SASOEBA.GE

📋 სარჩევი

„დასასრულსა, საიდუმლოთათჳს ძისათა, ფსალმუნი დავითისი“ ().

„აღგიარო შენ, უფალო, ყოვლითა გულითა ჩემითა და მიუთხრა მე ყოველი საკჳრველებაჲ შენი,“ ().

1. მადლიერება ჭირში და ღვთის საკვირველებათა თხრობა

ეს ფსალმუნი გრძელია. ესეც სულიწმინდის სიბრძნის ნიშანია. რადგან არც ყველა მოკლე შექმნა და არც ყველა სიგრძეში განავრცო, არამედ წიგნი ზომითაც გაამრავალფეროვნა: სიგრძით უდებებას აღვიძებს, სიმოკლით კი დაღლილობას ასვენებს. „აღგიარო შენ, უფალო, ყოვლითა გულითა ჩემითა და მიუთხრა მე ყოველი საკჳრველებაჲ შენი,“ (). აღსარების სახე ორგვარია. ან საკუთარი ცოდვების მხილებაა, ან ღმერთისადმი მადლიერება. აქ კი სწორედ მადლიერებას აღნიშნავს. რას ნიშნავს „ყოვლითა გულითა ჩემითა“ ()?

სრული მზადყოფნითა და მოშურნეობით, ამბობს. არა მხოლოდ კეთილდღეობისას, არამედ საწინააღმდეგო შემთხვევებშიც. რადგან სწორედ ეს არის მადლიერი და სულიერი სიბრძნის მქონე სულის საქმე: მწუხარებაშიც მადლობის შეწირვა, ყოველივესთვის დიდების მიგება — არა მხოლოდ სიკეთეებისთვის, არამედ სასჯელებისთვისაც. რადგან ეს უფრო დიდი საზღაურის მომტანია. როცა სიკეთეებისთვის მადლობას სწირავ, ვალს იხდი; ხოლო როცა განსაცდელთა დროსაც მადლობას სწირავ, ღმერთს მოვალედ აყენებ. ვინც სიკეთე მიიღო და მადლიერება გამოიჩინა, მან ვალი გადაიხადა. ხოლო ვინც ტანჯვა დაითმინა და დიდებას მიაგებს, მან საზღაურის ვალი დაიმზადა. ამგვარი მადლიერების სანაცვლოდ ღმერთი მაშინაც და ახლაც მრავალ სხვა სიკეთეს გვიბრუნებს, ისე რომ განსაცდელებს ვერც კი შევიგრძნობთ. რადგან არავინ წუხს იმაზე, რისთვისაც ღმერთს მადლობას სწირავს; ამრიგად, კიდევ ერთ სარგებელსაც მოვიმკით: გულგატეხილობას დავძლევთ. რადგან როცა ქონებას დაკარგავ და მადლობას შესწირავ, ზარალი იმდენად ვერ გკბენს, რამდენადაც მადლიერება გახარებს.

ეს ეშმაკისთვის მძიმე დარტყმაა; ეს გონებას სულიერად ბრძენს ხდის; ეს ამჟამინდელი საქმეების შესახებ ჭეშმარიტ შეფასებას აყალიბებს. რადგან მრავალ ადამიანს აქაურ საქმეებზე ნამდვილი შეფასება არა აქვს; ამიტომაც ვარდებიან გულგატეხილობაში. ასევე შეშლილებსაც ეშინიათ იმისა, რაც საშიში არ არის; ხშირად არარსებულსაც უფრთხიან და ჩრდილებს გაურბიან. მათ ჰგვანან ქონებრივი ზარალის მოშიშნიც. რადგან ეს შიში საგნის ბუნებიდან კი არ მოდის, არამედ ჩვენი განწყობიდან. რადგან თუ თვით საგანი იქნებოდა მწუხარების მომტანი, ყველა, ვისაც რამე წაერთვა, უნდა დატანჯულიყო; ხოლო თუ დანაკარგისას ყველა არ ვიტანჯებით, მიზეზი უკვე საგნის ბუნებაში კი არა, არასრულყოფილ გონებაშია. რადგან როგორც სიბნელეში ვინმეს ხშირად თოკისაც შეშინებია, გველი ჰგონებია, ყველაფერს ეჭვით უყურებს და მეგობრებსაც მტრებად მიიჩნევს, ასევე უგუნურებით შეპყრობილნი, თითქოს ღრმა სიბნელეში ჩავარდნილნი, საგანთა ბუნებას ვერ ცნობენ. ისინი ტალახში იგორებიან და ბალახს ბალახადაც არ მიიჩნევენ; ვერცხლისმოყვარეობით აღვსილნი სიმყრალეს ვერ გრძნობენ, ხოლო თუ განშორდებიან, მაშინ შეიცნობენ.

და როგორც ულამაზო ქალზე შეყვარებულნი, როცა სენი გადაუვლით, მხოლოდ მაშინ შეიცნობენ მის სიმახინჯეს, ასევე არიან ვერცხლისმოყვარეობის მოტრფიალენიც. „და როგორ შევძლებ, — ამბობს ვინმე, — ამ ტრფობის შეწყვეტას?“ კვლავ იმავე მაგალითს მოვიშველიებ. როგორც ულამაზო ქალზე შეყვარებული, თუ გამუდმებით მასთან იქნება, ქურას უფრო მეტად აღანთებს, ხოლო თუ ცოტათი განეშორება, ვნება თანდათან იკლებს; ასევე შენც ცოტათი განეშორე, მცირედით დაუთმე, და მცირე დაშორება დიდ დაშორებად იქცევა. მხოლოდ სათნო საქმის დაწყება იკმარე. ზედმეტი სახლი გაქვს? გაყიდე და გაჭირვებულებს მიეცი; ნუ იფიქრებ, რომ სახლს შენგან აცილებ, არამედ იმას, რომ მას უფრო შენიანად აქცევ. ხარჯს კი ნუ უყურებ, არამედ შემოსავალს; იმას კი ნუ უყურებ, რომ აქ მას კარგავ, არამედ იმას, რომ იქ მისი მფლობელი ხდები. ასე შეძლებ ღვთის საკვირველებათა მუდამ თხრობასაც. რადგან ფსალმუნი თავიდანვე ამას ამბობს.

ფულისმოყვარეს კი ამაზე ხანგრძლივად შეჩერება არ ძალუძს; რადგან მუდამ საპროცენტო სარგებელზე, გარიგებებზე, ხელწერილებზე, ნასყიდობებზე, ანდერძებზე, მინდვრების ფასებზე, სახლების ფასებზე, მოგებებზე და ვაჭრობაზე ზრუნავს და მათ თხრობასა და ფიქრს არ წყვეტს. „რამეთუ სადაცა არნ საუნჯე თქუენი, მუნცა იყოს გული თქუენი.“ (). ასეთი კაცი ამაზე ლაპარაკობს და ამაზე ზრუნავს; და როგორც მონები ბატონების საქმეებზე ზრუნავენ, ასევე ისიც მეუფის საქმეებზე ზრუნავს: რა ბრძანა? რა აღსრულდა? რა ჯერ არ აღსრულებულა, მაგრამ აღსრულებას ელის? სწორედ ამიტომ გირჩევ, იმ ალყისგან გათავისუფლებულმა ამ თხრობებს დაუთმო დრო და ღვთის საკვირველებანი მოჰყვე, რომლებიც ყოველდღე ხდება — პირადიც და საერთოც, ყველასთვისაც და თითოეულისთვისაც. რადგან ცხოვრება ამგვარი თხრობებით არის სავსე; საიდანაც არ უნდა დაიწყო, დაინახავ, რომ თხრობის ბრწყინვალე სათავე აღმოსჩქეფს — ზეციდან, მიწიდან, ჰაერიდან, უგონო არსებებიდან, თესლებიდან თუ მცენარეებიდან. თუ ძველ წყალობათა თხრობა მოისურვე — რჯულამდელთა, რჯულის დროინდელთა, მადლის ჟამინდელთა, აქედან გადასვლის შემდგომთა თუ თვით სიკვდილში მომხდართა — ამგვარ თხრობათა ურიცხვ ზღვებს იპოვი. მაშ, რაოდენ დიდი უგუნურება იქნება, როცა ამდენი რამ გვაქვს სათხრობელი, რითაც სულს სიამეც, მოგებაც და სარგებლობაც ეძლევა, გონება ტალახში ავურიოთ და ანგარებასა და ძარცვაზე ვილაპარაკოთ?

2. ქმნილების ჭვრეტა და ღმერთით სიხარული

და თუ გსურს, ზეციურს თავი დავანებოთ და მიწაზე ვისაუბროთ: მის სიდიდეზე, მდებარეობაზე, გამოყენებაზე, ბუნებაზე, მის განუწყვეტელ ნაყოფისშობაზე, მისგან აღმოცენებულ მრავალფეროვან და სხვადასხვაგვარ ნაყოფებზე, თესლებზე, ბალახებზე, მცენარეებზე, ყვავილებზე, მდელოებსა და ბაღებზე. აქედან კვლავ სიტყვით განვიხილოთ თითოეული ხის სახე, მდებარეობა, სიმაღლე, სურნელება, ნაყოფი, დრო, დანიშნულება და ყოველივე სხვა; გავიაზროთ თვით მიწის ნაყოფიერი და უნაყოფო ნაწილებიც, რადგან მასში არაფერია უსარგებლო. რადგან მიწის ერთმა ნაწილმა რკინა გამოიღო, მეორემ - სპილენძი, სხვამ - ოქრო, სხვამ - ვერცხლი; ერთმა სურნელებანი, სხვამ კი მრავალფეროვანი და ყოველგვარი წამლები. რა შეიძლება ითქვას წყლების სარგებლობაზე - სასმელისაც და მლაშისაც; მთების გამოყენებაზე, მრავალგვარი მარმარილოს საბადოებზე, მათში არსებულ წყაროებზე, სახურავებისა და მშენებლობისთვის ვარგის ხეებზე? ეს ყოველივე უდაბნოს ნაყოფია; იგი ცხოველებსაც და ყველა მხეცსაც კვებავს. რა შეიძლება ითქვას ტბებზე, წყაროებზე, მდინარეებზე? როგორც ქალები მშობიარობის შემდეგ რძის წყაროს გადმოღვრით შვილებს საზრდოს აწვდიან, ასევე მიწაც, ბაღებისა და წალკოტებისთვის მდინარეებსა და წყაროებს თითქოს ძუძუებად იშვერს და უხვ რწყვას იძლევა. მაგრამ ქალებთან ჩვილი თვითონ უნდა მივიდეს ძუძუსთან; აქ კი მიწა თავად იშვერს ძუძუებს და მდინარეებსა და წყაროებს სიმაღლიდან ყოველ მხარეს ჩამოადენს.

უდაბნოს სხვა გამოყენებაც აქვს. იგი სხეულის ჯანმრთელობისთვისაც უფრო გამოსადეგია: უფრო სუფთა ჰაერს ასუნთქებს, სიმაღლიდან მთელი ქვეყნიერების მოხილვის საშუალებას გვაძლევს, უდაბურებაში სულიერ სიბრძნეს გვასწავლის და ამ ცხოვრების საზრუნავთაგან მცირედ ამოსუნთქვას გვანიჭებს. რა შეიძლება ითქვას მგალობელ ფრინველებზე და სანადირო ცხოველთა ყოფაზე? უდაბნოს სხვა სარგებლობაც აქვს: იგი ხშირად ქვეყნებისთვის კედლების ნაცვლად ყოფილა, რადგან სიმაღლეში აზიდული მთები, ხეობები და ქარაფები აქვს. რა შეიძლება ითქვას მათში აღმოცენებულ ბალახებზე, რომლებიც დასნეულებულ სხეულებს დიდ მსახურებას უწევენ? თუ უდაბნოებისა და მთების სარგებლობა ასეთი დიდია და სიკეთეთა მიწოდებაც ასეთი უხვი, მაშინ დაფიქრდი, თხრობათა რამდენ წყაროს იხილავ, როცა სახნავ მიწასა და ვაკე ველებს მიადგები. რადგან როგორც ჩვენს სხეულში ერთი ნაწილი ძვლებია, მეორე — ძარღვები, მესამე — ხორცი, ასევე მიწაზეც ერთი ნაწილი მთებია, მეორე — ხეობები, მესამე — ნოყიერი ადგილები; და ეს ყოველივე სასარგებლოა. რას ვამბობ მიწაზე, ამოდენა სტიქიაზე? თუკი ერთი ხის სახის, სარგებლობის, ნაყოფის, ფოთლების, დროისა და ყოველივე დანარჩენის აღწერას მოინდომებ, დიდ თხრობას იხილავ. თუ მთების მდებარეობას, თუ ყოველივე დანარჩენს, ან თუ სიტყვით თავად ადამიანს და მისი სხეულის აგებულებასაც მიუდგები, აქაც კვლავ თხრობათა ურიცხვ ზღვებს იპოვი. ამრიგად, ამაზე შევჩერდეთ: აქედან გვექნება უდიდესი სიამე, აქედან — სარგებელი, აქედან — გამოუთქმელი სულიერი სიბრძნე.

