📋 სარჩევი
„ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ ().
1. ქრისტეს უფალობა და იუდეველთა მხილება
აღვდგეთ, გთხოვთ, და ყურადღება მოვიკრიბოთ. რადგან ფსალმუნი ფრიად დიად საღვთისმეტყველო ჭვრეტებზე გვესაუბრება; იგი მწვალებლობის მხოლოდ ერთ სახეობას კი არ უპირისპირდება, არამედ – მრავალგვარსა და განსხვავებულს. იგი საბრძოლველად განეწყობა იუდეველთა, პავლე სამოსატელის, არიოზის თანამოაზრეთა, მარკიონის მიმდევართა, მანიქეველთა და ყველას წინააღმდეგ, ვისაც აღდგომისა არ სწამს. რადგან საბრძოლო წყობა ამდენთა წინააღმდეგაა მიმართული, ჩვენც მრავალი თვალი გვჭირდება, რათა ზედმიწევნით განვჭვრიტოთ ეს შერკინებანი. რადგან საერო ასპარეზობებში, მაყურებელს მხედველობიდან თუნდაც რაიმე გამორჩეს ამ შერკინებათაგან, ეს მას არაფერს ავნებს; ვინაიდან იქ სანახაობა დასამოძღვრად კი არ იმართება, არამედ – საამებლად. აქ კი, თუ ზედმიწევნით არ უწყი, საიდან გვიტევს მოწინააღმდეგე და საიდან ვუყენებთ მას დარტყმას, არამცირე ზიანს იწვნევ. ამიტომ, ეს რომ არ დაგემართოს, გამოაფხიზლე შენი გონება და ზეაღაპყარ სმენა. პირველად იუდეველებს შევუტევთ და მათ წინააღმდეგ განვეწყობით საბრძოლველად, მოკავშირედ კი, ამავე სიტყვების მეშვეობით, თავად წინასწარმეტყველს გავიხდით. რადგან, როცა ვამბობთ, რომ ეს ყოველივე ცხადად ქრისტეს შესახებ თქმულა, ისინი ამას არ იღებენ, არამედ სხვა რამეს თხზავენ. მაშასადამე, ჯერ მათი მოსაზრება გავაბათილოთ, შემდეგ კი – ჩვენი დავამტკიცოთ.
და ჯერ ახლა მათ ვკითხოთ: ვინ არის ამ მართლის უფალი? რადგან ამბობს: „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა“ (). აქ ერთ პირს კი არ ახსენებს, არამედ ერთს, რომელიც მეორეს ელაპარაკება. მაშ, ვის ამბობენ მთქმელად? ღმერთს. ხოლო მსმენელად ვის? აბრაამს. სხვები კი ზორობაბელს ამბობენ, სხვები კიდევ სხვას; როგორც მთვრალნი, რომლებიც თანხმიერ არაფერს წარმოთქვამენ, უფრო კი როგორც ბნელში მოსიარულენი, ერთმანეთს რომ ეჯახებიან. მაშ, მითხარი, ზორობაბელი დავითის უფალია? და რა აზრი ექნებოდა ამას, როცა თავად ზორობაბელიც დიდი პატივის ნიშნად დავითად იწოდა? მომდევნო სიტყვებიც ცხადყოფს, რომ აქ არც ზორობაბელზე თქმულა რამე და არც დავითზე; რადგან არც ერთი მათგანი მღვდელობით არ პატივცემულა; აქ კი ნათქვამია ვინმეზე, ვისაც უცხო და საკვირველი მღვდელობა აქვს. რადგან ამბობს: „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). მაგრამ ჯერ წინამდებარე სიტყვა განვმარტოთ.
რადგან ისინი ამაზე უფრო უსუსურ აზრსაც ამბობენ: თითქოს ეს სიტყვები ერზეა ნათქვამი; მაგრამ არც ერი გამხდარა მღვდელი და არც სხვა ნათქვამი ოდესმე შეძლებდა მას მორგებოდა. ამიტომ ამ აზრსაც, როგორც უსუსურს, გვერდი ავუაროთ, რადგან დასამხობად მტკიცებაც არ სჭირდება, და შუაში გამოვიტანოთ სხვა რამ, რასაც ისინი ამბობენ. სხვები კიდევ რას ამბობენ? რომ ამას აბრაამის მსახური ამბობს თავისი ბატონის შესახებ. და ამაზე უფრო უსუსური რაღა იქნებოდა? რა უნდა აქ აბრაამის მსახურს? და სად გახდა მისი ბატონი მღვდელი, როცა თავადაც მღვდელ მელქისედეკს მიმართავდა და მისგან კურთხევებს ითხოვდა? და რა აზრი ექნებოდა, აბრაამზე თქმულიყო: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? ან როგორ მოერგებოდა ეს დავითს, ზორობაბელს ან ერს? რადგან ნათქვამი ადამიანურ ბუნებაზე მაღლაა. ხოლო „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ () რა განმარტებას მიიღებდა, თუ იმ პირებს ვიგულისხმებთ? არავითარს. და როგორ უთხრა აბრაამს: „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (), მას, ვინც ანგელოზების წინაშე დგომასაც უდიდესი პატივის ღირსად მიიჩნევს? მაგრამ რა არის მათი ბრძნული მსჯელობა? „და როგორ შემოგყავს სხვა უფალი, — ამბობს იგი, — როცა წერილი ცხადად ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (), „მას მხოლოსა ჰმსახურებდე“ (), და „არა არს სხუა ღმერთ მისა გარე“ ()?“
მაშ, მითხარი, ვის მიმართ არის ეს ნათქვამი? უპირველესად, ის სიტყვები შენს უმადურებას მიემართა, იუდეველო. რატომ არ ითქვა ასეთი რამ არც აბრაამისთვის, არც ისააკისთვის, არც იაკობისთვის, არც მოსესთვის, არამედ მხოლოდ შენთვის, როცა ეგვიპტიდან გამოსვლის შემდეგ ხბოს ქმნიდი? რის გამო, მითხარი? თუ თავად ვერ ხვდები, მიზეზი ჩემგან ისწავლე. რადგან გამოსვლის შემდეგ ხბო გააკეთე, ბეელფეგორს მიეძღვენი და ღმერთების დასისკენ იყავი გატაცებული, ის ურჯულო მრავალღმერთიანობა შემოგქონდა; ამიტომ, შენი სენის შესაკავებლად, არარსებულ ღმერთებთან დაპირისპირებით დაადგინა სიტყვა „ერთი“, და არა მხოლოდშობილის უარსაყოფად. თორემ რის გამო ითქვა დასაწყისშივე: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ ()? და კვლავ: „მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ მათ ენანი მუნ“ (). და კვლავ დავითმა: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან, საცხებელი სიხარულისა უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (). ხოლო თუ მოსე ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (), ამის მიზეზი თქვენი უძლურება გახდა.
და რა გიკვირს, თუ ეს სწავლებათა მხრივ მოხდა, როცა საქმეებშიც ღმერთი სიტყვას სრულყოფილიდან ნაკლებისკენ წარმართავდა, ჩვენს უძლურებამდე დამდაბლებით? ამიტომ ნებას აძლევდა, ერთი ცოლი გაეშვათ და მეორე შემოეყვანათ, თუმცა დასაბამიდან ასე არ დაუდგენია რჯული. საჭმელთა შესახებაც დიდი გარჩევა დააწესა, თუმცა თავიდან საპირისპირო თქვა: „ვითარ-ცა მხალი თივისაჲ, მიგცენ თქუენ ყოველნი“ (). ადგილის შესახებაც მრავალი კანონი დაადგინა, რადგან ყველგან ლოცვების აღსრულებას არ უშვებდა, თუმცა არც ეს დაუდგენია დასაბამიდან. მაგრამ აბრაამს სპარსელთა ქვეყანაშიც გამოეცხადა, პალესტინაშიც და ყველგან; ამის შემდეგ კი მოსესაც — უდაბნოში.
2. ძის თანასწორი პატივი ძველ აღთქმაში
მაშ რა? ამბობს ვინმე: განა წერილი საკუთარ თავს ებრძვის? არამც და არამც; არამედ ღმერთი ყოველივეს ჟამისამებრ და სარგებლობისთვის განაგებს, ყოველი თაობის უძლურებას რომ ასწორებს. ამიტომაც შენ მიმართ ითქვა: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (). ხოლო ის, რომ მას ძეც ჰყავს, წინასწარმეტყველებმა წიგნებში წინასწარ ჩადეს: არც მეტად ცხადად უთქვამთ, რათა შენი უძლურება არ დაეზიანებინათ, და არც დაუფარავთ, რათა შემდგომ გამოფხიზლების შესაძლებლობა მოგცემოდა და ჭეშმარიტების დოგმატები შენი საკუთარი წიგნებიდან ამოგეკრიბა. ასე, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ელინებს ვესაუბრებით, შევძლებთ ვაჩვენოთ, რომ წინასწარმეტყველები ნამდვილად წინასწარმეტყველნი არიან, და ძველ აღთქმასაც მეტად სარწმუნოდ წარმოვაჩენთ. რადგან თუ ამას გააუქმებ, ელინს პირს როგორღა დაუხშობ? რას იტყვი: ეგვიპტიდან გამოსვლას და შენ შესახებ წინასწარმეტყველებულს? მაგრამ ამას დიდად არ მიიღებს. მაგრამ თუ ძველ აღთქმაში ქრისტეს შესახებ ნათქვამს მოუთხრობ და აჩვენებ, რომ მოვლენათა ჭეშმარიტება წინასწარმეტყველების აღსრულებას მოწმობს, წინააღმდეგობის გაწევასაც ვერ შეძლებს. ხოლო თუ ჩვენსას ჩაეჭიდები, იუდეველო, ძველ აღთქმას როგორ დაიცავ? და თუ ვინმე გეტყვის: საიდან ჩანს, რომ მოსეს სიტყვები ჭეშმარიტია? რას უპასუხებ? იმას, რომ ვირწმუნეთ ისინი.
