📋 სარჩევი
„შევიყუარე, რამეთუ ისმინოს უფალმან ჴმისა ვედრებისა ჩემისა.“ ().
1. სასარგებლო ჭირი და სულის ხსნა
და ვის არ უყვარს, როცა მას უსმენენ? — ამბობს იგი. ბევრ ამქვეყნიურ ადამიანს. რადგან მათ სულაც არ სურთ იმის მოსმენა, რაც მათთვის სასარგებლოა; პირიქით, მოითხოვენ, რომ მათთვის უსარგებლო რამ მოხდეს, ხოლო როცა მოხდება, წუხან და დრტვინავენ. რადგან სასარგებლო სწორედ ის არის, რაც ღმერთმა იცის და უწყის, რომ ჩვენთვის სასარგებლოა — გინდ სიღარიბე თქვა, გინდ შიმშილი, გინდ სნეულება, გინდ სხვა რამ ამგვარი. ხოლო რასაც ღმერთი სასარგებლოდ სცნობს და მოგვცემს, სწორედ ის არის სარგებლის მომტანი. რადგან პავლეს მიმართაც ისმინე, რას ეუბნება: „კმა არს შენდა მადლი ჩემი, რამეთუ ძალი ჩემი უძლურებასა შინა სრულ იქმნების“ (). რადგან მისთვის სასარგებლო სწორედ ეს იყო: დევნა, ჭირი და შევიწროება. ხოლო როცა გაიგო, რომ ეს სასარგებლო იყო, ამბობდა: „ამისთჳს სათნო-მიჩნს უძლურებათა შინა, გინებათა“ () და „დევნულებათა“ (). ამიტომ უბრალო საქმე როდია სიხარული მაშინ, როცა ღმერთი შეისმენს და სასარგებლოს გვაძლევს.
რადგან ბევრს უსარგებლო რამ სურს და ამით ხარობს; წინასწარმეტყველი კი ასე არ იქცევა, არამედ როგორ? უყვარდა, რადგან ღმერთმა შეისმინა იგი და სასარგებლო მისცა. „მოყო ყური მისი ჩემდა“ (). კვლავ ადამიანური სიტყვებით წარმოაჩენს ღვთის ნებას. ამ სიტყვით კიდევ სხვასაც მიანიშნებს, თითქოს ამბობს: „მე არ ვიყავი ღირსი, რომ შევესმინე, არამედ თვითონ ჩამოვიდა ჩემთან“. „და მე დღეთა ჩემთა ვხადოდი მას“ (). რას ნიშნავს: „ჩემს დღეებში“? „არა იმიტომ, — ამბობს, — რომ რაკი შემისმინა, განვშორდები და უფრო უდარდელი ვიქნები; არამედ ჩემს ყველა დღეს ამ საქმეს მივუძღვნი“.
„გარემომადგეს მე სალმობანი სიკუდილისანი, და ჭირთა ჯოჯოხეთისათა მპოვეს მე“ (). „ჭირი და სალმობაჲ ვპოვე“ (), „და სახელსა უფლისასა ვხადე“ (). ხედავ ძლიერ იარაღს? ხედავ ნუგეშს, რომელიც ყველა საშინელებას ხსნის? ხედავ სულს, რომელიც მეუფისადმი ტრფობით არის გახურვებული? ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: ჩემთვის გარემომცველი ბოროტებებისგან გასათავისუფლებლად საკმარისი იყო ღვთის მოხმობა. მაშ, რატომ მოვუხმობთ ჩვენ ხშირად და მაინც არ ვთავისუფლდებით საშინელებათაგან? იმიტომ, რომ ისე არ მოვუხმობთ, როგორც მოხმობა გვმართებს. ხოლო რომ თვითონ ყოველთვის მზად არის მისაცემად, მოისმინე, რას ამბობს სახარებებში: „ანუ ვინ არს თქუენგანი კაცი, რომელსა სთხოვდეს ძე თჳსი პურსა, ნუ ქვაჲ მისცესა მას? გინა თუ თევზსა სთხოვდეს, ნუ გუელი მისცეს მას? უკუეთუ თქუენ, უკეთურთა, იცით მისაცემელი კეთილი მიცემად შვილთა თქუენთა, რაოდენ უფროჲსღა მამამან თქუენმან ზეცათამან მოსცეს კეთილი, რომელნი სთხოვდენ მას!“ (). ხედავ, რაოდენ დიდია მისი სიკეთე, როცა ჩვენი სიკეთე მასთან შედარებით ბოროტებად ჩანს?
