📋 სარჩევი
„ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ ().
1. ქრისტეს უფალობა და იუდეველთა მხილება
ავდგეთ, გთხოვთ, და საკუთარი თავი მოვიკრიბოთ. რადგან ფსალმუნი ჩვენთან მეტად დიდ საღვთისმეტყველო ჭვრეტებზე საუბრობს; იგი მწვალებლობის მხოლოდ ერთ სახეობას კი არ უდგას წინ, არამედ მრავალფეროვანსა და სხვადასხვაგვარს. იგი იუდეველებსაც ეწყობა საბრძოლველად, პავლე სამოსატელსაც, არიოზის მსგავსად მოაზროვნეებსაც, მარკიონის მიმდევრებსაც, მანიქეველებსაც და ყველასაც, ვინც აღდგომას უნდობლად ეკიდება. რადგან საბრძოლო წყობა ამდენის წინააღმდეგაა, ჩვენც მრავალი თვალი გვჭირდება, რათა შერკინებები სიზუსტით დავინახოთ. გარეშე შეჯიბრებებში, თუნდაც რომელიმე შერკინება მაყურებელს თვალიდან გამორჩეს, ეს მას არაფერს ავნებს; რადგან ის სანახაობა სწავლებისათვის კი არ შეკრებილა, არამედ სიამოვნებისათვის. აქ კი, თუ ზუსტად არ იცი, საიდან ეწყობა იგი საბრძოლველად და საიდან ვურტყამთ მას ჩვენ, არამცირე ზიანს დაითმენ. ამიტომ, ეს რომ არ დაგემართოს, გააღვიძე შენი გონება და სმენა მაღლა ასწიე. პირველად იუდეველებს ვურტყამთ და მათ წინააღმდეგ ვეწყობით, ხოლო ამ სიტყვებიდან წინასწარმეტყველს მოკავშირედ ვიღებთ. რადგან, როცა ჩვენ ვამბობთ, რომ ეს ნათლად ქრისტეს შესახებ არის ნათქვამი, ამას არ იღებენ, არამედ სხვა რამეებს თხზავენ. ამიტომ ჯერ მათი სიტყვა ვამხილოთ, შემდეგ კი ჩვენი დავამტკიცოთ.
და ჯერ ახლა მათ ვკითხოთ: ვინ არის ამ მართლის უფალი? რადგან ამბობს: „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა“ (). აქ ერთ პირს კი არ ახსენებს, არამედ ერთს, რომელიც მეორეს ელაპარაკება. მაშ, ვის ამბობენ მთქმელად? ღმერთს. ხოლო მსმენელად ვის? აბრაამს. სხვები კი ზორობაბელს ამბობენ, სხვები კიდევ სხვას; როგორც მთვრალნი, რომლებიც თანხმიერ არაფერს წარმოთქვამენ, უფრო კი როგორც ბნელში მოსიარულენი, ერთმანეთს რომ ეჯახებიან. მაშ, მითხარი, ზორობაბელი დავითის უფალია? და რა აზრი ექნებოდა ამას, როცა თვითონაც დიდ პატივად დავითად იწოდა? მომდევნო სიტყვებიც ცხადყოფს, რომ აქ არც ზორობაბელზე თქმულა რამე და არც დავითზე; რადგან არც ერთი მათგანი მღვდელობით არ პატივცემულა; აქ კი ნათქვამია ვიღაცაზე, ვისაც უცხო და საკვირველი მღვდელობა აქვს. რადგან ამბობს: „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). მაგრამ ჯერ ახლანდელი ადგილი განვხსნათ.
რადგან ისინი ამაზე უფრო გაცვეთილ რამეებსაც ამბობენ: თითქოს ეს სიტყვები ერზეა ნათქვამი; მაგრამ არც ერი გამხდარა მღვდელი და არც სხვა ნათქვამი ოდესმე შეძლებდა მას მორგებოდა. ამიტომ ამას, როგორც გაცვეთილს, გვერდი ავუაროთ, რადგან დასამხობად არც მტკიცება სჭირდება, და შუაში გამოვიტანოთ სხვა რამ, რასაც ისინი ამბობენ. სხვები კიდევ რას ამბობენ? რომ ამას აბრაამის მსახური ამბობს თავისი უფლის შესახებ. და ამაზე უფრო გაცვეთილი რაღა იქნებოდა? რა უნდა აქ აბრაამის მსახურს? და სად გახდა მისი უფალი მღვდელი, როცა თავადაც მელქისედეკ მღვდელს მიმართავდა და მისგან კურთხევებს ითხოვდა? და რა აზრი ექნებოდა, აბრაამზე თქმულიყო: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? ან როგორ მოერგებოდა ეს დავითს, ზორობაბელს ან ერს? რადგან ნათქვამი ადამიანურ ბუნებაზე მაღლაა. ხოლო „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ () რა განმარტებას მიიღებდა, თუ საფუძვლად იმ პირებს ვიგულისხმებთ? არც ერთს. და როგორ უთხრა აბრაამს: „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (), მას, ვინც ანგელოზების წინაშე დგომასაც უდიდესი პატივის ღირსად მიიჩნევს? მაგრამ რა არის მათი ბრძნული სიტყვა? და როგორ, ამბობს, შემოგყავს სხვა უფალი, როცა წერილი ცხადად ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (), „მას მხოლოსა ჰმსახურებდე“ (), და „არა არს სხუა ღმერთ მისა გარე“ ()?
მაშ, მითხარი, ვის მიმართ არის ეს ნათქვამი? უპირველესად, ის სიტყვები შენს უმადურებას მიემართა, იუდეველო. რატომ არ ითქვა ასეთი რამ არც აბრაამისთვის, არც ისააკისთვის, არც იაკობისთვის, არც მოსესთვის, არამედ მხოლოდ შენთვის, როცა ეგვიპტიდან გამოსვლის შემდეგ ხბოს ქმნიდი? რის გამო, მითხარი? თუ თავად ვერ ხვდები, მიზეზი ჩემგან ისწავლე. რადგან, გამოსვლის შემდეგ ხბო რომ გააკეთე, ბეელფეგორს მიეძღვენი და ღმერთების დასისკენ იყავი გახელებული, ის ურჯულო მრავალღმერთიანობა შემოგქონდა; ამიტომ შენი სენის შესაკავებლად, არარსებული ღმერთებისგან გასარჩევად, სიტყვა „ერთი“ დაიდო, და არა მხოლოდშობილის უარსაყოფად. თორემ რის გამო ითქვა დასაწყისშივე: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ ()? და კვლავ: „მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ მათ ენანი მუნ“ (). და კვლავ დავითმა: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან, საცხებელი სიხარულისა უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (). ხოლო თუ მოსე ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (), ამის მიზეზი თქვენი უძლურება გახდა.
და რა გიკვირს, თუ ეს სწავლებათა მხრივ მოხდა, როცა საქმეებშიც ღმერთი სიტყვას სრულყოფილთაგან ნაკლებისკენ წარმართავდა და ჩვენს უძლურებას მოწყალებით ეშვებოდა? ამიტომ ნებას აძლევდა, ერთი ცოლი გაეშვათ და მეორე შემოეყვანათ, თუმცა დასაბამიდან ასე არ დაუდგენია რჯული. საჭმელთა შესახებაც დიდი გარჩევა დააწესა, თუმცა თავიდან საპირისპირო თქვა: „ვითარ-ცა მხალი თივისაჲ, მიგცენ თქუენ ყოველნი“ (). ადგილის შესახებაც მრავალი კანონი დაადგინა, რადგან ყველგან ლოცვების აღსრულებას არ უშვებდა, თუმცა არც ეს დაუდგენია დასაბამიდან. მაგრამ აბრაამს სპარსელთა ქვეყანაშიც გამოეცხადა, პალესტინაშიც და ყველგან; ამის შემდეგ კი მოსესაც - უდაბნოში.
2. ძის თანასწორი პატივი ძველ აღთქმაში
მაშ რა? ამბობს ვინმე: განა წერილი საკუთარ თავს ებრძვის? არამც და არამც; არამედ ღმერთი ყოველივეს დროულად, სასარგებლოს შესაბამისად განაგებს და ყოველი თაობის უძლურებას ასწორებს. ამიტომაც შენ მიმართ ითქვა: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (). ხოლო ის, რომ მას ძეც ჰყავს, წინასწარმეტყველებმა წიგნებში წინასწარ დადეს: არც მეტად ცხადად უთქვამთ, რათა შენი უძლურება არ დაეზიანებინათ, და არც დაუფარავთ, რათა შემდგომ გამოფხიზლების შესაძლებლობა მოგცემოდა და ჭეშმარიტების დოგმატები შენი საკუთარი წიგნებიდან ამოგეკრიბა. ასე, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ელინებს ვესაუბრებით, შევძლებთ ვაჩვენოთ, რომ წინასწარმეტყველები ნამდვილად წინასწარმეტყველნი არიან, და ძველ აღთქმასაც მეტად სარწმუნოდ წარმოვაჩენთ. რადგან თუ ამას მოსპობ, ელინს პირს როგორღა აუკრავ? რას იტყვი: ეგვიპტიდან გამოსვლას და შენ შესახებ წინასწარმეტყველებულს? მაგრამ ამას დიდად არ მიიღებს. მაგრამ თუ ძველ აღთქმაში ქრისტეს შესახებ ნათქვამს მოუთხრობ და აჩვენებ, რომ მოვლენათა ჭეშმარიტება წინასწარმეტყველების აღსრულებას მოწმობს, წინააღმდეგობის გაწევასაც ვერ შეძლებს. ხოლო თუ ჩვენსას ჩაეჭიდები, იუდეველო, ძველ აღთქმას როგორ დაიცავ? და თუ ვინმე გეტყვის: საიდან ჩანს, რომ მოსეს სიტყვები ჭეშმარიტია? რას უპასუხებ? იმას, რომ ვირწმუნეთ ისინი.
