📋 სარჩევი
„აქებდით ყრმანი უფალსა, აქებდით სახელსა უფლისასა.“ ().
1. სათნო ცხოვრება და საყოველთაო ქება
წმინდა წერილებში ამგვარი ქების შესახებ მრავლად არის სიტყვა; რადგან ეს შემთხვევითი საქმე კი არ არის, არამედ ერთგვარი მსხვერპლი და შესაწირავი, ღმერთისთვის სათნო. ამბობს: „მსხუერპლმან ქებისამან მადიდოს მე“ (). და კვლავ: „ვაქებდე სახელსა ღმრთისა ჩემისასა გალობითა და განვადიდო იგი ქებითა; და სათნო-ეყოს ღმერთსა უფროჲს ჴბოსა მის ჩჩჳლისა, რომელსა გამოჰქონედ რქანი და ჭლიკნი“ (). ამას წმინდა წიგნებიც მრავალგან გვიბრძანებენ და ცხონებულნიც დიდ სამადლობელთა ნაცვლად ამას სწირავენ. და რა სიძნელე აქვს ამას? — იტყვის ვინმე; ვისთვის არ არის ადვილი, თუნდაც უბრალო ადამიანთაგან, ამის აღსრულება და ღვთის ქება? თუ ზედმიწევნით შეისწავლი, საქმეში არსებულ შრომასაც დაინახავ და მისგან მომდინარე სარგებელსაც. უპირველესად, ასეთი საგალობელი მართალთაგან მოითხოვება: საჭიროა, ადამიანმა ჯერ ცხოვრება გამოასწოროს და მერე ასე უგალობოს ღმერთს. რადგან „არ არის მშვენიერი ქება ცოდვილის პირში“ ().1 მეორეც, ქება მხოლოდ სიტყვებით კი არ შეიძლება, არამედ საქმეებითაც; და ღმერთი ყველაზე მეტად სწორედ ამ ქებას, ამ დიდებას ეძიებს. რადგან ამბობს: „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“ (). ასე აქებენ ქერუბიმნი. ამიტომ წინასწარმეტყველმაც, როცა ის საიდუმლო გალობა მოისმინა, თავი დაიტირა და თქვა: „რამეთუ კაცად მყოფი და არაწმიდათა ბაგეთა მქონებელი საშუალ ერისა, არაწმიდათა ბაგეთა მქონებელისა, მკჳდრ ვარ მე“ (). ამიტომაც, როცა ქებათა აღვლენას გვიბრძანებს, ზენა ძალებიდან იწყებს და ასე ამბობს: „აქებდით უფალსა ცათაგან“ (), „აქებდით მას ყოველნი ანგელოზნი მისნი“ (). ამიტომ საჭიროა, ანგელოზი გახდე და ასე აქო. მაშ, ნუ ვიფიქრებთ, რომ ეს ქება უბრალო რამ არის; არამედ ჩვენს ბაგეზე უწინ ჩვენმა ცხოვრებამ აახმიანოს იგი და ენაზე უწინ ჩვენმა ყოფამ იღაღადოს. ასე მდუმარენიც შევძლებთ ღმერთს ვუგალობოთ; ასე კი, როცა ხმასაც ამოვიღებთ, ცხოვრებასთან თანხმოვან გალობას შევასრულებთ.