მაშ მით უფრო ჩვენი სიტყვებიც უნდა მიიღოთ, რადგან ჩვენც ვირწმუნეთ; თქვენ ერთი ერი ხართ, ჩვენ კი მთელი ქვეყნიერება ვართ; მოსემ თქვენ ისე ვერ დაგარწმუნათ, როგორც ქრისტემ ჩვენ დაგვარწმუნა; და თქვენი შეწყდა, ჩვენი კი მტკიცედ დგას. თუ წინასწარმეტყველებებიდან ამტკიცებ? მაგრამ ჩვენთან უფრო მეტია. ამიტომ, თუ ჩვენსას გააუქმებ, შენსასაც ჩრდილს აყენებ. თუ ნიშნებიდან ამტკიცებ? მაგრამ თქვენ მოსეს ნიშანი აღარ გაქვთ საჩვენებელი: მოხდა და განვლო; ჩვენ კი ქრისტეს მრავალი და სხვადასხვაგვარი ნიშანი გვაქვს, რომლებიც ახლაც ხდება, და წინასწარმეტყველებები, მზეზე უფრო მეტად რომ ბრწყინავენ. თუ კანონებიდან ამტკიცებ? მაგრამ ჩვენი კანონები უფრო ღრმა სიბრძნეს ატარებს. ან რა? ეგვიპტელები ხელს გიშლიდნენ და მაინც გამოხვედით? მაგრამ ერთსა და იმავეს არ ნიშნავს, როცა მთელი ქვეყნიერება გებრძვის და შენ სძლევ, და როცა მხოლოდ ეგვიპტელებს სძლევ. ამას კი იმიტომ ვამბობ, რომ ძველსა და ახალ აღთქმას შორის ბრძოლა არ შემომქონდეს - არამც და არამც - არამედ იმიტომ, რომ იუდეველთა უმადურობას პირი დავუხშო. რადგან ისიც და ესეც ერთი და იმავე ღმერთისგან არის მოცემული და აღსრულებული; მაგრამ ამის დამტკიცება მსურს: იუდეველი, როცა ქრისტეს შესახებ წინასწარმეტყველებებს აუქმებს, წინასწარმეტყველებათა უმეტეს ნაწილს აზიანებს და ძველი აღთქმის კეთილშობილებას ცხადად ვერ აჩვენებდა, თუ ახალ აღთქმას არ მიიღებდა.
ხოლო რომ ნათქვამი ადამიანზე არ არის, გონების მქონეთათვის ცხადია აქედანაც: ითქვა „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (); იგი უფლად იწოდება იმ უფლის მსგავსად, რომელიც ამბობს; იგი „საშოთ მთიებისა წინა“ იშვა (); იგი მღვდელია „წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (); და ითქვა: „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ (). თუ კვლავ სხვა იუდეველი ამოგვიჩნდება, რომელიც ქრისტიანის სახეს ატარებს, პავლე სამოსატელს ვგულისხმობ, მის მიმართაც შესაძლებელია ახალ აღთქმაზე დაყრდნობით საუბარი. მაგრამ რათა არ გამოჩნდეს, თითქოს წინამდებარეს ვტოვებთ და ბრძოლის სხვა მხარეს მივდივართ, მასაც აქედანვე დავარტყათ. მაშ რას ამბობს ისიც? ამბობს, რომ იგი უბრალო ადამიანი იყო და არსებობა მხოლოდ იმ დროიდან აქვს, როცა მარიამისგან იშვა. მაშ მითხარი, იმ გამონათქვამზე რას იტყვი, რომელიც ამბობს: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? საჭიროა, დანარჩენიც, რაც იუდეველთა მიმართ ითქვა, მის მიმდევართა მიმართაც ითქვას. ამის მიზეზი ჩვენ კი არ ვართ, არამედ თვით ისინი, რომელთა დოგმატებსაც იუდეველთა სწავლებასთან დიდი ნათესაობა აქვს; ამიტომ მათ წინააღმდეგაც იმავე იარაღებს გამოვიყენებთ. რადგან ვინც ერთნაირად იბრძვის, მას იმავე ისრებით უნდა დაარტყა.
მაშ რას ნიშნავს საყდრის თანაზიარება? აქ ხომ თანასწორი პატივი ჩანს; ეს კი საკმარისია არიოზის თანამოაზრეთა პირის დასახშობადაც. ამიტომაც ქრისტემ იუდეველებს, რომლებიც ამბობდნენ, რომ იგი დავითის ძეა, დაუმატა და თქვა: „ვითარ უკუე დავით სულითა ჰხადის მას უფლად და იტყჳს: ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“? (). ხოლო შემდეგ პავლე განგებულების საკითხსაც წამოჭრის და უფრო ცხადად განმარტავს; ამით გადამწყვეტ დარტყმას აყენებს მარკიონს, მანიქეველსა და ყველას, ვისაც მსგავსი სენი სჭირს, რადგან თავისთვის შესაფერისი გონიერებით განმარტავს, როგორ გახდა იგი მელქისედეკის წესისამებრ მღვდელი. ჩვენ კი კვლავ წინამდებარე საკითხს დავუბრუნდეთ. „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (). ხედავ თანასწორ პატივს? რადგან სადაც საყდარია, იქ მეფობის სიმბოლოა; და სადაც ერთი საყდარია, იქ იმავე მეფობის თანასწორი პატივია. ამიტომაც პავლე ამბობდა: „რომელმან შექმნნა ანგელოზნი მისნი სულად და მსახურნი მისნი ალად ცეცხლისა. ხოლო ძისათჳს იტყჳს: საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე“ ().
ასევე დანიელიც ხედავს: ერთი მხრივ, მთელ ქმნილებას, ანგელოზებსა და მთავარანგელოზებს, რომლებიც დგანან, მეორე მხრივ კი - კაცის ძეს, რომელიც ღრუბლებზე მოდის და ძველ დღეთამდე აღწევს. და თუ ასე თქმა ვინმეს საცდურად ექცევა, მოისმინონ, რომ იგი მარჯვენით ზის, და ამ საცდურისგან გათავისუფლდნენ. რადგან როგორც ჩვენ არ ვამბობთ, რომ იგი მამაზე დიდია იმიტომ, რომ მარჯვენით ყველაზე პატივდებულ საყდარზე ზის, ასევე შენც ნუ იტყვი, რომ იგი ნაკლებია და უფრო დაბალი, არამედ თქვი, რომ თანასწორი პატივი აქვს და თანასწორია. სწორედ ამას ცხადყოფს საყდრის თანაზიარება. „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (). და ვინ არიან მტრები? მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „პირველად ქრისტე და მერმე ქრისტესნი იგი მოსვლასა მას მისსა“ (). „მაშინღა აღსასრული“ (). „რამეთუ ჯერ-არს მისა სუფევაჲ, ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ ().
3. სიონის კვერთხი და მოციქულთა ძალა
ხედავ წინასწარმეტყველურ და სამოციქულო სიტყვათა თანხმობას? რადგან იქ, ერთი მხრივ, ამბობს: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (); აქ კი: „ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ (). მაგრამ არც იქ „ვიდრე“ და არც აქ „ვიდრემდე“ დროის საზღვრებია. თორემ როგორ დგას ის წინასწარმეტყველური სიტყვა, რომელიც ამბობს: „ჴელმწიფება მისი ჴელმწიფება საუკუნე, რომელი არა წარჴდეს და მეფობა მისი არა განიხრწნას“ (), და კიდევ: „სუფევისა მისისაჲ არა იყოს დასასრულ“ (ლკ 1:33), თუ იგი მხოლოდ ამ დრომდე უნდა სუფევდეს? ხედავ, რომ სიტყვებს უბრალოდ კი არ უნდა მივაპყროთ ყურადღება, არამედ აზრებამდე ავიდეთ? ხოლო შენ, როცა გესმის, რომ წინასწარმეტყველი ამბობს: მამა ფეხთა ქვეშ აყენებსო, აქ ნურაფრით შეშფოთდები. რადგან ეს ისე არ თქმულა, თითქოს ძე უძლური იყოს. რადგან პავლე ამბობს, რომ თვითონ იგი აყენებს მტრებს თავის ფეხთა ქვეშ: „რამეთუ ჯერ-არს მისა სუფევაჲ, ვიდრემდის დაისხნეს ყოველნი მტერნი მისნი ქუეშე ფერჴთა მისთა“ ().