ამიტომაც, ამის საჩვენებლად, დასძინა: „ვიხარებდე და ვიშუებდე შენდამი“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და ვიზეიმებ“. „უგალობდე სახელსა შენსა, მაღალო“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ვუმღერებ შენს სახელს“. სულიერი სიბრძნის არცთუ მცირე სახეა ღმერთით გახარება. რადგან ვინც ღმერთით ხარობს ისე, როგორც ჯერ არს, ყოველ ამსოფლიურ სიამეს განდევნის. რას ნიშნავს: „ვიხარებდე შენდამი“? ამბობს: ასეთი მეუფე რომ მყავს, ეს არის ჩემი სიამე, ეს არის ჩემი სიხარული. ვინც ამ სიამეს ისე იცნობს, როგორც საჭიროა, სხვა სიამეს არ გრძნობს. რადგან სწორედ ეს არის ნამდვილი სიამე; ყოველივე სხვა კი სიამის მხოლოდ სახელებია, სინამდვილეს მოკლებული. ეს სიამე ადამიანს მაღლა აყენებს; ეს სხეულისაგან ათავისუფლებს სულს; ეს ზეცისკენ აფრთიანებს; ეს ამსოფლიურზე მაღლა აყენებს; ეს ბოროტებისაგან ათავისუფლებს, და სრულიად სამართლიანადაც.

რადგან თუ ისინი, ვისაც მშვენიერი სხეულები უყვართ, ამ ცხოვრებაში სხვა არაფერს გრძნობენ, არამედ მხოლოდ ერთით არიან მოცულნი — საყვარელის ხილვით, მაშინ რაღას იგრძნობს ამ ცხოვრებაში ის, ვისაც ღმერთი ისე უყვარს, როგორც უნდა უყვარდეს — სასიამოვნოს თუ სამწუხაროს? არაფერს; არამედ ყოველივეზე მაღლა იქნება, უკვდავი სიკეთეებით დატკბება, რადგან საყვარელიც ასეთია. რადგან სხვა საგნების მოყვარულნი სწრაფად და უნებლიედაც კი ივიწყებენ მათ, რადგან მათი საყვარელი საგნები იღუპება და ჭკნება; ეს სიყვარული კი უსაზღვროა, დაუსრულებელი, უფრო დიდი სიამითა და მეტი სარგებლით აღსავსე, და მოყვარეს იმითაც ანუგეშებს, რომ არასოდეს ირღვევა. „უგალობდე სახელსა შენსა, მაღალო“ (). ეს განსაკუთრებით მოყვარულის ჩვეულებაა. რადგან მიჯნურებიც საყვარელთათვის გალობებს მღერიან; და თუნდაც მათ ვერ ხედავდნენ, გალობით ინუგეშებენ თავს. ასევე იქცევა წინასწარმეტყველიც: რადგან ღმერთის ხილვა შეუძლებელია, მისთვის გალობებს ქმნის; გალობათა მეშვეობით მასთან იმყოფება, სურვილს აღანთებს და თითქოს თავად მას ხედავს. უფრო მეტიც, გალობითა და საგალობლების აღვლენით მრავალსაც აღანთებს სურვილისკენ. რადგან როგორც მოყვარულნი საყვარელთა შესხმებს წარმოთქვამენ და მათ სახელებს მუდამ იმეორებენ, ასევეა ესეც: „უგალობდე სახელსა შენსა, მაღალო“ ().

3. მტერთა უკუქცევა ღვთის მსჯავრის წინაშე

იხილე, როგორ მოსწყვიტა მან თავი მიწას და მთელი თავისი არსება იმ მხარეს მიჰკიდა, როცა თავი ღმერთს მიუძღვნა. ამიტომაც განუწყვეტლივ იმეორებს მის სახელს, რადგან ესეც მოყვარულის ჩვეულებაა. „რაჟამს უკუნიქცეს მტერი ჩემი მართლუკუნ, მოუძლურდენ და წარწყმდენ პირისაგან შენისა“ (). სხვა ამბობს: „როცა ჩემი მტრები უკან დაემხობიან, დაბრკოლდებიან და შენი პირისაგან დაიღუპებიან“. ესეც განსაკუთრებით მოყვარულს ახასიათებს: კეთილისმყოფელობებზე მუდამ ლაპარაკი და მათით თავის შემკობა; რადგან ეს სიყვარულისაგან იშვება და თვითონვე კვლავ აღაგზნებს სიყვარულს. არ შეცდება ისიც, ვინც იტყვის, რომ იგი აქ სულიერ მტრებსაც გულისხმობს. რადგან ისინიც უკან იხევენ, როდესაც მხნე სულს იპოვიან. როგორც ფარში მოხვედრილი შუბი, თუ ფარი რბილია, გაჰკვეთს მას, ხოლო თუ ფარი მტკიცე და წინააღმდეგობის გამწევია, ვერაფერს იქმს, არამედ წვერი რომ მოეღუნება, გარეთ ვარდება; ასევე ხდება სულთანაც. რადგან თუ ეშმაკისაგან გამოგზავნილი ისრები სულს რბილსა და მოდუნებულს იპოვიან, სიღრმეში შედიან; ხოლო თუ მტკიცესა და უფრო ძლიერს იპოვიან, თვით ეშმაკი უნაყოფოდ მიდის და სულში ვერავითარ საშინელებას ვერ აღასრულებს; და ორი სარგებელი ჩნდება, უფრო კი სამიც: თვითონ სულს არაფერს ავნებს, არამედ უფრო ძლიერსაც ხდის, ხოლო ეშმაკი ამის შედეგად უფრო უძლური ხდება.

ახლა დაუკვირდი, როგორ აცხადებს იგი ღვთის ძლიერებას. ამბობს: „მოუძლურდენ და წარწყმდენ პირისაგან შენისა“ (). კვლავ, როცა „პირს“ ისმენ, ნურაფერს სხეულებრივს ივარაუდებ. რადგან აქ იგი მის მოქმედებას, მის გამოცხადებას და იმას, თუ რა იოლად მოქმედებს მისი ძლიერება, აღნიშნავს. როგორც სხვაგან ამბობს: „რომელი მოხედავს ქუეყანასა ზედა და ჰყოფს მას შეძრწუნებულ“ (), ასევე აქაც იმავეს ამბობს. რადგან მხოლოდ მისი მოხედვაც საკმარისია ბოროტთა დასაღუპად. რადგან თუ წმინდანთა თანდასწრება დემონთა ძალას უძლურს ხდის, ბევრად უფრო მეტად - ღმერთის თანდასწრება. თუ მისი ელვა გამოჩენისთანავე ყველას აძრწუნებს, იფიქრე იმ უხრწნელ ძალზე: როგორ აძრწუნებს და როგორ ღუპავს ბოროტებს. ხედავ საგალობელთა სახეს? ხედავ დიდებისმეტყველების წესს და იმასაც, როგორ მოგვითხრობს იგი მის ძალზე? აქედანაც არამცირე სულიერი სიბრძნის მოძღვრებას გვასწავლის, როცა ამბობს: „უგალობდე სახელსა შენსა, მაღალო“ (), „რაჟამს უკუნიქცეს მტერი ჩემი მართლუკუნ“ ().

რომელი მოძღვრება? ის, რომ იგი არა მხოლოდ შეჭირვებებში, არამედ შვებაშიც ფხიზლობდა. რადგან მრავალი, როცა განსაცდელებით დამდაბლდება, უფრო გულმოდგინე ხდება; ხოლო სიკეთეებით — უფრო უზრუნველიც და მოდუნებულიც. ამის შესახებ შემდეგ იუდეველებზე ამბობს: „რაჟამს მოსრავნ მათ, მაშინ ეძიებდიან მას“ (). მაგრამ ეს კაცი ასეთი არ არის; იგი კეთილდღეობაშიც ფხიზლობს და გამოფხიზლებულია. ეს კი სულიერი სიბრძნისთვის მცირე რამ არ არის. „რამეთუ ჰყავ სამართალი ჩემი და მშჯავრი ჩემი“ (). სხვა ამბობს: „ჩემს სასარგებლოდ განაჩენი გამოიტანე“. „დაშჯედ საყდართა ზედა, მსაჯულო სიმართლისაო“ (). „შეჰრისხენ შენ წარმართთა და წარწყმდა უღმრთოჲ“ (). სხვა ამბობს: „მოსპე“. „სახელები მათი აჰჴოცე უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ ().

კვლავ იხილე ამ კაცის სულიერი სიბრძნე: როგორ არ იძიებს თვითონ შურს მტრებზე, არამედ სამართალს ღმერთს უთმობს და მოციქულის მცნებას იცავს: „ნუ თავით თჳსით შურსა ეძიებთ“ (). მაგრამ არა მხოლოდ ეს არის დასანახი, არამედ ისიც, რომ ამას უსამართლოდ ითმენდა. რადგან უსამართლოდ რომ არ ეტანჯა, ღმერთი მის დასაცავად არ გამოვიდოდა. „დაშჯედ საყდართა ზედა, მსაჯულო სიმართლისაო“ (). იგი უფრო ადამიანური სახით ლაპარაკობს, როცა ტახტსა და დასაჯდომს ამბობს. ხოლო სიტყვებით „სიმართლით განმკითხველი“ იგი ღმერთისთვის ჩვეულ და მისი არსებისთვის განსაკუთრებულ თვისებას ასახელებს. რადგან ადამიანთა შესახებ ამის თქმა შეუძლებელია. რადგან ადამიანები ყოველთვის სიმართლით არ განიკითხავენ, თუნდაც ათასგზის მართალნი იყვნენ: ხან უმეცრებით, ხან კი დაუდევრობით ვერ ცნობენ სამართალს; ღმერთი კი ყოველივე ამისგან თავისუფალია: მან იცის კიდეც და სურს კიდეც, და სამართლიანი განაჩენი გამოაქვს. ამრიგად, სიტყვები „ტახტზე დაჯექი“ ნიშნავს: განიკითხე, გამოესარჩლე, დაიცავი. „შეჰრისხენ შენ წარმართთა და წარწყმდა უღმრთოჲ“ (). ხედავ, როგორ არ სჭირდება ღმერთს არც იარაღი, არც მახვილი, არც მშვილდი და ისრები; ეს ყოველივე კი უფრო ადამიანური სახით არის ნათქვამი. ღმერთისთვის საკმარისია მხოლოდ შერისხვა, და დასასჯელნი იღუპებიან. ხოლო რათა მისი ძლიერება შეიტყო, მომდევნოც მოისმინე: „სახელები მათი აჰჴოცე უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ ().

ძირიანად მოსპე, აღმოფხვერი, ისე გააქრე, რომ მათი ხსენებაც კი დაკარგულიყო. „მტერსა მახჳლნი მოაკლდეს სრულიად“ (). სხვა ამბობს: „ნანგრევები“. ხოლო ებრაული ტექსტი ამბობს: „არბოთ“. „და ქალაქნი აღაოჴრენ“ (). რას ნიშნავს ეს? იმას ამბობს, რომ, როცა მისი ხრიკები და ზრახვები გაანადგურე, იგი საკუთარ იარაღებს მოკლებული გახადე. რადგან ასეთია ღმერთის რისხვა: ყველაფერს აქრობს და ღუპავს. ანდა ისე, როგორც სხვა განმმარტებელი ასწავლის, როცა ამბობს: „უდაბნოები“; ანუ შენ მხოლოდ მათი ქალაქები კი არა, უდაბნოებიც გააქრე, და ქალაქებიც დაანგრიე. რადგან ასე იბრძოდა მართალი, ასე ამხობდა მოწინააღმდეგეებს: არა იარაღებითა და შუბებით სარგებლობდა, არამედ ღმერთისაგან მომდინარე შეწევნა ჰქონდა. ამიტომაც მისი ბრძოლა ბრწყინვალე და ცხადი იყო, ხოლო გამარჯვება - სრული და გადამწყვეტი.