მაგრამ ფსალმუნიდან მხოლოდ ამას კი არ ვხედავთ, არამედ იმასაც, რომ იგი ყველას თანხმობისკენ მიჰყავს და მთელ გუნდს ადგენს. რადგან ერთსა და ორს კი არ ესაუბრება, არამედ მთელ ერს. და როგორც ქრისტემ, როცა ჩვენ ერთსულოვნებასა და სიყვარულში შეგვიყვანა, ლოცვებში გვიბრძანა, საერთო ლოცვა აღგვესრულებინა და მთელი ეკლესიისაგან, როგორც ერთი პირისაგან, გვეთქვა: „მამაო ჩუენო“ (), და: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“ (), და: „და მომიტევენ ჩუენ თანა-ნადებნი ჩუენნი, ვითარცა ჩუენ მიუტევებთ თანამდებთა მათ ჩუენთა“ (), და: „და ნუ შემიყვანებ ჩუენ განსაცდელსა, არამედ მიჴსნენ ჩუენ ბოროტისაგან“ (), — რადგან ყველგან მრავლობით ფორმას იყენებს და თითოეულს უბრძანებს, მარტო ლოცულობდეს თუ ერთად, ძმებისთვისაც აღავლინოს ლოცვა, — ასევე წინასწარმეტყველიც საერთო ლოცვის თანხმობისკენ ყველას ერთად მოუწოდებს და ამბობს: „აქებდით სახელსა უფლისასა“ (). მაშ რას ნიშნავს „სახელის“ დამატება? უმთავრესად იგი მთქმელის განწყობას წარმოაჩენს, მაგრამ სხვა რამეზეც მიანიშნებს. რაზე? იმაზე, რომ მისი სახელი ჩვენ მიერ განდიდდეს, რომ ჩვენი ცხოვრებითაც საქებად გამოჩნდეს; რადგან იგი ბუნებით ასეთია, მაგრამ სურს, ეს ქება ჩვენი ცხოვრებითაც გამობრწყინდეს.
და იმის გასაგებად, რომ ეს ასეა, იხილე მომდევნო. რადგან დასძენს: „იყავნ სახელი უფლისაჲ კურთხეულ ამიერითგან და უკუნისამდე“ (). რას ამბობ? განა კურთხეული არ არის, თუ შენ არ ილოცებ? ხედავ, რომ იგი იმ კურთხევაზე კი არ ლაპარაკობს, რომელიც მას ეკუთვნის და მის ბუნებასთან არის თანდაყოლილი, არამედ იმაზე, რომელიც ადამიანთა მიერ ხდება? ამის შესახებ პავლეც წერს და ამბობს: „ადიდეთ უკუე ღმერთი ჴორცითა მაგით თქუენითა და სულითა მაგით თქუენითა“ (). ამიტომ თვითონ თავისთავადაც მაღალია, დიდია და საქებია; მაგრამ ადამიანთა შორისაც ასეთად წარმოჩნდება, როცა მისი მსახურნი ისეთ ცხოვრებას აჩვენებენ, რომ ყველამ, ვინც მათ ხედავს, მეუფე აკურთხოს. ესვე გვიბრძანა ქრისტემაც ლოცვაში, რომ მუდამ ვამბობდეთ: „წმიდა იყავნ სახელი შენი“ (), ესე იგი, ჩვენი ცხოვრებითაც განდიდდეს. რადგან, როგორც ჩვენი ცუდი ცხოვრებისას იგმობა, ასევე, როცა სათნოებაზე ვზრუნავთ, განდიდდება, იკურთხება და წმიდად წარმოჩნდება. მაშ, რასაც ამბობს, ეს არის: მუდამ ღირსგვყავ, სათნოებით ვიცხოვროთ, რათა შენი სახელი ჩვენითაც იყოს კურთხეული.
„მზისა აღმოსავალითგან ვიდრე დასავალადმდე ქებულ არს სახელი უფლისა“ (). ხედავ, როგორ წინასწარ ახმიანებს იგი უკვე ახალ ცხოვრებას და როგორ გვიხსნის ეკლესიის კეთილშობილებას? რადგან ეს აღარ არის მხოლოდ პალესტინასა და იუდეაში, არამედ ყველგან, მთელ ქვეყნიერებაზე. და როდის მოხდა ეს, თუ არა მაშინ, როცა ჩვენმა ეკლესიურმა ცხოვრებამ აყვავება დაიწყო? ძველად ხომ პალესტინაშიც კი არა მხოლოდ არ იკურთხებოდა, არამედ იქ მცხოვრებ იუდეველთა გამო იგმობოდა კიდეც. რადგან ამბობს: „თქუენ მიერ მარადის სახელი ჩემი იგმობვის წარმართთა შორის“ (). ახლა კი იგი ყველგან, მთელ ქვეყნიერებაზე იგალობება.
