის ხატის მეშვეობით აცხადებს და აჩვენებს, რომ ღმრთისაგან მომავალი განჩინება ყოველ სამართებელზე უფრო მძიმედ გაანადგურებს ადამიანებსაც და მიწის ნაყოფსაც, ქვეყანას კი შიშველსა და უდაბურად დატოვებს. შემდეგ ამავე უდაბურებას სხვა ხატით აჩვენებს.
ამას კი იმისთვის აკეთებს, რომ შიში ყოველივე გზით მძლავრად დარჩეს და სიტყვის სიგრძემ შფოთი არ გაანელოს. ვინც ყურადღებით არ ისმენს, მას ნათქვამი თითქოს რაღაც კეთილთა აღთქმა ჰგონია; ხოლო ისინი, ვინც ზედმიწევნით იკვლევენ, იციან, რომ ეს გამძაფრებული უდაბურების მტკიცებულებაა. რადგან რას ამბობს? „და იყოს მას დღესა შინა: განზარდოს კაცმან დიაკეული ზროხათა და ორნი ცხოვარნი“ (). „და იყოს სავსედ ქმნისაგან სძისა, ერბოსა და თაფლსა ჭამდეს ყოველი დაშთომილი ქუეყანასა ზედა“ (). ეს, როგორც უკვე ვთქვი, დიდ უდაბურებას აჩვენებს. რადგან ქვეყანა, რომელსაც ხორბალი და ქერი მოჰქონდა, ადამიანთაგან გაუკაცრიელებული, ცხვრებს უხვ საძოვარს მისცემს; და იმდენად უხვად, რომ ასეთი სუფრის სიუხვის გამო ორ ცხვარსა და ერთ დეკეულსაც ეყოფა, პატრონს რძის წყაროები მიაწოდონ. ამგვარად, უგუნურ ცხოველთა ნადიმის სიუხვე ადამიანთა გაუკაცრიელების უდიდესი საბუთია. ამასვე გულისხმობს თაფლიც: რადგან ფუტკრები უდაბურ ადგილებში მკვიდრდებიან ხოლმე, იქ, სადაც დიდ საზრდოს იღებენ და სადაც შემაწუხებელი არავინაა.
და რათა გაიგო, რომ იგი გამძაფრებულ უდაბურებას გულისხმობს, ამას მომდევნო სიტყვები აცხადებს. „და იყოს მას დღესა შინა ყოველი ადგილი, სადაცა, უკეთუ იყვნენ ათასნი ვენაჴნი ათასთა სიკილათანი, კორდად იყვნენ და ეკლად“ (). „ისრებისა თანა და მშჳლდისა შევიდენ მუნ, რამეთუ კორდ და ეკლებ იყოს ყოველი ქუეყანა:“ (). ესეც დიდი უბედურების ნიშანია: როდესაც არა მთები და ხეობები, არამედ თვით ღრმა ნიადაგის მქონე და დიდი ზრუნვით მოსარგებლე მიწა ეკლებს მოიტანს. რადგან ვენახების ფასი უბრალოდ კი არ დაუდვია, არამედ იმისთვის, რომ მიწის ბუნებაც გამოაჩინოს და მიწათმოქმედთა დიდი ზრუნვაც. მაგრამ, ამბობს, იმ ადგილებს, რომლებიც ასე უხვობდა და მიწათმოქმედთა ხელების ზრუნვას იღებდა, ისეთ უდაბურებად აქცევს, რომ ვაზის ნაცვლად ეკალს მოიტანს და შემსვლელებს იმდენ შიშს მისცემს, რომ ვერავინ გაბედავს შიშველი და უიარაღო შესვლას. ამას კი ადგილის უდაბურებისა და იქ მხეცების ხშირი ყოფნის საჩვენებლად ამბობს. ამრიგად, როცა მათი გონება შეარყია და შიშით ზედმიწევნით დაამუშავა, კვლავ მცირედ მოადუნებს: კეთილ ამბებსა და უკეთესობისკენ ცვლილებას ურევს, რათა ორივე მხრიდან ღმრთის ძალა შეიცნონ. მაგრამ საშინელ ამბებზე დიდხანს ჩერდება, კეთილს კი როგორც კი იტყვის, მაშინვე განეშორება.
რატომ? იმიტომ, რომ მაშინ ყველაზე მეტად ამ წამლის - მხილების - საჭიროება ჰქონდათ; ამიტომ უხვად დაუდო იგი, შემდეგ კი მცირედ ამოსუნთქვის საშუალება მისცა და ამ გზით კვლავ სათნოებისკენ მოსაწოდებლად კეთილსაც ურევს, როცა ამბობს: „და ყოველი მთა მოჴნვით მოიჴნას“ (). რადგან როგორც ღმრთის რისხვისას ღრმა ნიადაგის მქონე მიწაც უდაბური გახდება, ასევე შერიგებისას კვლავ უხეში მიწაც ნოყიერი მიწის თვისებებს გამოაჩენს, როდესაც გუთანსა და თესლს მიიღებს. როცა ეს მოხდება, აქედან გამომდინარე ყოველივე იქნება: მშვიდობა, უსაფრთხოება, სიმხნევე და შიშის არქონა, როგორც ზემოთ. რადგან ამბობს: „არა ზედა მივიდეს მუნ შიში“ (). „იყოს სიკორდისაგან და ეკლისა საძოვარ ცხოვრისა და დასათრგუნველ ზროხისა“ (). და ამით კვლავ სიუხვეს გულისხმობს, როგორც შემდეგ, წინ წასვლისას, ამბობს: „ნეტარ არიან მთესველნი ყოველსა ზედა წყალსა, სადა ჴარი და ვირი თრგუნავს“ (). რადგან როგორც, როცა უდაბურების წარმოჩენა სურს, სიტყვაში სირინოზებსა და ონოკენტავრებს მოიყვანს, ასევე, როცა მშვიდობისა და უსაფრთხოების წარმოჩენა სურს, ყველგან გვიჩვენებს შინაურ და მოთვინიერებულ ცხოველებს, რომლებიც მიწათმოქმედების საქმეებს ახლავს; ამით კი მათგან გამომდინარეებს წარმოაჩენს - მიწათმოქმედებასა და მათ სხვა მსახურებას.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