მაშ მით უფრო ჩვენი სიტყვებიც უნდა მიიღოთ, რადგან ჩვენც ვირწმუნეთ; თქვენ ერთი ერი ხართ, ჩვენ კი მთელი ქვეყნიერება ვართ; მოსემ თქვენ ისე ვერ დაგარწმუნათ, როგორც ქრისტემ ჩვენ დაგვარწმუნა; და თქვენი საქმეები შეჩერდა, ჩვენი კი დგას. თუ წინასწარმეტყველებებიდან ამტკიცებ? მაგრამ ჩვენთან უფრო მეტია. ამიტომ, თუ ჩვენსას გააუქმებ, შენსასაც ჩრდილს აყენებ. თუ ნიშნებიდან ამტკიცებ? მაგრამ თქვენ მოსეს ნიშანი აღარ გაქვთ საჩვენებელი: მოხდა და განვლო; ჩვენ კი ქრისტეს მრავალი და სხვადასხვაგვარი ნიშანი გვაქვს, რომლებიც ახლაც ხდება, და წინასწარმეტყველებები, მზეზე უფრო მეტად რომ ბრწყინავენ. თუ კანონებიდან ამტკიცებ? მაგრამ ჩვენი კანონები უფრო სიბრძნისმოყვარულია. ან რა? ეგვიპტელები ხელს გიშლიდნენ და მაინც გამოხვედით? მაგრამ ერთსა და იმავეს არ ნიშნავს, როცა მთელი ქვეყნიერება გებრძვის და შენ სძლევ, და როცა მხოლოდ ეგვიპტელებს სძლევ. ამას კი იმიტომ ვამბობ, რომ ძველსა და ახალ აღთქმას შორის ბრძოლა არ შემომქონდეს - არამც და არამც - არამედ იმიტომ, რომ იუდეველთა უმადურობას პირი დავუხშო. რადგან ისიც და ესეც ერთი და იმავე ღმერთისგან არის მოცემული და აღსრულებული; მაგრამ ამის დამტკიცება მსურს: იუდეველი, როცა ქრისტეს შესახებ წინასწარმეტყველებებს აუქმებს, წინასწარმეტყველებათა უმეტეს ნაწილს აზიანებს და ძველი აღთქმის ღირსებას ცხადად ვერ აჩვენებდა, თუ ახალ აღთქმას არ მიიღებდა.
ხოლო რომ ნათქვამი ადამიანზე არ არის, გონების მქონეთათვის ცხადია აქედანაც: ითქვა „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (); იგი უფლად იწოდება იმ უფლის მსგავსად, რომელიც ამბობს; იგი „საშოთ მთიებისა წინა“ იშვა (); იგი მღვდელია „წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (); და ითქვა: „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ (). თუ კვლავ სხვა იუდეველი ამოგვიჩნდება, რომელიც ქრისტიანის სახეს ატარებს, პავლე სამოსატელს ვგულისხმობ, მის მიმართაც შესაძლებელია ახალ აღთქმაზე დაყრდნობით საუბარი. მაგრამ რათა არ გამოჩნდეს, თითქოს ახლანდელს ვტოვებთ და ბრძოლის სხვა მხარეს მივდივართ, მასაც აქედანვე დავარტყათ. მაშ რას ამბობს ისიც? ამბობს, რომ იგი უბრალო ადამიანი იყო და არსებობა მხოლოდ იმ დროიდან აქვს, როცა მარიამისგან წარმოიშვა. მაშ მითხარი, იმ გამონათქვამზე რას იტყვი, რომელიც ამბობს: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? საჭიროა, დანარჩენიც, რაც იუდეველთა მიმართ ითქვა, მის მიმდევართა მიმართაც ითქვას. ამის მიზეზი ჩვენ კი არ ვართ, არამედ თვით ისინი, რომელთა სწავლებაც მათ დოგმატებს ძლიერ ენათესავება; ამიტომ მათ წინააღმდეგაც იმავე იარაღებს გამოვიყენებთ. რადგან ვინც ერთნაირად იბრძვის, მას იმავე ისრებით უნდა დაარტყა.
მაშ რას ნიშნავს ტახტის თანაზიარება? აქ ხომ თანასწორი პატივი ჩანს; ეს კი საკმარისია არიოზის თანამოაზრეთა პირის დასახშობადაც. ამიტომაც ქრისტემ იუდეველებს, რომლებიც ამბობდნენ, რომ იგი დავითის ძეა, დაუმატა და თქვა: „ვითარ უკუე დავით სულითა ჰხადის მას უფლად და იტყჳს: ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“? (). ხოლო შემდეგ პავლე განგებულების საკითხსაც წამოჭრის და უფრო ცხადად განმარტავს; ამით დროულ დარტყმას აყენებს მარკიონს, მანიქეველსა და ყველას, ვისაც მსგავსი სენი სჭირს, რადგან თავისთვის შესაფერისი გონიერებით განმარტავს, როგორ გახდა იგი მელქისედეკის წესისამებრ მღვდელი. ჩვენ კი კვლავ წინამდებარე საკითხს დავუბრუნდეთ. „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (). ხედავ თანასწორ პატივს? რადგან სადაც ტახტია, იქ სასუფევლის სიმბოლოა; და სადაც ერთი ტახტია, იქ იმავე სასუფევლის თანასწორპატივობაა. ამიტომაც პავლე ამბობდა: „რომელმან შექმნნა ანგელოზნი მისნი სულად და მსახურნი მისნი ალად ცეცხლისა. ხოლო ძისათჳს იტყჳს: საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე“ ().
ასევე დანიელიც ხედავს: ერთი მხრივ, მთელ ქმნილებას, ანგელოზებსა და მთავარანგელოზებს, რომლებიც დგანან, მეორე მხრივ კი - კაცის ძეს, რომელიც ღრუბლებზე მოდის და ძველ დღეთამდე აღწევს. და თუ ასე თქმა ვინმეს საცდურად ექცევა, მოისმინონ, რომ იგი მარჯვენით ზის, და ამ საცდურისგან გათავისუფლდნენ. რადგან როგორც ჩვენ არ ვამბობთ, რომ იგი მამაზე დიდია იმიტომ, რომ მარჯვენით ყველაზე პატივდებული დასაჯდომი აქვს, ასევე შენც ნუ იტყვი, რომ იგი ნაკლებია და უფრო დაბალი, არამედ თქვი, რომ თანამოპატივე და თანასწორია. სწორედ ამას ცხადყოფს დასაჯდომის თანაზიარება. „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (). და ვინ არიან მტრები? მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „პირველად ქრისტე და მერმე ქრისტესნი იგი მოსვლასა მას მისსა“ (). „მაშინღა აღსასრული“ (). „რამეთუ ჯერ-არს მისა სუფევაჲ, ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ ().
3. სიონის კვერთხი და მოციქულთა ძალა
ხედავ წინასწარმეტყველურ და სამოციქულო სიტყვათა თანხმობას? რადგან იქ, ერთი მხრივ, ამბობს: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (); აქ კი: „ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ (). მაგრამ არც იქ „ვიდრე“ და არც აქ „ვიდრემდე“ დროის საზღვრებია. თორემ როგორ დგას ის წინასწარმეტყველური სიტყვა, რომელიც ამბობს: „ჴელმწიფება მისი ჴელმწიფება საუკუნე, რომელი არა წარჴდეს და მეფობა მისი არა განიხრწნას“ (), და კიდევ: „სუფევისა მისისაჲ არა იყოს დასასრულ“ (ლკ 1:33), თუ იგი მხოლოდ ამ დრომდე უნდა სუფევდეს? ხედავ, რომ სიტყვებს უბრალოდ კი არ უნდა მივაპყროთ ყურადღება, არამედ აზრებამდე ავიდეთ? ხოლო შენ, როცა გესმის, რომ წინასწარმეტყველი ამბობს: მამა ფეხთა ქვეშ აყენებსო, აქ ნურაფრით შეშფოთდები. რადგან ეს არც ისეა ნათქვამი, თითქოს ძე უძლური იყოს. რადგან პავლე ამბობს, რომ თვითონ იგი აყენებს მტრებს თავის ფეხთა ქვეშ: „რამეთუ ჯერ-არს მისა სუფევაჲ, ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ ().