და კვლავ ყველაფერს მას მიაწერს, როცა ამბობს: „რაჟამს მოსცეს სუფევაჲ ღმერთსა და მამასა“ (), და შემდეგ ამბობს, რომ განაქარვებს „ყოველნი ჴელმწიფებანი და ძალნი“ (). ესე იგი, როცა სუფევას სრულად აღასრულებს, ყოველ ხელმწიფებას შეწყვეტს. რადგან სწორედ ეს არის „განაქარვნებს“. ხოლო როცა ამბობს, რომ ყველაფერი მისია, მამას მისგან არ განაშორებს, ისევე როგორც მამისაგან ძეს არ განყოფს. რადგან რაც მამისაა, ძისაცაა, და რაც ძისაა, მამისაცაა. ამიტომაც ამბობს: „ჩემი ყოველი შენი არს, და შენი ჩემი არს“ (). ამიტომ, როცა გაიგონებ, რომ მამამ დაუმორჩილა, ნუ იფიქრებ, თითქოს ძე ამ აღსრულების გარეთ იყოს; და როცა გაიგებ, რომ ძემ დაუმორჩილა, ნუ იტყვი, თითქოს მამა ამ საქმეებისათვის უცხო იყოს. რადგან აღსრულებანი საერთოა, როგორც ყველა საქმეა საერთო.
„კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (). „ძლიერების კვერთხს“ თვით ძლიერებას უწოდებს. ხოლო სიონს იმიტომ ახსენებს, რომ აღსრულებებმა დასაწყისი იქიდან მიიღო. რადგან იქ მისცა რჯულიც, იქ აღასრულა სასწაულები; ქადაგება, რომელმაც დასაწყისი იქიდან მიიღო, მთელ მსოფლიოში განივრცო. თუ კი გსურს ნათქვამი ამაღლებული აზრით გაიგო, მოისმინე პავლეს სიტყვა: „არამედ მოსრულ ხართ თქუენ მთასა სიონსა და ქალაქსა ღმრთისა ცხოველისასა, იერუსალჱმსა ზეცისასა“ (), „და ეკლესიასა პირმშოთასა“ (). „კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (). კვერთხი ხან დამსჯელიც არის და კეთილისმყოფელიც, ხან კი ნუგეშისმცემელი და მეფობის სიმბოლო. და რომ იგი ორივეა, მოისმინე წინასწარმეტყველის სიტყვა: „კუერთხმან შენმან და არგანმან შენმან - ამათ ნუგეშინის-მცეს მე“ (). და კვლავ: „ჰმწყსნე იგინი კუერთხითა რკინისათა და ვითარცა ჭურნი მეკეცეთანი შეჰმუსრნე იგინი“ ().
და პავლეც ამბობს: „რაჲ გნებავს?“ (). „კუერთხითა მოვიდე თქუენდა, ანუ სიყუარულითა და სულითა მშჳდობისაჲთა?“ (). ხედავ, როგორ უკავშირდება იგი წვრთნას? შეხედე, როგორ უკავშირდება მეფობასაც. რადგან ესაია ამბობს: „და გამოვიდეს კუერთხი ძირისაგან იესესსა და ყუავილი ძირისაგან აღმოჴდეს“ (); დავითიც ამბობს: „საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე, კუერთხი განგებისა და კუერთხი სუფევისა შენისა“ (). აქ კვერთხად ძალა უწოდა, რომლითაც მოწაფეები მთელ ქვეყნიერებას მოივლიდნენ, ზნეებს ასწორებდნენ და ადამიანთა ბუნებას უგუნური ბოროტებიდან გონიერ მდგომარეობამდე მიჰყავდათ. რადგან ამბობს: „წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი“ ().
მოსესაც ჰქონდა კვერთხი, მაგრამ მან ღვთის მოქმედება მიიღო, რომლის მეშვეობითაც ყველაფერში მოქმედებდა. და იმ კვერთხმა მდინარეები გაჰყო, ამან კი ქვეყნიერების უღმრთოება გაარღვია. არც ის შეცდება, ვინც ჯვარსაც ძლიერების კვერთხად უწოდებს. რადგან ამ კვერთხმა ხმელეთი და ზღვა მოაქცია და დიდი ძალით აღავსო. ამ კვერთხით გავიდნენ მოციქულები მსოფლიოს ყოველ მხარეს და ყოველივე ის აღასრულეს. ამ კვერთხს ატარებდნენ და ყველაფერს აღასრულებდნენ, როცა დასაწყისი იერუსალიმიდან მიიღეს.
„და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). იხილე წინასწარმეტყველება, მზეზე მეტად რომ ბრწყინავს. და რას ნიშნავს ეს: „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ ()? ეს ნიშნავს: წარმართთა შორის, იუდეველთა შორის. რადგან ასე დაინერგა ეკლესიები თვით ქალაქთა შუაგულში; ასე გაიმარჯვეს და სძლიეს. ეს არის ბრწყინვალე გამარჯვების ნიშანი: მტრების შუაგულში საკურთხევლების აღმართვა, ვითარცა ცხვრები მხეცთა შორის და კრავები მგლებს შორის ყოფნა.
რადგან სწორედ ამას ამბობდა, როცა მათ აგზავნიდა: „აჰა მე მიგავლინებ თქუენ, ვითარცა ცხოვართა შორის მგელთა“ (); ეს კი უწინდელ სასწაულზე ნაკლები არ არის. რადგან მტრების შუაგულში მოქცეულთა გამარჯვებაზე ნაკლები არ არის ის, რომ ცხვრების მდგომარეობაში მყოფებმა მგლებს სძლიონ; მეტიც, ბევრად უფრო დიდია, რომ რიცხვით მხოლოდ თორმეტმა მთელი მსოფლიო თავისკენ მიიზიდა. „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). არ უთქვამს: „გაიმარჯვე შენს მტრებს შორის“, არამედ: „უფლებდე“, რათა აჩვენოს, რომ ძლევის ნიშანი ბრძოლის წყობიდან კი არ წარმოიშობა, არამედ მეუფება ბრძანებისგან მოდის. რადგან ასე იმარჯვებდნენ მოციქულები: ქრისტე საკუთარ თავში ჰყავდათ და ყველაფერს თითქოს ბრძანებისამებრ აღასრულებდნენ. ამიტომ მათთვის ყოველი სახლიც ღია იყო, და მორწმუნენი ყოველ მონაზე უფრო მორჩილად ემორჩილებოდნენ: ქონებას ყიდდნენ, საფასურს მოციქულთა ფერხთით დებდნენ და საჭიროებისთვისაც კი ვერ ბედავდნენ რაიმეს აღებას; ასე განადიდებდნენ მათ, რადგან არც კი ბედავდნენ მათთან შეერთებას.
4. მტრებს შორის ქრისტეს სრული მეფობა
მაგრამ ასეთი ძალა მათ მხოლოდ მორწმუნეთა მიმართ კი არ ჰქონდათ, არამედ ურწმუნოთა მიმართაც. მართლაც, მითხარი, რა არის მონის ნიშანი? განა ის არა, რომ აკეთებდეს იმას, რასაც მისი ბატონი უბრძანებს? ბატონის ნიშანი კი რა არის? განა ის არა, რომ მონების მეშვეობით აღასრულოს ის, რაც თვითონ სურს? მაშ, ვინ იყვნენ ისინი, რომლებმაც მაშინდელ მეფეებსა და მთავრებზე საკუთარი ნება აღასრულეს? განა მოციქულები არა? ცხადია, რომ ასეა. რადგან მეფეებსა და მთავრებს სურდათ, მთელი ქვეყნიერება უღმრთოებაში დაეკავებინათ და დემონთა მსახურებას ავალებდნენ; მოციქულებს კი საპირისპირო სურდათ, და სწორედ მათი ნება სრულდებოდა.
ხოლო თუ საპყრობილეს, შოლტებსა და სატანჯველებს მიხსენებ, ამით უფრო დიდ ბატონობას მიმტკიცებ. როგორ და რა სახით? იმით, რომ ამ ყველაფრის მიუხედავადაც სწორედ მოციქულთა ნება სრულდებოდა. რადგან ეს ბატონობა მათ ჩვეულებრივ ბატონთა კანონის ძალით კი არ მოიპოვეს, არამედ სათნოებით; იგი გარედან არაფერს საჭიროებდა და სწორედ მაშინ ბრწყინავდა, როცა ყველა მის წინააღმდეგ იზრახავდა. რადგან იმ ბატონებს მონები, მათ წინააღმდეგ შეთქმულნი, ხშირად ანადგურებდნენ, ვინაიდან მათი ძალაუფლება ერთგვარად არასრულყოფილი და მეტად სუსტი იყო; ამ ბატონობის ჩაქრობა კი ვერ შეძლეს, არამედ, რაც უფრო მეტად იზრახავდნენ მის წინააღმდეგ, მით უფრო მეტად წარმოაჩენდნენ მის ბრწყინვალებას. მაშ, რომელი ბატონი იქნებოდა უფრო ბრწყინვალე: ის, ვისაც უამრავი დამხმარე საშუალება სჭირდება, რათა მსახურები დამორჩილებული ჰყავდეს, თუ ის, ვინც ყოველივე ამისგან თავისუფალია და ხელმწიფებით განაგებს და წარმართავს მასზე დაქვემდებარებულთ? ცხადია, ეს უკანასკნელი. რადგან ჩვეულებრივ ბატონებს, თუ მათ კანონები და ქალაქებში ცხოვრება არ ეხმარებათ, ამ ბატონობასთან ერთად სიცოცხლეც ხშირად დაუკარგავთ; პავლე კი უდაბნოებშიცა და ყველგან თავის ხელმწიფებას ავლენდა. გსურს, იხილო, რომ იგი მეფეებზე უფრო ბრწყინვალეა?