ამრიგად, რადგან ასეთია ჩვენი მეუფე, ყოველთვის მასთან მივილტვოდეთ, მხოლოდ მას ვუხმობდეთ შემწედ და მას ხსნისათვის მზადმყოფს ვპოვებთ. რადგან თუ გემის დაღუპვაში მოყოლილნი და ფიცარზე მოტივტივენი შორით მყოფებს დაუყოვნებლივ უხმობენ და კაცთმოყვარეობით მოქცევისკენ განაწყობენ, თუმცა მათთან არაფერი საერთო არ აქვთ და მხოლოდ უბედურებით ხდებიან ცნობილნი, მით უფრო კაცთმოყვარე ღმერთი, რომელსაც სიკეთე ბუნებით აქვს, იხსნის გასაჭირში მყოფებს, თუკი ისინი მხოლოდ მოისურვებენ, რომ მას შეეფარონ, წრფელი გონებით მოუხმობენ მას და ადამიანურ სასოებებს დატოვებენ. ამიტომ, როცა რაიმე მოულოდნელ ბოროტებაში ჩავარდები, ნუ დაეცემი, არამედ მაშინვე აღადგინე შენი გონება და მიაშურე უტალღო ნავსაყუდელსა და აუღებელ კოშკს — ღვთის შემწეობას. რადგან ამისთვის დაუშვა, რომ გასაჭირში ჩავარდნილიყავი, რათა მას მოუხმო. მაგრამ მრავალნი სწორედ მაშინ ეცემიან და იმ კეთილმოშიშებასაც განაგდებენ, რაც აქვთ, როცა საპირისპიროს კეთება ჰმართებთ. რადგან ძლიერ ვუყვარვართ, ამიტომ გვიშვებს ჭირში, რათა მას უფრო მჭიდროდ შევუერთდეთ. რადგან დედებიც, როცა ურჩ ბავშვებს სხვადასხვა ნიღბით აშინებენ, აიძულებენ მათ თავიანთ წიაღს მიაშურონ; ამას იმისთვის კი არ აკეთებენ, რომ ისინი დაამწუხრონ, არამედ სიბრძნით ხერხს პოულობენ, რომ ბავშვები მათთან დარჩნენ. ასეა ღმერთიც: მას ყოველთვის სურს, თავისთან შეგვაერთოს; როგორც ძლიერი მოყვარული, უფრო სწორად კი ყოველ მოყვარულზე ძლიერი, ნებას გაძლევს ასეთ გასაჭირში აღმოჩნდე, რათა განუწყვეტლივ ლოცვას მიუძღვნა თავი, განუწყვეტლივ მოუხმო მას და სხვა ყოველივეს დატოვებით მის საქმეებზე ზრუნავდე.
„ჵ, უფალო, იჴსენ სული ჩემი“ (). სხვა განმმარტებელი ამბობს: „გევედრები, უფალო, გამოიხსენი ჩემი სული“. სხვა კი ამბობს: „ო, უფალო, გადაარჩინე ჩემი სული“. ხედავ სიბრძნისმოყვარე სულს? როგორ დატოვა ყველა ამქვეყნიური რამ და მხოლოდ ერთს ეძიებს: სული უვნებლად დარჩეს და არაფერი ევნოს იმათგან, რაც მას აზიანებს? რადგან როცა იგი კარგად არის განწყობილი, დანარჩენი ყველაფერი მას მოჰყვება; ხოლო როცა კარგად არ არის, დანარჩენი კეთილდღეობა ჩვენთვის არანაირი სარგებლის მომტანი არ არის. ამიტომ ყველაფერი უნდა ვაკეთოთ და ვამბობდეთ ისე, რომ იგი დაცული იყოს. სწორედ ამას მიანიშნებს, როცა ამბობს: „იყვენით უკუე მეცნიერ, ვითარცა გუელნი“ (). რადგან როგორც გველი დანარჩენ სხეულს თმობს, რათა თავი გადაარჩინოს, ასევე შენც გმართებს, სულის ცხონებისთვის ყოველივე დანარჩენი დათმო.
