📋 სარჩევი
„დასასრულსა, ფსალმუნი დავითისი“ (). სხვა: „გამარჯვების საგალობელი დავითისა.“ სხვა: „გამარჯვების მომნიჭებელს.“
„უფალსა ვესავ; ვითარ ეტყჳთ სულსა ჩემსა: იცვალებოდე მთათა ზედა, ვითარცა სირი?“ (). სხვა: „აღიდეგ მთათა ზედა, ვითარცა სირი.“ სხვა: „გარდაიცვალე.“
„რამეთუ, აჰა, ესერა, ცოდვილთა გარდააცვეს მშჳლდსა მათსა და განჰმზადნეს ისარნი კაპარჭთა მათთა, რათამცა ესროდეს ბნელსა შინა გულითა წრფელითა.“ (). სხვა: „ვითარცა ბურუსში.“
„რამეთუ, რაჲ-იგი შენ აღაშენე, მათ დაარღჳეს; ხოლო მართალმან რაჲ ყო?“ (). სხვა: „რამეთუ წესები დაირღვა.“ სხვა: „რამეთუ მოძღვრებანი შემუსრვილ იქნებიან.“
1. უფალზე დამყარებული სასოება და მტერთა უძლურება
დიდია უფლისადმი სასოების ძალა: აუღებელი სიმაგრე, დაუძლეველი ზღუდე, უძლეველი შემწეობა, მშვიდი ნავსაყუდელი, დაუმარცხებელი გოდოლი, უძლეველი იარაღი, დაუძლეველი ძალა, რომელიც გამოუვალშიც გამოსავალს პოულობს. ამ სასოებით უიარაღონი შეიარაღებულებს სჯობდნენ, ქალები — კაცებს, და ბავშვებიც საომარ საქმეში გაწაფულებზე უფრო ძლიერად გამოჩნდნენ დიდი იოლობით. და რა არის საკვირველი, თუ მტრებს სძლიეს, როცა თვით ქვეყნიერებასაც კი სძლიეს? რადგან სტიქიები, თითქოს საკუთარი ბუნება დაივიწყესო, მათთვის სასარგებლოდ იცვლებოდნენ; მხეცებიც აღარ იყვნენ მხეცები და არც ღუმელი იყო ღუმელი. რადგან ღვთისადმი სასოება ყველაფერს გარდაქმნის. ალესილი კბილები, ვიწრო საპყრობილე, ბუნების ველურობა, შიმშილი, რომელიც ბუნებას საბრძოლველად აღაგზნებდა, არსად არავითარი ზღუდე და მხეცთა ხახები წინასწარმეტყველის სხეულთან ახლოს; მაგრამ ღვთისადმი სასოება ყოველ ლაგამზე ძლიერი აღმოჩნდა: ხახებში ჩავარდა და ისინი უკან გასწია.
ამასვე სულიერი სიბრძნით ამბობდა მეფსალმუნეც მათ მიმართ, ვინც უბრძანებდა გაქცევასა და განრიდებას და თავისთვის ხსნის მოპოვებას ადგილთა უსაფრთხოებით: „უფალსა ვესავ; ვითარ ეტყჳთ სულსა ჩემსა:“ (). რას ამბობ? ქვეყნიერების მეუფე მყავს შემწედ; ის, ვინც ყველგან ადვილად აღასრულებს ყოველივეს, მყავს მხედართმთავრად და გვერდით მდგომად; შენ კი დაუსახლებელ ადგილას მგზავნი და მეუბნები, რომ უსაფრთხოება უდაბნოდან მოვიპოვო? ნუთუ უდაბნოს შემწეობა აღემატება იმის შემწეობას, ვისაც ყოველივეს სრული იოლობით აღსრულება ძალუძს? რატომ მაიძულებ მე, ძლიერად შეიარაღებულს, თითქოს შიშველსა და უიარაღოს, გაქცევას და რატომ მიბრძანებ გადასახლებულად ყოფნას? შემდეგ, ვისაც ბანაკი აქვს და კედლებითა და იარაღით არის შემოზღუდული, მას უდაბნოში შეხიზვნას არ უბრძანებდი; ასეთი რჩევით სასაცილო გამოჩნდებოდი. ხოლო მას, ვისაც ქვეყნიერების მეუფე ჰყავს თავისთან, ცოდვილთაგან მომდინარე ომის გამო ასახლებ, დევნი და გადასახლებულად აქცევ? რადგან თქმულთან ერთად გაქცევაზე უარის თქმის კიდევ ერთი საფუძველიც მაქვს.