ამასვე წარმოაჩენდა სხვა წინასწარმეტყველიც, როცა ამბობდა: „საჩინო იქმნეს მათ ზედა უფალი. და მოასრულნეს ყოველნი ღმერთნი წარმართთა ქუეყანისათანი და თაყუანის-სცეს მას თითოეულმან ადგილისაგან თჳსისა“ (). და კვლავ სხვა წინასწარმეტყველიც: „მით, რამეთუ თქუენ თანაცა დაჴშულ იქმნენ კარნი და არა აღიხუნეთ მსხუერპლისსაცავად ჩემდა ძღუენი“ (); „აღმოსავალთაჲთგან მზისათაჲთ და ვიდრე დასავალთამდე სახელი ჩემი დიდებულ არს წარმართთა შორის და ყოველსა ადგილსა საკუმეველი მოერთუმის სახელსა ჩემსა და მსხუერპლი წმიდაჲ“ ().
2. ეკლესიის მსახურება და ღვთის ყველგანმყოფობა
ხედავ, როგორ შეზღუდა და შეაჩერა იუდეველთა წესები, ხოლო ეკლესიის ცხოვრება მთელ მსოფლიოში გაავრცელა და მსახურება წინასწარ გამოაცხადა? რადგან წინასწარმეტყველი, რომელიც ამას ამბობს, ბაბილონიდან დაბრუნების შემდგომი დროისაა; და სწორედ ამიტომ იწინასწარმეტყველა ეს მაშინ, რათა იუდეველებს არ ეთქვათ, რომ იმ დახშვაზე და ბაბილონში მომხდარ იმ გაპარტახებაზე ლაპარაკობს. რადგან მას შემდეგ, რაც ის ყველაფერი დასრულდა და ისინი წინანდელ ცხოვრებას დაუბრუნდნენ, ამას მალაქია ამბობს, რითაც ვესპასიანესა და ტიტეს დროს მომხდარ გაპარტახებას ცხადყოფს; მის შემდეგ კი იმ უდაბურებას აღარაფერი შეცვლის. რადგან იუდეველთა წესებს ეკლესიის საქმეები ჩაენაცვლა. ამიტომ ამბობს: „დიდ არს სახელი ჩემი წარმართთა შორის“ (), ესე იგი, კურთხეულია და მათი ცხოვრებით იქება; როგორც აქაც თქვა: „იყავნ სახელი უფლისაჲ კურთხეულ“ (); „მაღალ არს ყოველთა თესლთა ზედა უფალი“ (). კვლავ ხედავ, რომ წარმართები მის მსახურებას იღებენ — და არა უბრალოდ ერთი, ორი ან სამი, არამედ ყველანი მთელ მსოფლიოში? ამ წინასწარმეტყველებაზე უფრო ცხადი რა არის? მაგრამ როგორ არის უფალი მაღალი ყველა წარმართზე?
ნუთუ იმიტომ, რომ მას განვადიდებთ, თუმცა მას სიმაღლეს არ ვუმატებთ? არა, შორს ეს აზრი! არამედ მოძღვრებაში, მსახურებაში, თაყვანისცემაში და ყოველივე სხვაში მასზე არაფერს მდაბალს არ ვფიქრობთ, როგორც იუდეველები ფიქრობდნენ, არამედ ბევრად უფრო მაღალსა და დიდს. რადგან ასეთია ეს ცხოვრება: რამდენადაც ცა მიწაზე მაღალია, იმდენად ეს ცხოვრება ძველზე მაღალია. ამიტომ ამბობს: „მაღალ არს ყოველთა თესლთა ზედა უფალი“ (). რადგან, იმასთან ერთად, რომ მას მსახურებით აღვამაღლებთ, ისიც ვიცით, რომ ეს ყოველივე მისი დამდაბლებაა. ამიტომ, თუნდაც ეს ყოველივე ძველში არსებულზე უფრო მაღალი იყოს, მაინც მის ღირსებასთან შედარებით ნაკლულია. ამას პავლეც ცხადყოფდა და წარმოადგენდა განსხვავებას ორივე ცოდნას შორის: იმ ცოდნას, რომელიც ახლა გვაქვს, და იმ ცოდნას, რომელიც მომავალში იქნება, როცა ამბობდა: „ოდეს-იგი ვიყავ ყრმა, ვიტყოდე ვითარცა ყრმაჲ, შერაცხილ ვიყავ, ვითარცა ყრმაჲ; ხოლო ოდეს ვიქმენ მამაკაც, დაუტევე სიყრმისაჲ იგი“ (). და კვლავ: „რამეთუ მცირედ-რაჲმე ვიცით და მცირედ-რაჲმე ვწინაწარმეტყუელებთ“ (). და კიდევ: „რამეთუ ვხედავთ აწ, ვითარცა სარკითა და სახითა, ხოლო მაშინ პირსა პირისპირ“ ().
