📋 სარჩევი
„მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე; ხოლო მე დავმდაბლდი ფრიად.“ ().
1. ღვთის აღთქმათა რწმენით მიღება
ამ გამონათქვამის გახსენებით ნეტარი პავლეც ამგვარად ამბობს: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ, ვითარცა წერილ არს: მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე, და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). ამრიგად, აუცილებელია, ჯერ ვთქვათ, როგორ გამოიყენა იგი მოციქულმა და რის შესახებ ჰქონდა მას სიტყვა. რადგან ამ გზით აქედან წინასწარმეტყველური სიტყვაც ჩვენთვის ნათელი გახდება. სხვაგვარადაც, ეს საუკეთესო სწავლებაა: სიტყვის კავშირი არ უნდა მოვკვეთოთ, არც მისი ნაწილი ავიღოთ და მხოლოდ მას ჩავუჯდეთ, არამედ თხრობა თავიდან უნდა დავიწყოთ. მაშ, რა საკითხზე საუბრისას გაიხსენა პავლემ ეს წინასწარმეტყველური ხმა? აღდგომასა და მომავალი სიკეთეების მიღებაზე, რომლებიც ყველანი სიტყვასაც აღემატება, გულისხმასაც და გონებასაც. ვინაიდან ყოველივე სიტყვას აღემატებოდა და მათი განმარტებაც შეუძლებელი იყო, ხოლო მისაღებად რწმენა იყო საჭირო, რათა იუდეველი არ შეძრწუნებულიყო და არ ეფიქრა, თითქოს ატყუებდნენ და ცივი სასოებებით აბერებდნენ, იგი მის უმადურობას წინასწარმეტყველური გამონათქვამით ასწორებს, თითქოს ამბობს: „ახალ რამეს, რწმენას, კი არ ვითხოვ, არამედ ძველ სიკეთეს“.
პავლეც ხომ ასე იქცევა; ხოლო წინასწარმეტყველიც, რომელსაც აწმყოში იუდეველებისთვის უნდა ეწინასწარმეტყველა ზოგი სიკეთის შესახებ, რაც მათ შეემთხვეოდა და ადამიანურ თანმიმდევრობას აღემატებოდა, რათა არავის ჰქონოდა ურწმუნოების საბაბი, ფსალმუნი ასე დაიწყო: „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე“ (). რადგან იერუსალიმი დაღუპული იყო, ტაძარი ნანგრევად ქცეულიყო, ყველანი ტყვედ ჩავარდნილნი და შეკრულნი უცხო ქვეყანაში წაეყვანათ, ხოლო ბარბაროსებს მათი მიწა მათ ნაცვლად დაეკავებინათ; როცა მათ ვენახების გაშენება, სახლების აშენება და ქორწინებათა აღსრულება ებრძანათ, ამან იუდეველები სასოწარკვეთილებაში ჩააგდო, და უკვე თავისთვის ასე ფიქრობდნენ: „თუ ქალაქის, იარაღის, კოშკების, ამდენი სიმდიდრის, ტაძრის, საკურთხევლის, სიწმინდის, ღვთისმსახურებისა და მთელი დანარჩენი მოქალაქეობრივი წყობის მქონენი გადაგვცეს, ტყვეები გავხდით და მონობაში წაგვიყვანეს, ახლა, როცა უცხო ქვეყანაში ვართ, ყველაფრისგან დაცარიელებულნი, შიშველნი და მონებად ქცეულნი, როგორღა შევძლებთ ჩვენი საკუთარის დაბრუნებას?“ მაშ, რადგან სუსტთაგან მრავალი, ამას რომ განიხილავდა, შფოთავდა, ირყეოდა და დაბრუნებას მქადაგებელ წინასწარმეტყველებს ყურს არ უგდებდა, ამიტომ ასე თქვა და ამით ყველას აჩვენა, რომ ღმერთისგან ნათქვამთათვის რწმენაა საჭირო. სხვებიც, მაშ, მათ სხვაგვარადაც ელაპარაკებიან; მაგალითად, ესაია ასე ამბობს: „მიხედენით მყარისა მიმართ კლდისა, რომელი გამოჰკუეთეთ და მთხრებლად მღჳმესა, რომელი აღმოჰჴნარცუეთ.“ (). და კვლავ: „მიხედენით აბრაჰამის მიმართ, მამისა თქუენისა, და სარრა მლმობელისა თქუენისა, რამეთუ ერთი იყო და უწოდე მას, და ვაკურთხე იგი, და შევიყვარე იგი და განვამრავლე იგი.“ ().