როცა ღმერთიც შემეწევა და მებრძოლებიც ცოდვილები არიან, როგორ არ უნდა ეწიოს უკიდურესი სირცხვილი მას, ვინც მირჩევს, ფრინველთა მფრთხალობას მივბაძო? ნუთუ ვერ ხვდები, რომ ჩემ წინააღმდეგ დარაზმული ბანაკი ობობის ქსელზე უფრო უბადრუკია? რადგან თუ მიწიერი მეფის მტერი, სადაც უნდა მივიდეს, საფრთხეში ცხოვრობს, ეშინია და ძრწის, მით უმეტეს — ყოველთა ღმერთის მტერი. რადგან სადაც უნდა მივიდეს, ყველანი მტრებად ჰყავს, თვით ქმნილებაც კი. რადგან როგორც ღვთის მეგობრებს სტიქიებიცა და მხეცებიც უფრთხიან და მთელი ქმნილება კრძალვით ეპყრობა, ასევე ღვთის მტერსა და მოწინააღმდეგეს უსულო საგნებიც ებრძვიან და უკუაგდებენ. ამიტომ მაშინ ზოგიერთნი, მიწას შეხებამდეც კი, მხეცებმა დაგლიჯეს, სხვები კი ცეცხლმა შთანთქა. მაგრამ მშვილდები და კაპარჭი აქვთ და ყველაფერი მზად აქვთ; რადგან, ამბობს, „განჰმზადნეს ისარნი კაპარჭთა მათთა“ (); თუმცა ამ იარაღში არავითარი ძალა არ არის და აქედან არაფრის გვეშინია.
რადგან ვინმე დაუძლურებული რომ მენახა, რომელსაც მშვილდი უჭირავს, არც მაშინ შემეშინდებოდა. რადგან რა სარგებელია იარაღისგან, თუ ძალა არ არის? ასევე არც აქ არის რაიმე სარგებელი, როცა ღვთისგან მომავალი კეთილგანწყობა აკლიათ. მაგრამ ისინი მზაკვრობას ქსოვენ და პირდაპირ არ მოდიან. სწორედ ამიტომ განსაკუთრებით დავცინი მათ: ისინი ბნელში ისვრიან. რადგან არაფერია უფრო უძლური, ვიდრე კაცი, რომელიც მზაკვრულად ესხმის თავს. მას სხვისი იარაღით შეპყრობა არ სჭირდება; საკუთარი ხელითვე ეცემა და თავისივე მზაკვრობით ემხობა. მაშ, რა შეიძლება იყოს უფრო უძლური, ვიდრე ის, ვინც საკუთარი ხრიკებითვეა შეპყრობილი?
ამასთან ერთად კიდევ სხვა რამეც შეიძლება ითქვას: ისინი არა მხოლოდ ცოდვილნი არიან და ღვთისგან შეწევნილებს მზაკვრობით ებრძვიან, არამედ უდანაშაულოებსაც, რომელთაც მათთვის არაფერი დაუშავებიათ. ესეც მათ უძლურებად აქცევს და ეს მცირე რამ არ არის. რადგან როგორც დეზებზე წიხლის მკვრელნი დეზებს ვერაფერს ავნებენ, საკუთარ ფეხებს კი სისხლით ისვრიან, ასევე არიან ესენიც. ამასთან ერთად არსებობს კიდევ სხვა მიზეზიც, რომელიც მათი ომის ძალას არღვევს. რომელია ეს? რადგან, ამბობს, „რამეთუ, რაჲ-იგი შენ აღაშენე, მათ დაარღჳეს“ (). ხოლო რასაც ამბობს, ასეთია: შენ გეომებიან და გებრძვიან, რადგან შენს სჯულსა და შენს მცნებებს ანგრევენ. რადგან შენი — თანაც განმტკიცებული — მცნებების დამხობას ცდილობენ. ან ამას ამბობს, ან იმას, რომ ისინი სჯულის დამრღვევნიც არიან. ესეც უძლურების მცირე საფუძველი როდია: არ დაიცვან შენი მცნებები და ასე წავიდნენ ომში. რადგან სწორედ ამიტომ ებრძვიან წრფელებს და ქსოვენ მზაკვრობას: შენს მცნებებს არ უსმენენ.