„წარწყმდა საჴსენებელი მათი ღაღადებით“ (). სხვა ამბობს: „მათთან ერთად“. ხოლო ებრაული ტექსტი ამბობს: „ემ“. რას ნიშნავს „ღაღადებით“? ან სრულ განადგურებას გულისხმობს, ან უბედურებათა გოდებას. ესეც ღმერთის მზრუნველობის ნიშანია: იგი ამას ფარულად არ აკეთებს, რათა სხვათა უბედურების ხილვით სხვებიც უკეთესნი გახდნენ. ამრიგად, იგი დაღუპვის თვალსაჩინოებას აღნიშნავს.

4. მარადიული მსაჯული და დავრდომილთა შესავედრებელი

„და უფალი ჰგიეს უკუნისამდე“ (). სხვა: „დაჯდება“. რადგან „ჯდომა“ მრავალ ადგილას არსების მუდმივობას აღნიშნავს. როგორც იერემიაც წარმოაჩენს, როცა ამბობს: „შენ მჯდომარე ხარ საუკუნოდ“ (). ებრაულიც აქ ამბობს: „იესებ“. წინასწარმეტყველი ამას ადამიანთა წარწყმედისას განუწყვეტლივ ამბობს, რითაც მისი არსების დაუსრულებლობას აჩვენებს და იმასაც, რომ ადამიანთა მოდგმა წარმავალია. ხოლო მისი არსება და დიდებულება დაუსრულებელია. ამას კი შიშის გასაძლიერებლად აკეთებს, რათა მის წინაშე ყველა ამ მიზეზით ძრწოდნენ: მისი დიდების სიდიადის გამოც, საკუთარი არსების არასრულობის გამოც, იმის გამოც, რომ იგი მარადჟამს ჰგიეს, და იმის გამოც, რომ მარადჟამს აღმატებული სიმკაცრით სჯის.

თუ საჭიროა რამე ანაგოგიური მნიშვნელობითაც ითქვას, ამას არ უნდა ავარიდოთ თავი. რადგან ზოგი რამ შეიძლება სულიერადაც განიჭვრიტოს; ზოგი კი მხოლოდ ისე უნდა გავიგოთ, როგორც ნათქვამია, მაგალითად: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“ (). ზოგი კი სიტყვათა ზედაპირისგან განსხვავებულად უნდა გავიგოთ, მაგალითად: „ირემ სიყუარულის და ნუკრ მადლთა გზრახევდინ შენ“ (). და კვლავ: „იყავნ შენდა ხოლო მონაგებად და ნუ ვინ უცხოჲ გეზიარებინ შენ“ (). „წყაროჲ იგი წყლისაჲ იყავნ შენდა თჳსად“ (). რადგან თუ ამას დაწერილი ტექსტის მიხედვით გაიგებ, სიტყვას არ გაექცევი და ამგვარად გაგებულ აზრს გაჰყვები, დიდი არაადამიანობა იქნებოდა, ვინმეს წყალიც კი არ გაუზიარო. არამედ აქ სიტყვა ცოლს ეხება: კაცმა მასთან ურთიერთობა უმანკოებით უნდა ჰქონდეს; ამიტომ მას წყაროსა და ირემს უწოდებს, ქორწინებითი თანაცხოვრების სიწმინდის გამო. აქ ასეა; სხვაგან კი საჭიროა, დაწერილი ტექსტიც მივიღოთ და მისგან ნაგულისხმევი აზრიც, როგორც იმ სიტყვაშია: „და ვითარცა-იგი მოსე აღამაღლა გუელი უდაბნოს“ (). რადგან ესეც უნდა ვირწმუნოთ, რომ მოხდა — მართლაც მოხდა — და მისგან ნაგულისხმევიც ქრისტეს სახედ უნდა მივიღოთ. ასევე აქაც არ შეცდება ვინმე, თუ ნათქვამს იუდეველთა მოვლენებთან მიმართებით გაიგებს. „დაშჯედ საყდართა ზედა, მსაჯულო სიმართლისაო. შეჰრისხენ შენ წარმართთა და წარწყმდა უღმრთოჲ; სახელები მათი აჰჴოცე უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე. მტერსა მახჳლნი მოაკლდეს სრულიად და ქალაქნი აღაოჴრენ; წარწყმდა საჴსენებელი მათი ღაღადებით“ (). რადგან თვით იმათ უბედურებაც, ვინც ქრისტე ჯვარს აცვეს, მთელ ქვეყნიერებაში ცხადია; მათი ქალაქებიც დაინგრა, ეშმაკის ხრიკებიც გაქრა, რადგან ქრისტეს მზრუნველობამ ყოველივე მოიცვა. მაგრამ ეს სწავლას მოყვარულებს დავუტოვოთ, რათა თავად შეახამონ; ჩვენ კი წინამდებარე სიტყვას მივყვეთ.

„განჰმზადა სამართალსა ზედა საყდარი თჳსი“ (). სხვა: „დაამტკიცა განკითხვისათვის“. „და თავადმან განსაჯოს სოფელი სიმართლით და განიკითხნეს ერნი სიწრფოებით“ (). ხედავ, როგორ თანდათანობით აღამაღლებს სიტყვას? რაკი ტახტი ახსენა, ტახტის ბუნებას აჩვენებს: იგი ხისგან არ არის შემდგარი, არც რაიმე ნივთიერებისგან, არამედ სიმართლისგან. რადგან, ამბობს იგი, სიმართლეშია დაფუძნებული. „განსაჯოს სოფელი სიმართლით“ (). იგი აწმყოსაც და მომავალსაც წინასწარ აცხადებს. რადგან საყოველთაო განკითხვა იქ არის შენახული, ნაწილობრივი კი აქაც ხდება. რადგან ახლაც ბევრს აღასრულებს, რათა უგრძნობელებმა არ იფიქრონ, თითქოს ყოველივე არსებული განგებას მოკლებულია. თუ აქ ყველა არ იღებს გვირგვინებს, ნუ გაგიკვირდება. რადგან „დაამტკიცა დღე, რომელსა შინა ეგულების განკითხვაჲ სოფლისაჲ“ (); ხოლო აწმყო ასპარეზია, შეჯიბრება და ჭიდილები. ამიტომ ყველა აქ არ იღებს ღირსებისამებრ სამაგიეროს, არამედ კეთილად მოღვაწეთათვის იქ არის შენახული ძღვენი, დაცემულთათვის კი სასჯელნი. აქ კი არის შემწყნარებლობა და სულგრძელობა, რათა სინანულის გზით ჩამოვიბანოთ ჩადენილი ცოდვები; მაგრამ იქ ეს აღარ იქნება. რადგან კაცისმკვლელსაც, სანამ ჯერ კიდევ გზაშია, შეუძლია შეიცვალოს და სასჯელს გადაურჩეს; მაგრამ როცა მსაჯულის განაჩენის ქვეშ მოხვდება, ამის შემდეგ მახვილია, ჯალათი და უფსკრულები. ასევეა აქაც. სანამ ამჟამინდელ ცხოვრებაში ვართ, შესაძლებელია, თუ შევიცვლებით, სასჯელს განვერიდოთ; იქ წასულნი კი ამაოდ ვიგოდებთ. რადგან „განჰმზადა სამართალსა ზედა საყდარი თჳსი“ (). თუ ვინმე „განჰმზადა“-ს ასე გაიგებს, როგორც ითქვა, არ შეცდება; რადგან ყოველივე მზადაა: სასჯელებიც, გვირგვინებიც და განაჩენიც. ღვთის წინაშე არ არის გადადება, არც დრო, არც დაყოვნება, რადგან ცოცხლები ვერასოდეს დაასწრებენ შესვენებულთ, როგორც პავლე ამბობს: „ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ“ (). „განიკითხნეს ერნი სიწრფოებით“ (). იხილე წინასწარმეტყველის სიბრძნე: როგორ ამბობს აწმყოს და როგორ — მომავალს. აწმყოს ამბობს: „შეჰრისხენ შენ წარმართთა და წარწყმდა უღმრთოჲ“ (); მომავალს კი: „განჰმზადა სამართალსა ზედა საყდარი თჳსი. და თავადმან განსაჯოს სოფელი სიმართლით“ (). ამას კი იმიტომ აკეთებს, რომ მათ, ვისაც იმ მომავალ მოვლენათა არ სწამთ, აწმყო მოვლენებიდან მიიღონ მტკიცებულება.

„ვყო უფალი შესავედრებელ დავრდომილსა“ (). სხვა: „შემუსვრილსა“. სხვა: „დამსხვრეულსა“. იგი განუწყვეტლივ საკუთარ თავს დავრდომილსაც და გლახაკსაც უწოდებს, თუმცა სამეფო სასახლეებში იმყოფება. ასევე სხვაგანაც: „ხოლო მე გლახაკ და დავრდომილ ვარი“ (). რადგან იცოდა, ნათლად იცოდა, რომ ყოველივე ადამიანური ჩრდილზე უძლურესია და რომ ჩვენთვის არაფერი არის ისეთი საკუთარი, როგორც სათნოება; ხოლო ყოველივე სხვა გარედან დადებულ ფოთლებს ჰგავს. რომ სათნოება ჩვენი საკუთარია, ეს აქედან არის ცხადი. სადაც არ უნდა წავიდეთ, სათნოებას თან ვატარებთ; დანარჩენს კი — აღარ. მაშ, სათნოება ჩვენთვის უფრო საკუთარია, სხვა ყოველივე კი შორსაა. როგორც საკუთარს ვუწოდებთ იმას, ვინც ჩვენთან ახლოს არის, ასევე ამ სათნოებასაც სიმდიდრეზე უფრო საკუთარს ვუწოდებთ, რადგან ის მუდამ ჩვენთან ახლოს არის.

5. ღვთის თავშესაფარი და სასოება ჭირში

იხილე მისი მადლიერებაც და სიბრძნისმოყვარე სულიც. რადგან ცხენებიც ჰყავდა, ლაშქარიც და ურიცხვი სხვა რამეც, მაგრამ ყოველივე ეს დატოვა, ზეგარდამო შემწეობას იზიდავს და ხსნას უფალს მიანდობს. რადგან არ უთქვამს: „ლაშქარი გახდა ჩემი თავშესაფარი“, არც ქონება და არც კედლები; არამედ: „ვყო უფალი შესავედრებელ დავრდომილსა“ (). თავად უფალმა, ამბობს, უსაფრთხოებაში დამაყენა; რადგან ამ თავშესაფარს არაფერი უტოლდება, არც სიადვილისა და არც უსაფრთხოების მხრივ. სხვა თავშესაფრების წინააღმდეგ შეიძლება მზაკვრობაც მოეწყოს; მათი სწრაფად და ხელმისაწვდომად პოვნა შეუძლებელია, რადგან დრო, ადგილი და უთვალავი გარემოება აბრკოლებს; ამ თავშესაფარს კი, რადგან ახლოს არის, იპოვი, ოღონდ გულმოდგინედ ეძიო. რადგან ნათქვამია: „მერმე იტყოდიღა შენ, გრქუას: აჰა, აქა ვარ“ (). და კიდევ: „ღმერთი მახლობელი მე ვარ, - იტყჳს უფალი, - და არა ღმერთი შორიელი“ (). ამიტომ არც სირბილი გვჭირდება და არც მოგზაურობა, არამედ სახლში მჯდომთაც შეგვიძლია ეს თავშესაფარი მოვიზიდოთ. ხან ადამიანებს საფრთხეებისგან იხსნის; ხან კი თვით მათ უფრო ბრწყინვალეებსა და მტრებზე ძლიერებს ხდის, და ორივეს სათანადო ჟამს აღასრულებს. როცა სიკეთის მიმღებნი ზომიერებას იცავენ, ორივეს აძლევს; ხოლო თუ ზომიერების ეს სათნოება მტკიცედ არ აქვთ, ერთზე ჩერდება, რათა მეორის დამატებამ ისინი უგუნურებამდე არ მიიყვანოს. ხოლო რომ იცოდე, ეს ადამიანს ხშირად უგუნურებამდე მიჰყავს: ეზეკიაც ამით გაამპარტავნდა; მაგრამ ღმერთმა არც მაშინ უგულებელყო იგი, არამედ, როცა გამარჯვების კეთილდღეობამ მისი გონება აამაღლა, სნეულების გზით გამოსწორება მოუვლინა.