რასაც იგი ამბობს, ამგვარია: განა ბარბაროსი არ იყო აბრაამი? განა უშვილო და ასაკით წინ წასული არ იყო? განა ისეთი ცოლი არ ჰყავდა, რომელიც ასაკის გამოც და ბუნების გამოც შვილის შობისთვის უვარგისი იყო? განა მისი საქმე ყოველმხრივ უიმედოდ არ ჩანდა? მერე რა მოხდა? განა იმ ერთისგან, უშვილოსგან, მოხუცებულისგან მთელი ქვეყნიერება არ ავავსე? მაშ, რატომ შფოთავთ? რადგან თუ ერთისგან მთელი ქვეყნიერების ავსება შევძელი, ბევრად უფრო მეტად თქვენგან, მცირეთაგან, იერუსალიმს ავავსებ. ამიტომ ამბობს: „მიხედენით მყარისა მიმართ კლდისა, რომელი გამოჰკუეთეთ“ (), ასე უწოდებს აბრაამს; და „მთხრებლად მღჳმესა, რომელი აღმოჰჴნარცუეთ“ (), ასე სახელდებს სარას. რადგან როგორც ორმოს თავისთავად არ აქვს მოჩუხჩუხე წყალი, არამედ ზემოდან მოსული წვიმებისგან იღებს, ასევე მანაც, რომელიც შობის ძალისგან დაცარიელებული იყო, ეს უნარი ზემოდან მიიღო; და როგორც კლდეს არასოდეს გამოუღია ნაყოფი, ასევე არც აბრაამს შეეძლო; მაგრამ მე იქიდან გამოგკვეთეთ და ერთისგან ამდენი მხარე ავავსე.
ამიტომ ეზეკიელიც ველზე გაჰყავს, უჩვენებს მას ძვლების გროვას და წინასწარმეტყველებით აღადგენს; ძვლებს მათ აჩვენებს და ამბობს: „თუ მკვდართა აღდგინება შემიძლია, ბევრად უფრო მეტად შემიძლია თქვენ, ცოცხალნი, უკან დაგაბრუნოთ“. ისინი ასე იქცევიან; ეს წინასწარმეტყველი კი როგორ? „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე“ (). ესე იგი: აღთქმულთათვის რწმენაა საჭირო; რადგან მეც, როცა ამაზე ვფიქრობდი და განვიხილავდი, და რწმენა შემოვიყვანე, ყოველგვარი შფოთი განვდევნე. ამრიგად, პავლე ამას ამბობს: ჩვენს გრძნობადსა და ხილულ სიკეთეებშიც რწმენაა საჭირო.
ხოლო თუ გრძნობადებშია ასე, ბევრად უფრო მეტად გონებით საწვდომებში. რადგან თუ იმის მისაღებად, რომ საკუთარ ქალაქს დაიბრუნებდნენ, მათ რწმენა დასჭირდათ, ბევრად უფრო მეტად გვჭირდება ჩვენ, ცის მომლოდინეებს. რადგან როცა რამე დიდი და გონებას აღმატებული, გულისსიტყვებზე უფრო მაღლა მდგომი არის, რწმენა უნდა მოვიხმოთ და საქმეები მხოლოდ ადამიანური თანმიმდევრობით არ უნდა გამოვიკვლიოთ. რადგან ღმერთის სასწაულმოქმედება ყოველივე ამაზე მაღლა დგას. ამიტომ ამის გამოც საჭიროა, გულისსიტყვებს პირი დავუყოთ, რწმენას მივაშუროთ და ღმერთი ვადიდოთ. რადგან ვინც ჯიუტად ცდილობს, ღმერთის საქმეებს საკუთარი გულისსიტყვებით ჩასწვდეს, იგი მას არ ადიდებს, რადგან სურს მისი გამოუთქმელი განგებულებები საკუთარი გულისსიტყვების სიმდაბლეს დაუმორჩილოს.
2. სულიწმიდის შეწევნა სარწმუნოების საქმეში
ამიტომაც პავლე, როცა აბრაამზე საუბრობს, რადგან მან ასე არ მოიქცა, არამედ გონებრივ მსჯელობებს შეჰრისხა და აღმთქმელის ძალას შეხედა, ამბობს, რომ სწორედ ამით განადიდა განსაკუთრებით ღმერთი: „ხოლო აღთქუმასა მას ღმრთისასა არა შეორგულდა ურწმუნოებითა, არამედ განძლიერდა სარწმუნოებითა, მისცა დიდებაჲ ღმერთსა და გულ-სავსე იქმნა, ვითარმედ რომელმან-იგი აღუთქუა, შემძლებელ არს ყოფადცა.“ (). რა არის ეს: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ, ვითარცა წერილ არს: მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე, და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ ()? აქ იგი ჩვენ დიდ საიდუმლოს გვიცხადებს. რომელია ეს? ის, რომ ახალი და ძველი აღთქმა ერთსა და იმავე სულიწმინდას ეკუთვნის; იგივე სულიწმინდა, რომელმაც იქ ამოთქვა, აქაც ალაპარაკდა; და ისიც, რომ რწმენა ყოველივეს მასწავლებელია და მის გარეშე ვერაფერს ვიტყვით. რადგან ამბობს: „და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). რადგან თუ მას მოაშორებ, პირის გაღებაც შეუძლებელი იქნება. და რატომ არ თქვა: „რაკი იგივე რწმენა გვაქვს“, არამედ: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ“ ()? ამით პავლე ცხადყოფს ნათქვამს და აჩვენებს, რომ სულიწმინდის მონიჭება გვჭირდება, რათა რწმენის სიმაღლემდე ავიდეთ და გონებრივ მსჯელობათა უძლურება არაფრად მივიჩნიოთ.