2. მართლის შემწე და ბოროტთა უძლურება
ამრიგად, მტერთა უძლურება რომ აღწერა, მან ეს უძლურება აჩვენა არა იმით, რითაც სხვები აჩვენებდნენ, არამედ იმით, რაც მას შეჰფეროდა. არ უთქვამს: „ფული არ აქვთ, არც სიმაგრეები, არც მოკავშირეები, არც ქალაქები და არც ომებში გამოუცდელნი არიანო“; არამედ ამ ყოველივეს გვერდი აუარა და, როგორც არაფრად ღირებული, უარყო. თქვა, რომ ისინი ურჯულონი არიან, ებრძვიან არაფრის დამშავებლებს და ღვთის დადგენილებებს ანგრევენ; შემდეგ კი მართალთა წყობასაც ამბობს და ამითაც აჩვენებს, რომ ისინი იოლად დასამარცხებელნი არიან. ჩვენც ასე გამოვცადოთ, ვინ არის ძლიერი და ვინ — უძლური; და ნუ შეგვეშინდება იმისი, რისიც ადამიანთა შორის დასაცინებს ეშინიათ. რას ამბობენ ისინი? საშიშია, ბოროტია, დიდძალი ფული და ძალაუფლება შემოუკრებია. სწორედ ამიტომ დავცინი მას ყველაზე მეტად. რადგან ესენი უძლურების სახეებია.
მაგრამ მზაკვრობა იცისო, ამბობს ვინმე. კვლავ უძლურების სხვა სახეს მეუბნები. მაშ, როგორ ხდება, რომ ბევრნი იმარჯვებენ, ასეთნი რომ არიან? იმიტომ, რომ სწორად ბრძოლა არ იცი; იმიტომ, რომ შენც იმავე საგნებისთვის ეჭიდები, რომელთა გამოც ისინი უფრო უძლურნი ხდებიან — დიდებისა და ძალაუფლებისთვის. გაერიდე ბრძოლის საგანს და სხვა მხრიდან დაარტყი შემომტევებს: ამპარტავანს — სიმშვიდით, ანგარებიანს — სიღარიბით, თავშეუკავებელს — თავშეკავებით, შურიანს — კეთილგანწყობით; ასე მათ ადვილად სძლევ. მაგრამ, როგორც ზემოთ ვთქვი, მოწინააღმდეგეთა უძლურება რომ აღწერა, ნახე, როგორ ამბობს მართლის სრულ საჭურველზეც. რადგან დასძენს: „ხოლო მართალმან რაჲ ყო?“ (). ესე იგი: როდესაც ისინი ასე არიან საბრძოლველად დარაზმულნი, კითხულობ, საიდან შეიარაღდა მართალი? მოისმინე: „უფალი ტაძარსა წმიდასა მისსა, უფალი, ზეცას არს საყდარი მისი;“ ().
ხედავ, როგორ მოკლედ აღწერა მისი შემწეობა? „რა გააკეთა?“ — მეკითხები. ღმერთს შეაფარა თავი — მას, ვინც ზეცაშია და ყველგან მყოფია. არ დაუჭიმავს მშვილდი, არც კაპარჭი მოუმზადებია, როგორც მტერმა, არც სიბნელეში დამდგარა საბრძოლველად; არამედ ეს ყოველივე მიატოვა, ღვთისადმი სასოება ყველას წინ გალავნად აღმართა და მათ წინაშე დააყენა თვით ღმერთი, რომელსაც ამათგან არაფრის საჭიროება არა აქვს — არც დროისა, არც ადგილებისა, არც იარაღებისა, არც ფულისა, არამედ ერთი მინიშნებით აღასრულებს ყველაფერს. ხედავ ისეთ შემწეობას, რომელსაც ვერავინ შეებრძოლება და რომელიც ადვილიც არის და იოლიც? „თუალნი მისნი დავრდომილსა ხედვენ და წამნი მისნი განიკითხვენ ძეთა კაცთასა.“ (). „უფალმან განიკითხოს მართალი და უღმრთო, ხოლო ვის უყუარს სიცრუჱ, მას სძულს სული თჳსი.“ ().