რადგან ამით აჩვენებს, რომ ეს ცოდნა იმდენად არის დაშორებული მომავალ ცოდნას, რამდენადაც ყრმა — სრულ ასაკს მიღწეული კაცისგან. „და ცათა შინა არს დიდებაჲ მისი“ (). რადგან მან უკვე ისაუბრა ქებასა და იმ ამაღლებაზე, რომელიც ადამიანური ცხოვრებით ხდება, და შეგვაგონა, ასე აღვამაღლოთ ღმერთი, ასე ვაქოთ, ასე განვადიდოთ; ახლა, უფრო დიდი სათნოებისკენ აღგვძრავს და აჩვენებს, სად ხდება ეს განსაკუთრებით. მაშ, სად ხდება ეს? ცაში. რადგან იქ არის მისი დიდება. რადგან განსაკუთრებით ანგელოზები ადიდებენ მას: არა მხოლოდ საკუთარი ბუნებით, არამედ ადამიანთა მსახურებისას გამოჩენილი მორჩილებითაც, როცა ზედმიწევნით აღასრულებენ მის ნებებსა და ბრძანებებს. ამიტომ ამბობს: „ძლიერნი ძალითა, რომელნი ჰყოფენ სიტყუასა მისსა“ ().
ამიტომაც სახარებებში ქრისტე გვიბრძანებდა, გველოცა და გვეთქვა: „იყავნ ნებაჲ შენი, ვითარცა ცათა შინა, ეგრეცა ქუეყანასა ზედა“ (). ესე იგი: როგორც ანგელოზები მას წმიდად ჰყოფენ, ყოველგვარი ბოროტებისგან განთავისუფლებულნი და სათნოებას ზედმიწევნით მისდევენ, ასევე ჩვენც ღირსნი გავხდეთ, რომ მას წმიდად ვჰყოფდეთ. ამასვე ცხადყოფს ეს წინასწარმეტყველიც, როცა დაუმატა: „და ცათა შინა არს დიდებაჲ მისი“ (). ნუ უყურებ მხოლოდ მიწაზე არსებულ ამ ხილულ ქმნილებებს და ნურც ცის წესრიგს בלבד, არამედ გონებით ადი გრძნობადიდან გონისმიერზე — იმ არსებათა მშვენიერებაზე, იმ ცხოვრების ბრწყინვალებაზე — და მაშინ გაიგებ, როგორ არის ცათა შინა მისი დიდება. „ვინ არს, ვითარ უფალი ღმერთი ჩუენი, რომელი მაღალთა შინა დამკჳდრებულ არს და მდაბალთა ჰხედავს“ ()? ნუთუ ნათქვამი დიდი რამ არ ჩანს? მაგრამ როცა გაიაზრებ, ვის შესახებ არის ნათქვამი, იგი მეტად ნაკლული აღმოჩნდება. ასე რომ, როგორც ვამბობდი, სიტყვებზე შეჩერება არ გვმართებს; გონებით ზემოთ უნდა ავიდეთ. რადგან როგორ მკვიდრობს ცათა შინა ის, ვინც ცასა და მიწას აღავსებს, ყველგან მყოფია და ამბობს: „ღმერთი მახლობელი მე ვარ, - იტყჳს უფალი, - და არა ღმერთი შორიელი“ (); „ვინ აღწყო ჴელითა წყალი და ცაჲ მტკავლითა და ყოველი ქუეყანა მჯიღითა?“ (); „რომელსა უპყრიეს სიმრგულე ქუეყანისანი“ ()?