ამიტომაც იგივე მოციქული სხვაგან ამბობს: „ხოლო თჳთოეულსა ჩუენსა მიცემულ არს გამოცხადებაჲ იგი სულისაჲ უმჯობესისათჳს.“ (). „რომელსამე სულისა მისგან მიცემულ არს სიტყუაჲ სიბრძნისაჲ, ხოლო სხუასა სიტყუაჲ მეცნიერებისაჲ მითვე სულითა, და სხუასა სარწმუნოებაჲ მისვე სულისაგან, რომელსამე მადლი კურნებათაჲ მისგანვე სულისა,“ (). მაგრამ ვინმემ შესაძლოა თქვას, რაც მართლაც ჭეშმარიტია, რომ იგი სხვა რწმენაზე ამბობს, რომლის მეშვეობითაც სასწაულები ხდებოდა. მეც ვიცი, რომ ის სხვაა, რომლის შესახებაც მოციქულები ამბობდნენ: „შემძინე ჩუენ სარწმუნებაჲ!“ (); ხოლო მისგან განსხვავებულია ეს რწმენა, რომლის მიხედვითაც ყველანი მორწმუნენი ვართ: ნიშნებს კი არ ვაკეთებთ, მაგრამ ღვთისმოსაობის ცოდნა გვაქვს; თუმცა აქაც სულიწმინდის შეწევნა გვჭირდება. რადგან ლუკა ერთ ვინმეზე წერს, რომ „რომლისა-იგი უფალმან განუღო გული მორჩილებად სიტყუათა პავლეს მიერ თქუმულთა.“ (). და ქრისტე ამბობს: „ვერვის ჴელ-ეწიფების მოსლვად ჩემდა, უკუეთუ არა მამამან, მომავლინებელმან ჩემმან, მოიყვანოს იგი ჩემდა“ (). მაშ, თუ ეს ღმერთის საქმეა, რით სცოდავენ ურწმუნონი, როცა არც სულიწმინდა შეეწევა, არც მამა იზიდავს და არც ძე მიუძღვის? რადგან თავის შესახებაც ამბობს: „მე ვარ გზაჲ“ (). ამას კი ამბობს იმის საჩვენებლად, რომ მამასთან მისაყვანად თვითონ არის საჭირო.
მაშ, თუ მამა იზიდავს, ძე ხელით მიუძღვის და სულიწმინდა განანათლებს, რით სცოდავენ ისინი, ვინც არც მიზიდულნი არიან, არც ხელით წაყვანილნი და არც განნათლებულნი? იმიტომ, რომ საკუთარ თავს ღირსად არ წარმოაჩენენ, რათა ეს განბრწყინება მიიღონ. მაშ, იხილე, ეს კორნილიუსის შემთხვევაში მოხდა: მას ეს თავისთავად არ უპოვია, არამედ ღმერთმა მოუწოდა, რადგან მან წინასწარ საკუთარი თავი ღირსად მოამზადა. სწორედ ამიტომ პავლეც, როცა რწმენაზე საუბრობდა, ამბობდა: „და ესე არა თქუენგან, არამედ ღმრთისა ნიჭი არს:“ (). თუმცა იგი სათნო საქმეთა გარეშე არ გტოვებს. რადგან თუ მიზიდვა და მოყვანა მისია, მაინც მორჩილ სულსაც ეძებს და მაშინ თავის მხრივ შეწევნას აძლევს. ამიტომაც პავლე სხვაგან ამბობს: „რომელნი-იგი ბრძანებით ჩინებულ არიან“ (). რადგან ჩვენი სათნოებისა და ცხონების საქმეები იძულებით არ აღსრულებულა. მაგრამ თუმცა უმეტესი მას ეკუთვნის, თითქმის ყოველივეც კი, მაინც ჩვენც დაგვიტოვა რაღაც მცირე, რათა გვირგვინთა მიზეზიც ღირსეული სახით გამოჩნდეს.
სწორედ ამიტომ პავლემ, როცა თქვა: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ“ (), ესე იგი ის, რომელიც ძველ აღთქმაშიც ლაპარაკობდა, დაუმატა: „და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). რადგან აქ რწმენა ბევრად მეტად არის საჭირო, ვიდრე იქ: როგორც აღთქმათა ბუნების გამო, რომელიც უხილავი და გონებით მისაწვდომია, ისე ჟამთა რიგის გამო. რადგან საზღაურები ამჟამინდელ ცხოვრებაში კი არა, მომავალ ცხოვრებაში იყო. უფრო მეტიც, ახლანდელთათვისაც საჭიროა რწმენა; რადგან თვით ის, რაც გვეძლევა, თვით მოცემის დროსაც რწმენას საჭიროებს: საიდუმლოებათა ზიარებაც და ნათლისღების ძღვენიც. ასე აღემატებოდა ამ სიკეთეთა ძალა ყოველ სიტყვიერ განმარტებას. მაშ, თუ იმ ყველაზე მატერიალურსა და გრძნობადში რწმენა იყო საჭირო, მით უფრო საჭიროა აქ. მაგრამ მოციქულის სიტყვამ მისთვის შესაფერისი განმარტება უკვე მიიღო; ახლა დროა, კვლავ წინასწარმეტყველის სიტყვას მივუბრუნდეთ და ვთქვათ, რას ამბობს ეს ნეტარი.