და კვლავ ყველაფერს მას მიაწერს, როცა ამბობს: „რაჟამს მოსცეს სუფევაჲ ღმერთსა და მამასა“ (), და შემდეგ ამბობს, რომ განაქარვებს „ყოველნი ჴელმწიფებანი და ძალნი“ (). ესე იგი, როცა სუფევას სრულად აღასრულებს, ყოველ ხელმწიფებას შეწყვეტს. რადგან სწორედ ეს არის „განაქარვნებს“. ხოლო როცა ამბობს, რომ ყველაფერი მისია, მამას მისგან არ განაშორებს, ისევე როგორც მამისაგან ძეს არ განყოფს. რადგან რაც მამისაა, ძისაცაა, და რაც ძისაა, მამისაცაა. ამიტომაც ამბობს: „ჩემი ყოველი შენი არს, და შენი ჩემი არს“ (). ამიტომ, როცა გაიგონებ, რომ მამამ დაუმორჩილა, ნუ იფიქრებ, თითქოს ძე ამ აღსრულების გარეთ იყოს; და როცა გაიგებ, რომ ძემ დაუმორჩილა, ნუ იტყვი, თითქოს მამა ამ საქმეებისათვის უცხო იყოს. რადგან აღსრულებანი საერთოა, როგორც ყველა საქმეა საერთო.
„კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (). „ძლიერების კვერთხს“ თვით ძლიერებას უწოდებს. ხოლო სიონს იმიტომ ახსენებს, რომ აღსრულებებმა დასაწყისი იქიდან მიიღო. რადგან იქ მისცა რჯულიც, იქ აღასრულა სასწაულები; ქადაგება, რომელმაც დასაწყისი იქიდან მიიღო, მთელ მსოფლიოში განივრცო. თუ კი გსურს ნათქვამი აღმყვანებლობით გაიგო, მოისმინე პავლეს სიტყვა: „არამედ მოსრულ ხართ თქუენ მთასა სიონსა და ქალაქსა ღმრთისა ცხოველისასა, იერუსალჱმსა ზეცისასა“ (), „და ეკლესიასა პირმშოთასა“ (). „კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (). კვერთხი ხან დამსჯელიც არის და კეთილისმყოფელიც, ხან კი შემაგონებელი და მეფობის სიმბოლო. და რომ იგი ორივეა, მოისმინე წინასწარმეტყველის სიტყვა: „კუერთხმან შენმან და არგანმან შენმან - ამათ ნუგეშინის-მცეს მე“ (). და კვლავ: „ჰმწყსნე იგინი კუერთხითა რკინისათა და ვითარცა ჭურნი მეკეცეთანი შეჰმუსრნე იგინი“ ().
და პავლეც ამბობს: „რაჲ გნებავს?“ (). „კუერთხითა მოვიდე თქუენდა, ანუ სიყუარულითა და სულითა მშჳდობისაჲთა?“ (). ხედავ, როგორ ეკუთვნის იგი სწავლებას? შეხედე, როგორ ეკუთვნის მეფობასაც. რადგან ესაია ამბობს: „და გამოვიდეს კუერთხი ძირისაგან იესესსა და ყუავილი ძირისაგან აღმოჴდეს“ (); დავითიც ამბობს: „საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე, კუერთხი განგებისა და კუერთხი სუფევისა შენისა“ (). აქ კვერთხად ძალა უწოდა, რომლითაც მოწაფეები მსოფლიოს შემოურბენდნენ, ზნეებს ასწორებდნენ და ადამიანთა ბუნებას რაღაც უგუნური ბოროტებიდან გონიერ მდგომარეობამდე მიჰყავდათ. რადგან ამბობს: „წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი“ ().
მოსესაც ჰქონდა კვერთხი, მაგრამ მან ღვთის მოქმედება მიიღო, რომლის მეშვეობითაც ყველაფერში მოქმედებდა. და იმ კვერთხმა მდინარეები გაჰყო, ამან კი მსოფლიოს უკეთურება გახეთქა. არც ის შეცდება, ვინც ჯვარსაც ძლიერების კვერთხად უწოდებს. რადგან ამ კვერთხმა ხმელეთი და ზღვა მოაქცია და დიდი ძალით აღავსო. ამ კვერთხით გავიდნენ მოციქულები მსოფლიოს ყოველ მხარეს და ყოველივე ის აღასრულეს. ამას ატარებდნენ და ყველაფერს აღასრულებდნენ, როცა დასაწყისი იერუსალიმიდან მიიღეს.
„და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). იხილე წინასწარმეტყველება, მზეზე მეტად რომ ბრწყინავს. და რას ნიშნავს ეს: „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ ()? ეს ნიშნავს: წარმართთა შორის, იუდეველთა შორის. რადგან ასე დაინერგა ეკლესიები თვით ქალაქთა შუაგულში; ასე იმძლავრეს და სძლიეს. ეს არის ბრწყინვალე გამარჯვების ნიშანი: მტრების შუაგულში საკურთხევლების აღმართვა, ვითარცა ცხვრები მხეცთა შორის და კრავები მგლებს შორის ყოფნა.
რადგან სწორედ ამას ამბობდა, როცა მათ აგზავნიდა: „აჰა მე მიგავლინებ თქუენ, ვითარცა ცხოვართა შორის მგელთა“ (); ეს კი უწინდელ სასწაულზე ნაკლები არ არის. რადგან მტრების შუაგულში გარემოცულთა გამარჯვებაზე ნაკლები არ არის ის, რომ ცხვრების მდგომარეობაში მყოფებმა მგლებს სძლიონ; მეტიც, ბევრად უფრო დიდია ის, რომ რიცხვით თორმეტმა მთელი მსოფლიო თავისკენ მიიზიდა. „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). არ უთქვამს: „გაიმარჯვე შენს მტრებს შორის“, არამედ: „უფლებდე“, რათა აჩვენოს, რომ ძლევის ნიშანი ბრძოლის წყობიდან კი არ წარმოიშობა, არამედ მეუფება ბრძანებისგან მოდის. რადგან ასე იმარჯვებდნენ მოციქულები: ქრისტე საკუთარ თავში ჰყავდათ და ყველაფერს თითქოს ბრძანებისამებრ აღასრულებდნენ. ამიტომ მათთვის ყოველი სახლიც ღია იყო, და მორწმუნენი ყოველ მონაზე უფრო მორჩილად ემორჩილებოდნენ: არსებულ ქონებას აბარებდნენ, საფასურს მოციქულთა ფეხებთან დებდნენ და საჭიროებისთვისაც კი ვერ ბედავდნენ რაიმეს აღებას; ასე განადიდებდნენ მათ, რადგან არც კი ბედავდნენ მათთან შეერთებას.
4. მტრებს შორის ქრისტეს სრული მეფობა
მაგრამ ასეთი ძალა მათ მხოლოდ მორწმუნეთა მიმართ კი არ ჰქონდათ, არამედ ურწმუნოთა მიმართაც. მართლაც, მითხარი, რა არის მონის ნიშანი? განა ის არა, რომ აკეთოს ის, რასაც მისი ბატონი უბრძანებს? ხოლო რა არის ბატონის ნიშანი? განა ის არა, რომ მონებში საკუთარი ნება აღასრულოს? მაშ, ვინ იყვნენ ისინი, რომლებმაც მაშინდელ მეფეებსა და მთავრებზე საკუთარი ნება აღასრულეს? განა მოციქულები არა? ცხადია, რომ ასეა. რადგან მეფეებსა და მთავრებს სურდათ, მთელი ქვეყნიერება უკეთურებაში დაეკავებინათ, და დემონებისთვის მსახურებას ბრძანებდნენ; მოციქულებს კი საპირისპირო სურდათ, და მათი ნება სრულდებოდა.
ხოლო თუ საპყრობილეს, შოლტებსა და ტანჯვებს მიხსენებ, უფრო დიდ ბატონობას მიმტკიცებ. როგორ და რა სახით? იმით, რომ ამ ყველაფრის დროსაც სწორედ მათი ნება სრულდებოდა. რადგან ეს მფლობელობა მათ მრავალი ბატონისათვის დამახასიათებელი კანონით კი არ მოიპოვეს, არამედ სათნოებით; იგი გარედან არაფერს საჭიროებდა და სწორედ მაშინ ბრწყინავდა, როცა ყველა მასზე მზაკვრობდა. იმ ბატონებს ხომ მონები, როცა მათ წინააღმდეგ იზრახავდნენ, ხშირად ანადგურებდნენ, რადგან მათი ძალაუფლება არასრულყოფილი და უაღრესად სუსტი იყო; ამ მფლობელობის ჩაქრობა კი ვერ შეძლეს, არამედ, როცა მის წინააღმდეგ იზრახავდნენ, კიდევ უფრო მეტად აჩვენეს, რომ იგი ბრწყინავდა. მაშ, რომელი ბატონი იქნება უფრო ბრწყინვალე: ის, ვისაც უამრავი შემწეობა სჭირდება, რათა მსახურები დაიმორჩილოს, თუ ის, ვინც ყოველივე ამისგან თავისუფალია და ძალაუფლებით მიჰყავს და მოჰყავს მას დაქვემდებარებულნი? ცხადია, ეს უკანასკნელი. რადგან ჩვეულებრივ ბატონებს, თუ კანონები და ქალაქებში ცხოვრება არ ეხმარებათ, ხშირად მფლობელობასთან ერთად სიცოცხლეც დაუკარგავთ; პავლე კი უდაბნოებშიცა და ყველგან თავის უფლებამოსილებას აჩვენებდა. გსურს, იხილო, რომ იგი მეფეებზე უფრო ბრწყინვალეა?