„მწე კეთილ ჟამსა ჭირისასა“ (). რას ნიშნავს: „კეთილ ჟამსა“? თავის ჟამზე, ამბობს, დროულად. ორმაგ დროულობას გულისხმობს: ღმერთი შეეწევა და თანაც დროულად შეეწევა. რადგან აქ „კეთილ ჟამად“ ჭირს უწოდებს. რატომ? იმიტომ, რომ ჭირი სიბრძნისმოყვარეობის დედაა, ადამიანს სიკვდილისგან გამოიხსნის და ღვთის შეწევნას განსაკუთრებით მოიზიდავს. მაშინ ქრება მცონარება და გაფანტულობა; მაშინ ვედრებათა მიმართ უფრო გულმოდგინენი ვხდებით. და როგორც ზამთარი მიწის დამუშავებისთვის შესაფერისი დროა, ასევე ჭირია შესაფერისი სულის მოვლისთვის. მისი შემწეობა მუდამ გვჭირდება, კეთილდღეობაშიც რომ ვიყოთ; მაგრამ განსაკუთრებით მაშინ, როცა ჭირში ვართ. „შემწე“. აქ სხვა რამესაც მიანიშნა: ჩვენც მოქმედნი უნდა ვიყოთ. რადგან შემწე მშრომელს შეეწევა. ამიტომ არ გვმართებს გაწოლა და მოდუნება, არამედ ვედრებაც უნდა წარვადგინოთ, მოწყალებანიც და ყველაფერი, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული. რადგან მოკავშირენიც მებრძოლებს ეხმარებიან და არა გაწოლილებსა და უქმებს. ამიტომ, თუ ღვთის მოკავშირეობით სარგებლობა გსურს, არასოდეს უღალატო იმას, რაც შენზეა დამოკიდებული. ასე შეეწია ღმერთი იობსაც, რომელიც მტკიცედ იდგა და მთელი ძალით იბრძოდა. ასევე მოციქულებიც, რადგან მოქმედნი იყვნენ.

„და გესვიდენ შენ ყოველნი, რომელთა იციან სახელი შენი“ (). სხვა თარგმანი: „და მოენდობიან“. წინასწარმეტყველი ამას გამუდმებით აკეთებს: სიტყვას ლოცვიდან შეგონებისკენ აბრუნებს, რადგან ქვეყნიერების საყოველთაო მოძღვარია და სიბრძნისმოყვარეობის საგანძურს ყველას წინაშე დებს. კარგად თქვა: „გესვიდენ შენ ყოველნი, რომელთა იციან სახელი შენი“ (). რადგან ვინც გიცნობს, ამბობს, და იცის შენი შეწევნა და მოკავშირეობა, შენზე დამყარებული სასოება საკმარის ღუზად აქვს, საკმარის მოკავშირეობად და შეურყეველ კოშკად; ეს სასოება არა მხოლოდ განსაცდელთაგან გათავისუფლებას ჰპირდება, არამედ თვით განსაცდელთა არსებობისასაც არ უშვებს შეშფოთებას. რადგან ვინც ადამიანურისგან განთავისუფლებულია და თავს ზეგარდამო სასოებაზე ამყარებს, არა მხოლოდ განსაცდელთაგან უსწრაფეს თავდახსნას მოიპოვებს, არამედ თვით განსაცდელებშიც არ შეშფოთდება და არ აღელდება, იმ ღუზასავით მტკიცე სასოებით შეწევნილი. ასე სამი ყრმაც არა მხოლოდ ღუმელისგან იხსნებოდნენ, არამედ ღუმელში ყოფნისასაც არ შეშფოთებულან; რადგან იცოდნენ ღვთისგან მომავალი მოკავშირეობა. ამიტომ სხვა თარგმნელიც ამბობს: „და მოენდობიან“, ესე იგი, კადნიერებას მოიპოვებენ. რადგან ღმერთზე დამყარებული სასოებიდან მომდინარე უსაფრთხოება გაცილებით მეტია იმ ძალაუფლებაზე, რომელიც შფოთთაგან მოდის; შფოთთაგან მომდინარე ძალაუფლება ადამიანურია, ხოლო ღმერთზე სასოებიდან მომდინარე უსაფრთხოება ღვთიურია და უძლეველი. რადგან თქვა, რომ შემწე გახდა და თავშესაფარი გახდა, ახლა იმასაც აჩვენებს, როგორ ხდება ეს. მაშ, როგორ ხდება? როცა განუწყვეტლივ მასზე ვამყარებთ სასოებას. თუ კი მყისვე არ ხსნის განსაცდელებს, ესეც შენი გამოცდისთვის ხდება. რადგან როგორც შეუძლია, არ დაუშვას მათი მოსვლა, მაგრამ უშვებს, რათა უფრო მტკიცედ იმოქმედო, ასევე შეუძლია თავიდანვე მოგაშოროს ისინი, მაგრამ აყოვნებს და გადადებს: შენს სიმხნევეს აძლიერებს, სასოებას წვრთნის, მისდამი განწყობას უფრო გულმოდგინეს ხდის; არც მუდამ ჭირში ყოფნას დაუშვებს, რომ არ დავიღალოთ, და არც მუდამ მოდუნებას, რომ არ დავეცეთ.

„რამეთუ არა დასთხიენ მეძიებელნი შენნი, უფალო“ (). სხვა თარგმანი: „რადგან არ მიატოვე“. ასევე სხვაც ამბობს: „მიხედეთ ძველ თაობებს და იხილეთ: ვინ ესავდა უფალს და შერცხვა?“ ()¹. ან ვინ შეჰღაღადა მას და მან მიატოვა იგი? და როგორ უნდა ვეძებოთ, ამბობს, ღმერთი, რომელიც ყველგან არის? მოშურნეობით, გულმოდგინებითა და ყოველივე ამსოფლიურისგან განთავისუფლებით. რადგან ბევრი რამ თვალწინ და ხელთ გვაქვს, მაგრამ ვერ ვცნობთ; ხშირად ვხეტიალობთ და იმას ვეძებთ, რაც უკვე გვიჭირავს, როცა გონება სხვა რამისკენ არის მიმართული.

6. ღვთის ძიება, სიონი და მდაბალთა ლოცვა

მაშ, როგორ შეიძლება ღვთის ძიება? როცა გონებას მისკენ მივმართავთ და ამქვეყნიური საქმეებისგან გავთავისუფლდებით. რადგან მაძიებელი, როცა სულიდან ყველაფერს განდევნის, სწორედ იმ საძიებელთან მიდის. და არა უბრალოდ ძიება გვმართებს, არამედ გულმოდგინე გამოძიებაც. ვინც გულმოდგინედ ეძიებს, მარტო თვითონ კი არ ეძებს, არამედ სხვებსაც შემწეებად იღებს, რათა საძიებელი იპოვოს. ამქვეყნიურ საქმეებში ხშირად ვეძებეთ და ვერ ვიპოვეთ; სულიერ საქმეებში კი ასე არ არის, არამედ აუცილებელია, რომ მაძიებელმა იპოვოს. რადგან თუ მხოლოდ საძიებლად გამოვალთ, ღმერთი არ დაგვტოვებს დიდხანს გარჯაში; ამიტომ ამბობს: „რომელი ეძიებდეს, პოვოს“ ().

„უგალობდეთ უფალსა, რომელი დამკჳდრებულ არს სიონს, მიუთხრენით წარმართთა შორის საქმენი მისნი“ (). სხვა ამბობს: „მჯდომარეს“; სხვა კიდევ ამბობს: „ხალხთა შორის მისი განზრახვანი“. რას ამბობ? ის, ვის შესახებაც ნათქვამია: „ცაჲ საყდარ ჩემდა, ხოლო ქუეყანა კუარცხლბეკ ფერჴთა ჩემთა“ () და „ჴელსა შინა მისსა არიან ყოველნი კიდენი ქუეყანისანი“ (), ნუთუ სიონში მკვიდრობს? დიახ; რადგან აქ „მკვიდრობაში“ იგი შემოზღუდვას კი არ გულისხმობს — მისი დიდებულება ხომ უსაზღვროა — არამედ ამ ადგილისადმი სიახლოვესა და ახლობლურ დამოკიდებულებას, რათა იუდეველები ამგვარი დამდაბლებით თავისკენ მიეზიდა. ამიტომ ჩვენთანაც სახლს სწორედ იმიტომ ეწოდება სახლი, რომ მის მიმართ ახლობლური დამოკიდებულება გვაქვს. ასევე ითქმის, რომ იგი ჩვენში მკვიდრობს, არა იმიტომ, თითქოს ჩვენ მიერ იყოს შემოსაზღვრული, არამედ იმიტომ, რომ ჩვენდამი ახლობლური დამოკიდებულება აქვს. ხოლო სიონი ანაგოგიური მნიშვნელობით ეკლესიად ითქმის, რადგან წერილია: „მოსრულ ხართ თქუენ მთასა სიონსა“ () და „ეკლესიასა პირმშოთასა“ (). და სამართლიანად იწოდება ეკლესია მთად, რადგან მტკიცე, მყარი და შეურყეველია. როგორც მთის შერყევა არ არის შესაძლებელი, ასევე არც ღვთის ეკლესიისა. „მიუთხრენით წარმართთა შორის საქმენი მისნი“ (). მას სურს, რომ ღვთის ქველმოქმედებათა მქადაგებლები ვიყოთ და მისი ქველმოქმედებანი არასოდეს დავფაროთ. ამას იგი ყველგან ითხოვს, როგორც მთქმელთა, ისე მსმენელთა გამო, რადგან სარგებელი ერთთათვისაც არის და მეორეთათვისაც, თუ ყურადღებით იქნებიან.

„რამეთუ რომელი გამოეძიებს სისხლთა მათთა, მოიჴსენა“ (). ხედავ, რა საქმეებზე ამბობს? ქველმოქმედებებზე. აქ იგი დიდ მოძღვრებასაც მიანიშნებს: მკვლელობა დაუსჯელად ვერ იქნება ჩადენილი, არამედ აუცილებლად დაისჯება; ამას დაბადებაშიც აჩვენებს მოსე, როცა ამბობს: „სისხლიცა თქუენი სულთა თქუენთა გამოვიძიო“ (). ეს უსაზღვრო განგებისა და მისი განფენილი მზრუნველობის ნიშანია. ხოლო თუ მყისვე არ გამოიძიებს, ნუ გაგიკვირდება, რადგან შემცოდეებს სინანულის საშუალებას აძლევს. „არა დაივიწყა ღაღადებაჲ დავრდომილთა“ (). კვლავ იხილე, როგორ არიან პატივდებულნი გლახაკნი. მაგრამ იგი უბრალოდ ღარიბებს კი არ გულისხმობს, არამედ მათ, ვინც „გლახაკნი სულითა“ არიან, როგორც ქრისტე ამბობს (). რადგან სწორედ ისინი შეისმინებიან ლოცვისას, ვინც გულით მდაბალნი და შემუსვრილნი არიან. აქ იგი ორ რამეს წარმოაჩენს: ლოცვასაც და თავმდაბლობასაც. რადგან ამბობს: „ვის ზედა მივიხილო, არამედ ანუ მდაბალსა ზედა და მყუდროსა და მძრწოლარესა სიტყუათაგან ჩემთა?“ (). ამიტომ ყველგან ლოცვის ეტლად თავმდაბლობა გვევლინება. რადგან „მახლობელ არს უფალი შემუსრვილთა გულითა“ (). ამიტომ მლოცველი განსაკუთრებით უნდა განთავისუფლდეს ვნებათა ანთებისგან; ამასვე მოითხოვს პავლე, როცა ამბობს: „თჳნიერ რისხვისა და გულის ზრახვისა“ (). კარგად თქვა: „გლახაკთა ღაღადებისა“, რადგან ღაღადებად გონების განწყობას ამბობს და არა ხმის სიმაღლეს; ხოლო სიტყვებით „არ დაივიწყა“ აჩვენა, რომ ისინი განუწყვეტლივ უხმობდნენ და სათხოვარი თავიდანვე არ უსრულდებოდათ. მაშ, რას ამბობს? ნუ იფიქრებთ, თითქოს ღმერთმა დაივიწყა და ამიტომ არ გამოვიდა ამ საქმეთა გამოსაძიებლად; რადგან მისთვის დამახასიათებელია ასეთი საქმეების გამოძიება მაშინაც, როცა არავინ სთხოვს; ხოლო როცა სთხოვენ და მთხოვნელნიც მდაბალნი არიან, მით უფრო მეტად.