რადგან არც სიღარიბე, არც სნეულება, არც თვით სიკვდილი, რომელიც ყველა საშინელების თავი ჰგონიათ, ვერ შეძლებს ავნოს გასაჭირში ჩავარდნილს, თუ მისი სული დაცულია; ისევე როგორც თვით სიცოცხლისგანაც ვერაფერ მეტს მიიღებ, თუ სული დაღუპული და გახრწნილია. ამიტომაც სწორედ სულის შესახებ წარმოთქვამს სიტყვას, ყოველივე დანარჩენს ტოვებს და ითხოვს, რომ სულის პასუხისგება მოწყალედ წარიმართოს და სული აუტანელი სასჯელებისგან გათავისუფლდეს. „მოწყალე არს უფალი და მართალ და ღმერთი ჩვენი მწყალობელ“ (). ხედავ, როგორ ასწავლის მსმენელს: არც სასო წარიკვეთოს და არც დაეცეს? რადგან იგი თითქმის ამას ამბობს: „ნუ წარიკვეთ სასოს, რადგან მოწყალეა ღმერთი; ნურც დაეცემი, რადგან მართალიც არის“. ასე ერთ მხრივ უდარდელობას ძირკვავს, მეორე მხრივ კი სასოწარკვეთას აუქმებს და ორივე მხრიდან ჩვენი ცხონებისთვის იღწვის.
2. ღვთის განგება და ჭირის სარგებელი
შემდეგ კი, იმის საჩვენებლად, რომ იგი მეტად კაცთმოყვარეობისკენ იხრება, კვლავ დასძენს და ამბობს: „და ღმერთი ჩვენი მწყალობელ“ (). და სწორად თქვა: „ღმერთი ჩვენი“ (), იმ ღმერთებისგან გასარჩევად, რომელნიც ახლახან ახსენა. რადგან მათი საქმეა დაკვლა და მოკვლა, გამოუცხადებელი ომის წარმოება; მისი კი — კაცთმოყვარეობით მოქცევა, მიტევება და საფრთხეებისგან განუწყვეტლივ გამოხსნა. სწორედ ეს, სხვა ნიშნებთან ერთად, განსაკუთრებით აჩვენებს, რომ ისინი დემონები და ბოროტმოქმედნი არიან, ხოლო იგი მზრუნველი, მფარველი და ჭეშმარიტი ღმერთია. „დაიცავს ჩჩჳლთა უფალი; დავმდაბლდი, და მაცხოვნა მე.“ (). აქ იგი ღვთის განგების უდიდეს სახეს წარმოაჩენს. რადგან, რაკი თქვა: „მოწყალე არს უფალი და მართალ და ღმერთი ჩვენი მწყალობელ.“ (), ახლა მისი უდიდესი კაცთმოყვარეობის საქმეს აჩვენებს.