მან კანონები მთელი ქვეყნიერების ყოველ მხარეში შეიტანა, და ადამიანები, მეფეთა კანონებს რომ ტოვებდნენ, მის წერილებს ემორჩილებოდნენ. სხვა მხრივაც: ერთნი სხეულებზე ბატონობდნენ, მეორენი კი სულებზე. მაშ, რომელი მონა დამორჩილებია ბატონს, ან რომელი ქვეშევრდომი მეფეს ისეთი კეთილგანწყობით, როგორც მორწმუნეები ემორჩილებოდნენ პავლეს, როცა ის მხოლოდ წერილით მიმართავდა? რას იტყოდა ვინმე მისდამი სიყვარულსა და მისთვის გამოჩენილ მოშურნეობაზე, როცა ისინი მზად იყვნენ იმაზეც კი, რასაც პავლე ამბობს: „თუალნიმცა თქუენნი აღმოიჴადენით და მომცენით მე“ ()? ვის შეუძენია ოდესმე ასეთი მონები? ყოველივე ამას გულისხმობდა წინასწარმეტყველი: როგორ დაიმორჩილეს მათ მორწმუნენი, როგორ იყვნენ ურწმუნოთათვის საშიშნი, რადგან ძლიერად უკუაგდებდნენ მათ, და როგორ იმარჯვებდა ქრისტე მათ მიერ. ამიტომ მან უბრალოდ „უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ () კი არ თქვა, არამედ „სრულად უფლობდე“, რითაც გაძლიერებულ მფლობელობას აღნიშნავდა.
ამას ხედავდნენ მოწინააღმდეგენი, მაგრამ არაფრის გაკეთება არ შეეძლოთ, თუმცა მათ მხარეს იყო კანონები, ჯალათები და მთელი ძალაუფლება. მაგრამ ისინი უფრო ძლიერნი იყვნენ მათში დამკვიდრებულის გამო. იგი მათ მიერ სრულად უფლობდა: უბრალოდ კი არ უფლობდა, არამედ სრულად უფლობდა, რადგან ძლიერად იმარჯვებდა. ამიტომ მათში მყოფის გამო ცეცხლსაც ბედავდნენ, რკინასაც, მხეცებსაც და ყოველ სხვა რამესაც. რადგან ყველაფერში ქრისტე მათთან იყო; ისინი თითქოს სხვის სხეულებში იბრძოდნენ და ამ ცხოვრებაში არსებულ ყოველ მწუხარებას განშორებოდნენ, ისე ხარობდნენ და ისე სიხარულით კრთოდნენ, ქრისტეს მეუფებით შეპყრობილნი, რომ არც ქონებას ზოგავდნენ, არც სხეულებს და არც ამჟამინდელ სიცოცხლეს. ამას აკეთებდნენ ისინი, ვინც ოდესღაც მტრები და მოწინააღმდეგენი იყვნენ; მაგრამ ქრისტეს დაუძლეველმა ძალამ ისინი არა მხოლოდ მტრობისგან გაათავისუფლა, არამედ მონობასა და ასეთ შინაურობაში მიიყვანა. ამიტომ, თუნდაც მამაზე ითქმოდეს ფსალმუნის სიტყვა: „დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (), ეს ისე არ ითქმის, როგორც უკვე ვთქვი, თითქოს ძე არაფერს მოქმედებდეს; რადგან ყოველივე მხოლოდშობილის მიღწევაა; ეს კი იმისთვის ითქმის, რომ, როგორც წინასწარ ვთქვი, მამა და ძე ერთ ღმერთად გესმოდეს, თითოეულის თვისების დაცვით, და ორი უშობელი არ იფიქრო.
რომ მთელი მიღწევა მისია, უკვე აღსრულებულიდან გაიაზრე; და ნათქვამი უბრალოდ, მხოლოდ ადამიანურად ნუ მიიღებ, რადგან ამას მრავალი უაზრობა მოჰყვება. რათა შენც ისწავლო, მოისმინე, რის თქმასაც ვაპირებ: ერთნი მეგობრები გახდნენ, თუმცა წინათ მტრები იყვნენ; მეორენი კი ჯერ კიდევ მტრებად რჩებიან. ხოლო იმას, რომ მტრები მეგობრებად თვითონ აქცია, პავლეც აჩვენებს, როცა ამბობს: „რაჟამს მოსცეს სუფევაჲ ღმერთსა და მამასა“ (); ამასვე აჩვენებს მაცხოვარიც, როცა თვით მამას ეუბნება: „მე გადიდე შენ ქუეყანასა ზედა, საქმე აღვასრულე, რომელი მომეც მე, რაჲთა ვყო“ (). მტრების დამორჩილება კი მამის საქმედ ითქვა. თუმცა ეს საქმე იმაზე უფრო დიდია. რადგან ერთნაირი არ არის მტრად დარჩენილთა დასჯა და მტრად მყოფთა მეგობრებად ქცევა. მაგრამ ამის გამო არც ძეა მამაზე ნაკლები და არც მამაა ამის გამო ძეზე ნაკლები. ხოლო რათა ისწავლო, რომ ის საქმეებიც ძისაა, როგორც ეს საქმეები მამისაა, მოისმინე: „წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას საუკუნესა, რომელი განმზადებულ არს ეშმაკისათჳს და ანგელოზთა მისთათჳს“ ().
ისიც, ვინც ანგელოზებს ღვარძლის შესაკრებად გზავნის, მხოლოდშობილია, და ყველგან ვხედავთ, რომ იგი ეშმაკს სჯის. ამას თვით დემონებიც აღიარებენ, როცა ამბობენ: „რამეთუ მოხუედ აქა უწინარეს ჟამისა ტანჯვად ჩეუნდა“ (). ასე რომ, სწორედ ის არის, ვინც მათ ტანჯვას აპირებს. ხედავ, რომ თუნდაც ითქმოდეს, რომ რაც ხდება, მამის მიერ ხდება, ისინი ძის მიღწევებია? ხოლო იმას, რომ ძის საქმეებიც მამისაა, კვლავ თვით ძის სიტყვებიდან მოისმინე: „ვერვის ჴელ-ეწიფების მოსლვად ჩემდა, უკუეთუ არა მამამან, მომავლინებელმან ჩემმან, მოიყვანოს იგი ჩემდა“ (). და კვლავ: „არავინ მოვიდეს მამისა, გარნა ჩემ მიერ“ (). ამიტომ ამგვარი რამ მხოლოდ ადამიანურად არ უნდა გავიგოთ. რადგან „შენი მტრებიც“ ასე უნდა გავიგოთ: ისინი მხოლოდ მისი მტრები არ არიან. რადგან ამბობს: „რამეთუ რომელმან არა პატივ-სცეს ძესა, მან არა პატივ-სცა მამასა“ ().
5. ბუნებითი ხელმწიფება და ძლიერების დღე
ამგვარად, იუდეველები მხოლოდ მისი მტრები კი არ არიან, არამედ მამისაც. ამიტომ სრულწარწყმედაც მოაწია მათზე და მათი ქალაქი მიწაზე დაანარცხა, ნანგრევად აქცია; თუმცა არა მაშინვე ჯვრის შემდეგ, არამედ ბევრი დრო მისცა სინანულისთვის, თუ მოისურვებდნენ, და მოციქულებიც დაუტოვა, რათა მათი მეშვეობით მისი ძლიერება შეეცნოთ და ბოლოს მაინც ოდესმე მოქცეულიყვნენ. ხოლო რადგან განუკურნებლად სნეულობდნენ, ბოროტებათა მწვერვალი მოაწია, და ამითაც კვლავ სინანულისკენ მოუწოდებდა მათ, რათა ძველი წყობილებიდან გამოვარდნილნი, თვით საქმეთა აუცილებლობით მაინც ჭეშმარიტებისკენ წაძღოლოდნენ: ყველგან თაყვანისცემული დაენახათ ის, ვისაც შეურაცხყოფა მიაყენეს, და თავიანთი ყოველივე დაშლილი. ხოლო როცა არც ასე გახდებიან უკეთესნი, მაშინ უკვე, როგორც ყოველგვარი შენდობისგან მოკლებულნი, უკვდავ სასჯელში ჩავარდებიან. ხოლო როცა „ფერხთა სადგამს“ ისმენ, ნუ იფიქრებ, რომ რაიმე გრძნობად საგანზე ამბობს, არამედ დამორჩილებაზე. ხოლო რომ მას უმორჩილებს, შემდგომი სიტყვიდან ცხადია: რადგან საყდარი ერთია და ფერხთა სადგამიც ერთი. „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ ().