„მიწყალე მე, უფალო, და იხილე სიმდაბლე ჩემი მტერთა ჩემთაგან“ (). „რომელმან აღმამაღლა მე ბჭეთაგან სიკუდილისათა, რათა მიუთხრა მე ყოველი ქებულებაჲ შენი ბჭეთა ასულისა სიონისათა“ (). სხვა ამბობს: „შენი საგალობელნი“; სხვა კიდევ: „შენი ქებანი“. იხილე, როგორ არის იგი განუწყვეტლივ ლოცვაზე მიჯაჭვული. რადგან განსაცდელთაგან გათავისუფლებისა და უსაფრთხოებაში ყოფნის შემდეგაც კვლავ ლოცვას არ შორდება, ამბობს: „მიწყალე მე“, და მომავალთა გამოც ევედრება მას. რადგან ყოველთვის გვჭირდება ღვთის განგება, განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა ბოროტებათაგან ვთავისუფლდებით. რადგან პირველს სხვა ომი მოსდევს, უფრო მძიმე: მცონარებისა და უგუნურების ომი; მაშინ ეშმაკიც უფრო მძაფრად უბერავს. ამიტომ ბოროტებათაგან გათავისუფლების შემდეგ განსაკუთრებით გვჭირდება ის ზეგარდამო შეწევნა, რათა კეთილდღეობა ადვილად ავიტანოთ. ასე იუდეველებიც, ეგვიპტელთაგან გათავისუფლების შემდეგ, მძიმე ომში აღმოჩნდნენ — უგუნურებისა და მცონარების ომში. სწორედ მაშინ უფრო მეტად დაიღუპნენ, რადგან ბრძოლა კარგად ვერ წარმართეს. რადგან ვერც მუცელღმერთობისა და ვერც სულმოკლეობის წინააღმდეგ დადგნენ მხნედ, არამედ ეგვიპტელთა ვნებებს მიბაძეს; სწორედ ამან დაღუპა ისინი. დავითმაც, როცა საულისა და სხვა მტრებისგან მომდინარე განსაცდელებს გადაურჩა და მოსვენებით დატკბა, უფრო მძიმე ომი გადაიტანა — უწმინდური გულისთქმის ომი, რომელმაც იგი უფრო ძლიერ დასაჯა. ამიტომ სწორედ მაშინ უნდა გვეშინოდეს ყველაზე მეტად, როცა განსაცდელთაგან გავთავისუფლდებით.

7. ღვთის ხსნა და ბოროტების თვითსასჯელი

როგორც შეკრული მხეცისა ისე არ გვეშინია, როგორც აშვებულისა, ასევე ბოროტებისაც შეჭირვებისას ისე არ უნდა გვეშინოდეს: მაშინ იგი მოწყინებითა და სხვა ბორკილებით არის შეკრული; შვების შემდეგ კი სწორედ მაშინ გვმართებს შიში. ამიტომ ხშირად ნახავ, რომ კეთილდღეობა ბოროტებებზე უფრო დიდ საშინელებებს წარმოშობს. ასე ეზეკიაც გამარჯვების ნიშნის შემდეგ დაღუპვის პირას იდგა. ამიტომ ის სხვაგანაც ამბობს: „კეთილ არს ჩემდა, რამეთუ დამამდაბლე“ (). და გათავისუფლების შემდეგ კვლავ წყალობას ითხოვს, ხოლო წყალობის სამართლიან საფუძვლად საკუთარ ტანჯვას აყენებს. რადგან ამბობს: „იხილე სიმდაბლე ჩემი მტერთა ჩემთაგან“ (); და კიდევ სხვა: „რომელმან აღმამაღლა მე ბჭეთაგან სიკუდილისათა“ ().

რადგან თავშესაფრად მივმართავ მფარველსა და მზრუნველს, რომელიც მუდამ მიწვდის ხელს. ხედავ, მომავლის თხოვნისას როგორ ხდება იგი მადლიერი წარსული სიკეთეებისთვის და ორმაგ კეთილმოქმედებას ახსენებს? რადგან არ უთქვამს: „რომელიც სიკვდილის ბჭეთაგან მათავისუფლებს“, არამედ: „რომელმან აღმამაღლა მე“. რადგან ღვთის კეთილმოქმედება მხოლოდ უბედურებათა მოხსნაზე არ ჩერდებოდა, არამედ ადამიანებს საკვირველებადაც ხდიდა, დიდებულებად, უფრო ბრწყინვალეებად და ამაღლებულებად. და არ უთქვამს: „ბჭისაგან“, არამედ: „ბჭეთაგან“, რითაც საფრთხეთა სიმრავლეს ცხადყოფს. „რათა მიუთხრა მე ყოველი ქებულებაჲ შენი ბჭეთა ასულისა სიონისათა“ (). რასაც სხვებს ურჩია, იმას თვითონაც აკეთებს; რადგან ამბობს: „მიუთხრენით წარმართთა შორის საქმენი მისნი“ (). ამას მეც ახლა აღვასრულებ; და უბრალოდ კი არ აღვასრულებ, ერთის, ორისა და სამის თანდასწრებით, არამედ მრავალთა წინაშე, საჯარო თავყრილობის შუაგულში. „ვიხარებდეთ ჩუენ მაცხოვარებითა შენითა“ (). ეს არის ჩემთვის გვირგვინი, ეს არის ჩემთვის დიადემა: შენით აღვმართო გამარჯვების ნიშანი და შენით მივიღო ხსნა.

ასევე ჩვენც ნუ მოვისურვებთ ხსნას ყოველ ფასად და ნუ მოვისურვებთ განსაცდელებისგან გათავისუფლებას ყოველი გზით, არამედ ღვთისამებრ. ამას კი ვამბობ იმათ გამო, ვინც სნეულებებში შელოცვებს იყენებენ და უძლურების სანუგეშებლად სხვა ჯადოსნურ ხერხებს ეძებენ. რადგან ეს ხსნა კი არ არის, არამედ დაღუპვა. რადგან უდიდესი ხსნა ის არის, რომ ღვთის მიერ იქნეს ხსნილი. „დაინთქნეს წარმართნი განსახრწნელსა მას, რომელცა ქმნეს“ (). სხვა ამბობს: „ჩაიძირნენ“. ხრწნილებას ბოროტებას უწოდებს, რადგან არაფერი ისე არ ხრწნის, როგორც ბოროტება. რადგან ბოროტზე უძლური არაფერია. იგი საკუთარი იარაღითვე შეიპყრობა, როგორც რკინა ჟანგით და მატყლი ჩრჩილით; ასევე ბოროტიც ბოროტებით შეიპყრობა. ასე რომ, ღვთისგან მომავალი სასჯელის დადგომამდეც თვით ბოროტება თავის მოქმედს სასჯელს ახდევინებს. რადგან ზეგარდამო სამართალსა და ღვთის შეწევნაზე ბევრი ითქვა, მაგრამ ეს მყისვე არ მოსდევს, არამედ ხშირად ყოვნდება და გადადებულია, ეს კი მრავალს უფრო დაუდევარს ხდის; ამიტომ აჩვენებს, რომ სასჯელი კართან დგას და ბოროტნი მას უკვე ითმენენ, როგორც პავლეც ამბობს: „და კუალად-საგებელი იგი, რომელ ჯერ-არნ საცთურისა მათისაჲ, ურთიერთას მიიღიან“ ().

და იხილე, როგორ ზუსტად იყენებს სიტყვებს. „დაინთქნეს“, ამბობს; ესე იგი, ძალით იქნა შეპყრობილი და მახე მისთვის გარდაუვალი გახდა. და კვლავ: „მახითა ამით, რომელ დაარწყუეს, შეიპყრა ფერჴი მათი“ (). დაუხსნელი ბორკილებით, ამბობს, ბოროტნი არიან შეკრულნი. ეს მოციქულებისა და იუდეველების შემთხვევაში მოხდა. რადგან როცა მოციქულებს ებრძოდნენ, მათ არაფერს ავნებდნენ, საკუთარ თავს კი ურიცხვ ბოროტებაში ახვევდნენ: ქალაქსაც, თავისუფლებასაც და ყოველივე სხვასაც კარგავდნენ; ქადაგება კი იზრდებოდა, ხოლო მზაკვრები ნადგურდებოდნენ. და ისინიც, რომლებმაც სამი ყრმა ბაბილონის ღუმელში ჩააგდეს, კვლავ თვით იმავე ღუმლისგან იქნენ შეპყრობილნი; ეს დანიელის შემთხვევაშიც მოხდა. მაგრამ დანიელის შემთხვევაში ეს სამართლიანად მოხდა, რადგან თვითონვე ჩააგდეს იგი; ხოლო სამი ყრმის შემთხვევაში რატომ ხდება, რომ მეფის შეცოდებისას ღუმლის წინ მდგომნი ისჯებიან?

იმიტომ, რომ ეს დამწვარებიც მტარვალის ბრძანებას ემსახურებოდნენ და ოქროს ხატს თაყვანს სცემდნენ. „მახითა ამით, რომელ დაარწყუეს“ (). იხილე, როგორ აჩვენა, რომ მათი ბრალი გამოუთქმელად მძიმე იყო. რადგან რაც ხდებოდა, სირცხვილით იყო სავსე; ამიტომ მალავენ და დაფარვას ცდილობენ. „განცხადებულ არს უფალი ყოფად სასჯელისა“ (). სხვა ამბობს: „ცნობილ იქნა, განკითხვა რომ აღასრულა“; ესე იგი: როგორც დამსჯელი, შურისმგებელი და მომხდური. ხედავ სასჯელიდან მომდინარე კეთილმოქმედების სხვა სახეს? რადგან, ამბობს, სასჯელი მხოლოდ დასჯილებს კი არ ხდის უფრო გულმოდგინეებს, არამედ ღვთისშემეცნების შესახებ სიტყვასაც აბრწყინებს; სწორედ აქედან უფრო ნათლად შეიძლება დაინახო, როგორ მოაქცევს იგი ადამიანებს.

როცა ღორების ჯოგს კლდეებიდან დაცემისა და ზღვაში დანთქმის ნება მისცა, მაშინ განსაკუთრებით გაოცდნენ. და ძველ აღთქმაშიც წინასწარმეტყველი იუდეველებზე ამბობს: „რაჟამს მოსრავნ მათ, მაშინ ეძიებდიან მას“ (). და რატომ არ აკეთებს ამას უფრო ხშირად? იმიტომ, რომ არ სურს სათნოება უფრო ძალდატანებით აღსრულდეს, არამედ ნებელობით, და ადამიანები უფრო კეთილმოქმედებით გამოსწორდნენ, ვიდრე სასჯელით. და რამდენად სჯობს, ამბობს ვინმე, იძულებით იყო კეთილი, ვიდრე ნებით ბოროტი? იძულებით კეთილად ყოფნა სიკეთე არ არის. რადგან ვინც ბორკილით ხდება კეთილი, მუდამ კეთილი არ დარჩება, არამედ იძულებისგან გათავისუფლებული კვლავ ბოროტებას დაუბრუნდება; ხოლო ვინც ისე იწვრთნება, რომ ნებელობით გახდეს კეთილი, როცა გახდება, მტკიცედ რჩება. „საქმითა ჴელითა თჳსთაჲთა შეიპყრა ცოდვილი“ (). არ უთქვამს: „ღვთის ხელთა საქმეებში“, არამედ: „ცოდვილის ხელთა საქმეებში“.