მაშ, რას ამბობს? „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე; ხოლო მე დავმდაბლდი ფრიად.“ (). თუმცა მას ჯერ არაფერი უთქვამს; არამედ იმას ამბობს, რაც გონებაში უკვე ნათქვამი ჰქონდა. რა არის ის, რაც უკვე ნათქვამი იყო? ამბობს: როცა უბედურება, იუდეველთა ტრაგედია, ის სრული განადგურება და საბოლოო გაუკაცრიელება გავიაზრე, უკეთესისკენ გარდაქმნის იმედი არ დამიკარგავს, არამედ ამ გარდაქმნის იმედიც მქონდა, იგი ვაუწყე და ვილაპარაკე. რადგან წინა ფსალმუნებშიც მის შესახებ ბევრი მითქვამს; ვილაპარაკე და ვაუწყე, რწმენისგან განსწავლულმა.
3. რწმენის სიმტკიცე განსაცდელთა შორის
მაშ, იხილე, სხვა, რომელიც ამაში ფრიად არ არის გაწვრთნილი, როგორ კოჭლობს და მღელვარებს. რადგან, თუ დავითიც ამბობს იმ ფსალმუნს, არა საკუთარი პირით ამბობს, არამედ კოჭლობით შეპყრობილთა განცდებს გადმოსცემდა, როცა ასე ამბობდა: „ვითარ კეთილ არს ისრაჱლისა ღმერთი გულითა წრფელთათჳს“ ()! „ხოლო ჩემი, კნინღადა, შემიძრწუნდეს ფერჴნი, მცირედღადა, შემიცთეს სლვანი ჩემნი“ (); იგი ამას ფეხებისა და ნაბიჯების შესახებ კი არ ამბობს, არამედ კოჭლი გულისსიტყვების შესახებ. შემდეგ მიზეზსაც ურთავს და ამბობს: „რამეთუ ვეშურე უშჯულოთა“ (), ესე იგი, ხედავდა, რომ ბარბაროსები წარმატებულნი იყვნენ, იუდეველთა საქმეები კი დამდაბლებული. და კოჭლობის რა სახეს გულისხმობს? „და ვთქუ: ცუდად სამე განვიმართლე გული ჩემი და დავიბანენ უბრალოდ ჴელნი ჩემნი“ (). და საიდან მივიდა იგი ასეთი სიტყვის თქმამდე, თვითონ ამბობს: „აჰა, ესერა, ესე ცოდვილნი წარმართებულ არიან და უპყრიეს სიმდიდრე მათი უკუნისამდე“ (). შემდეგ იხილე, როგორ იბრუნებს საკუთარ თავს: ამბობს: „და ვთქუ, ვითარმედ: უთხრა ესრეთ: აჰა, ესერა, ნათესავსა შვილთა შენთასა აღუთქუ. და გულსა მომიჴდა ცნობად, ესე არს შრომაჲ ჩემი ჩემ წინაშე, ვიდრემდის შევიდე მე სიწმიდესა ღმრთისასა და გულისჴმა-ვყო აღსასრული მათი“ ().
ხოლო რასაც ამბობს, ასეთი აზრია: ვშრომობდი, ვიტანჯებოდი გულისსიტყვებში. რადგან ასეთია გულისსიტყვა. შემდეგ ვფიქრობდი, რომ მძიმე საქმეს ვაკეთებ. თუ ამას გამოვიძიებ, ვერაფერს შევძლებ ცხადად ვიცოდე, ვიდრე სამშობლოს არ დავიბრუნებ. ხედავ, რაოდენი ბოროტებაა რწმენის საქმეების გულისსიტყვებისთვის მინდობა და არა რწმენისთვის? რადგან, იგი რწმენაში რომ ყოფილიყო განმტკიცებული, ამას არ წარმოთქვამდა, არც აღელდებოდა, არც შეძრწუნდებოდა, არც მისი ფეხები შეირყეოდა და არც მისი ნაბიჯები მცირედით გადმოიღვრებოდა. მაგრამ წინასწარმეტყველი ასე არ იყო: იგი კლდეზე იდგა, არ მღელვარებდა, არ შეძრწუნდებოდა; ხედავდა, რომ იუდეველთა საქმეები ასე იყო მოწყობილი, ბარბაროსებისა კი საწინააღმდეგოდ, და მაინც დაბრუნების შესახებ ნათელი ხმითა და სავსებით დარწმუნებული გონებით განუწყვეტლივ ქადაგებდა მრავალ ფსალმუნში; მეტადაც გამხნევებული იყო, რადგან არც ბარბაროსთა ძალას უყურებდა და არც იუდეველთა სიმდაბლეს, არამედ იმ ღმერთის ძალას, რომელმაც ეს აღუთქვა.