რადგან ზემოთ თქვა: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (), რათა ვინმეს არ ეფიქრა, თითქოს ძე უძლური იყო და მოქმედება სჭირდებოდა, როგორც რომელიმე მოციქულს, მოისმინე, როგორ უმატებს თვით ამ ეჭვის გამოსწორებას და ამბობს: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). რას ნიშნავს: „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ ()? შენშიაო, ამბობს, ხელმწიფება: შემდეგ კი არ დამატებულა, არამედ შენში მუდამ არის; ამასვე აცხადებდა ესაიაც, როცა მსგავსად ამბობდა: „რომლისა მთავრობაჲ იქმნა მჴარსა ზედა მისსა“ (), ესე იგი, მასში, მის არსებაში, მის ბუნებაშია; ეს კი მეფეებში არ არის. რადგან მათი ხელმწიფება ჯარების სიმრავლეშია; ეს კი მოციქულთა შემთხვევაში არ ყოფილა. რადგან მოციქულთა ხელმწიფებაც მათში გარედან შეტანილი მოქმედებით ხდებოდა; ხოლო მას ხელმწიფება ბუნებაში ჰქონდა, არსებაში: შობის შემდეგ კი არ მიუღია მოგვიანებით, არც გარედან შემოტანილი შეუძენია, არამედ ასე იშვა. ამიტომაც, როცა მეფობის შესახებ ეკითხებოდნენ, ამბობდა: „ამისთჳს შობილ ვარ და ამისათჳს მოვივლინე“ (). „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). ხოლო გამონათქვამი „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ () მხოლოდ ამ ნათქვამს კი არ ცხადყოფს, არამედ სხვასაც, კერძოდ, რომ მისი ხელმწიფება სხვაში კი არ არის, არამედ უწყვეტიცაა და უკვდავიც.
რადგან ადამიანებს ხელმწიფება ხშირად ცოცხლებსაც ტოვებს; თუ ცოცხლებს არა, გარდაცვლილებს მაინც უეჭველად ტოვებს; უფრო სწორად, როცა ცოცხლები არიან, მაშინაც მათთან არ არის, არამედ, როგორც წინასწარ ვთქვი, ჯარებში, მცველებში, ქონების სიჭარბეში, კედლების გარშემორტყმაში და ყოველ სხვა რამეშია; ხოლო ღმერთის შემთხვევაში ეს არა მხოლოდ ასე არ არის, არამედ მასშია და თანაც უწყვეტად; და როგორც შეუძლებელია, მისი არსება არ იყოს, ასევე შეუძლებელია მისი სუფევაც არ იყოს. „დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). ძლიერების დღედ შეიძლება ვინმემ უკვე მომხდარი დღეც თქვას და მომავალიც. რადგან ორივე უდიდესი ძალის მტკიცებულებაა. ან განა არ გგონია, რომ უდიდესი ძლიერების საბუთია, როცა სიკვდილით სიკვდილი უქმდება, როცა რვალის ბჭენი იმუსრება, როცა ცოდვა ქრება, როცა წყევლა იხსნება, როცა ყველა ძველი ბოროტება ირღვევა და სხვა, ახალი სიკეთეები შემოდის? რა შეედრება ამ ძალას, გინდ სასწაულები გამოიკვლიო, გინდ აღსრულებული საქმეები? მკვდრები აღდგებოდნენ, კეთროვანნი განიწმინდებოდნენ, დემონები იდევნებოდნენ, ზღვა ილაგმებოდა, ცოდვები იხსნებოდა, დავრდომილნი მტკიცდებოდნენ, სამოთხე იღებოდა, კლდეები იპობოდა, კრეტსაბმელი იხეოდა, მზის სხივები უკან ბრუნდებოდა და წყვდიადი მთელ სამყაროს მოიცავდა, მიძინებულ წმინდანთა სხეულები აღდგებოდა, ავაზაკი ძველ სამშობლოში ბრუნდებოდა, ცის თაღები იხსნებოდა, გათელილი ბუნება ცათა ცაზე მაღლა, სიმაღლეებისკენ აღიყვანებოდა, და რაც ამაზე უფრო დიდია, სამეუფო საყდარზე ჯდებოდა, როცა მასთან ანგელოზები და ძალნი იდგნენ; ყოველგვარი ბოროტება იდევნებოდა, სათნოება ბრუნდებოდა, სულიწმინდის მადლი მიეცემოდა, მეთევზეები, მეზვერეები და კარვების მკეთებლები ფილოსოფოსთა ბაგეებს უკერავდნენ, მჭევრმეტყველთა ენებს უკუაქცევდნენ, დემონთა ტირანიას ამხობდნენ; საკურთხევლები, ტაძრები, დღესასწაულები და ელინური საზეიმო კრებულები იშლებოდა; მსხვერპლის ცხიმი, კვამლი და ყველა უწმინდური მსხვერპლშეწირვა ძლიერად იდევნებოდა, მკითხავები, კიბელეს მსახურნი, ფრინველთა მკითხავნი და ეშმაკის მთელი სახელოსნო გარბოდა; ეკლესიები ყველგან, მთელ სამყაროში აღმოცენდებოდა, ქალწულთა დასები დგებოდა, მონაზონთა წყობები, ქალაქებთან ერთად უდაბნოც ღვთისმოსაობით ივსებოდა, და მართალთა და წმინდა კაცთა დასები, ზემოთა ანგელოზურ ძალებთან მდგომნი, გალობით ეხმიანებოდნენ; მოწამეთა დასები და აღმსარებელთა სიმრავლენი ყველგან, მთელ სამყაროში ინერგებოდა, სათნოება დიდი სიმსუბუქით აღესრულებოდა, ბარბაროსთა ერები სიბრძნისმოყვარეობით ცხოვრებას სწავლობდნენ, მხეცებზე უფრო მძვინვარეები ანგელოზთა ცხოვრებისადმი შეჯიბრს აჩვენებდნენ, და რამდენ მიწასაც მზე ხედავს, იმდენს მოედებოდა სიტყვა ჯვრისა და აღდგომის შემდეგ. ყოველივე ამას რომ ჭვრეტდა წინასწარმეტყველი, ამბობდა: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ ().
6. მომავალი დღე და წმინდანთა ბრწყინვალება
ხოლო თუ გსურს მომავალი დღეც იხილო და გაიგო, როგორ არის ის დღეც მისი ძალის დღე, წარმოიდგინე, რაოდენ დიდია იხილო ცა შეკეცილი, მთელი ხრწნილებაში ჩავარდნილი ბუნება აღმდგარი, ყველანი მის ერთ ნიშანზე წარმოდგომილნი, ეშმაკი შერცხვენილი, დემონები თავდახრილნი, მართალნი გვირგვინით შემკულნი, თითოეული შეცოდებებისთვის პასუხს აგებდეს, კეთილ საქმეთა ჯილდოებს იღებდეს და სხვა ცხოვრების მდგომარეობა იქმნებოდეს. რადგან აღარ იქნება სიკვდილი, სნეულება და სიბერე; აღარ იქნება სიღარიბე, შეურაცხყოფანი და შეთქმულებანი; აღარ იქნება საცხოვრებლები, ქალაქები, ხელობები და ზღვაოსნობანი; აღარ იქნება სამოსლის მოსხმა, საჭმელი, სასმელი, ჭერები, საწოლები, ტრაპეზები და სანათლები; აღარ იქნება შეთქმულებანი, ბრძოლები და სამსჯავროები; აღარ იქნება ქორწინებები, მშობიარობის ტკივილები და შობანი, არამედ ეს ყოველივე, როგორც განბნეული მტვერი, დაირღვევა და მიეცემა სხვა, უკეთესი ცხოვრების მდგომარეობა, რომელიც სხეულს უხრწნელებას, უკვდავებასა და დიდ ძალას მიანიჭებს. ამასვე ცხადყოფდა პავლეც, როცა ამბობდა: „რამეთუ წარმავალს არს ხატი ამის სოფლისაჲ“ (). ხოლო თუ ნათქვამს არ იჯერებ, რადგან ამას ამჟამად ვერ ხედავ, მომავლის შესახებ მტკიცებულება აწმყოდან მიიღე. აზრით შემოუარე მთელ სამყაროს: მიწას, ზღვას, ელინთა ქვეყანას, ბარბაროსთა მხარეს, დასახლებულსაც და დაუსახლებელსაც, მიწის ქალაქებს, ზღვის კუნძულებს, მთებსა და ხეობებს; და როცა ყველგან იხილავ, რომ ქრისტეს ძალა ბრწყინავს და ყველანი მის პატიოსან სახელს აცხადებენ, შენთვის განსაჯე, რომ ვინც ამდენი შეძლო, სწორედ მან აღგვითქვა მომავალიც.