8. სასჯელი გლახაკთა ნუგეშად და წარმართთა შეგონებად

ხედავ, როგორ ამრავალფეროვნებს სიტყვას: ზეგარდამო სასჯელსაც წარმოაჩენს და ბოროტებისგან მომდინარე სასჯელსაც აყენებს? როგორ აჩვენებს ზეგარდამო სასჯელს? ამბობს: „განცხადებულ არს უფალი ყოფად სასჯელისა“ (). ხოლო ბოროტებისგან მომდინარე სასჯელს როგორ აჩვენებს? „დაინთქნეს წარმართნი განსახრწნელსა მას, რომელცა ქმნეს“ (). და კვლავ ბოროტებისგან მომდინარეს ამბობს: „საქმითა ჴელითა თჳსთაჲთა შეიპყრა ცოდვილი“ (). რადგან მხოლოდ ღვთისგან მომდინარე სასჯელს არ ამბობს, ვინაიდან სასჯელი ხშირად ყოვნდება და აგვიანებს; არც მხოლოდ ბოროტებიდან მომდინარეს, რადგან ბევრნი მასშიც კი დამკვიდრებულნი არიან; არამედ ორივე მხრიდან ამტკიცებს სიტყვას. ამიტომ ამბობს: „საქმითა ჴელითა თჳსთაჲთა შეიპყრა“ ().

სხვა ამბობს: „მისი ბადეებით“. ამიტომ ნუ გგონია, რომ როცა მზაკვრობ, ხრიკებს სხვისთვის ამზადებ; შენსავე თავს უწნავ ბადეებს. გალობა. სელა. სხვა: „ხმობა მარადის“. სხვა: „საგალობელი მარადის“. ებრაელი კი ამბობს: „ეგგაონ სელ“. „მიიქცენ ცოდვილნი ჯოჯოხეთს და ყოველნი წარმართნი, რომელთა დაჰვიწყებიეს ღმრთისაჲ“ (). სხვა ამბობს: „მობრუნდებიან“.

კვლავ იმავე აზრებზე ჩერდება და აჩვენებს, რომ ბოროტებას სასჯელი თანაშეზრდილი აქვს, უღმრთოება სიკვდილს შობს, ხოლო ცოდვა - საფრთხეებს. „რამეთუ არა სრულიად დაივიწყოს გლახაკი და თმენა დავრდომილთა არა წარწყმდეს სრულიად“ (). სხვა განმმარტებელი ამბობს: „რადგან მშვიდთა მოლოდინი სრულიად არ დაივიწყება“. კარგად თქვა: „სრულიად“, რითაც აჩვენებს, რომ ადამიანი ყოველთვის შვებას არ უნდა ეძებდეს. რადგან სად გამოჩნდება მოთმინების ნაყოფი, თუ მუდამ შვება იქნება? ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: ბოროტნი სასჯელს მიიღებენ და უკიდურეს სასჯელს დაითმენენ. რადგან ღმერთი უსასრულოდ არ დაუშვებს, რომ დაჩაგრულნი მზაკვრობათა მახეებში იყვნენ მოქცეულნი. აქედან ერთებსაც ანუგეშებს, მეორეთაც აშინებს და ღვთის კაცთმოყვარეობას აჩვენებს, რადგან დაყოვნებაც ერთებს უფრო გამოცდილებს ხდის, სხვებს კი სინანულისკენ იზიდავს.

კვლავ იხილე, როგორ არიან პატივდებულნი გლახაკნი; გლახაკებს კი უბრალოდ ღარიბებს არ უწოდებს, არამედ გულით შემუსვრილებს. რადგან სწორედ ისინი არიან განსაკუთრებით მზად მოთმინებისთვის; უფრო სწორად, ესენი ერთმანეთს განამტკიცებენ: თავმდაბლობა - მოთმინებას, ხოლო მოთმინება - თავმდაბლობას. თუ ვინმე იტყვის: „და როგორ არის თავმდაბლობა სიღარიბე?“ ამას ვუპასუხებთ: ეს მდგომარეობა უფრო ვარგისია სათნოებისათვის. რადგან მდიდარი მოუსვენრობს და შფოთავს; ღარიბი კი ყველაფერს ადვილად იტანს, რადგან სიღარიბეში, როგორც ასპარეზზე, ხშირად წვრთნილა. ამიტომაც ამბობდა ქრისტე: „მდიდარი ძნიად შევიდეს სასუფეველსა ცათასა“ (). რას ნიშნავს: „თმენა დავრდომილთა არა წარწყმდეს სრულიად“ ()?

არასოდეს, ამბობს, არამედ აუცილებლად მიიღებს თავის ნაყოფს. ამქვეყნიურ საქმეებში კი ასე არ არის; ხშირად ადამიანი მიზანს ასცდება და შრომაც დაეკარგება. რადგან მიწათმოქმედიც ელოდება და ვაჭარიც; მაგრამ ხშირად ჰაერის არამდგრადობის გამო ორივე საკუთარი შრომის ნაყოფს კარგავს. ღმერთთან კი ასე არ არის: აუცილებელია, რომ ადამიანმა საბოლოო ნაყოფი მიიღოს. ნუგეშისათვის ეს მცირე რამ არ არის: საბოლოო ნაყოფში მუდამ დარწმუნებული იყო. „აღდეგ, უფალო, ნუ ძლიერობნ კაცი“ (). სხვა ამბობს: „ნუ გაკადნიერდება“. „ისაჯნედ წარმართნი შენ წინაშე“ (). სხვა ამბობს: „და შენი პირის წინაშე“.

მას შემდეგ, რაც თქვა ბოროტებაზე, რომელიც ადამიანთა უმრავლესობას იპყრობს, და აღწერა უკეთურება, ძარცვები, ანგარებები და კაცისკვლები, ღმერთს ევედრება დაჩაგრულთა შეწევნისთვის. ასეთია წმინდანთა გულმოწყალება: ისინი მხოლოდ საკუთარ საქმეებზე კი არ ზრუნავენ, არამედ ღმერთს ისე ევედრებიან, თითქოს მთელი ქვეყნიერება ერთი სახლი იყოს, ან ადამიანთა სიმრავლე — ერთი სხეული. „აღდეგ, უფალო, ნუ ძლიერობნ კაცი“ (). რას ნიშნავს: „აღდეგ, უფალო“? ნიშნავს, ამბობს: მათ წინააღმდეგ გამოდი, დაჩაგრულებს შეეწიე, დასაჯე უსამართლონი. და სწორად გამოიყენა უბრალო სიტყვები, როცა თქვა: „აღდეგ“ და „ნუ ძლიერობნ კაცი“, რათა ეჩვენებინა, რომ იგი მდაბალია, მიწისგანაა, ფერფლი და ნაცარია. „ისაჯნედ წარმართნი შენ წინაშე“ (). რას ნიშნავს ეს?

ამბობს: ცოდვებისთვის პასუხი აგონ. სულგრძელებამ ისინი უკეთესები ვერ გახადა; მოსთხოვე ანგარიში კადნიერად ჩადენილ საქმეებზე. „დაადგინე, უფალო, სჯულისმდებელ მათ ზედა“ (). „გულისჴმა-ყვედ წარმართთა, რამეთუ კაცნი არიან“ (). სელა. სხვა ამბობს: „მარადის“. რას ნიშნავს: „დაუდგინე მათ რჯულმდებელი“?

რადგან, ამბობს, თითქოს თვითრჯულნი იყვნენ: ყველაფერს აკეთებენ და პასუხისგება არ სურთ; ამიტომ გამოდი მათ წინააღმდეგ და სასჯელი მათთვის შეგონების ნაცვლად იყოს. ამასვე გამოხატავს სხვა, როცა ამბობს: „დაუდგინე, უფალო, შიში მათთვის“. იხილე, როგორ ითხოვს არა მათ დასჯას, არამედ შეგონებას, გამოსწორებას და იმას, რომ ურჯულოდ აღარ იცხოვრონ. რადგან სასჯელი, ამბობს, მათთვის შეგონების ნაცვლად იქნება; და არა მხოლოდ მათთვის, არამედ სხვებისთვისაც. და რომ გაიგო, რაოდენ დიდია სარგებელი და როგორ აცხრობს იგი სნეულებას, მოისმინე შემდეგი. ამბობს: „გულისჴმა-ყვედ წარმართთა, რამეთუ კაცნი არიან“ (). ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: ბევრმა ესეც დაკარგა; დაივიწყეს თავიანთი ბუნება, მძვინვარებაში გადაიჩეხნენ და საკუთარი თავი ვერ იცნეს. და კარგად დაუმატა სიტყვა „მარადის“, რათა ეჩვენებინა, რომ არა მხოლოდ უბედურებებში, არამედ კეთილდღეობაშიც უნდა იცოდნენ ეს. მაგრამ თუ ახლა დასჯი მათ, როცა მათში შიში ჯერ კიდევ ძლიერია და მომხდარი საშინელებების ხსოვნა ცოცხალია, კეთილდღეობაშიც რომ შევიდნენ, თავიანთ ბუნებას იცნობენ.

9. ბოროტების ქება და გონების დაბნელება

ხედავ, როგორ აღავლენს მათთვის ვედრებას და როგორ ითხოვს, რომ მათი მძვინვარება გამოსწორდეს? რადგან საკუთარი თავის ვერ ცნობა უკიდურეს მძვინვარებასა და გონების ცხელებაზე უფრო მძიმეა. ერთი ხომ აუცილებლობით გამოწვეული სნეულებაა, მეორე კი გახრწნილი არჩევანისა. „ირაჲსათჳს, უფალო, განსდეგ შორს, უგულებელს-ჰყოფ კეთილ ჟამსა, ჭირისასა?“ ()². ამას ამბობს წინასწარმეტყველი შეჭირვებულთა პირით: შესთხოვს და ევედრება, ბრალს კი არ სდებს; ნუ იყოფინ. რადგან შეჭირვებულთაგან მრავალნი ტკივილის გამო შესაფერის ჟამამდე ითხოვენ განკითხვის დადგომას; ისე, როგორც გაკვეთისას, ვიდრე კვეთა სრულყოფილად დასრულებულა, ექიმს სთხოვენ, ხელი მოაშოროს: საზიანო წყალობას ითხოვენ, მაგრამ ამას ტკივილების ვერ ატანის გამო განიცდიან. და ხშირად ექიმებს შესძახებენ: „მაწამე, დამღუპე, მომკალი!“ მაგრამ ეს გონების სიტყვები კი არ არის, არამედ ტკივილისა. ასევე მრავალი სულმოკლეც ჭირებში ასე ამბობს, რადგან ტკივილებს ვერ იტანს. სოფონიაც მსგავს სიტყვას იყენებს. მაგრამ ეს ძველ აღთქმაში იყო, როცა ასპარეზები ზომიერი იყო; ახალი აღთქმის ფილოსოფიისგან კი ეს შორს არის.

„ვითარცა ამპარტავნობნ უღმრთო, აღეგზნების გლახაკი; შეპყრობილ იქნებიან განზრახვათა შინა, რომელთაც განიზრახავენ“ ()³. სხვა: „შეიპყრნენ“. „რამეთუ ქებულ არს ცოდვილი სულისა თჳსისა გულისთქმათა შინა, და უსამართლო იკურთხების“ ()⁴. „განამწარა უფალი ცოდვილმან“ ()⁵. წინასწარმეტყველმა მავედრებლის სახე მიიღო და, უსამართლოდ დაჩაგრულთათვის ვედრებისას, იმ განცდებზეც თქვა, რომლებიც ადამიანური სისუსტის ნიშანია: სასჯელისა და დასჯის დადგომამდე დაჩაგრული ტკივილს განიცდის, რადგან ბოროტის კეთილდღეობას ვერ იტანს. და ესეც არ არის მცირე სასჯელი.