რომელია ეს? ჩვილთა დაცვა. ჩვენ ხომ გონებაც გვაქვს, რათა ზოგ რამეს მოვერიდოთ, ზოგ რამეს კი, რაც გვწვრთნის, ავირჩიოთ; მოახლოებულ ბოროტებებს მოვიგერიებთ, არსებულებს კი განვაქარვებთ; ძალაც მოგვეპოვება და ხელობებიც ვიცით. ბავშვები კი ამ ყოველივეს მოკლებულნი არიან, თითქოს უპატრონონი, მაგრამ ყველაფერში აქვთ ღმერთის განგება; ამ განგებით განუწყვეტლივ რომ არ სარგებლობდნენ, ყველანი დაიღუპებოდნენ. რადგან გველსაც შეეძლო დაეღუპა ჯერ კიდევ სახვევებში მყოფი ბავშვი, შინაურ ფრინველსაც და სახლებში მყოფ სხვა მრავალ მცოცავსაც. არც ძიძა, არც დედა და არც სხვა ვინმე საკმარისი არ არის, რომ მათ მიმართ სრულყოფილი განგება გამოიჩინოს, თუ ზემოდან მომდინარე შეწევნით არ ისარგებლებს. ზოგიერთნი კი ამბობენ, რომ ეს სიტყვა ჩანასახებზეც, ჯერ მუცლიდან გამოუსვლელებზეც არის ნათქვამი. „დავმდაბლდი, და მაცხოვნა მე.“ (). არ უთქვამს: „საფრთხეებში ჩავარდნა არ დაუშვა“, არამედ: „ჩავარდნის შემდეგ გადამარჩინა“. რადგან, რაკი ღვთის საყოველთაო განგებაზე თქვა, სიტყვა საკუთარ პირზეც გადააქვს; მისთვის ხომ ჩვეულია ამის დამტკიცება როგორც ზოგადით, ისე კერძოთი.
ამიტომ ნურც შენ ეძიებ უსაფრთხოებით სავსე ცხოვრებას; ეს შენთვის სასარგებლო არ არის. რადგან თუ ასეთი ცხოვრება წინასწარმეტყველებისთვის არ იყო სასარგებლო, მით უმეტეს შენთვის არ არის. ხოლო რომ ეს სასარგებლო არ იყო, მოისმინე, რას ამბობს: „კეთილ არს ჩემდა, რამეთუ დამამდაბლე, რათა ვისწავლნე მე სიმართლენი შენნი.“ (). აქ მადლობის აღვლენა ორმაგია: მან საფრთხეებში ჩავარდნა დაუშვა და ჩავარდნილი არ მიატოვა. ორივე, გარკვეულწილად, კეთილისმყოფელობის სახეა; ამ ორიდან პირველი მეორეზე ნაკლები კი არ არის, არამედ, თუ რაიმე საკვირველის თქმა გვმართებს, უფრო დიდიცაა. რადგან ერთმა საფრთხეები განაქარვა, მეორემ კი სული უფრო სიბრძნისმოყვარე გახადა. „მოიქეც, სულო ჩემო, განსასუენებელად შენდა, რამეთუ უფალმან კეთილი გიყო შენ,“ (). „რამეთუ იჴსენ სული ჩემი სიკუდილისაგან, თუალნი ჩემნი - ცრემლთაგან და ფერჴნი ჩემნი - წაბორძიკებისაგან.“ (). „სათნო-ვეყო წინაშე უფლისა სოფელსა შინა ცხოველთასა.“ ().
ისტორიული აზრით, ეს სიტყვა მძიმე საფრთხისგან დახსნას, ერთგვარ შვებასა და თავისუფლებას გულისხმობს. ხოლო თუ ვინმე ამას ამაღლებული განმარტებით მიიღებს, შეძლებს აქედან განსვლა გამოხსნად თქვას და ამას განსვენება უწოდოს. რადგან ეს არის ყოველგვარი მოულოდნელი უბედურებისგან გათავისუფლება. და აღარ ექვემდებარება გაურკვევლობას ის, ვინც უსაფრთხოებაში აღმოჩნდა და კეთილი სასოებით დაასრულა სიცოცხლე. მართალია, სიკვდილი ცოდვისგან შემოვიდა, მაგრამ ღმერთმა იგი მაინც ჩვენს სასიკეთოდ გამოიყენა. სწორედ ამიტომ მხოლოდ სიკვდილს არ დასჯერდა, არამედ ცხოვრებაც შრომით სავსე გახადა, რათა იცოდე: მისი სიბრძნის მიხედვით სიკვდილი უაღრესად სასარგებლო რომ არ გამხდარიყო, მასაც არ დაუშვებდა.