სხვა: „მისი წამნი გამოცდიან.“ სხვა: „უფალი მართალი გამომცდელია.“ სხვა: „მართალს გამოცდის და უღმრთოს; უსამართლობის მოყვარული მისმა სულმა შეიძულა.“ სხვა: „ვისაც უსამართლობა უყვარს, საკუთარ სულს სძულს.“ ხედავ მზადმყოფ შემწეს, განმზადებულ დამხმარეს, ყველგან მყოფს, ყოველივეს მხედველსა და შემჭვრეტს, რომლის უმთავრესი საქმეც სწორედ ეს არის: თუნდაც არავინ უხმობდეს, წინასწარ იზრუნოს, მოუაროს, უსამართლოდ მოქმედნი შეაკავოს, უსამართლოდ დაზარალებულებს დაეხმაროს, ერთებს კეთილი საქმეების საზღაური მისცეს, მეორეებს კი ცოდვათა სასჯელები დაუდოს? ამიტომ არაფერი რჩება მისთვის უცნობი; რადგან მისი თვალები მთელ ქვეყნიერებას გადმოჰყურებს. და არა მხოლოდ იცის, არამედ სურს კიდეც ამ საქმეთა გამოსწორება. ამიტომაც სხვა მთარგმნელმაც, სწორედ ამის გამოსაცხადებლად, თქვა: „მართალი.“ რადგან თუ მართალია, არ მოითმენს, რომ ეს ყოველივე, რაც ხდება, უბრალოდ უყურადღებოდ დატოვოს. ბოროტებს ზურგს აქცევს, მართალთ კი აქებს.
შემდეგ, რასაც წინა ფსალმუნში ამბობდა, როცა აჩვენებდა, რომ თვით ბოროტებაც საკმარისია მათ დასაღუპავად, ამას აქაც აცხადებს და დაურთო: „ხოლო ვის უყუარს სიცრუჱ, მას სძულს სული თჳსი.“ (). რადგან ბოროტება სულისთვის მტრულია, მტერი და დამღუპველი, ისე რომ ბოროტი სასჯელამდეც კი საზღაურს იხდის. ხედავ, როგორ აჩვენებს, რომ მოწინააღმდეგენი ყოველმხრივ ადვილად შესაპყრობნი არიან, როცა მართალს ასეთი შემწე ჰყავს, ისინი კი საკუთარი იარაღებითვე არიან დატყვევებულნი, იმით იფლანგებიან, რითაც თავს იზღუდავენ, და საკუთარ თავსაც აზიანებენ? ხედავ შემწეობის სიადვილეს? რადგან არც სადმე წასვლაა საჭირო, არც სირბილი, არც ფულის დახარჯვა, როცა ღმერთი ყველგან მყოფია და ყველაფერს ხედავს.
„წჳმოს ცოდვილთა ზედა მახე, ცეცხლი და წუნწუბაჲ და სული ნიაღვარისა _ ნაწილი სასუმელისა მათისა.“ (). „რამეთუ მართალ არს უფალი და სიმართლენი შეიყუარნა და სიწრფოებანი იხილნა პირმან მისმან.“ (). სხვა: „ურჯულოებზე ნაკვერჩხლებს უწვიმებს.“ სხვა: „სიწრფოებებს იხილავს მათი პირი“, ესე იგი — მართალთა, ან თვით ღმერთის პირი. ბოროტებისგან მომდინარე სასჯელზე რომ თქვა, რადგან ამას მრავალი არაფრად აგდებს, შემდეგ ბოროტთა გონებას ზემოდან მომავალი დარტყმით არყევს: სიტყვას გამომსახველობითად იყენებს და საშინელ სახელებს მიმართავს. რადგან ამბობს, რომ ცეცხლი, წუნწუბა, ნიაღვრის სული და ნაკვერჩხლები მათ ზემოდან უწვიმდებათ; სიტყვათა მეტაფორით კი სურს წარმოაჩინოს სასჯელის გარდაუვალობა, ტანჯვის სიუხვე, დარტყმის იოლობა და მისი შემმუსვრელი ძალა.
3. ღვთის სასოება და ამქვეყნიური მახეები
რას ნიშნავს „ნაწილი სასუმელისა მათისა“ ()? ეს არის მათთვის ხვედრი, ამბობს, ეს არის საკუთრება; ამაში გაატარებენ დროს და ამაში დაიხარჯებიან. შემდეგ მიზეზიც მოდის: ყოველივეს მხედველი არ დაუშვებს, რომ ეს დაუსჯელად ჩაიაროს. ამასვე ამბობს სხვა წინასწარმეტყველიც: „წმიდა არს თუალი არა ხედვად ბოროტისა, და ზედ დახედვად ტკივილთა ზედა შეუძლოს არსადა“ (); ამასვე ესეც წარმოაჩენს, როცა ამბობს: „რამეთუ მართალ არს უფალი და სიმართლენი შეიყუარნა“ (). ღვთისთვის განსაკუთრებით დამახასიათებელი ეს არის: მართალი საქმეები და სისწორე შეიწყნაროს; ხოლო სხვაგვარად მიმდინარე საქმეებს ბოლომდე ვერ მოითმენს. ამიტომაც ფსალმუნის დასაწყისში ამბობდა: „უფალსა ვესავ; ვითარ ეტყჳთ სულსა ჩემსა: იცვალებოდე მთათა ზედა, ვითარცა სირი?“ ().