ამიტომაც ამბობს: „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე; ხოლო მე დავმდაბლდი ფრიად“ (). სხვა ამბობს: „მე კი ფრიად დავზიანდი“. „ხოლო მე ვთქვი ჩემს განკვირვებაში: ყოველი ადამიანი ცრუა“. სხვა კი: „და ვთქვი სასოწარკვეთილებაში: ყოველი ადამიანი ტყუვდება“. აქედან კვლავ რწმენის ბრწყინვალება ჩანს, რადგან უბედურების სიდიდემაც კი იგი სასოწარკვეთილებაში არ ჩააგდო. რადგან ასეთია რწმენა: იგი ერთგვარი წმიდა ღუზაა, რომელიც ყოველი მხრიდან ამაგრებს მის მქონე გონებას, და მაშინ განსაკუთრებით გამოჩნდება, როცა გამოუვალი მდგომარეობებიდანაც არწმუნებს მის მქონეს, რომ კეთილ სასოებებს ელოდეს, და გულისსიტყვების მღელვარებას განდევნის. სწორედ ამის გამოსაჩენად თვითონაც ამბობდა: „მე კი ფრიად დავზიანდი“, ამბობს იგი; ესე იგი: დავზიანდი, მაგრამ სასო არ წამიკვეთია და არც დავცემულვარ. შემდეგ, რათა აჩვენოს, რომ უბრალოდ კი არ დაზიანდა, სიმძაფრესაც უმატებს და ამბობს: „და ვთქუ განკჳრვებასა ჩემსა, რამეთუ: ყოველი კაცი ცრუ არს“ ().
რას ნიშნავს: „ჩემს განკვირვებაში“? ამბობს: უბედურების სიჭარბეში, ბოროტებათა სიდიდეში. რადგან ისეთი განსაცდელი დაგვატყდა, რომ განკვირვებაცა და გაშეშებაც კი გამოიწვია. რადგან აქ განკვირვებას უწოდებს იმ უგრძნობლობას, რომელიც ბოროტებათა გამო წარმოიშობა. რადგან ადამის შემთხვევაშიც, როცა ამბობს, რომ „დასდვა ღმერთმან განკჳრვებაჲ ადამს“ (), ერთგვარ უგრძნობლობას გულისხმობს. რადგან განკვირვება იმას ეწოდება, როცა ადამიანი საკუთარი თავის გარეთ აღმოჩნდება. მაშინ კი მას ამისთვის დაედო, რომ ნეკნის ამოღება ვერ ეგრძნო და მომხდარის გამო ტკივილი არ განეცადა. ასე წაართვა ღმერთმა ტკივილის შეგრძნება, რათა ტკივილის განცდის გამო არ შეეძულებინა ის, რაც მისგან წარმოიშვა; ამიტომ „დასდვა ღმერთმან განკჳრვებაჲ ადამს“ (). და სხვაგანაც კვლავ ამბობს: „განკჳრვებაჲ დაეცა აბრაამს“ ().
იქაც ერთგვარ გაშეშებას აღნიშნავს და გრძნობის მიღმა გასვლას. და ყველგან განკვირვება სწორედ ამას გამოხატავს. ის კი ან ღმერთის მოქმედებით ხდება, ან ბოროტებათა სიჭარბისგან, როცა ეს სიჭარბე გაშეშებას წარმოშობს. რადგან უბედურებასაც შეუძლია განკვირვებისა და გაშეშების გამოწვევა. აქ, მაშასადამე, განკვირვებას უწოდებს იმ ბოროტებათა სიდიდეს, რომლებიც თავს დაატყდა. რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს: „ყოველი ადამიანი ცრუა“? მაშ, არავინ არის ჭეშმარიტი? მაშ, იობზე როგორ წერია: „კაცი იგი ჭეშმარიტ, უბიწო, მართალ, ღმრთისმსახურ“ ()?
და წინასწარმეტყველთა შესახებ რაღას ვიტყვით? რადგან, თუ ისინიც ცრუნი არიან და რაც უთქვამთ, მოიტყუეს, ყველაფერი დაღუპულია. აბრაამზე რაღას ვიტყვით? და ყველა მართალზე რაღას ვიტყვით? ხედავ, რაოდენი ბოროტებაა სიტყვების უბრალოდ მიღება და აზრების გამოუძიებლობა? მაშ, რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს: „ყოველი ადამიანი ცრუა“? იმას, რასაც სხვაგან ამბობს: „კაცი ამავოებასა მიემსგავსა“ (). იგივე თქვა სხვა წინასწარმეტყველმაც: „ყოველი ჴორცი თივა და ყოველი დიდებაჲ კაცისა, ვითარცა ყუავილი თივისა“ (), ესე იგი, უაღრესად მდაბალი რამ არის, წარმდინარე, ჩრდილის, სიზმრისა და რაღაც ხატის მსგავსი.