ხოლო თუ გსურს მტკიცებულება ცალკეული მაგალითითაც მიიღო, გაიაზრე, რისთვის მოისწრაფვის მთელი სამყარო საფლავის სანახავად, რომელსაც სხეული არ აქვს; რომელი ძალა იზიდავს მიწის კიდეებიდან მომავალთ, რათა იხილონ, სად იშვა, სად დაიკრძალა და სად ჯვარს ეცვა; გაიაზრე თვით ჯვარი, რაოდენი ძალის ნიშანია იგი. რადგან ეს ჯვარი მანამდე დაწყევლილი სიკვდილი იყო, სიკვდილი საძრახისი, სიკვდილი ყველაზე სამარცხვინო. მაგრამ აჰა, ახლა იგი თვით სიცოცხლეზე უფრო პატიოსანი გახდა და დიადემებზე უფრო ბრწყინვალე, და ყველანი შუბლზე ვატარებთ მას, არა მხოლოდ არ გვრცხვენია, არამედ მისით ვიმშვენებთ თავს. და არა მხოლოდ კერძო ადამიანები, არამედ თვით დიადემოსანნიც შუბლზე, დიადემებზე მაღლა, მას ატარებენ, და სრულიად სამართლიანადაც, რადგან იგი ათიათას დიადემაზე უმჯობესია. რადგან დიადემა თავს ამკობს, ჯვარი კი გონებას განამტკიცებს. ეს არის დემონთა მომგერიებელი; ეს დიადემა სულის სნეულებათა მომსპობელია; ეს ხელთუქმნელი იარაღია, ეს უძლეველი ზღუდეა, ეს დაუმარცხებელი უსაფრთხოებაა, რომელიც არა მხოლოდ ბარბაროსთა შემოსევებსა და მტერთა თავდასხმებს, არამედ თვით ველურ დემონთა ფალანგებსაც შლის. „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). სხვა ამბობს: „წმიდის მშვენიერებაში“; კიდევ სხვა: „წმიდათა დიდებაში“.
იგი კვლავ იმ დღეზე ლაპარაკობს, როგორც ამჟამინდელზე, ისე მომავალზე. ბრწყინვალებად კი აქ წმინდანთა მშვენიერებას უწოდებს. რა არის პავლეზე უფრო ბრწყინვალე? ან რა არის პეტრეზე უფრო სახელოვანი? ისინი მთელ სამყაროს შემოურბენდნენ, მზეზე მეტად ბრწყინავდნენ და ღვთისმოსაობის თესლებს თესავდნენ? რადგან როგორც ზეციდან ჩამოსული ანგელოზები, ისე იყვნენ ყველასთვის მიუწვდომელნი. ამას აჩვენებდა საქმეების წიგნის შემდგენელიც, როცა ამბობდა: „ხოლო სხუათა მათ ვერვის ძალ-ედვა შეხებად მათდა“ (). რადგან მათი სამოსელიც დიდი მადლით იყო სავსე და მათი სხეულების ჩრდილებიც დიდ ძალას აჩვენებდნენ. ხოლო თუ აქ ასეთნი იყვნენ, წარმოიდგინე, იმ დღეს, როცა უხრწნელ სხეულებს მიიღებენ, როცა უკვდავ სხეულებს მიიღებენ, როცა ისეთ სხეულებს მიიღებენ, რომლებიც ყოველ ხილულ ბრწყინვალებაზე მეტად ბრწყინავენ, როგორები იქნებიან ისინი და მათი მსგავსნი: წინასწარმეტყველნი, მოციქულნი, მართალნი, მოწამენი, აღმსარებელნი და ყველანი, ვინც ქრისტესადმი რწმენაში საუკეთესო ცხოვრების წესით გამობრწყინდნენ. წარმოიდგინე ის დასები, ის ლამპრები, ის სხივები, დიდება, მშვენიერება, ნათელი სიხარული და საზეიმო კრებული. ვინ წარმოაჩენს ამას?
სიტყვა ვერავითარი; მხოლოდ გამოცდილება ნათლად ასწავლის იმათ, ვინც ამ ხილვის ღირსი გახდება, როგორია ის ბრწყინვალება. ვფიქრობ, მსგავსი რამ მოხდება, თითქოს მრავალი მზე ზეცის ზემოთ გამობრწყინდეს, ან თითქოს განუწყვეტელი ელვები იყოს; უფრო სწორად, რაც არ უნდა ვთქვა, როცა იმ მშვენიერების წარმოჩენას ვცდილობ, ღირსეულად თქმას ვერ შევძლებ. რადგან ყველა ეს მაგალითი სხეულებრივია; ხოლო ის ბრწყინვალება და დიდება, რომელიც მაშინ იქ გამობრწყინდება, ყოველ ამგვარ მშვენიერებაზე მაღლა იბრწყინებს. რადგან მაშინ სხეულები მხოლოდ უხრწნელნი და უკვდავნი კი არ იქნებიან, არამედ გამოუთქმელ დიდებასაც შეიმოსავენ. „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). რათა იგი მხოლოდ შიშისმომგვრელად არ წარმოაჩინოს, მის სიმშვიდესა და კეთილისმყოფელობასაც აჩვენებს, როცა ამბობს: „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). და ესეც მისი ძალის საქმეა, რომ ისინი ასე ბრწყინვალენი გახადოს; ამასვე ცხადყოფდა პავლეც, როცა ამბობდა: „რომელმან გარდაცვალნეს ჴორცნი ესე სიმდაბლისა ჩუენისანი, რაჲთა იყვნენ იგინი თანა-ხატ ჴორცთა მათ დიდებისა მისისათა“ ().
7. მარადიული შობა და თანაარსი ძე
შემდეგ, რადგან დიდი და გამოუთქმელი რამ თქვა, დაუმატა: „შეწევნისაებრ ძლიერებისა მისისა, დამორჩილებად მისა ყოველი“ (). ნუ იძიებ, ამბობს, როგორ და რომელი გზით. რადგან მისთვის შესაძლებელია ყველაფერი, რაც სურს. ხოლო რის გამო არ თქვა: „წმიდათა ბრწყინვალებაში“, არამედ მრავლობითად: „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ ()? იმიტომ, რომ მრავალი და სხვადასხვაგვარია ჯილდოები. რადგან, ამბობს პავლე: „სხუაჲ დიდებაჲ არს მზისაჲ და სხუა დიდებაჲ არს მთოვარისაჲ და სხუაჲ დიდებაჲ არს ვარსკულავთაჲ; რამეთუ ვითარცა-იგი ვარსკულავი ვარსკულავსა ჰმატს დიდებითა“, და ასევე: „ეგრეთცა აღდგომაჲ მკუდართაჲ“ (). და ქრისტეც ამბობს: „სახლსა მამისა ჩემისასა სავანე მრავალ არიან“ (). ამის გამო იმ ბრწყინვალებას დასასრული არ აქვს. რადგან იგი არც ღამეს უთმობს ადგილს და არც სიბნელეს ემორჩილება, არამედ გამოუთქმელია და დიდი, ამ ხილულ ბრწყინვალებას ბევრად აღემატება და ეს უდიდესი რამ აქვს: ზღვარს არ იღებს; ეს კი მეუფის გამოუთქმელი ძალის საქმეა: ხრწნადი და მოკვდავი სხეულები ასეთ სიმტკიცესა და ძალამდე მიიყვანოს.
შემდეგ, რადგან რაღაც დიდი თქვა და მსმენელი იმედებით ფრთაშესხმული გახადა, აჩვენებს, რომ ეს სამართლიანად ხდება, რადგან ასეთი დიდია ამის აღმასრულებელი. ვინ არის აღმასრულებელი? ის, ვინც მამას თანაარსია. რადგან ამის ცხადსაყოფად დაუმატა: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (). მაგრამ ისინი, ვინც ნათქვამს საკუთარი აზრისკენ ამრუდებენ, ამბობენ, რომ ეს ჴორცისამებრ შობაზეა ნათქვამი. მაშ როგორ არის „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? მითხარი. ასე უწოდა იმ ღამეს, როცა იშვებოდა, რადგან დილის წინ დაიბადა. მაგრამ აქ ამის თქმა არ იყო მიზანი და არც ისტორიის გადმოსაცემად ამბობდა; გარდა ამისა, ვერც იმას აჩვენებენ, რომ ის, რაც მახარებლებმა გვასწავლეს, სწორედ ეს ეთქვათ წინასწარმეტყველებს, რომლებიც უმეტესად დაფარულად მეტყველებდნენ. ამიტომ აქ „მთიების წინ“ მთიების აღმოსვლამდე კი არ ამბობს, არამედ მის ბუნებამდე, ვიდრე მთიები გაჩნდებოდა.
რადგან წერილმა იცის ამის გარჩევა: როდის ამბობს ბუნებამდე და როდის ქმედებამდე; მაგალითად, როცა ამბობს: „საჭიროა დილას დავასწროთ შენდამი მადლობისათვის და სინათლის აღმოსვლამდე მოგმართოთ“ (სიბრძნ 16:28)1. რადგან აქ დილას გულისხმობს. რადგან არ თქვა: „მზის წინ“, არამედ: „აღმოსვლის წინ“; არა „ბუნებამდე“, რადგან მზის ბუნებამდე არაფერი მომხდარა, არამედ „მზის აღმოსვლამდე“, რათა დილა გამოაჩინოს. სხვაგან კი, როცა მის ბუნებამდე ამბობს, „აღმოსვლის წინ“ კი არ ამბობს, არამედ „მზის წინ“, როგორც ამბობს: „უწინარეს მზისა ეგოს სახელი მისი“ () და „წინა მთოვარისა ნათესავით ნათესავადმდე“ (). ამიტომ, როგორც სხვაა „მზის წინ“ და სხვაა „მზის აღმოსვლის წინ“: ერთი მზის ქმედებასა და დილას აღნიშნავს, მეორე კი ბუნებას; ასევე აქაც, ღამის ჩვენება რომ ნდომოდა, არ იტყოდა „მთიების წინ“, არამედ „მთიების აღმოსვლის წინ“. სხვაგვარადაც: ქრისტემ ეს ფსალმუნი არა ჴორცისამებრ განგებულებას, არამედ სულისამებრ შობას მიაკუთვნა.