მან კანონები მთელი ქვეყნიერების ყოველ მხარეში შეიტანა, ადამიანები კი მეფეთა კანონებს ტოვებდნენ და მის წერილებს ემორჩილებოდნენ. სხვა მხრივაც: ერთნი სხეულებზე ბატონობდნენ, მეორენი კი სულებზე. მაშ, რომელი მონა დამორჩილებია ბატონს, ან რომელი ქვეშევრდომი მეფეს ისეთი კეთილგანწყობით, როგორც მორწმუნეები ემორჩილებოდნენ პავლეს, როცა იგი მხოლოდ წერილითაც კი მიმართავდა? რას იტყოდა ვინმე მისდამი სიყვარულსა და მისთვის გამოჩენილ მოშურნეობაზე, როცა თვით საკუთარი თვალების ამოთხრასაც კი მზად იყვნენ, როგორც პავლე ამბობს: „თუალნიმცა თქუენნი აღმოიჴადენით და მომცენით მე“ ()? ვის შეუძენია ოდესმე ასეთი მონები? ყოველივე ამას გულისხმობდა წინასწარმეტყველი: როგორ დაიმორჩილეს მათ მორწმუნენი, როგორ იყვნენ ურწმუნოთათვის საშიშნი, რადგან მძლავრად უკუაგდებდნენ მათ, და როგორ იმარჯვებდა ქრისტე მათ მიერ. ამიტომ მან უბრალოდ „უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ () კი არ თქვა, არამედ „სრულად უფლობდე“, რითაც გაძლიერებულ ბატონობას აღნიშნავდა.
ამას ხედავდნენ მოწინააღმდეგენი, მაგრამ არაფრის გაკეთება არ შეეძლოთ, თუმცა მათ მხარეს იყო კანონები, ჯალათები და მთელი ძალაუფლება. მაგრამ მოციქულები უფრო ძლიერნი იყვნენ მათში დამკვიდრებული ქრისტეს გამო. ქრისტე მათ მიერ სრულად უფლობდა: უბრალოდ კი არ უფლობდა, არამედ სრულად უფლობდა, რადგან ძალუმად ძლევდა. ამიტომ, მათში მყოფი ქრისტეს გამო, ცეცხლსაც ბედავდნენ, რკინასაც, მხეცებსაც და ყოველ სხვა რამესაც. რადგან ქრისტე ყოველ საქმეში მათთან იყო. ისინი თითქოს სხვის სხეულებში იბრძოდნენ და ამ ცხოვრებაში არსებულ ყოველ მწუხარებას განშორებოდნენ; ქრისტეს მეუფებით შეპყრობილნი ისე ხარობდნენ და ისე კრთოდნენ სიხარულით, რომ არც ქონებას ზოგავდნენ, არც სხეულებს და არც ამჟამინდელ სიცოცხლეს. ამას აკეთებდნენ ისინი, ვინც ოდესღაც მტრები და მოწინააღმდეგენი იყვნენ; მაგრამ ქრისტეს დაუძლეველმა ძალამ ისინი არა მხოლოდ მტრობისგან გაათავისუფლა, არამედ მონებრივ მორჩილებამდე და ასეთ სიახლოვემდე მიიყვანა. ამიტომ, თუნდაც მამაზე ითქმოდეს ფსალმუნის სიტყვა: „დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (), ეს ისე არ ითქმის, როგორც უკვე ვთქვი, თითქოს ძე არაფერს მოქმედებდეს; რადგან ყოველივე მხოლოდშობილის მიღწევაა; ეს კი იმისთვის ითქმის, რომ, როგორც წინასწარ ვთქვი, მამა და ძე ერთ ღმერთად გესმოდეს, თითოეულის თვისების დაცვით, და ორი უშობელი არ იფიქრო.
რომ მთელი მიღწევა მისია, უკვე აღსრულებული საქმეებიდან გაიაზრე; ნათქვამი კი უბრალოდ, მხოლოდ ადამიანურად ნუ გაიგებ, რადგან ამას არაერთი შეუსაბამობა მოჰყვება. რათა შენც ისწავლო, მოისმინე, რის თქმასაც ვაპირებ: ერთნი მეგობრები გახდნენ, თუმცა წინათ მტრები იყვნენ; მეორენი კი ჯერ კიდევ მტრებად რჩებიან. ხოლო იმას, რომ მტრები მეგობრებად თვითონ აქცია, პავლეც აჩვენებს, როცა ამბობს: „რაჟამს მოსცეს სუფევაჲ ღმერთსა და მამასა“ (); ამასვე აჩვენებს მაცხოვარიც, როცა თვით მამას ეუბნება: „მე გადიდე შენ ქუეყანასა ზედა, საქმე აღვასრულე, რომელი მომეც მე, რაჲთა ვყო“ (). მტრების დამორჩილება კი მამას მიეკუთვნა. თუმცა მტრების მეგობრებად ქცევა მტრების დამორჩილებაზე უფრო დიდია. რადგან ერთნაირი არ არის მტრად დარჩენილთა დასჯა და მტრად მყოფთა მეგობრებად ქცევა. მაგრამ ამის გამო არც ძეა მამაზე ნაკლები და არც მამაა ამის გამო ძეზე ნაკლები. ხოლო რათა ისწავლო, რომ ის საქმეებიც ძისაა, როგორც ეს საქმეები მამისაა, მოისმინე: „წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას საუკუნესა, რომელი განმზადებულ არს ეშმაკისათჳს და ანგელოზთა მისთათჳს“ ().
ისიც, ვინც ანგელოზებს ღვარძლის შესაკრებად გზავნის, მხოლოდშობილია, და ყველგან ვხედავთ, რომ იგი ეშმაკს სჯის. ამას თვით დემონებიც აღიარებენ, როცა ამბობენ: „რამეთუ მოხუედ აქა უწინარეს ჟამისა ტანჯვად ჩეუნდა“ (). ასე რომ, სწორედ ის არის, ვინც მათ ტანჯვას აპირებს. ხედავ, რომ თუნდაც ითქმოდეს, თითქოს რაც ხდება, მამის მიერ ხდება, ეს ყოველივე ძის მიღწევებია? ხოლო იმას, რომ ძის საქმეებიც მამისაა, კვლავ თვით ძის სიტყვებიდან მოისმინე: „ვერვის ჴელ-ეწიფების მოსლვად ჩემდა, უკუეთუ არა მამამან, მომავლინებელმან ჩემმან, მოიყვანოს იგი ჩემდა“ (). და კვლავ: „არავინ მოვიდეს მამისა, გარნა ჩემ მიერ“ (). ამიტომ ამგვარი სიტყვები მხოლოდ ადამიანურად არ უნდა გავიგოთ. რადგან „შენი მტრებიც“ ასე უნდა გავიგოთ: ისინი მხოლოდ ძის მტრები არ არიან. რადგან ამბობს: „რამეთუ რომელმან არა პატივ-სცეს ძესა, მან არა პატივ-სცა მამასა“ ().
5. ბუნებითი ხელმწიფება და ძლიერების დღე
ამგვარად, იუდეველები მხოლოდ ძის მტრები კი არ არიან, არამედ მამისაც. ამიტომ სრული წარწყმედაც მოაწია მათზე და მათი ქალაქი მიწასთან გაასწორა, ნანგრევად აქცია; თუმცა არა მაშინვე, ჯვრის შემდეგ, არამედ სინანულისთვის ხანგრძლივი დრო მისცა, თუ მოისურვებდნენ, და მოციქულებიც დაუტოვა, რათა მათი მეშვეობით მისი ძლიერება შეეცნოთ და გვიან მაინც, ოდესმე მოქცეულიყვნენ. ხოლო რადგან განუკურნებელი სენით სნეულობდნენ, ბოროტებათა მწვერვალი მოაწია; ამითაც კვლავ სინანულისკენ მოუხმობდა მათ, რათა ძველი წყობილებიდან გამოვარდნილნი თვით საქმეთა აუცილებლობამ მაინც ჭეშმარიტებისკენ წაეყვანა: ყველგან თაყვანისცემული დაენახათ ის, ვისაც შეურაცხყოფდნენ, და თავიანთი ყოველივე დაშლილად ეხილათ. ხოლო როცა არც ამის შემდეგ გახდებიან უკეთესნი, მაშინ უკვე, როგორც ყოველგვარი შენდობისგან მოკლებულნი, უკვდავ სასჯელში ჩავარდებიან. ხოლო როცა „ფერხთა სადგამს“ ისმენ, ნუ იფიქრებ, თითქოს რაიმე გრძნობად საგანზე ლაპარაკობდეს, არამედ დამორჩილებაზე. ხოლო ის, რომ მტრებს სწორედ მას უმორჩილებს, შემდგომი სიტყვებიდან ცხადია: რადგან, როგორც საყდარი ერთია, ფერხთა სადგამიც ერთია. „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ ().