4. მადლიერების მსხვერპლი და წმიდანთა სიკვდილი
და რათა შეიტყო, რომ ამას უბრალოდ ვარაუდით არ ვამბობ, ერთმა მთარგმნელმა თქვა: „მოტყუებაა“, სხვამ: „ტყუვდება“, კიდევ სხვამ: „ილევა“. ეს კი იმ პირველისგან დიდად განსხვავდება. რადგან ტყუილი სულის ბოროტებას ეკუთვნის; ხოლო განლევა, გადინება, ჩამოდინება, სიზმრად, ყვავილად და ჩრდილად ყოფნა ბუნებითი სიმცირის ნიშანია. რადგან იმავეს ამბობს, როგორც მაშინ, როცა ნათქვამია: „ხოლო მე ვარ მიწაჲ და ნაცარ“ (); და კვლავ: „რატომ ამპარტავნობს მიწა და ნაცარი?“ ()1; და კვლავ, როგორც მაშინ, როცა ეს წინასწარმეტყველი ამბობს: „რაჲ არს კაცი, რამეთუ მოიჴსენე მისი,“ (), რითაც ყველგან ბუნების სიმდაბლესა და არარაობას აცხადებს. მოსავლის შესახებაც ხომ ვამბობთ: „მოსავალმა მოგვატყუა“, ესე იგი, სასოების ღირსი არაფერი მოიტანა; და: „წელმა მოგვატყუა“, რითაც კვლავ იმავეს ვაცხადებთ. ამრიგად, რადგან ადამიანიც არარაობა და მცირედი რამ არის, განსაკუთრებით კი უბედურებისას გვჩვევია ამგვარი განსჯა და ბუნების უძლურების დანახვა, ამიტომ ეს წინასწარმეტყველიც, გულმოკლულობაში მყოფი, ხედავდა, რომ ბუნება მხილებული იყო და მისი სიმცირე და არარაობა ყოველმხრიდან ცხადდებოდა; ამიტომ ამბობს: „ყოველი კაცი ცრუ არს“ (), ესე იგი, ადამიანი არაფერია. ამიტომაც სხვაგან ამბობდა: „და ღათუ მეებრ ხატად ვალს კაცი“ (). „რაჲ მივაგო უფალსა ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე?“ ()
ხედავ, როგორ აჩვენებს ქველმოქმედების სიდიდეს არა მხოლოდ მომხდარი საქმეებიდან, არამედ იქიდანაც, რომ ეს ყველაფერი ასეთ კაცს შეემთხვა; სხვა სიტყვებით, მაგრამ იმავე აზრებით გადმოსცემს იმას, რაც ფსალმუნშია. რადგან როგორც იქ ამბობდა: „რაჲ არს კაცი, რამეთუ მოიჴსენე მისი, ანუ ძე კაცისა, რამეთუ მოხედავ მას?“ (), ასევეა აქაც. მაშინ ქველმოქმედება ორმაგად ჩანს, როცა იგი ბუნებითაც დიდია და არარაობად მიჩნეულ ვინმესაც მიეცემა; ეს კი ქველმოქმედებისა და მადლის გაძლიერებაა. სწორედ ამის წარმოჩენა სურს, როცა ამბობს: „რაჲ მივაგო უფალსა“ (), და ამით ცხადყოფს, რომ ადამიანი, რომელიც მოტყუებაა, არარაობაა და მცირედი რამაა, ღმერთმა ესოდენი ნიჭის ღირსი გახადა. „ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე“ (). მადლიერი გონების საქმეა, მიმოდიოდეს და ეძებდეს, რომ მიღებული სიკეთეების სანაცვლოდ ქველმოქმედს რაიმე მიუგოს, და როცა ყველაფერს დადებს, მაინც ფიქრობდეს, რომ ღირსეულს არაფერს აძლევს. ეს მან ანაზღაურების შესავალშივე მიანიშნა და შემდეგ ჰპირდება, რომ დადებს. რადგან ორმაგ მადლიერებას აჩვენებს: იმითაც, რომ აძლევს, რაც შეუძლია, და იმითაც, რომ ამის მიცემისასაც მაინც ფიქრობს, ღირსეულს არაფერს ვაძლევო. მაშ, რა არის ის, რისი მიცემაც განზრახული აქვს?
მოისმინე, რას ამბობს იგი, რადგან დასძენს: „სასუმელი ცხორებისა მოვიღო და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (). ისინი, ვინც ნათქვამს აღყვანებითი აზრით იღებენ, ამბობენ, რომ ეს საიდუმლოებათა ზიარებაა. ჩვენ კი, ამჯერად ისტორიულ აზრს მივყვებით და ვამბობთ, რომ იგი აქ სასმელ შესაწირავებს, მსხვერპლებსა და სამადლობელ საგალობლებს გულისხმობს. ძველად ხომ სხვადასხვა მსხვერპლი არსებობდა: იყო ქების მსხვერპლი, ცოდვათა გამო შეწირული, სრულადდასაწველი მსხვერპლები, ხსნისათვის შეწირული, სამშვიდობო მსხვერპლები და კიდევ მრავალი სხვა. ამრიგად, რასაც ამბობს, ეს არის: „ღირსი რამ დასადებად არ მაქვს, მაგრამ რაც მაქვს, იმას ვდებ“. რადგან ღმერთს სამადლობელ მსხვერპლს შევწირავ და ხსნის გამო მას მოვიხსენიებ. „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა“ (). აქ „აღთქმებს“ უწოდებს დაპირებებსა და შეპირებებს. რადგან ამ საშინელებებშიც ღმერთს აფარებდა თავს და საკუთარ თავს მოვალედ ხდიდა, როცა ჰპირდებოდა: თუ ამ საშინელებებს გადავურჩები, ამ მსხვერპლებს დავდებ. ამრიგად, რადგან უბედურება დასრულდა, ამბობს: „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა“ ().