მაგრამ რადგან მისი სიტყვა იუდეველებისადმი იყო მიმართული, ამიტომ ამჟამად სიტყვას ამგვარად წარმართავს: ნელ-ნელა აღამაღლებს მათ გონებას, აზრს ფრთებს ასხამს და მშვიდად აჰყავს ზემოთ. სწორედ ამიტომ არც უბრალოდ თქვა: „რომელი მაღალთა შინა დამკჳდრებულ არს და მდაბალთა ჰხედავს“ (), არამედ ჯერ თქვა: „ვინ არს, ვითარ უფალი ღმერთი ჩუენი“ (), და მხოლოდ მაშინ დაუმატა: „რომელი მაღალთა შინა დამკჳდრებულ არს და მდაბალთა ჰხედავს“ (). ხოლო ის პირველი სიტყვა თქვა იმის საჩვენებლად, თუ რატომ თქვა მეორე. რადგან ეს თქვა იუდეველთა იმ უძლურების გამო, რომელიც კერპებისკენ იყო გატაცებული და თაყვანს სცემდა ღმერთებად მიჩნეულებს, რომლებიც ადგილებსა და ტაძრებში იყვნენ ჩაკეტილნი. ამიტომ შედარებას ნელ-ნელა აკეთებს, თუმცა ღმერთი ყოველივეს შეუდარებლად აღემატება; მაგრამ მსმენელთა უძლურების მიხედვით, როგორც ადრე ვთქვი და იგივეს გამუდმებით გამეორებას არ შევწყვეტ, თავის სიტყვას აწყობს. რადგან იმჟამად იმას კი არ ეძებდა, როგორ ეთქვა ღვთის დიდების ღირსი რამ, არამედ იმას, როგორ გამხდარიყო ნათქვამი მათთვის მისაწვდომი. ამიტომ ნელ-ნელა აჰყავს ისინი ზემოთ; და მაინც არც ასე რჩება ამ სიმდაბლეში, არამედ კვლავ სხვა, უფრო მაღალ აზრებს უხსნის. რადგან, როცა თქვა: „რომელი მაღალთა შინა დამკჳდრებულ არს და მდაბალთა ჰხედავს“ (), ამის შემდეგ სიტყვა კვლავ უფრო მაღლა აჰყავს და ამბობს: „ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა“ (). ამით აჩვენებს, რომ იგი ყველგან არის: იქაც და აქაც. რადგან იგი ისე კი არ ხედავს მიწაზე არსებულს შორიდან, როგორც ცაში ჩაკეტილი ვინმე, არამედ ყველგან მყოფია და ყველას წინაშე მდგომი.
3. სიმდაბლის ამაღლება და ბერწის ნაყოფიერება
ხედავ, როგორ ასხამს ნელ-ნელა ფრთებს მსმენელთა გონებას? შემდეგ, როცა მსმენელი მიწიდან აღადგინა, ზეცას მიამსჭვალა და კვლავ უფრო დიდის წარმოდგენისთვის მოამზადა, მისი ძალის სხვა გამოვლინებაზე გადადის და ამბობს: „რომელმან აღადგინის ქუეყანისაგან გლახაკი და სკორეთაგან აღამაღლის დავრდომილი,“ (). რადგან მცირეთა აღზევებაც დიდი და მეტად გამოუთქმელი ძალის საქმეა. სხვაგან კი საწინააღმდეგოსაც წარმოაჩენს: რომ დიდებსაც ამდაბლებს, როცა ასე ამბობს: „განმყოფელი შემუსრვისაჲ ძალსა ზედა და სისუსტისა სიმაგრესა ზედა მომწევნელი“ (). აქ კი ნათქვამია, რომ მცირეთა აღზევება შეუძლია. ამ სიტყვას, მაშ, ზოგადი მნიშვნელობაც აქვს. ხოლო თუ ვინმე მის ანაგოგიურ აზრსაც გაიგებს, ამას წარმართებზე აღსრულებულად დაინახავს და ამასვე ჩვენს ადამიანურ ბუნებაშიც იხილავს ქრისტეს მოსვლისას. რადგან რა არის ჩვენს ბუნებაზე უფრო გლახაკი? მაგრამ, მიუხედავად ამისა, იგი აღადგინა და ჩვენს პირველნაყოფთან ერთად ზეცად აიყვანა და მამობრივ საყდარზე თანადასვა.