რადგან ისინი, ვინც ამქვეყნიურზე არიან მინდობილნი, ბეღურაზე უკეთეს მდგომარეობაში არ არიან: იგი უდაბნოს იმედად მყოფი ყველასთვის ადვილად დასაჭერი ხდება. ასეთია ისიც, ვინც ფულზე ამყარებს სასოებას. როგორც ბეღურას იჭერენ ბავშვებიც, ფისითაც, მახითაც და ათასგვარი სხვა საშუალებითაც, ასევეა მდიდარიც: მას თავისიანებიც იჭერენ და მტრებიც. იგი ბეღურაზე უფრო სახიფათოდ ცხოვრობს, რადგან მრავალი მახის დამგები ჰყავს, და მათზე უწინ — ბოროტი სურვილები. იგი გადახვეწილიც არის: მუდამ დროის ვითარებას მიჰყვება, ეშინია ჯალათთა რისხვისა, მეფის მრისხანებისა, მაამებელთა მზაკვრობისა და მეგობართა ხრიკებისა; როცა მტრები თავს დაადგებიან, ყველაზე მეტად ძრწის, ხოლო მშვიდობის ჟამსაც შეთქმულებს უფრთხის, რადგან მუდმივი და წაურთმეველი სიმდიდრე არ აქვს. ამიტომაც მუდამ დაფრინავს და ადგილს იცვლის, უდაბნოებსა და მთებს დაეძებს, სიბნელეში ცხოვრობს, შუადღის ნათელშიც სქელი ბნელი აქვს და მზაკვრობას ქსოვს. მაგრამ მართალი ასეთი არ არის. რადგან ნათქვამია: „ხოლო გზანი მართალთანი, ვითარცა ნათელნი, ბრწყინვიდენ“ (). რადგან ისინი არც მზაკვრობას ირჩევენ და არც უსამართლობის ჩადენას, არამედ თავისუფალი სული აქვთ. ისინი კი, რომლებიც მუდამ მზაკვრობას ქსოვენ, მუდამ ბნელსა და შიშში არიან, როგორც მძარცველები, კედლის გამთხრელები და მემრუშეები; დღისითაც ბნელს ხედავენ, რადგან მათი სული შიშით არის შეძრული.
მაშ, როგორ განიფანტება ეს ბნელი? თუ ამ ყოველივესგან საკუთარ თავს განაშორებ და ღვთისადმი სასოებას მიეკიდები, თუნდაც ათიათასგზის ცოდვილი იყო. რადგან ამბობს: „მიხედეთ ძველ თაობებს და იხილეთ: ვინ ესავდა უფალს და შერცხვა?“ ()1. არ უთქვამს: „მართალი“, არამედ: „ვინ?“ თუნდაც ცოდვილი იყოს, ამბობს. რადგან საკვირველი სწორედ ეს არის: ცოდვილებიც კი, როცა ამ ღუზას ეჭიდებიან, ყველასთვის დაუძლეველნი არიან. რადგან ღვთისადმი განწყობის ნიშანი განსაკუთრებით სწორედ ეს არის: როცა ამდენი ბოროტებით დამძიმებული მის კაცთმოყვარეობას მიენდობი. რადგან როგორც „წყეულ იყავნ კაცი, რომელსა სასოება აქუს კაცისა მიმართ“ (), ასევე ნეტარია ის, ვისზეც ნათქვამია: „კურთხეულ არს კაცი, რომელი ესვიდა უფლისა მიმართ“ ().
ამიტომ ყოველივესგან განაშორე თავი და ამ ღუზას ჩაეჭიდე. რადგან ღმერთი ყოველივეს ზედამხედველობს, სამართლიანად განიკითხავს და არა მხოლოდ განიკითხავს, არამედ საქმეშიც აღასრულებს. ამიტომაც, როცა მისი სიმართლის შესახებ თქვა, სასჯელიც აჩვენა — ცეცხლითა და ქარიშხლით; ამასაც აკეთებს, რადგან მათზე ზრუნავს და სასჯელის საშუალებით უფრო გონიერად აქცევს. მაშ, ყოველივე ამის გამო მივუახლოვდეთ მას და მზერა განუწყვეტლივ მისკენ მიპყრობილი გვქონდეს. რადგან ასე ჩვენს უფალ იესო ქრისტეში ყველა სიკეთეს მივაღწევთ.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.