რადგან იუდეველებს უთხრა: „ვითარ ჰგონებთ თქუენ ქრისტესთჳს, ვისი ძე არს?“; და რადგან მათ თქვეს: „დავითისი“ (), ფსალმუნი დაუმატა და თქვა: „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (); და კვლავ: „უკუეთუ დავით სულითა უფლად ხადის მას, ვითარ ძე მისი არს?“ (). მაშ რა არის ნათქვამის აზრი? აქ შობის ნამდვილობა წარმოაჩინა. მაშ რა? მხოლოდ მთიების წინ არის? არავითარ შემთხვევაში. რადგან სხვაგანაც ამბობს: „საყდარი მისი, ვითარცა მზე, წინაშე ჩემსა, და ვითარცა მთოვარე განმტკიცებული უკუნისამდე“ (). და არა მხოლოდ მთოვარის წინ, რადგან მამაზეც ამბობს: „პირველ მთათა დაბადებადმდე, შექმნად ქუეყანისა და სოფლისა და საუკუნითგან და უკუნისამღე შენ ხარ“ (). არა მხოლოდ საუკუნიდან, არამედ საუკუნემდეც; და არც მხოლოდ საუკუნემდე, არამედ უსასრულოდ არის. ამიტომ სიტყვებზე ნუ წაბორძიკდები, არამედ აზრი ღვთის შესაფერისად მიიღე. და იხილე წინასწარმეტყველის სიბრძნე.
ფსალმუნი აქედან არ დაუწყია: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (), არამედ ჯერ მისი აღსრულებული საქმეები აჩვენა და საქმეთაგან გამოაცხადა იგი, შემდეგ კი უფლისგან აჩვენა მისი ღირსება. ასევე თავადაც ამბობდა: „უკუეთუ არა ვიქმ საქმესა მამისა ჩემისასა, ნუ გრწამნ ჩემი. უკუეთუ ვიქმ, დაღაცათუ ჩემი არა გრწამს, საქმენი გრწმენედ“ (), რათა, როცა გაიგებ, რომ მამას მარჯვნივ მჯდომი, უფლად წოდებული როგორც მამა, მამასთან ერთად მთავრობაში მყოფი, ამგვარი ბრწყინვალების მოქმედი და წარმართთა შორის მბრძანებელი ძეა და მთელი ქმნილების წინ არის, არ შეშფოთდე. წინასწარმეტყველის გამოც გაკვირვება ღირს: როგორ წარმოთქვამს ზოგს ღვთის პირით, ზოგს კი საკუთარი პირით. რადგან „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ () და „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (), რომლებიც მისთვის უფრო მაღალია, თვით ღმერთს ალაპარაკებს; დანარჩენს კი თავად მოგვითხრობს. და დააკვირდი, როგორი ახლობლობით სარგებლობს გამოთქმაში. რადგან საკმარისი იქნებოდა ეთქვა: „გშევ შენ“ (), მაგრამ მიწაზე მავალთა გამო, რათა შობის ნამდვილობა წარმოეჩინა, ეს გამოთქმაც მოიხსენა. და როგორც, როცა „ხელს“ ამბობს, ამას იმიტომ კი არ ამბობს, რომ ხელი ვივარაუდოთ, არამედ შემოქმედებით ძალას გულისხმობს; ასევე საშოც იმიტომ მოიხსენა, რომ შობის ნამდვილობა წარმოეჩინა.
8. მელქისედეკის მღვდელობა და უფლის სიმდაბლე
შემდეგ, რადგან სურს წინასწარმეტყველება მოსამართლის სახით შეადგინოს, სიტყვას მისკენ მიმართავს; ეს კი უძლიერესი სიყვარულის, გადამეტებული სიხარულისა და საღმრთო სულით ძლიერ შეპყრობილი სულის ნიშანი იყო. „ფუცა უფალმან და არა შეინანოს“ (). „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). ხედავ, როგორ მიჰყავს სიტყვა კვლავ უფრო მდაბალი მხარისკენ: ხან ღმრთეებაზე საუბრობს, ხან კი კაცებაზე? ამასვე აკეთებენ მახარებლებიც, რათა მოძღვრებათა სიზუსტე ორივე მხრიდან დაცული იყოს. და რატომ თქვა: „წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ ()? საიდუმლოთა გამოც, რადგან მანაც პური და ღვინო მიართვა აბრაამს; და იმის გამოც, რომ ეს მღვდელობა რჯულისაგან თავისუფალია; და დაუსრულებლობის გამოც, როგორც პავლეც ამბობს, და დაუსაბამობის გამოც. რადგან რაც მას ჩრდილებში ჰქონდა, იგივე ჭეშმარიტებაში აღსრულდა იესოზე; და როგორც სახელები წინ უსწრებდა, მაგალითად იესო და ქრისტე, ასევე ესეც.
ამრიგად, მელქისედეკი ჩანს, როგორც „არცა დასაბამი დღეთაჲ, არცა აღსასრული ცხორებისაჲ აქუს“ (), არა იმიტომ, რომ არ ჰქონდა, არამედ იმიტომ, რომ გენეალოგიაში არ არის აღწერილი. იესოს კი არც დღეთა დასაბამი ჰქონია და არც სიცოცხლის დასასრული, მაგრამ არა ამგვარი წესით, არამედ იმით, რომ მასზე საერთოდ არ არის დროითი დასაბამი და არც დასასრული. რადგან ერთი ჩრდილი იყო, მეორე კი ჭეშმარიტება. ამიტომ, როგორც „იესოს“ მოსმენისას ჭეშმარიტ იესოს კი არ გულისხმობ, არამედ მხოლოდ სახელის ტიპს იღებ და მეტს არაფერს ეძებ. ასევე, როცა მელქისედეკს დაუსაბამოსა და დაუსრულებელს ისმენ, ნუ ეძიებ მას საგანთა ჭეშმარიტებაში, არამედ მხოლოდ სახელწოდებით დაკმაყოფილდი, ჭეშმარიტება კი ქრისტეზე შეიმეცნე. ხოლო როცა ფიცს ისმენ, ფიცად ნუ მიიჩნევ. რადგან, როგორც ღმერთთან მიმართებით რისხვა საკუთრივ რისხვა კი არ არის, არამედ დამსჯელი მოქმედებაა და ვნება არ არის, ასევე არც ფიცია. რადგან ღმერთი არ იფიცებს, არამედ იმას ამბობს, რაც უეჭველად იქნება. ამრიგად, წმინდანთა ბრწყინვალებაზე, მტრების მის ფერხთა ქვეშ დადებასა და ძალის დღეზე საუბრის შემდეგ, უკვე აწმყოს შესახებაც ამბობს.
და შეხედე, როგორ აწყობს სიტყვას, როცა მკაცრ მსმენელს არბილებს. რადგან ჯერ განკითხვის სიტყვით შეაშინა და მისი დაუთმობელი სიმკაცრე დაარბილა, შემდეგ კი აწმყოს შესახებ სიტყვაც შემოაქვს. ამიტომაც ასეთ შერევას მიმართავს. დააკვირდი: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (). ეს მომავალთაგანია; შემდეგ აწმყო: „კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (), „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (); შემდეგ კვლავ მომავალნი: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა, ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). შემდეგ კვლავ აწმყო, რომელიც უკვე სასჯელს კი არ შეიცავს, არამედ კეთილისმყოფელობას: „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). რადგან ეს ცოდვის აღხოცვაა და ღმერთთან შერიგება.
შემდეგ, როცა მათზე იმდენ ხანს შეჩერდა, რამდენიც სურდა, კვლავ განგებულებას ეხება, სიტყვას უფრო მდაბალი მხარისკენ გარდაქმნის და ამბობს: „უფალი მარჯუენით შენსა“ (). თუმცა ზემოთ ამბობდა, რომ თვითონ ის ზის მამის მარჯვნივ. ხედავ, როგორ არ გვმართებს სიტყვებთან უბრალოდ მიჯდომა? რას ნიშნავს: „უფალი მარჯუენით შენსა“ ()? რადგან განგებულებას შეეხო, სიტყვას იმ ჴორცისკენ მიმართავს, რომელიც შეწევნას იღებს. რადგან ჩანს, რომ იგი მძიმე შფოთშია, ოფლს ღვრის და ისე ღვრის ოფლს, რომ შედედებული წვეთებიც ჩამოსდის, და ძლიერდება. რადგან ასეთია ჴორცის ბუნება. „შემუსრნა დღესა რისხვისა მისისა მეფენი“ (). ვინც ამას ამჟამად ეკლესიის წინააღმდეგ აღმდგარებზეც იტყვის და იმათზეც, ვისაც მომავალში პასუხის მიცემა მოუწევს იმისთვის, რაშიც შესცოდეს და უღმრთოდ მოიქცნენ, არ შეცდება.