„პატიოსან არს წინაშე უფლისა სიკუდილი წმიდათა მისთა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „პატივდებულია“. და რა თანამიმდევრობაა ეს? წინანდელთან რა აქვს თანახმიერი? თუ ვინმე ზედმიწევნით გამოიკვლევს, დიდ თანხმობას იპოვის. რადგან, როცა თქვა: „რაჲ მივაგო უფალსა ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე?“ (), მისი ქველმოქმედებები აჩვენა; და ამბობს, რომ ღმერთისთვის მხოლოდ ცხოვრება კი არ არის ფრიად საზრუნავი, არამედ ღირსთა სიკვდილიც, რომელიც უბრალოდ ბუნების კანონით კი არ მოდის, არამედ მრავალ შემთხვევაში მისი განზრახვითაც ხდება. ნუთუ არ გესმის, რას ამბობს პავლე: „ხოლო დადგრომაჲ ჴორცთა შინა უნებელადრე თქუენთჳს. და ესე სასოებით უწყი, რამეთუ დავადგრე და გგებდე თქუენ ყოველთა“ ()? და რა გიკვირს, თუ სიკვდილიც ასეა, იქ, სადაც ზოგიერთთა შობაც კი ბუნების კანონით არ ხდება, როგორც ისაკისა და როგორც სამუელისა? ამიტომაც მათ „შვილნი ჴორცთანი“ () კი არ უწოდებს, არამედ „შვილნი იგი აღთქუმისანი“ ().
ასევე მოსეც უბრალოდ კი არ კვდებოდა, არამედ ღვთის ბრძანებით; არც იოანე, არამედ ღვთის დაშვებით. თუმცა მისი სიკვდილი მეძავის საზღაური გახდა, მაგრამ ასეთ შემთხვევაშიც პატივდებული შეიქნა. სწორედ ეს არის საკვირველი: რომ ასეთნაირად აღსრულებულიც პატივდებული იყო; რადგან ჭეშმარიტებისთვის დაასრულა ცხოვრება და იმდენად პატივდებული იყო, რომ თვით მის მკვლელსაც ეშინოდა მისი. ხოლო რომ ეშინოდა მისი, მოისმინე, რას ამბობს მახარებელი ჰეროდეს შესახებ: „იგი აღდგომილ არს მკუდრეთით, და მისთჳს იქმნებიან ძალნი ესე მის თანა“ (). ხედავ, აბელის შემთხვევაშიც როგორ პატივდებული იყო სიკვდილი? „სადა არს აბელ, ძმაჲ შენი?“ () „ჴმაჲ სისხლისა ძმისა შენისა ღაღადებს ჩუენ-და-მო“ ().
5. ღვთის მონება და ქების მსხვერპლი
ნახე ლაზარეს შემთხვევაშიც, როგორ წარუძღვოდნენ მას ანგელოზები სიკვდილის შემდეგ. ნახე მოწამეთა საფლავებისკენაც, როგორ მიეშურებიან ქალაქები და როგორ აღეგზნება ხალხი სურვილით. სწორედ ამას ამბობს: ღმერთს წმიდანთა სიკვდილის მიმართაც დიდი ზრუნვა და დიდი მზრუნველობა აქვს. რადგან ისინი არც უბრალოდ და არც შემთხვევით კვდებიან, არამედ მაშინ, როცა თავად ღმერთი განგებულებით დაუშვებს. ამიტომ ამბობდა: „წინაშე უფლისა“ (), რადგან ამის ჩვენება სურდა: „ჵ, უფალო, მე მონა შენი, მე მონა შენი და ძე მჴევლისა შენისა“ (). ჩვეულებრივ მონობას კი არ გულისხმობს, არამედ იმას, რომელიც დიდი განწყობითა და სიყვარულით არის, სურვილით გახურებული; ეს უდიდესი გვირგვინია და ყოველ დიადემაზე ბრწყინვალე. ამიტომ ღმერთიც ამას უდიდეს ქებად მიიჩნევს, როცა ამბობს: „მოსე, მონაჲ ჩემი, აღესრულა“ (). „ძე მჴევლისა შენისა“ (). ესე იგი, თავიდანვე და წინაპართაგანვე შენს მონობას ვართ მიკუთვნებულნი.