რადგან ზემოთ თქვა: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (), რათა ვინმეს არ ეფიქრა, თითქოს ძე უძლური იყო და გარეგანი მოქმედება სჭირდებოდა, როგორც რომელიმე მოციქულს, მოისმინე, როგორ ურთავს თვით ამ ეჭვის გასაქარწყლებელ სიტყვას და ამბობს: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). რას ნიშნავს: „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ ()? შენშიაო, ამბობს, ხელმწიფება: იგი მოგვიანებით კი არ შემატებია, არამედ მუდამ შენშია; ამასვე აცხადებდა ესაიაც, როცა მსგავსად ამბობდა: „რომლისა მთავრობაჲ იქმნა მჴარსა ზედა მისსა“ (), ესე იგი, მასში, მის არსებაში, მის ბუნებაშია; ეს კი მეფეებში არ არის. რადგან მეფეთა ხელმწიფება ჯარების სიმრავლეზეა დამყარებული; მოციქულებთან კი ეს ასე არ ყოფილა. რადგან თვით მოციქულთა ხელმწიფებაც მათთვის გარედან მინიჭებული მოქმედებით ხორციელდებოდა; ხოლო მას ხელმწიფება ბუნებაში ჰქონდა, არსებაში: შობის შემდეგ კი არ მიუღია მოგვიანებით, არც გარედან შემოტანილი შეუძენია, არამედ ასე იშვა. ამიტომაც, როცა მეფობის შესახებ ეკითხებოდნენ, ამბობდა: „ამისთჳს შობილ ვარ და ამისათჳს მოვივლინე“ (). „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). ხოლო გამონათქვამი „შენ თანა არს მთავრობაჲ“ () მხოლოდ ამ ნათქვამს კი არ ცხადყოფს, არამედ სხვასაც, კერძოდ, რომ მისი ხელმწიფება სხვაგან კი არ არის, არამედ განუწყვეტელია და უკვდავი.
რადგან ადამიანებს ხელმწიფება ხშირად ჯერ კიდევ სიცოცხლეშივე ტოვებს; თუ ცოცხლებს არა, გარდაცვლილებს მაინც უეჭველად ტოვებს. უფრო სწორად, როცა ცოცხლები არიან, მაშინაც მათთან კი არ არის, არამედ, როგორც წინასწარ ვთქვი, ჯარებში, მცველებში, ქონების სიჭარბეში, კედლების გარშემორტყმაში და ყოველ სხვა საყრდენშია. ღმერთთან კი ეს არა მხოლოდ ასე არ არის, არამედ ხელმწიფება მასშია და თანაც უწყვეტად; და როგორც შეუძლებელია, მისი არსება არ იყოს, ასევე შეუძლებელია მისი სუფევაც არ იყოს. „დღესა ძლიერებისა შენისასა“ (). ძლიერების დღედ შეიძლება ეწოდოს როგორც უკვე დამდგარ, ისე მომავალ დღეს. რადგან ორივე უდიდესი ძალის მტკიცებულებაა. ან განა არ გგონია, რომ უდიდესი ძლიერების ნიშანია, როცა სიკვდილით სიკვდილი უქმდება, როცა რვალის ბჭენი იმუსრება, როცა ცოდვა ქრება, როცა წყევლა იხსნება, როცა ყველა ძველი ბოროტება ირღვევა და სხვა, ახალი სიკეთეები შემოდის? ამ ძალას რა შეედრება, გინდ სასწაულები გამოიკვლიო, გინდ აღსრულებული საქმეები? მკვდრები აღდგებოდნენ, კეთროვანნი განიწმინდებოდნენ, დემონები იდევნებოდნენ, ზღვა ილაგმებოდა, ცოდვები იხსნებოდა, დავრდომილნი მტკიცდებოდნენ, სამოთხე იღებოდა, კლდეები იპობოდა, კრეტსაბმელი იხეოდა, მზის სხივები უკან ბრუნდებოდა და წყვდიადი მთელ სამყაროს მოიცავდა. მიძინებულ წმინდანთა სხეულები აღდგებოდა, ავაზაკი ძველ სამშობლოში ბრუნდებოდა, ცის თაღები იხსნებოდა, გათელილი ბუნება ცათა ცაზე მაღლა, სიმაღლეებისკენ აღიყვანებოდა და, რაც ამაზე უფრო დიდია, სამეუფო საყდარზე ჯდებოდა, ხოლო მასთან ანგელოზები და ძალნი იდგნენ. ყოველგვარი ბოროტება იდევნებოდა, სათნოება ბრუნდებოდა, სულიწმინდის მადლი მიეცემოდა; მეთევზეები, მეზვერეები და კარვების მკეთებლები ფილოსოფოსთა ბაგეებს უკერავდნენ, მჭევრმეტყველთა ენებს უკუაქცევდნენ და დემონთა ტირანიას ამხობდნენ. საკურთხევლები, ტაძრები, დღესასწაულები და ელინური საზეიმო კრებულები იშლებოდა; მსხვერპლის ცხიმი, კვამლი და ყველა უწმინდური მსხვერპლშეწირვა ძლიერად იდევნებოდა; მკითხავები, კიბელეს მსახურნი, ფრინველთა მკითხავნი და ეშმაკის მთელი სახელოსნო გარბოდა. ეკლესიები ყველგან, მთელ სამყაროში აღმოცენდებოდა; ქალწულთა დასები დგებოდა, მონაზონთა კრებულები ყალიბდებოდა; ქალაქებთან ერთად უდაბნოც ღვთისმოსაობით ივსებოდა, ხოლო მართალ და წმინდა კაცთა დასები, ზემოთა ანგელოზურ ძალებთან მდგომნი, გალობით ეხმიანებოდნენ. მოწამეთა დასები და აღმსარებელთა სიმრავლენი ყველგან, მთელ სამყაროში ინერგებოდა; სათნოება დიდი იოლობით აღესრულებოდა; ბარბაროსთა ერები სიბრძნისმოყვარეობით ცხოვრებას სწავლობდნენ; მხეცებზე უფრო მძვინვარე ადამიანები ანგელოზებრივი ცხოვრებისადმი მოშურნეობას აჩვენებდნენ, და რამდენ მიწასაც მზე ხედავს, იმდენს მოედებოდა სიტყვა ჯვრისა და აღდგომის შემდეგ. ყოველივე ამას რომ ჭვრეტდა წინასწარმეტყველი, ამბობდა: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა“ ().
6. მომავალი დღე და წმინდანთა ბრწყინვალება
ხოლო თუ გსურს მომავალი დღეც იხილო და გაიგო, როგორ არის ის დღეც მისი ძალის დღე, წარმოიდგინე, რაოდენ დიდია ცის შეკეცვის ხილვა, მთელი ხრწნილებით დაზიანებული ბუნების აღდგომა და ყველას მისი ნიშნისთანავე წარდგომა; ეშმაკის შერცხვენა, დემონების თავდახრა, მართალთა გვირგვინებით შემკობა, თითოეულის მიერ თავის შეცოდებებზე პასუხის მიცემა და კეთილ საქმეთა ჯილდოების მიღება, და ცხოვრების სხვა, ახალი მდგომარეობის დადგომა. რადგან აღარ იქნება სიკვდილი, სნეულება და სიბერე; აღარ იქნება სიღარიბე, შეურაცხყოფანი და შეთქმულებანი; აღარ იქნება საცხოვრებლები, ქალაქები, ხელობები და ზღვაოსნობანი; აღარ იქნება სამოსლის მოსხმა, საჭმელი, სასმელი, სახურავები, საწოლები, ტრაპეზები და სანათლები; აღარ იქნება შეთქმულებანი, ბრძოლები და სამსჯავროები; აღარ იქნება ქორწინებები, მშობიარობის ტკივილები და შობანი. ეს ყოველივე კი, როგორც ქარით გაფანტული მტვერი, დაირღვევა და მიეცემა სხვა, უკეთესი ცხოვრების მდგომარეობა, რომელიც სხეულს უხრწნელებას, უკვდავებასა და დიდ ძალას მიანიჭებს. ამასვე ცხადყოფდა პავლეც, როცა ამბობდა: „რამეთუ წარმავალს არს ხატი ამის სოფლისაჲ“ (). ხოლო თუ ნათქვამს არ იჯერებ, რადგან ამას ამჟამად ვერ ხედავ, მომავლის შესახებ მტკიცებულება აწმყოდან მიიღე. აზრით შემოუარე მთელ სამყაროს: მიწას, ზღვას, ელინთა ქვეყანას, ბარბაროსთა მხარეს, დასახლებულსაც და დაუსახლებელსაც, მიწის ქალაქებს, ზღვის კუნძულებს, მთებსა და ხეობებს; როცა ყველგან იხილავ, რომ ქრისტეს ძალა ბრწყინავს და ყველანი მის პატიოსან სახელს საჯაროდ აცხადებენ, შენთვის განსაჯე, რომ ვინც ამდენი შეძლო, სწორედ მან აღგვითქვა მომავალიც.