„საჯოს წარმართთა შორის და აღავსოს მძორებითა“ (). რას ნიშნავს: „საჯოს წარმართთა შორის“ ()? განსჯის, ამბობს, დემონებს მსჯავრს დასდებს. ხოლო რომ მან უკვე განიკითხა, მოისმინე ქრისტეს ნათქვამი: „აწ არს სასჯელი ამის სოფლისაჲ, აწ მთავარი იგი ამის სოფლისაჲ განვარდეს გარე“ (). და სხვაგან: „და მე ოდეს ავმაღლდე“ (), „ყოველნი მოვიზიდნე ჩემდა“ (). ხოლო თუ უფრო გრძნობადი სიტყვით ისარგებლა, ნუ დაბრკოლდები. რადგან ეს წერილის ჩვეულებაა. „შემუსრნუს თავნი მრავალთანი ქუეყანასა ზედა“ (). თუ გსურს, ეს აღმყვანებლობით გაიგო, შეიძლება ითქვას, რომ უგუნურებას დაამხობს; ხოლო თუ გრძნობადადაც, მაშინ იუდეველთა იმ უბედურებას გულისხმობს, როცა ისინი მან ერთიანად და დიდი სიმძაფრით მოსპო.
„ნაღუარევისაგან გზასა ზედა სუას“ (). აქ აჩვენებს საკვების სიმდაბლეს, ცხოვრების წესის სიმარტივეს: რომ იგი ამას აკეთებდა არა ამაყი სვლით, არა მცველთა თანხლებით და არც რაიმე ხილული მოჩვენებითი დიდებულებით შემოსილი, არამედ უბრალო ცხოვრებას მისდევდა, ისეთს, რომ ნაღუარევიდანაც კი სვამდა. რადგან როგორიც იყო მისი ტრაპეზი, ასეთივე იყო სასმელიც. ტრაპეზი იყო ქერის პურები, სასმელი კი წყალი ნაღუარევიდან. რადგან მოვიდა იმის სასწავლებლად, თუ როგორია ეს სიბრძნისმოყვარე ცხოვრების წესი: მუცელზე ბატონობა, მოჩვენებითი დიდებულების ფეხქვეშ დათრგუნვა და ამპარტავნებისგან განრიდება. შემდეგ, ამ ცხოვრების სარგებელს რომ აჩვენებს, ამას უმატებს: „ამისთჳს აღამაღლოს თავი“ (). რადგან ეს არის თავმდაბლობისა და მკაცრი ცხოვრების ნაყოფი.
9. უბრალო ცხოვრება და საზრუნავთა თავისუფლება
ეს სიტყვები ღმრთეების შესახებ კი არ არის ნათქვამი, არამედ იმ ჴორცის შესახებ, რომელიც ნაღუარევისაგან სვამდა და ამაღლდა. რადგან ამ უბრალოებამ მას არა მხოლოდ არავითარი ზიანი არ მიაყენა, არამედ გამოუთქმელ სიმაღლემდეც აიყვანა. ამიტომ შენც, საყვარელო, როცა მაგალითები გაქვს, შეურაცხყავი გაბერილი და მოჩვენებით სავსე ცხოვრება; ხოლო უბრალოსა და სახელდახელოდ გამართულს მისდიე, თუ გსურს, ბრწყინვალე და დიდი ადამიანი იყო. რადგან შენი მეუფეც ამისთვის მოვიდა, რათა ეს გზა ესწავლებინა შენთვის. სწორედ ამიტომაც წინასწარმეტყველმა, როცა დიდი საქმენი თქვა, ესეც დაურთო, თითქოს ამბობდა: „როცა გამარჯვებასა და ძლევის ნიშნებს მოისმენ, ნუ მოელი იარაღების, ჯარისკაცების, ეტლების, ცხენების, მხედრების, შეიარაღებული ქვეითების, ხმაურისა და არეულობის ხილვას.“ ასეთია ის, ვინც ამას აღასრულებს, ასე მოკრძალებული, რომ ნაღუარევისაგან წყალს სვამს; მაგრამ სწორედ ასეთი კაცი აღასრულებს ყოველივე ამას. ისმინონ მათ, ვისაც სიბარიტული ტრაპეზები და ნუგბარები აქვთ, ვინც ყოველგვარ სუნელს იგონებს, მრავალგვარ მზარეულებს ყოველი მხრიდან აგროვებს, მეზღვაურებს, მესაჭეებსა და ნიჩბოსნებს ითვლის, რათა უცხო ჯიშის ღვინოები, სურნელებანი და სხვა მოდუნებული ფუფუნება მოიტანონ, თვით უფსკრულში ჩაიძირონ და ყველაზე დაბალნი გახდნენ. რადგან არც მრავალის საჭიროება ხდის ადამიანს მაღალს, და არც ცოტას საჭიროება - მდაბალს.
და თუ გსურთ, ორივეს სახე წარმოვიდგინოთ: იყოს ვინმე, რომელსაც ჰყავს მრავალი, ყოველი მხრიდან მომმარაგებელი - მეზღვაურები და მესაჭეები, ხელოსნები და მსახურნი, მქსოველები და მქარგველნი, მენახირეები და მწყემსები, მეჯინიბეები და ცხენთა მკვებავნი - და ყოველივე ამაში დიდი მომსახურება ჰქონდეს; ხოლო მეორე ამათგან არაფრით სარგებლობდეს, არამედ მხოლოდ პურით, წყლითა და უბრალო სამოსლით: ამ ორში ვინ არის მაღალი? ვინ კი მდაბალი? განა ცხადი არ არის, რომ სწორედ ის დგას მაღლა, ვისაც მხოლოდ სამოსელი აქვს? რადგან მას თვით მეფის უგულებელყოფაც შეუძლია; ის კი ყველას მონაა, ვინც ამ ყოველივეს აძლევს: ქედს იხრის, ყველას ლიქნით ეპყრობა და ემსახურება, ეშინია, რომ ვინმემ, თუ მიატოვა, ყველაზე მნიშვნელოვან ადგილას დააზიანოს; რადგან არაფერი ისე არ ხდის მონას, როგორც მრავალის საჭიროება; და არაფერი ისე თავისუფალს, როგორც მხოლოდ აუცილებელზე ყოფნა. ამის დანახვა გონებას მოკლებულ ცხოველებშიც შეიძლებოდა. რა სარგებლობა აქვს ვირს, ტვირთების სიმძიმით რომ არის დატვირთული, თუნდაც ათიათასგზის იღებდეს მათგან სარგებელს? რა ზიანი აქვს მეორეს, რომელიც ყოველივე ამისგან გათავისუფლებულია, თუ აუცილებელი საზრდო აქვს? ამიტომაც ქრისტემ, როცა თავის მოწაფეებს მაღლებად ამზადებდა, როგორც მათ, ვისაც მთელ ქვეყნიერებასთან საუბარი უნდა ჰქონოდათ, ყოველგვარი საზრუნავისაგან გაათავისუფლა ისინი და ფრთოსნებად და ალმასზე უფრო მტკიცეებად ქმნიდა.
რადგან არაფერია, რაც სულს ისე აძლევს ძალას, როგორც ამ ყველაფრისგან გათავისუფლება; და არაფერია, რაც ასე ასუსტებს, როგორც ამ ყველაფერში გაბმა. რადგან როგორც ამგვარ ცხოვრებაში ადვილად ვერ იპოვი მწუხარებას, ისე იმაში - სიამოვნებას. რადგან ერთს მრავალი ბატონი და მრავალი მბრძანებელი ქალი ჰყავს - სასტიკნი და არაადამიანურნი; მეორე კი არავის ემონება, არამედ ყველაფერზე ბატონობს დიდი თავისუფლებით, მზის სხივით ტკბება, ჰაერით ნებივრობს და არავინ ჰყავს შემაწუხებელი. მას არ გლეჯს რისხვა, არც შური, არც ბოროტი თვალი; საზრუნავები არ ადნობენ, არც ეჭვიანი შური, არც დიდებისმოყვარეობა, არც ამპარტავნება, არც სხვა რამ ამის მსგავსი; არამედ როგორც წყნარი ნავსადგური, ტალღებისგან თავისუფალი, ასეა მის სულში საქმეები მოწყობილი, და ზეცისკენ ადვილად მიდის, რადგან ამჟამინდელთაგან არაფერი აკავებს. ამრიგად, რათა ჩვენც ამ თავისუფლებით ვისარგებლოთ, ამჟამინდელ ცხოვრებაში სულიერი სიმშვიდითაც და გარდასვლისას სიმსუბუქითაც, ამ ცხოვრებას მივსდიოთ, რომ საუკუნო სიკეთეებითაც დავტკბეთ, რომლებიც ყოველ სიტყვას, გონებასა და აზრს აღემატება.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.