სწორედ ეს უდიდეს სამკაულად წარმოაჩინა პავლემაც ტიმოთეს შესახებ, როცა თქვა: „მოვიჴსენებ, რომელ-ეგე არს შენ თანა შეუორგულებელი სარწმუნოებაჲ, რომელმან დაიმკჳდრა პირველად დედის დედისა შენისა ლუდიაჲს თანა და დედისა შენისა ევნიკის თანა“ (). „და მრწამს, რამეთუ შენ თანაცა“ (), და „და რამეთუ სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი“ (). და კვლავ საკუთარი თავის შესახებ: „ებრაელი ებრაელთაგან“ (). და კვლავ: „ებრაელ თუ არიან? მეცა“ (). „ისრაიტელ თუ არიან? მეცა“ (). რადგან მათ, ვინც წინაპართაგან და ძველიდანვე ასეთნი იყვნენ, პროზელიტებზე გარკვეული უპირატესობა ჰქონდათ. ამიტომ ისიც ამბობს: „ძე მჴევლისა შენისა“ (). „განჰხეთქენ საკრველნი ჩემნი“ (). არ თქვა: „შეარხიე“, არამედ „გახიე“, რითაც აჩვენა, რომ ისე გახია, რომ ისინი უვარგისნიც გამხდარიყვნენ. აქ ბორკილებს ჭირს, გამოცდებსა და საფრთხეებს უწოდებს.
რადგან არსებობს კარგი საკვრელიც, რომლის შემჭიდროებაც უმჯობესია, როგორც მაშინ ამბობს: „და ამას ყოველსა ზედა სიყუარული“ (); და: „რომელ-იგი არს სიმტკიცე სრულებისაჲ“ (). არსებობს ამის საწინააღმდეგო საკვრელიც, როგორც მაშინ ამბობს: „საბლითა ცოდვისა თჳსისათა კაცად-კაცადი შეიკრვის“ (). ამაზე ქრისტეც მიგვანიშნებდა, როცა ამბობდა: „ხოლო ესე ასული აბრაჰამისი იყო, რომელი შეეკრა ეშმაკსა, აჰა ესერა ათრვამეტი წელი არს; არა ჯერ-იყოა განჴსნად საკრველთაგან მისთა“ ()? და ესაიაც ქრისტეს შესახებ ამბობს: „მიგეც შენ აღთქუმად წარმართთა“ (), შეკრულთ რომ ეუბნება: „საკრველთშინანი გამოვედით“ (). ამრიგად, ეს ბორკილები დაამსხვრია და არა მხოლოდ გახსნა; რადგან ის ამაზე მეტია. თუ ვინმეს სულიერი აზრითაც სურს ამის გაგება და იტყვის, რომ ეს ცოდვებისა და მთელი ძველი ადამიანის ბორკილებია, შესაფერის აზრს არ ასცდება. არსებობს კიდევ სხვა, უმშვენიერესი ბორკილიც, რომელსაც პავლე მუდამ ატარებდა და ამბობდა: „პავლე, კრული ქრისტე იესუჲსი“ (). და კვლავ: „რომლისათჳს-ესე ვციქუ ჯაჭჳთურთ“ (). „შენდა შევწირო მსხუერპლი ქებისა“ (). ნახე, როგორ ზემოთაც, ქვემოთაც და ყველგან ამ სანაცვლოს სწირავს ღმერთს: ზემოთ ამბობს: „სასუმელი ცხორებისა მოვიღო და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (); აქ კი: „შენდა შევწირო მსხუერპლი ქებისა“ (), ესე იგი, მადლობას შევსწირავ, ვუგალობებ.
„და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (). ხედავ, როგორ არის ეს ქების მსხვერპლი? „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა ეზოთა სახლისა უფლისათა, შორის შენსა, იერუსალჱმ!“ (). ამას აკეთებდა არა ჩვენების სურვილით და არც დიდებისმოყვარეობის მისწრაფებით, არამედ იმიტომ, რომ ყველას თავისი მოშურნეობისკენ მიეყვანა და მადლიერების თანაზიარნი გაეხადა. ამას აკეთებენ ყველა წმიდანიც: როცა რაიმე კეთილს მიიღებენ, საერთო ქებისთვის მოუწოდებენ არა მხოლოდ ადამიანებს, არამედ თვით მთელ ქმნილებასაც. რადგან არაფერია ღმერთისთვის ისე სასურველი, როგორც მადლიერებად ყოფნა არა მხოლოდ კეთილდღეობისას, არამედ მაშინაც, როცა საქმეები საპირისპიროდ ეწყობა. ეს განსაკუთრებით არის მსხვერპლი; ეს არის უდიდესი შესაწირავი. ასე განდიდდა იობი, ასე - პავლე, ასე - იაკობი; ასეა თითოეული მართალიც, რომელიც თავის მადლიერებასა და ღმრთისადმი მადლობას განსაკუთრებით ჟამთა სიძნელეში გამოხატავს. ეს ვაკეთოთ ჩვენც და მუდამ მადლიერებად დავრჩეთ, რათა საუკუნო სიკეთეებსაც მივაღწიოთ; რომელთაც, ნეტავ, ყველანი მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