ხოლო თუ გსურს მტკიცებულება კერძო მაგალითითაც მიიღო, გაიაზრე, რატომ მოისწრაფვის მთელი სამყარო იმ საფლავის სანახავად, რომელსაც სხეული არ აქვს; რომელი ძალა იზიდავს მიწის კიდეებიდან მომავალთ, რათა იხილონ, სად იშვა, სად დაიკრძალა და სად ჯვარს ეცვა; გაიაზრე თვით ჯვარი, რაოდენი ძალის ნიშანია იგი. რადგან ეს ჯვარი მანამდე დაწყევლილი სიკვდილი იყო, სიკვდილი საძრახისი, სიკვდილი ყველაზე სამარცხვინო. მაგრამ აჰა, ახლა იგი თვით სიცოცხლეზე უფრო პატიოსანი და დიადემებზე უფრო ბრწყინვალე გახდა; ყველანი შუბლზე ვატარებთ მას, არა მხოლოდ არ გვრცხვენია, არამედ მისით თავს ვიმშვენებთ. და არა მხოლოდ უბრალო ადამიანები, არამედ თვით დიადემის მატარებელნიც შუბლზე, დიადემებზე მაღლა, ჯვარს ატარებენ, და სრულიად სამართლიანადაც, რადგან იგი ათიათას დიადემაზე უმჯობესია. რადგან დიადემა თავს ამკობს, ჯვარი კი გონებას იცავს და განამტკიცებს. ეს არის დემონთა მოსაგერიებელი; ეს დიადემა სულის სნეულებათა მომსპობელია; ეს ხელით შეუქმნელი იარაღია, ეს დაუძლეველი ზღუდეა, ეს დაუმარცხებელი დაცვაა, რომელიც არა მხოლოდ ბარბაროსთა შემოსევებსა და მტერთა თავდასხმებს, არამედ თვით ველურ დემონთა ფალანგებსაც შლის. „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). სხვა ამბობს: „წმიდის მშვენიერებაში“; კიდევ სხვა: „წმიდათა დიდებაში“.
იგი კვლავ იმავე დღეზე ლაპარაკობს — ამჟამინდელზეც და მომავალზეც. ბრწყინვალებად კი აქ წმინდანთა მშვენიერებას უწოდებს. რა არის პავლეზე უფრო ბრწყინვალე? ან რა არის პეტრეზე უფრო სახელოვანი, როცა ისინი მთელ სამყაროს შემოურბენდნენ, მზეზე მეტად ბრწყინავდნენ და ღვთისმოსაობის თესლებს თესავდნენ? რადგან როგორც ზეციდან ჩამოსული ანგელოზები, ისე იყვნენ ყველასთვის მიუწვდომელნი. ამას აჩვენებდა საქმეების წიგნის შემდგენელიც, როცა ამბობდა: „ხოლო სხუათა მათ ვერვის ძალ-ედვა შეხებად მათდა“ (). რადგან მათი სამოსელიც დიდი მადლით იყო სავსე და მათი სხეულების ჩრდილებიც დიდ ძალას ავლენდნენ. ხოლო თუ აქ ასეთნი იყვნენ, წარმოიდგინე, როგორები იქნებიან იმ დღეს, როცა უხრწნელ სხეულებს მიიღებენ, როცა უკვდავ სხეულებს მიიღებენ, როცა ისეთ სხეულებს მიიღებენ, რომლებიც ყოველ ხილულ ბრწყინვალებაზე მეტად იელვებენ — ისინი და მათი მსგავსნი: წინასწარმეტყველნი, მოციქულნი, მართალნი, მოწამენი, აღმსარებელნი და ყველანი, ვინც ქრისტესადმი რწმენაში საუკეთესო ცხოვრების წესით გამობრწყინდნენ. წარმოიდგინე ის დასები, ის ლამპრები და სხივები, ის დიდება, მშვენიერება, ნათელი სიხარული და საზეიმო კრებული. ვინ შეძლებს ამის წარმოჩენას?
ვერავითარი სიტყვა; მხოლოდ გამოცდილება ნათლად ასწავლის იმათ, ვინც ამ ხილვის ღირსი გახდება, როგორია ის ბრწყინვალება. ვფიქრობ, იქ ისეთი რამ იქნება, თითქოს მრავალი მზე ზეცის ზემოთ გამობრწყინდეს, ან თითქოს განუწყვეტელი ელვები იყოს; უფრო სწორად, რაც არ უნდა ვთქვა, როცა იმ მშვენიერების წარმოჩენას ვცდილობ, ღირსეულად თქმას ვერ შევძლებ. რადგან ყველა ეს მაგალითი სხეულებრივია; ხოლო ის ბრწყინვალება და დიდება, რომელიც მაშინ იქ გამობრწყინდება, ყოველ ასეთ მშვენიერებაზე მაღლა იბრწყინებს. რადგან მაშინ სხეულები მხოლოდ უხრწნელნი და უკვდავნი კი არ იქნებიან, არამედ გამოუთქმელ დიდებასაც შეიმოსავენ. „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). რათა იგი მხოლოდ შიშისმომგვრელად არ წარმოაჩინოს, მის სიმშვიდესა და კეთილისმყოფელობასაც აჩვენებს, როცა ამბობს: „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). და ესეც მისი ძალის საქმეა — ისინი ასე ბრწყინვალენი გახადოს; ამასვე ცხადყოფდა პავლეც, როცა ამბობდა: „რომელმან გარდაცვალნეს ჴორცნი ესე სიმდაბლისა ჩუენისანი, რაჲთა იყვნენ იგინი თანა-ხატ ჴორცთა მათ დიდებისა მისისათა“ ().
7. მარადიული შობა და თანაარსი ძე
შემდეგ, რადგან დიდი და გამოუთქმელი რამ თქვა, დაუმატა: „შეწევნისაებრ ძლიერებისა მისისა, დამორჩილებად მისა ყოველი“ (). ნუ იძიებ, ამბობს, როგორ ან რა გზით. რადგან მას ძალუძს ყველაფერი, რაც ნებავს. რატომ არ თქვა: „წმიდათა ბრწყინვალებაში“, არამედ მრავლობითად: „ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ ()? იმიტომ, რომ მრავალი და სხვადასხვაგვარია ჯილდოები. რადგან, ამბობს პავლე: „სხუაჲ დიდებაჲ არს მზისაჲ და სხუა დიდებაჲ არს მთოვარისაჲ და სხუაჲ დიდებაჲ არს ვარსკულავთაჲ; რამეთუ ვითარცა-იგი ვარსკულავი ვარსკულავსა ჰმატს დიდებითა“, და ასევე: „ეგრეთცა აღდგომაჲ მკუდართაჲ“ (). და ქრისტეც ამბობს: „სახლსა მამისა ჩემისასა სავანე მრავალ არიან“ (). ამიტომ იმ ბრწყინვალებას დასასრული არ აქვს. რადგან იგი არც ღამეს უთმობს ადგილს და არც ბნელს უთმობს გზას; გამოუთქმელი და დიდია, ამ ხილულ ბრწყინვალებას ბევრად აღემატება და ეს უდიდესი თვისებაც აქვს: ზღვარს არ იღებს. ეს კი მეუფის გამოუთქმელი ძალის საქმეა — ხრწნადი და წარმავალი სხეულები ასეთ სიმტკიცესა და ძალამდე მიიყვანოს.
შემდეგ, რადგან დიდი რამ თქვა და მსმენელი სასოებებით ფრთაშესხმული გახადა, აჩვენებს, რომ ეს ყოველივე სამართლიანად ხდება, რადგან ასეთი დიდია ამ ყოველივეს აღმასრულებელი. ვინ არის ეს აღმასრულებელი? მამის თანაარსი. ამის საჩვენებლად დაუმატა: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (). მაგრამ ისინი, ვინც ნათქვამს საკუთარი შეხედულებისამებრ ამრუდებენ, ამბობენ, რომ ეს ჴორცისამებრ შობაზეა ნათქვამი. მაშ როგორ უნდა გავიგოთ „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ ()? მითხარი. ისინი ამბობენ, რომ ასე იმ ღამეს უწოდა, როცა იშვებოდა, რადგან განთიადამდე იშვა. მაგრამ აქ ეს არ იყო გამოსარკვევი და არც ისტორიის გადმოსაცემად ამბობდა; გარდა ამისა, ვერც იმას აჩვენებენ, თითქოს წინასწარმეტყველებს, რომლებიც უმეტესად დაფარულად მეტყველებდნენ, სწორედ ის ეთქვათ, რაც მახარებლებმა გვასწავლეს. ამიტომ აქ „მთიების წინ“ მთიების აღმოსვლამდე დროს კი არ გულისხმობს, არამედ მის ბუნებამდე არსებულს — ვიდრე მთიები გაჩნდებოდა.
რადგან წერილმა იცის ამ განსხვავების გარჩევა: როდის ამბობს ბუნებამდე და როდის — ქმედებამდე; მაგალითად, როცა ამბობს: „საჭიროა დილას დავასწროთ შენდამი მადლობისათვის და სინათლის აღმოსვლამდე მოგმართოთ“ (სიბრძნ 16:28)1. აქ დილას გულისხმობს. რადგან არ თქვა: „მზის წინ“, არამედ: „აღმოსვლის წინ“; არა „ბუნებამდე“, რადგან მზის ბუნებამდე არაფერი შექმნილა, არამედ „მზის აღმოსვლამდე“, რათა დილა გამოაჩინოს. სხვაგან კი, როცა მის ბუნებამდე არსებულს აღნიშნავს, „აღმოსვლის წინ“ კი არ ამბობს, არამედ „მზის წინ“, როგორც ამბობს: „უწინარეს მზისა ეგოს სახელი მისი“ () და „წინა მთოვარისა ნათესავით ნათესავადმდე“ (). ამიტომ, როგორც სხვაა „მზის წინ“ და სხვაა „მზის აღმოსვლის წინ“: ერთი მზის ქმედებასა და დილას აღნიშნავს, მეორე კი ბუნებას; ასევე აქაც, ღამის აღნიშვნა რომ ნდომოდა, არ იტყოდა „მთიების წინ“, არამედ „მთიების აღმოსვლის წინ“. სხვაგვარადაც: ქრისტემ ეს ფსალმუნი არა ჴორცისამებრ განგებულებას, არამედ სულისამებრ შობას მიაკუთვნა.