შემდეგ ითხოვს, რომ მათ პასუხი აგონ და მათი მზაკვრობანი მათვე მიუბრუნდეს; და ბოროტების აუტანელ სახეს ასახელებს. სახელდობრ რომელს? იმას, რომ ცოდვილი თავისი სულის გულისთქმებში ქებულია. რის გამოც სახე უნდა დაეფარა, რის გამოც, ამბობს, უნდა შერცხვენოდა, სწორედ ამის გამო აღტაცებით უყურებენ და აქებენ. ამის განკურნება როგორღა მოხდება, როცა ბოროტებას აქებენ? რადგან ეს ახლაც ხდება. ერთს აღტაცებით უყურებენ, როგორც ძალაუფლების მქონეს; მეორეს — როგორც მტრებზე შურისმგებელს; მესამეს — როგორც გონიერს, რადგან ყველას ქონება მოუყარა თავს; და როცა საკუთარ თავს დაღუპავს, ამბობენ: „თავი იპოვა“; სხვებიც სხვა რამეს ამბობენ; სულიერზე კი მათთან სიტყვაც არ არის. არსად ადვილად არ აქებენ მშვიდად მცხოვრებ და საქმეებში არაჩარეულ კაცს, არც სიღარიბის მოყვარეს, არამედ ფულის მომხვეჭელს, ვაჭრუკანას, მლიქვნელს, მას, ვინც არაფრისმომტანი საქმისთვის მონურ მსახურებებს ითმენს. ამას გოდებს წინასწარმეტყველი: ბოროტება ისე გაბატონდა, რომ თავს ილამაზებს კიდეც, კადნიერად გამოდის კიდეც და, რაც უფრო მძიმეა, არ რცხვენია; არა მხოლოდ თვითონ აქებს საკუთარ თავს ნაქმარნისთვის, არამედ სხვა მაქებლებიც ჰყავს. რა შეიძლება იყოს ამ მძვინვარებაზე უარესი?

„განამწარა უფალი ცოდვილმან“ ()⁶. სხვა კი ამბობს: „რადგან ურჯულომ თავისი სულის გულისთქმისამებრ ქება წარმოთქვა, და ანგარებისმოყვარემ, კურთხევის წარმოთქმით, უფალი განარისხა“. „როცა მისი რისხვა ამაღლდება, აღარ ეძიებს“. სხვა: „რადგან თავისი სულის წადილის გამო უგალობა, და ანგარებიანმა, კურთხევის წარმოთქმით, უფალი შეურაცხყო“. „უღმრთო თავისი რისხვის ამაღლებისამებრ აღარ ეძიებს“. ხოლო სამოცდაათთა: „განამწარა უფალი ცოდვილმან; სიმრავლისაებრ რისხვისა თჳსისა არა გამოიძიებს“ ()⁷. ხედავ, სადამდე მივიდა ბოროტების საქმე? რას ვამბობ — ამბობს — რომ გლახაკებს აწუხებს? თვით ღმერთს განარისხებს. და „სიმრავლისაებრ რისხვისა თჳსისა არა გამოიძიებს“ — ამბობს — ღმერთს. სხვა კი აჩვენებს, რომ ეს უღმრთოს ეხება, როცა ამბობს: „მისი ამაღლებისა“, ანუ უგუნურებისა და ამპარტავნებისა.

ხედავ მძვინვარების გამწვავებასა და გახრწნას? თავისივე მოდგმის ადამიანთა მიმართ მტერი და მოწინააღმდეგეა, სათნოებისაგან გაუცხოებული, ბოროტების მოყვარული და მაქებელი. და კარგად თქვა სხვამ: „არა არს ღმერთი ყოველთა განზრახვათა მისთა“ ()⁸, რითაც აჩვენებს, რომ ღმერთს არ ეძიებს, რომ სიბნელით არის სავსე, რომ მისი შიში თვალთა წინაშე არ აქვს. მაგრამ როგორც თვალზე ნადები აბნელებს გუგას, ასევე ბოროტება აბნელებს გონებას და უფსკრულებისკენ მიაქანებს. „არა არს ღმერთი წინაშე მისსა“ ()⁹. სხვა: „ყოველთა ზრახვათა მისთა განმავლობაში“. „შეგინებულ არიან გზანი მისნი ყოველსა ჟამსა; აღებულ არს სამსჯავროჲ შენი პირისაგან მისისა“ ()¹⁰. სხვა: „აღებულია შენი განკითხვა“.

ხედავ ბოროტების ნაყოფს? მისი სინათლე ქრება, მისი ზრახვები ბრმავდება, და თვითონ ბოროტებას ტყვედ ეძლევა. რადგან როგორც დაბრმავებული მუდამ უფსკრულებში ვარდება, ასევე ესეც, რადგან ღვთის შიში თვალწინ არ აქვს, გამუდმებით ბოროტებაში ატარებს დროს; არა ხან სათნოებაში და ხან ბოროტებაში, არამედ მუდამ ბოროტებაშია. არც გეენას იხსენებს, არც მომავალ განკითხვას, არც პასუხისგებებს; არამედ, თითქოს ყოველ ამ შემწეობას ლაგამივით გადააგდო, უბალასტო ხომალდივით ბოროტ ქარებსა და მძვინვარე ტალღებს ეძლევა, რადგან არავინ ჰყავს, ვინც მის გონებას აღზრდის. ხედავ, როგორ იხდის ბოროტი სასჯელს თვით ბოროტებაშივე? რადგან რა არის ულაგმო ცხენზე, უბალასტო ხომალდზე ან დაბრმავებულ ადამიანზე უფრო მძიმე?

10. კეთილდღეობის უგუნურება და ღარიბთა დევნა

მაგრამ ყოველივე ამაზე უფრო საბრალოა ბოროტებაში მცხოვრები კაცი, რომელმაც ღვთის შიშისაგან მომდინარე ნათელი ჩააქრო და ტყვეობას მიეცა. „ყოველ მტერზე იბატონებს იგი“ ()¹¹. რადგან თქვა თავის გულში: „არ შევირყევი თაობიდან თაობამდე და უბედურების გარეშე ვიქნები“ ()¹¹. სხვა თარგმანი ამბობს: „ყველა თავის მტერს სულის შებერვით განდევნის, თავის გულში ამბობს: თაობიდან თაობამდე არ დავეცემი“. „რადგან გაჭირვებაში არ ვიქნები“. ხედავ უგუნურებას? ხედავ გამოუთქმელ დაღუპვას? ხედავ, როგორ იზრდება ნელ-ნელა წარწყმედა? ხედავ იმას, რაც უგუნურთა შორის სანეტაროდ მიიჩნევა, მაგრამ დიდი უბედურებით არის სავსე, და როგორ იძირება ეს კაცი? „ცოდვებში ქებას იღებს და უსამართლობებში იკურთხება“ ()¹¹.

ეს პირველი უფსკრულია და საკმარისია, რომ უყურადღებო კაცი დაღუპვისკენ გადაჩეხოს. ამიტომ უფრო უნდა მივიღოთ ისინი, ვინც გვამხილებენ და ჩვენს გამოსწორებას ცდილობენ, ვიდრე ისინი, ვინც გვაქებენ და ჩვენი დაღუპვისთვის მლიქვნელობენ. რადგან ასეთნი ბრიყვებს რყვნიან და უფრო დიდ ბოროტებაში უბიძგებენ; ასე ამ ცოდვილსაც ამპარტავნება შთაბერეს და უგუნურებაში გაწვრთნეს. ამიტომ პავლეც იმავეს ეუბნება კორინთელებს სიძვის მოქმედის გამო: „და თქუენ განლაღებულ ხართ და არა უფროჲსად იგლოვეთ“ (). ცოდვის მოქმედზე დიდად უნდა ვიგლოვოთ, არა ვაქოთ. ხედავ უკუღმართ ბოროტებას: არა მხოლოდ არ ამხილებენ, არამედ აქებენ კიდეც? აქედან, საკუთარი უგუნურებისა და ქებათა გამო, მან ბოროტება გააძლიერა; დაივიწყა ღვთის შიშიც და მისი განკითხვებიც; აქედანვე დაივიწყა საკუთარი ბუნებაც. რადგან ვინც ღვთის განკითხვებს ივიწყებს, დროთა განმავლობაში საკუთარ თავსაც ვეღარ იცნობს.

აბა ნახე, რას ფიქრობს: „თაობიდან თაობამდე არ შევირყევი, არამედ უბედურების გარეშე ვიქნები“. რა არის ამ აზრზე უფრო უგუნური: ადამიანი იყოს მოკვდავი, დროებით საქმეებში ჩახლართული, ურიცხვ ცვლილებას დაქვემდებარებული, და მაინც ასეთ რამეებს წარმოიდგენდეს? საიდან ჩნდება ეს? უგუნურებიდან. რადგან როცა უგუნური კაცი დიდ კეთილდღეობას ეწევა, მტრებს სძლევს, აქებენ და მისით აღფრთოვანებულნი არიან, ყველაზე უფრო საბრალო ხდება. რადგან ცვლილებას რომ არ ელის, არც კეთილდღეობას იტანს გონიერად; ხოლო უბედურებაში ჩავარდნილი, რადგან გაუწვრთნელი და მოუმზადებელია, ირყევა და შფოთავს. მაგრამ იობი ასე არ ყოფილა; იგი კეთილდღეობაშიც ყოველდღე უბედურებას მოელოდა; ამიტომაც ამბობდა: „რომლისათჳს ვზრუნევდი, მოიწია ჩემ ზედა და რომელსა ვეჭუდი, შემემთხჳა მე“ (). „ვერცა მშჳდობით ვიყავ, ვერცა მყუდროებით და ვერცა განვისუენებდ. და მოიწია ჩემ ზედა რისხვა“ (). ამიტომ სხვაც ამბობდა: „გაიხსენე შიმშილის ჟამი სიმაძღრის ჟამს, სიღარიბე და ნაკლებულობა სიმდიდრის დღეს“ (სირ 18:25)¹².

მაგრამ ეს კაცი, ერთხელ სრულიად გახრწნილი, ადამიანურ ხვედრს აღარ ითვალისწინებს, არამედ კეთილწარმატების გამო ჰგონია, რომ ყველაფერი მისთვის უძრავია. ეს კი უკიდურესი უგუნურებისა და გახრწნილების საფუძველია და საბოლოო წარწყმედის საბაბი. ამიტომ ნუ შერაცხავ ნეტარად მდიდრებს, მტრებზე გამარჯვებულებს, და მათ, ვისაც ამის გამო აქებენ. რადგან ეს უყურადღებოებისთვის დიდი უფსკრულები და ფლატეებია და მათ უღმრთოების თვით ფსკერისკენ გადაჩეხავს. „მისი პირი სავსეა წყევლით, სიმწარითა და მზაკვრობით“ ()¹¹. „მისი ენის ქვეშ შრომა და ტკივილია“ ()¹¹. სხვა: „უსარგებლობა“. „სამალავებში მდიდრებთან ერთად ჩასაფრებულია უდანაშაულოს მოსაკლავად“ ()¹¹. სხვა: „ეზოებთან ჩასაფრებული“. „მისი თვალები ღარიბისკენ იყურება“ ()¹¹.

„სამალავში ჩასაფრდება, როგორც ლომი თავის ბუნაგში“ ()¹¹. სხვა: „როგორც თავის შემოზღუდულ ადგილას“. „ჩასაფრდება ღარიბის მოსატაცებლად; მოიტაცებს ღარიბს, როცა მას გაითრევს“ ()¹¹. სხვა: „მისი გათრევისას“. „თავის მახეში დაამდაბლებს მას“ ()¹¹. სხვა: „ბადეში“. „დაიხრება და დაეცემა, როცა ღარიბებზე იბატონებს“ ()¹¹. სხვა: „ხოლო შემუსვრილი მოიდრიკება, როცა იგი თავის ძლიერებთან ერთად სუსტებს თავს დაეცემა“. ხედავ, მხეცადაც როგორ იქცა?

რადგან წინასწარმეტყველი მას როგორც მხეცს ხატავს და ასე საუბრობს მის შესახებ, როცა მის მზაკვრობებს, ჩასაფრებებსა და შეთქმულებებს წარმოაჩენს. რა შეიძლება იყოს ამაზე უფრო საბრალო, ან უფრო ღატაკი, როცა მას ღარიბის ქონება სჭირდება? მითხარი, ნუთუ ამას მდიდარს ვუწოდებთ? მაშ ქურდსაც და კედლის გამთხრელსაც მდიდარს ვუწოდებთ. „ნუმც იყოფინ“, ამბობს იგი. მერე რა, თუ სასამართლოების კედლებს არ უთხრის? მერე რა, თუ ღამით არ ესხმის თავს, მაგრამ მზაკვრობით აქრობს მსაჯულის ნათელს? მერე რა, თუ მძინარეთა კი არ ესხმის თავს, არამედ მაშინ, როცა ყველანი ფხიზლობენ? რადგან ასეთი უფრო თავხედია. რადგან კანონებიც მძარცველთა შორის მათ უფრო მკაცრად სჯიან, ვინც დღისით იპარავს.