და კიდევ: „და სკორეთაგან აღამაღლის დავრდომილი, რათა დასუას იგი მთავართა თანა, მთავართა თანა ერისა მისისათა;“ (). აქ „სკორეს“ უღირს მდგომარეობას უწოდებს და იქიდან უეცრად მომხდარ ცვლილებას აჩვენებს, რათა ცხადყოს, რომ მისთვის ყველაფერი ადვილი და იოლია. შემდეგ კიდევ უფრო დიდ რამეზე გადადის. რა არის ეს? ის, რომ შეუძლია არა მხოლოდ მდგომარეობათა შეცვლა და უღირსობის ღირსებად გადაყვანა, არამედ თვით ბუნების საზღვრების შეცვლაც და ბერწის დედად ქცევაც. ამიტომაც დაურთო: „რომელმან დააშენის ბერწი სახლსა შინა, დედად შვილთა ზედა სახარულევანად“ (). ეს მოხდა ანას შემთხვევაში და ესვე მოხდა უთვალავ სხვათა შემთხვევაშიც.
ხედავ სრულქმნილ საგალობელს? ხედავ აღვსებულ საგალობელს? მან თქვა, რა უნდა აღსრულებულიყო ქვეყნიერებაში: როგორ შეწყდებოდა იუდეველობა, როგორ გაბრწყინდებოდა ეკლესიის ახალი ცხოვრება და როგორ შეიწირებოდა მსხვერპლი ყველგან. შემდეგ, რათა სიტყვა უფრო უხეშ მსმენელთათვისაც სარწმუნო გახადოს, უკვე მიმდინარე საქმეებით მომავალსაც ამტკიცებს. რასაც იგი ამბობს, ეს არის: ნუ ურწმუნოებ, ადამიანო, რომ ასეთი დიდი ცვლილება იქნება და უარყოფილი წარმართები უდიდეს დიდებას მიაღწევენ. განა ყოველდღე არ ხედავ, რომ ეს ხდება? მდაბალნი რომ მაღლდებიან და მთავრებთან ერთად სხდებიან? განა არ ხედავ ბუნებას, რომელიც დაზიანებულია და სწორდება, ბერწნი კი დედები ხდებიან?
ასეთი რამ ეკლესიის შესახებაც მოხდა: ბერწი იყო, მაგრამ მრავალი შვილის დედა გახდა. ამიტომაც ამბობს ესაია: „იხარებდ, ბერწი არმშობელი, ღაღადებდ და ჴმობდ, არმლმობელ, რამეთუ მრავალ არიან შვილნი ოჴრისანი უფროს, ვიდრე მქონებელისანი ქმარსა“ (), რითაც წინასწარ აცხადებს, რომ ეს ეკლესიაზეც მოხდება. ამიტომაც ამ ფსალმუნის მთქმელმაც აქ დაასრულა სიტყვა, რადგან წინასწარმეტყველება აქედანაც სარწმუნოდ წარმოაჩინა: უკვე მომხდარი საქმეებიდან და ღვთის დიდებულებიდან. რადგან ყველაფერი, რაც ღმერთმა ინებოს, მისთვის ადვილია აღსასრულებლად. რადგან შეუძლია ბუნების შეცვლაც, სიმდაბლის სიმაღლედ გარდაქმნაც და ზნეთა გამოსწორებაც. ამრიგად, რადგან ეს ყველაფერი ვიცით, ჩვენი მხრივაც ჩვენი წილი შევიტანოთ; მაშინ ყოველგვარი დიდებით დავტკბებით, აღუწერელ სიმაღლეზე ავალთ და ღვთის შეწევით ვისარგებლებთ. ღმერთს ეკუთვნის დიდება და ძალა — მამას, ძეს და სულიწმიდას — აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ზირ 15:9 ადგილობრივ ბიბლიურ კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა პირდაპირ ბერძნულიდანაა თარგმნილი. ↩