როცა იუდეველებს უთხრა: „ვითარ ჰგონებთ თქუენ ქრისტესთჳს, ვისი ძე არს?“; და მათ თქვეს: „დავითისი“ (), ფსალმუნი დაუმატა და თქვა: „ჰრქუა უფალმან უფალსა ჩემსა: დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ (); და კვლავ: „უკუეთუ დავით სულითა უფლად ხადის მას, ვითარ ძე მისი არს?“ (). მაშ რა არის ნათქვამის აზრი? აქ შობის ნამდვილობა წარმოაჩინა. მაშ რა? მხოლოდ მთიების წინ არის? არავითარ შემთხვევაში. რადგან სხვაგანაც ამბობს: „მთოვარის უწინარესია საყდარი მისი“ (). და არა მხოლოდ მთოვარის უწინარეს, რადგან მამაზეც ამბობს: „პირველ მთათა დაბადებადმდე, შექმნად ქუეყანისა და სოფლისა და საუკუნითგან და უკუნისამღე შენ ხარ“ (). არა მხოლოდ საუკუნიდან არის, არამედ საუკუნის უწინარესაც; და არც მხოლოდ საუკუნემდეა, არამედ უსასრულოდ არის. ამიტომ სიტყვებზე ნუ წაბორძიკდები, არამედ აზრი ღვთისმშვენიერად მიიღე. და იხილე წინასწარმეტყველის სიბრძნე.
ფსალმუნი აქედან არ დაუწყია: „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (), არამედ ჯერ მისი აღსრულებული საქმეები აჩვენა და საქმეთაგან გამოაცხადა იგი, შემდეგ კი „უფლის“ სახელწოდებით აჩვენა მისი ღირსება. ასევე თავადაც ამბობდა: „უკუეთუ არა ვიქმ საქმესა მამისა ჩემისასა, ნუ გრწამნ ჩემი. უკუეთუ ვიქმ, დაღაცათუ ჩემი არა გრწამს, საქმენი გრწმენედ“ (), რათა, როცა გაიგებ, რომ მამის მარჯვნივ მჯდომი, მამასავით უფლად წოდებული, ის, ვისთანაც არის ხელმწიფება, ამგვარი ბრწყინვალების მოქმედი და ერებს შორის მბრძანებელი ძეა და ყოველ ქმნილებაზე უწინარესია, არ შეშფოთდე. საკვირველია წინასწარმეტყველიც: როგორ წარმოთქვამს ზოგს ღვთის პირით, ზოგს კი საკუთარი პირით. რადგან „დაჯედ მარჯუენით ჩემსა“ () და „საშოთ მთიებისა წინა გშევ შენ“ (), რაც თვით წინასწარმეტყველზე აღმატებულია, თვით ღმერთს ათქმევინებს; დანარჩენს კი თავად მოგვითხრობს. და დააკვირდი, როგორი შესატყვისი და ახლობელი გამოთქმა გამოიყენა. რადგან საკმარისი იქნებოდა ეთქვა: „გშევ შენ“ (), მაგრამ მიწიერად მოარულთა გამო, რათა შობის ნამდვილობა წარმოეჩინა, ეს გამოთქმაც მოიხსენა. და როგორც, როცა „ხელს“ ამბობს, ამას იმიტომ კი არ ამბობს, რომ ხელი ვივარაუდოთ, არამედ შემოქმედებით ძალას გულისხმობს; ასევე „საშოც“ ახსენა, რათა შობის ნამდვილობა წარმოეჩინა.
8. მელქისედეკის მღვდელობა და უფლის სიმდაბლე
შემდეგ, რადგან სურს წინასწარმეტყველება მსაჯულის სახით წარმოადგინოს, სიტყვას ქრისტეს მიმართავს; ეს კი უძლიერესი სიყვარულის, გადამეტებული სიხარულისა და საღმრთო სულით ძლიერ შეპყრობილი სულის ნიშანი იყო. „ფუცა უფალმან და არა შეინანოს“ (). „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). ხედავ, როგორ მიჰყავს სიტყვა კვლავ უფრო მდაბალი მხარისკენ: ხან ღმრთეებაზე საუბრობს, ხან კი კაცებაზე? ამასვე აკეთებენ მახარებლებიც, რათა მოძღვრებათა სიზუსტე ორივე მხრიდან დაცული იყოს. და რატომ თქვა: „წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ ()? საიდუმლოთა გამოც, რადგან მანაც პური და ღვინო მიართვა აბრაამს; და იმის გამოც, რომ ეს მღვდელობა რჯულისაგან თავისუფალია; და დაუსრულებლობის გამოც, როგორც პავლეც ამბობს, და დაუსაბამობის გამოც. რადგან რაც მას ჩრდილებში ჰქონდა, იგივე ჭეშმარიტებაში აღსრულდა იესოზე; და როგორც სახელები — „იესო“ და „ქრისტე“ — წინასწარ უძღოდნენ, ასევე ესეც წინასწარ უძღოდა.
ამრიგად, მელქისედეკი ისე წარმოჩნდება, როგორც „არცა დასაბამი დღეთაჲ, არცა აღსასრული ცხორებისაჲ აქუს“ (), არა იმიტომ, რომ არ ჰქონდა, არამედ იმიტომ, რომ გენეალოგიაში არ არის აღწერილი. იესოს კი არც დღეთა დასაბამი ჰქონია და არც სიცოცხლის დასასრული, მაგრამ არა ამგვარი წესით, არამედ იმით, რომ მის მიმართ საერთოდ არ არსებობს დროითი დასაბამი და არც დასასრული. რადგან ერთი ჩრდილი იყო, მეორე კი ჭეშმარიტება. ამიტომ, როგორც „იესოს“ მოსმენისას ჭეშმარიტ იესოს კი არ გულისხმობ, არამედ მხოლოდ სახელის წინასახეს იღებ და მეტს არაფერს ეძებ. ასევე, როცა მელქისედეკს დაუსაბამოსა და დაუსრულებელს ისმენ, ნუ ეძიებ მას საგანთა ჭეშმარიტებაში, არამედ მხოლოდ სახელწოდებით დაკმაყოფილდი, ჭეშმარიტება კი ქრისტეში შეიცან. ხოლო როცა ფიცს ისმენ, ფიცად ნუ მიიჩნევ. რადგან, როგორც ღმერთთან მიმართებით რისხვა საკუთრივ რისხვა კი არ არის, არამედ დამსჯელი მოქმედებაა და არა ვნება, ასევე არც ფიცია. რადგან ღმერთი არ იფიცებს, არამედ იმას ამბობს, რაც უეჭველად იქნება. ამრიგად, წმინდანთა ბრწყინვალებაზე, მტრების მის ფერხთა ქვეშ დადებასა და ძალის დღეზე საუბრის შემდეგ, უკვე აწმყოს შესახებაც ამბობს.
და შეხედე, როგორ აწყობს სიტყვას, როცა მკაცრ მსმენელს არბილებს. რადგან ჯერ განკითხვის სიტყვით შეაშინა და მისი შეუდრეკლობა დაარბილა, შემდეგ კი აწმყოს შესახებ სიტყვაც შემოაქვს. ამიტომაც ასეთ შერევას მიმართავს. დააკვირდი: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (). ეს მომავალს ეხება; შემდეგ აწმყო: „კუერთხი ძლიერებისა გამოგივლინოს შენ უფალმან სიონით“ (), „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (); შემდეგ კვლავ მომავალი: „შენ თანა არს მთავრობაჲ დღესა ძლიერებისა შენისასა, ბრწყინვალებასა წმიდათა შენთასა“ (). შემდეგ კვლავ აწმყო, რომელიც უკვე სასჯელს კი არ შეიცავს, არამედ კეთილმყოფელობას: „შენ ხარ მღდელ უკუნისამდე წესსა მას ზედა მელქისედეკისსა“ (). რადგან ეს ცოდვის აღხოცვაა და ღმერთთან შერიგება.
შემდეგ, როცა მათზე იმდენ ხანს შეჩერდა, რამდენიც სურდა, კვლავ განგებულებას ეხება, სიტყვას უფრო მდაბალი მხარისკენ ცვლის და ამბობს: „უფალი მარჯუენით შენსა“ (). თუმცა ზემოთ ამბობდა, რომ თავად იგი ზის მამის მარჯვნივ. ხედავ, რომ სიტყვებს მხოლოდ ზედაპირულად არ უნდა მივეჯაჭვოთ? რას ნიშნავს: „უფალი მარჯუენით შენსა“ ()? რადგან განგებულებას შეეხო, სიტყვას იმ ჴორცისკენ მიმართავს, რომელიც შეწევნას იღებს. რადგან ჩანს, რომ იგი მძიმე შფოთშია, ოფლს ღვრის და ისე ღვრის ოფლს, რომ შედედებული წვეთებიც ჩამოსდის, და ძლიერდება. რადგან ასეთია ჴორცის ბუნება. „შემუსრნა დღესა რისხვისა მისისა მეფენი“ (). ვინც ამას ამჟამად ეკლესიის წინააღმდეგ აღმდგარებზეც იტყვის და იმათზეც, ვისაც მომავალში პასუხის მიცემა მოუწევს იმისთვის, რაშიც შესცოდეს და უღმრთოდ მოიქცნენ, არ შეცდება.