ხედავ სიღარიბეს? ხედავ სისასტიკეს? სიღარიბეს — რადგან ღარიბის საკუთრება სწადია. სისასტიკეს — რადგან უბედურებაც კი არ არბილებს მას; არამედ სწორედ იმ სიღარიბეს თრგუნავს, რომლის შეწყალება და გამოსწორებაა საჭირო. მაგრამ ამას დაუსჯელად მაინც არ აკეთებს; არამედ როცა გაიმარჯვებს, როცა მოეჩვენება, რომ სძლია, როცა იფიქრებს, რომ დაუძლეველია, მაშინ დაიღუპება. რათა ღვთის მარჯვე განგებაც გამოჩნდეს, ღარიბთა მოთმინებაც, ამ ცოდვილის გამოუსწორებლობაც და ღვთის სულგრძელობის ბოროტის მოუხსენებლობაც. ამიტომ სასჯელი კვალდაკვალ არ მისდევს, რადგან ღმერთი თავისი სულგრძელობით მას სინანულისკენ მოუწოდებს. მაგრამ როცა სულგრძელობისგან არაფერს მოიგებს, მაშინ მას სასჯელით შეაგონებს.

რადგან მათ, ვინც უსამართლობა განიცადეს, არაფერი ევნოთ. პირიქით, უკეთესნიც გახდნენ და უფრო ბრწყინვალენიც, სწორედ ამ ჭირისგან. ღმერთმა კი თავისი სულგრძელობა გამოაჩინა, მოითმინა და ბოროტი არ მოიხსენა; სულგრძელობასთან ერთად კი ძალაც და მოქმედების სიმარჯვეც გამოაჩინა, რადგან როცა ის საკუთარ თავზე უფრო ძლიერია, სწორედ მაშინ სძლევს მას. მჩაგვრელი კი, რადგან გამოუსწორებელი დარჩა, საბოლოო სასჯელს იხდის; ეს კი მცირედი შეგონება როდია მათთვის, ვინც კეთილდღეობაშია.

11. ღვთის სულგრძელობა და ჩაგრულთა შეწევნა

ამიტომ, როცა მტრებს სძლევ და ყველაფერი ზურგის ქარით მიგეწყობა, ბოროტებაში მცხოვრები ნუ გათამამდები, არამედ მაშინ უფრო მეტად გეშინოდეს. რადგან ბოროტების საქმეები იზრდება, თავის მართლება გერთმევა და შენდობის საფუძველიც გეკვეთება, თუ ბოროტად რჩები. რადგან: „თავის გულში თქვა: დაივიწყა ღმერთმა; თავისი სახე მიიბრუნა, რათა ბოლომდე არ იხილოს“ ()¹³ იხილე, დაღუპვის როგორი უფსკრულისკენ ჩადის, როგორ დებულებებს აგროვებს: მათ გამოთქმას, მათი უსირცხვილობის გამო, ვერ ბედავს, საკუთარ თავში კი ატრიალებს, ჭეშმარიტებას ებრძვის და მზეზე უფრო ცხადს საკუთარი გონების დაბრმავებით ჩრდილავს.

„აღსდექ, უფალო ღმერთო ჩემო, ამაღლდეს შენი ხელი; ნუ დაივიწყებ ღარიბებს.“ ()¹⁴ სხვა ამბობს: „აღაპყრე შენი ხელი“. „რისთვის განარისხა უღმრთომ ღმერთი? რადგან თავის გულში თქვა: არ გამოიძიებს.“ ()¹⁵ „შენ ხედავ, რადგან ტკივილსა და გულისწყრომას აკვირდები, რათა იგი შენს ხელებში გადაეცეს“ ()¹⁶. სხვა ამბობს: „იხილე, რომ შენ ტკივილსა და განრისხებას ხედავ, რათა შენს ხელში მისცე“; კიდევ სხვა: „რათა შენს ხელებში მიეცნენ“. რჯულის დამრღვევი, მტაცებელი და ანგარებისმოყვარე ამბობს ამას, თითქოს პასუხს არ აგებდეს; წინასწარმეტყველი კი, მის დებულებებს რომ აუქმებს, ღვთის სულგრძელობის შესახებ სიტყვას ავსებს. ის ამბობს: „თავისი სახე მიიბრუნა, რათა ბოლომდე არ იხილოს“; წინასწარმეტყველი კი საპირისპიროდ ამბობს: შენ ხედავ, აკვირდები და სულგრძელობ, ვიდრე ისინი თვითონვე შენს ხელებში ჩავარდებიან. რას ნიშნავს: „ვიდრე ისინი შენს ხელებში მიეცემიან“? ადამიანურად თქვა; აზრი კი ეს არის: ელოდები, სულგრძელად ითმენ, რათა ბოროტების სიჭარბის გამო თვითონვე გადაეცნენ. რადგან შენ ძალგიძს თავიდანვე შეიპყრო და დაიმორჩილო; მაგრამ გამოუთქმელია შენი ბოროტის მოუხსენებლობის ზღვა: ხედავ და არ ესხმი თავს, არამედ ელოდები, რომ ისინი სინანულამდე მივიდნენ. ხოლო თუ არ სურთ, მაშინ სჯი, როცა შენი სულგრძელობისგან ვერაფერს იღებენ.

რადგან უსამართლოდ დაჩაგრულებზე ღმერთს დიდი ზრუნვა აქვს, მოისმინე, როგორ ამტკიცებს ამას მომდევნო სიტყვებით: „ღარიბი შენზეა მიტოვებული; ობოლს შენ იყავ შემწე.“ ()¹⁶ სხვა ამბობს: „შენ გახდი“; კიდევ სხვა: „შენ იქნები“. რასაც ამბობს, ეს არის: ეს შენი საქმეა, ეს შენი განსაკუთრებული თვისებაა. ღმერთი საკუთარ საქმეს არ მიატოვებდა და არ უღალატებდა. როგორც მშენებლის საქმეა შენება, მესაჭისა — ნავის მართვა, მზისა — განათება, ასევე შენია ობლებზე ზრუნვა და ღარიბებისთვის ხელის გაწვდენა. არავინ არის მათი ასეთი მფარველი, არამედ მხოლოდ შენ. რადგან სიტყვა „მიტოვებულია“ ამას წარმოაჩენს. არავინ სხვა, ამბობს, არამედ მხოლოდ შენ ხარ ობოლთა და ღარიბთა მფარველი.

„შემუსრე ცოდვილისა და ბოროტის მკლავი. მოიძიება მისი ცოდვა და მის გამო თვითონ აღარ იპოვება.“ ()¹⁷ სხვა ამბობს: „გამოიძიებოდეს მისი უღმრთოება, რათა თვითონ აღარ იპოვებოდეს“. იგი უბრალოდ ცოდვილის შემუსვრას კი არ ითხოვს, არამედ მისი ძალის, ძალაუფლებისა და ბოროტების გამაღვივებლის შემუსვრას; შემდეგ ითხოვს, რომ მან პასუხი აგოს და ჩადენილ საქმეებზე ანგარიში ჩააბაროს. უსამართლობის სიდიდეს რომ აჩვენებს, ამბობს: თუ ეს მოხდება, ვერც დგომას შეძლებს და ვერც გამოჩნდება, არამედ დაიღუპება, გაქრება და ძირფესვიანად განქარდება, როცა მისი ჩადენილი საქმეები გამოიძიება. ამიტომ ნურავინ დაიტირებს ობლობას და ნურავინ — სიღარიბეს. რადგან რაც უფრო ძლიერდება ესენი, მით უფრო იზრდება ღვთის შეწევნა. ნურავინ იამაყებს ძალაუფლებით და ნურავინ გაამპარტავნდება. რადგან ეს მდგომარეობა სახიფათო და ფლატიანია და უყურადღებოებს მეტად ადვილად ამხობს.

„უფალი იმეფებს უკუნითი უკუნისამდე“ ()¹⁸. აქ იგი პასუხობს მათ, ვინც შფოთავს და ირყევა იმის გამო, რომ შემცოდველნი დაუყოვნებლივ პასუხს არ აგებენ. რისი გეშინია, ამბობს, რისგან ძრწი? ნუთუ მსაჯული დროებითია? ნუთუ მისი მეფობა დასასრულს ექვემდებარება? თუნდაც ახლა არ მოჰკითხოს, აუცილებლად მოჰკითხავს; რადგან პასუხის მომთხოვნი რჩება და განუწყვეტლად მეფობს. „წარწყმდებით, ხალხებო, მისი მიწიდან.“ ()¹⁸ „ღარიბთა სურვილი შეისმინე, უფალო; მათი გულის მზადყოფნას მოუსმინა შენმა ყურმა“ ()¹⁹. სხვა ამბობს: „მათი გულის განზრახვას მოუსმინა შენმა ყურმა“; კიდევ სხვა: „მოამზადებ მათ გულებს, რათა ყური მიაპყრო“. „გაუსამართლე ობოლსა და მდაბალს, რათა ადამიანმა აღარ განაგრძოს დიდმეტყველება დედამიწაზე.“ ()²⁰ სხვა ამბობს: „გაუსამართლე ობოლსა და შემუსვრილს“.

ხედავ, რომ წინასწარმეტყველი უფრო ვრცლად საუბრობს ბოროტებზე ზრუნვის შესახებ? რადგან სწორედ მათი მდგომარეობაა ყველაზე მეტად სავალალო. ჩაგრულს ქონებრივი ზიანი ადგება, ხოლო ბოროტს — საბოლოო ხვედრთან დაკავშირებული საფრთხე. მერე რა, თუ იმ სნეულებას ვერ გრძნობენ, რომელშიც არიან? ეს უგრძნობელობის გამძაფრებაა, და სწორედ ამიტომ განსაკუთრებით ისინი უნდა შევიწყალოთ; ეს არასრულყოფილი გონების ნიშანია. რადგან ბავშვებიც საშიშს არაფრად აგდებენ და ხშირად ხელებს ცეცხლშიც კი ყოფენ, ცარიელი ნიღბების დანახვაზე კი შინდებიან და ძრწიან. მათ ჰგვანან ანგარებისმოყვარენი: სიღარიბისა ეშინიათ, რაც საშიში კი არ არის, არამედ უსაფრთხოების საფუძველიცაა; უსამართლო სიმდიდრესა და ანგარებას კი დიდად აფასებენ, რაც ყოველგვარ ცეცხლზე საშინელია. რადგან ანგარება ყველგან ბოროტებაა.

ამიტომ წინასწარმეტყველი მუდამ მოგვიწოდებს, რომ ანგარება ამოიკვეთოს: ემუქრება, აშინებს და ღმერთს ევედრება, ასეთი უგრძნობელობის დასასჯელად აღდგეს. ამიტომაც ამატებს და ამბობს: „წარწყმდებით, ხალხებო, მისი მიწიდან“ ()¹⁸, რითაც მათ სრულ განადგურებას ემუქრება და ითხოვს, რომ ღმერთი ჩაგრულთა შემწე და შურისმგებელი გახდეს, რათა ჩაგრულებმა ამოისუნთქონ, ბოროტები კი გონს მოვიდნენ. ამიტომ ნურავინ მისდევს ქონების სიჭარბეს. აქედან უყურადღებოებისთვის მრავალი ბოროტება იშობა: უგუნურება, დაუდევრობა, შური, დიდებისმოყვარეობა და ამათზე ბევრად მეტიც. მაგრამ ამ ყველაფრისგან რომ გათავისუფლდეთ, ფესვი ამოკვეთეთ; რადგან თუ ფესვი აღარ დარჩება, ბოროტი ყლორტები აღარ აღმოცენდება. ამიტომ ითქვა ესეც: არა იმისთვის, რომ მხოლოდ მოვისმინოთ, არამედ იმისთვისაც, რომ გამოვსწორდეთ და დიდი სათნოება გამოვაჩინოთ ქრისტე იესოში.

ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

სათარგმნო შენიშვნები

ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:31 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:32 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:33 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:34 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:35 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:36 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:37 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ფსალმ 9:38 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩

ფსალმუნი 9-ის განმარტება