სწორედ ამიტომ, როცა თქვა: „რომელსა დღესა შჭამოთ მისგან, სიკუდილითა მოსწყდეთ.“ (), სასჯელით არ დაკმაყოფილდა; რადგან სასჯელი ეს იყო: „რამეთუ მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე.“ (). ახლა კი სხვა რამესაც აჩვენებს, როცა ამბობს: „ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა“ (); „ეკალსა და კუროჲსთავსა აღმოგიცენებდეს შენ“ (); „მწუხარებით სჭამდე მას“ (). და დედაკაცს უთხრა: „განმრავლებით განვამრავლნე მწუხარებანი შენნი და სულთქუმანი შენნი, მწუხარებით ჰშვნე შვილნი.“ (). რადგან ის ერთი საკმარისი არ იყო მათ გონს მოსაყვანად. მართლაც, ვხედავთ, რომ მრავალნი განსაკუთრებით ამ ჭირებით ხდებიან უკეთესნი. რადგან სიკვდილი, როცა მოვა, უგრძნობელობაში აგდებს; ეს ჭირნი კი ცოცხლებს უკეთესებად აქცევს. ხოლო თუ სიკვდილი საშიშად გვეჩვენება, ეს ასე განწყობილთა უძლურების გამოა. და რომ შიში უძლურებისგან იყო, პავლეს მოუსმინე: იგი ამ გადასვლას ნატრობს და ხარობს, როცა ამბობს: „გული მეტყჳს განსლვად და ქრისტეს თანა ყოფად, უფროჲს და უმჯობეს ფრიად,“ (); და კვლავ: „მიხარის და მიხაროდისცა თქუენ ყოველთა თანა. ეგრეთვე და თქუენცა გიხაროდენ და ჩემ თანა გიხაროდენ.“ (); საპირისპიროზე კი ტკივილით ამბობს: „არა ხოლო თუ იგი, არამედ თჳთ ჩუენცა, რომელთა- ესე პირველი ნაყოფი სულისაჲ გუაქუს, თჳთ ჩუენცა თავთა შინა ჩუენთა ვკუნესით და შვილებასა მას მოველით, გამოჴსნასა მას ჴორცთა ჩუენთასა,“ (); და კვლავ: „რომელნი-ესე ვართ საყოფელსა ამას შინა, ვკუნესით და დაგჳმძიმდების“ ().
3. ცოცხალთა ქვეყანა და უხილავი სიკეთენი
ხედავ, რაოდენ კეთილია სულიერი სიბრძნე? რაც სხვებს ცრემლების ღირსად ეჩვენება, მისთვის ლოცვის ღირსია; ხოლო რაც სხვებისთვის სიხარულისა და სიამის ღირსია, მისთვის სულთქმის ღირსია. ან განა სულთქმის ღირსი არ არის უცხო მხარეში ყოფნა და ჩვენი სამშობლოდან შორს გადასახლება? ან განა სიხარულის ღირსი არ არის, რომ სწრაფად მივაშუროთ მშვიდ ნავსადგურს და მივიღოთ ზენა ქალაქი, სადაც ტკივილი, მწუხარება და სულთქმა განშორებულია? „ეს მე, ცოდვილს, რა შემეხება?“ — ამბობს იგი. ხედავ, რომ მწუხარებას სიკვდილი კი არ ქმნის, არამედ ბოროტი სინდისი? ამიტომ შეწყვიტე ცოდვილად ყოფნა და სიკვდილი შენთვის სასურველი გახდება.
„თუალნი ჩემნი - ცრემლთაგან“ (). მართებულად თქვა ასე; რადგან იქ არც მწუხარებაა, არც სულის დაცემა, არც გოდება. „ფერჴნი ჩემნი - წაბორძიკებისაგან“ (). ეს წინაზე უფრო დიდია. როგორ? იმიტომ, რომ მხოლოდ მწუხარებისგან კი არ ვართ გათავისუფლებულნი, არამედ წაბორძიკებისა და მუხანათური თავდასხმისგანაც. რადგან ვინც სათნო საქმეებით წავიდა, კლდეზე დგას; ნავსადგურს მიაღწია; ამიერიდან ყველა დაბრკოლება მოხსნილია; არსად არის ხმაური და შფოთი; არამედ ვინც აქედან ასე წავიდა, განუწყვეტელ კეთილსახელში რჩება.