„საჯოს წარმართთა შორის და აღავსოს მძორებითა“ (). რას ნიშნავს: „საჯოს წარმართთა შორის“ ()? განიკითხავს, ამბობს, და მსჯავრს დასდებს დემონებს. ხოლო რომ მან უკვე განიკითხა, მოისმინე ქრისტეს ნათქვამი: „აწ არს სასჯელი ამის სოფლისაჲ, აწ მთავარი იგი ამის სოფლისაჲ განვარდეს გარე“ (). და სხვაგან: „და მე ოდეს ავმაღლდე“ (), „ყოველნი მოვიზიდნე ჩემდა“ (). ხოლო თუ უფრო გრძნობადი გამოთქმით ისარგებლა, ნუ დაბრკოლდები. რადგან ეს წერილის ჩვეულებაა. „შემუსრნუს თავნი მრავალთანი ქუეყანასა ზედა“ (). თუ გსურს, ეს ანაგოგიური აზრით გაიგო, შეიძლება ითქვას, რომ უგუნურებას დაამხობს; ხოლო თუ პირდაპირი, გრძნობადი აზრითაც, მაშინ იუდეველთა იმ უბედურებას გულისხმობს, როცა ისინი მან ერთიანად და დიდი სიმძაფრით მოსპო.
„ნაღუარევისაგან გზასა ზედა სუას“ (). აქ აჩვენებს საკვების სიმდაბლესა და ცხოვრების წესის უბრალოებას: რომ იგი ამას აკეთებდა არა ამაყი სვლით, არა მცველთა თანხლებით და არც რაიმე ხილული მოჩვენებითი დიდებულებით შემოსილი, არამედ უბრალო ცხოვრებას მისდევდა, ისეთს, რომ ნაღუარევიდან სვამდა. რადგან როგორიც იყო მისი ტრაპეზი, ასეთივე იყო სასმელიც. ტრაპეზი იყო ქერის პურები, სასმელი კი წყალი ნაღუარევიდან. რადგან მოვიდა იმის სასწავლებლად, თუ როგორია ეს სიბრძნისმოყვარე ცხოვრების წესი: მუცელზე ბატონობა, მოჩვენებითი დიდებულების ფეხქვეშ დათრგუნვა და ქედმაღლობისგან განრიდება. შემდეგ, ამ ცხოვრების სარგებელს რომ აჩვენებს, ამას უმატებს: „ამისთჳს აღამაღლოს თავი“ (). რადგან ეს არის თავმდაბლობისა და მკაცრი ცხოვრების ნაყოფი.
9. უბრალო ცხოვრება და საზრუნავთა თავისუფლება
ეს სიტყვები ღმრთეების შესახებ კი არ არის ნათქვამი, არამედ იმ ჴორცის შესახებ, რომელიც ნაღუარევისაგან სვამდა და ამაღლდა. რადგან ამ უბრალოებამ მას არა მხოლოდ არავითარი ზიანი არ მიაყენა, არამედ გამოუთქმელ სიმაღლემდეც აიყვანა. ამიტომ შენც, საყვარელო, როცა მაგალითები გაქვს, შეურაცხყავი გაბერილი და მოჩვენებითი ბრწყინვალებით სავსე ცხოვრება; ხოლო უბრალოსა და სახელდახელოდ გამართულს მისდიე, თუ გსურს, ბრწყინვალე და დიდი ადამიანი იყო. რადგან შენი მეუფეც ამისთვის მოვიდა, რათა ეს გზა ესწავლებინა შენთვის. სწორედ ამიტომაც წინასწარმეტყველმა, როცა დიდი საქმენი თქვა, ესეც დაურთო, თითქოს ამბობდა: „როცა გამარჯვებასა და ძლევის ნიშნებს მოისმენ, ნუ მოელი იარაღების, ჯარისკაცების, ეტლების, ცხენების, მხედრების, შეიარაღებული ქვეითების, ხმაურისა და არეულობის ხილვას.“ ასეთია ის, ვინც ამას აღასრულებს, ასე მოკრძალებული, რომ ნაღუარევისაგან წყალს სვამს; მაგრამ სწორედ ასეთი კაცი აღასრულებს ყოველივე ამას. ისმინონ მათ, ვისაც სიბარიტული ტრაპეზები და ნუგბარები აქვთ, ვინც ყოველგვარ სუნელს იგონებს, მრავალგვარ მზარეულებს ყოველი მხრიდან აგროვებს და მეზღვაურებს, მესაჭეებსა და ნიჩბოსნებსაც იკრებს, რათა უცხო ჯიშის ღვინოები, სურნელებანი და სხვა მოდუნებული ფუფუნება მოიტანონ, თვითონ კი სწორედ უფსკრულში ჩაიძირონ და ყველაზე დაბალნი გახდნენ. რადგან არც მრავალის საჭიროება ხდის ადამიანს მაღალს და არც ცოტას საჭიროება — მდაბალს.
და თუ გსურთ, ორივეს სახე წარმოვიდგინოთ: იყოს ვინმე, რომელსაც ჰყავს მრავალი, ყოველი მხრიდან მომმარაგებელი — მეზღვაურები და მესაჭეები, ხელოსნები და მსახურნი, მქსოველები და მქარგველნი, მენახირეები და მწყემსები, მეჯინიბეები და ცხენთა მკვებავნი — და ყოველივე ამაში დიდი მომსახურება ჰქონდეს; ხოლო მეორე ამათგან არაფრით სარგებლობდეს, არამედ მხოლოდ პურით, წყლითა და უბრალო სამოსლით: ამ ორში ვინ არის მაღალი? ვინ კი მდაბალი? განა ცხადი არ არის, რომ სწორედ ის დგას მაღლა, ვისაც მხოლოდ სამოსელი აქვს? რადგან მას თვით მეფის არად ჩაგდებაც შეუძლია; ის კი ყველას მონაა, ვინც ამ ყოველივეს აძლევს: ქედს იხრის, ყველას ლიქნით ეპყრობა და ემსახურება, ეშინია, რომ ვინმემ არ მიატოვოს და არსებით საჭიროებებში არ ავნოს; რადგან არაფერი ისე არ ხდის მონას, როგორც მრავალის საჭიროება; და არაფერი ისე თავისუფალს, როგორც მხოლოდ აუცილებელით კმაყოფილება. ამის დანახვა გონებას მოკლებულ ცხოველებშიც შეიძლებოდა. რა სარგებლობა აქვს ვირს, ტვირთების სიმძიმით რომ არის დატვირთული, თუნდაც ათიათასგზის იღებდეს მათგან სარგებელს? რა ზიანი აქვს მეორეს, რომელიც ყოველივე ამისგან გათავისუფლებულია, თუ აუცილებელი საზრდო აქვს? ამიტომაც ქრისტემ, როცა თავის მოწაფეებს ამაღლებულებად ამზადებდა, რაკი მათ მთელ ქვეყნიერებასთან საუბარი უნდა ჰქონოდათ, ყოველგვარი საზრუნავისაგან გაათავისუფლა ისინი და ფრთოსნებად და ალმასზე უფრო მტკიცეებად ქმნიდა.
რადგან არაფერი ისე აძლევს სულს ძალას, როგორც ამ ყველაფრისგან გათავისუფლება; და არაფერი ისე ასუსტებს, როგორც ამ ყველაფერში გაბმა. რადგან როგორც ამგვარ უბრალო ცხოვრებაში ადვილად ვერ იპოვი მწუხარებას, ისე ფუფუნებიანში — სიამოვნებას. რადგან ერთს მრავალი ბატონი და მრავალი მბრძანებელი ქალი ჰყავს — სასტიკნი და არაადამიანურნი; მეორე კი არავის ემონება, არამედ ყველაფერზე ბატონობს დიდი თავისუფლებით, მზის სხივით ტკბება, ჰაერით ხარობს და არავინ ჰყავს შემაწუხებელი. მას არ გლეჯს რისხვა, არც შური, არც ბოროტი თვალი; საზრუნავები არ ადნობენ, არც ეჭვიანობა, არც დიდებისმოყვარეობა, არც ამპარტავნება, არც სხვა რამ ამის მსგავსი; არამედ, როგორც წყნარი ნავსადგური, ტალღებისგან თავისუფალი, ასევეა განწყობილი მისი სულიც. იგი ზეცისკენ ადვილად მიდის, რადგან ამქვეყნიურთაგან არაფერი აკავებს. ამრიგად, რათა ჩვენც ამ თავისუფლებით ვისარგებლოთ, ამჟამინდელ ცხოვრებაში სულიერი სიმშვიდითაც და გარდასვლისას სიმსუბუქითაც, ამ ცხოვრებას მივსდიოთ, რომ საუკუნო სიკეთეებითაც დავტკბეთ, რომლებიც ყოველ სიტყვას, გონებასა და აზრს აღემატება.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.