„სათნო-ვეყო წინაშე უფლისა სოფელსა შინა ცხოველთასა.“ (). სხვა თარგმანშია: „უფლის წინაშე“. სხვასთან კი: „ვივლი“. ამას პავლეც აჩვენებს, როცა ამბობს: „და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით“ (). და კარგად თქვა: „ცოცხალთა ქვეყანაში“. რადგან ის არის ჭეშმარიტად სიცოცხლე, სიკვდილისგან თავისუფალი და შეურეველი სიკეთეებით აღსავსე. ამბობს: „რაჟამს განაქარვნეს ყოველნი მთავრობანი და ყოველნი ჴელმწიფებანი და ძალნი“ (); „უკუანაჲსკნელ მტერი იგი განქარდეს - სიკუდილი“ (). როცა ესენი გაუქმდება, მწუხარების მომტანი აღარაფერი რჩება: არც საზრუნავი, არც შრომა; ამიტომ ყველაფერი სიხარულია, ყველაფერი მშვიდობა, ყველაფერი სიყვარული, ყველაფერი სულის სიმხნევე და ყველაფერი მხიარულება, ყველაფერი ჭეშმარიტი, გულწრფელი და მტკიცე. რადგან იქ ამგვარი დაბრკოლებებიდან არაფერია: არც რისხვა, არც მწუხარება, არც ფულის სიყვარული, არც სხეულთა მიმართ ლტოლვა, არც სიღარიბე, არც სიმდიდრე, არც შეურაცხყოფა და არც სხვა რამ მსგავსი.
მაშ, ჩვენც ამ სიცოცხლეს ვესწრაფოთ და ყველაფერი ამისკენ მივმართოთ. რადგან ამისთვისვე გვებრძანება ლოცვაში ვთქვათ: „მოვედინ სუფევაჲ შენი“ (), რათა მუდამ იმ დღეს მივაპყრობდეთ მზერას. რადგან ვინც იმ სიყვარულით არის შეპყრობილი და იმ სიკეთეთა სასოებებით საზრდოობს, ახლანდელ საშინელებათაგან ვერც ერთი ვერ ჩაძირავს და აქაურ მწუხარებათაგან ვერც ერთი ვერ ჩაათრევს დაბლა. არამედ, როგორც სამეფო ქალაქისკენ მიმავალთ გზისპირა ვერაფერი აკავებს — არც მდელოები, არც ბაღები, არც ხევები და არც უდაბნოები — არამედ ორთავე სახეს უგულებელყოფენ და მხოლოდ ერთს, მათ მომლოდინე სამშობლოს, შეჰყურებენ, ასე ისიც, ვინც ყოველდღე თავისთვის იმ ქალაქს წარმოისახავს და მისდამი სურვილს ასაზრდოებს, საშინელებათაგან არაფერს საშინლად მიიჩნევს და არც ბრწყინვალეთა და გამოჩენილთა შორის რამეს ბრწყინვალედ და გამოჩენილად. რას ვამბობ, „არ მიიჩნევს“-მეთქი? არამედ ამას ვერც კი დაინახავს, რადგან სხვა თვალებს იძენს, ისეთებს, როგორსაც პავლე გვიბრძანებდა, როცა ამბობდა: „რამეთუ არა ვხედავთ ჩუენ ხილულსა ამას, არამედ უხილავსა მას, რამეთუ ხილული ესე საწუთრო არს, ხოლო არა-ხილული იგი - საუკუნო“ (). ხედავ, როგორ წარმოაჩინა იგივე გზა სხვა სიტყვით? მაშ, იმ უხილავ სიკეთეებს მივეკრათ, რათა მათ მივაღწიოთ და შეუბღალავი სიცოცხლით დავტკბეთ; დაე, ჩვენ ყველანი მის მიღწევას ვეღირსოთ.1
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ბერძნული ბოლო წინადადება დიდებისმეტყველებითა და „ამინ“-ით გრძელდება; ქართული დახურვის ფორმულა ძირითად ჩარჩოშია მოცემული და აქ ცალკე არ ითარგმნება. ↩