📋 სარჩევი
„მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე; ხოლო მე დავმდაბლდი ფრიად.“ ().
1. ღვთის აღთქმათა რწმენით მიღება
ამ გამონათქვამის გახსენებით ნეტარი პავლეც ამგვარად ამბობს: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ, ვითარცა წერილ არს: მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე, და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). ამრიგად, აუცილებელია, ჯერ ვთქვათ, როგორ გამოიყენა მოციქულმა ეს გამონათქვამი და რის შესახებ ჰქონდა მას სიტყვა. რადგან ამ გზით წინასწარმეტყველური სიტყვაც ჩვენთვის ნათელი გახდება. სხვაგვარადაც, ეს საუკეთესო სწავლებაა: სიტყვის კავშირი არ უნდა მოვკვეთოთ, არც მისი ნაწილი ავიღოთ და მხოლოდ მას ჩავუჯდეთ, არამედ თხრობა თავიდან უნდა დავიწყოთ. მაშ, რა საკითხზე საუბრისას გაიხსენა პავლემ ეს წინასწარმეტყველური ხმა? აღდგომასა და მომავალ სიკეთეთა მიღებაზე, რომლებიც ყველანი სიტყვასაც აღემატება, გულისხმასაც და გონებასაც. ვინაიდან ყოველივე ეს სიტყვას აღემატებოდა და ამის განმარტებაც შეუძლებელი იყო, მისაღებად კი რწმენა იყო საჭირო, რათა იუდეველი არ შეშფოთებულიყო და არ ეფიქრა, თითქოს ატყუებდნენ და ცივი სასოებებით აბერებდნენ, პავლე მის უგულისხმობას წინასწარმეტყველური გამონათქვამით ასწორებს და თითქოს ამბობს: „ახალ რამეს — რწმენას — კი არ ვითხოვ, არამედ ძველ სიკეთეს“.
პავლეც ხომ ასე იქცევა; ხოლო წინასწარმეტყველმაც, როცა იუდეველებისთვის ამჟამინდელ ცხოვრებაში უნდა ეწინასწარმეტყველა იმ სიკეთეებზე, რომლებიც მათ შეემთხვეოდა და ადამიანურ თანმიმდევრობას აღემატებოდა, რათა არავის ჰქონოდა ურწმუნოების საბაბი, ფსალმუნი ასე დაიწყო: „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე“ (). რადგან იერუსალიმი დაღუპული იყო, ტაძარი ნანგრევად ქცეულიყო, ყველანი ტყვედ ჩავარდნილნი და შეკრულნი უცხო ქვეყანაში წაეყვანათ, ხოლო ბარბაროსებს მათი მიწა მათ ნაცვლად დაეკავებინათ; როცა მათ ვენახების გაშენება, სახლების აშენება და ქორწინებათა აღსრულება ებრძანათ, ამან იუდეველები სასოწარკვეთილებაში ჩააგდო. ისინი უკვე თავისთვის ასე ფიქრობდნენ: „თუ მაშინ, როცა ქალაქი, იარაღი, კოშკები, ამდენი სიმდიდრე, ტაძარი, საკურთხეველი, სიწმინდე, ღვთისმსახურება და მთელი დანარჩენი მოქალაქეობრივი წყობა გვქონდა, მაინც გადაგვცეს, ტყვეები გავხდით და მონობაში წაგვიყვანეს, ახლა, როცა უცხო ქვეყანაში ვართ, ყველაფრისგან დაცარიელებულნი, შიშველნი და მონებად ქცეულნი, როგორღა შევძლებთ ჩვენი კუთვნილის დაბრუნებას?“ ამიტომ, როცა სუსტთაგან მრავალი ამას განიხილავდა, შფოთავდა, ირყეოდა და დაბრუნების მქადაგებელ წინასწარმეტყველებს ყურს არ უგდებდა, მან ასე თქვა და ამით ყველას აჩვენა, რომ ღვთისგან ნათქვამთა მიმართ რწმენაა საჭირო. მათ სხვებიც სხვაგვარადაც ელაპარაკებიან; მაგალითად, ესაია ასე ამბობს: „მიხედენით მყარისა მიმართ კლდისა, რომელი გამოჰკუეთეთ და მთხრებლად მღჳმესა, რომელი აღმოჰჴნარცუეთ.“ (). და კვლავ: „მიხედენით აბრაჰამის მიმართ, მამისა თქუენისა, და სარრა მლმობელისა თქუენისა, რამეთუ ერთი იყო და უწოდე მას, და ვაკურთხე იგი, და შევიყვარე იგი და განვამრავლე იგი.“ ().
რასაც იგი ამბობს, ამგვარია: განა ბარბაროსი არ იყო აბრაამი? განა უშვილო და ასაკით წინ წასული არ იყო? განა ისეთი ცოლი არ ჰყავდა, რომელიც ასაკის გამოც და ბუნების გამოც შვილის შობისთვის უვარგისი იყო? განა მისი საქმე ყოველმხრივ უიმედოდ არ ჩანდა? მერე რა მოხდა? განა იმ ერთისგან — უშვილოსა და მოხუცებულისგან — მთელი ქვეყნიერება არ ავავსე? მაშ, რატომ შფოთავთ? თუ ერთისგან მთელი ქვეყნიერების ავსება შევძელი, მით უმეტეს თქვენგან, მცირერიცხოვანთაგან, იერუსალიმს ავავსებ. ამიტომ ამბობს: „მიხედენით მყარისა მიმართ კლდისა, რომელი გამოჰკუეთეთ“ (), ასე უწოდებს აბრაამს; და „მთხრებლად მღჳმესა, რომელი აღმოჰჴნარცუეთ“ (), ასე სახელდებს სარას. რადგან როგორც ორმოს თავისთავად არ აქვს მოჩუხჩუხე წყალი, არამედ ზემოდან მოსული წვიმებისგან იღებს, ასევე სარამაც, რომელიც შობის ძალისგან დაცარიელებული იყო, ეს უნარი ზემოდან მიიღო; და როგორც კლდეს არასოდეს გამოუღია ნაყოფი, ასევე არც აბრაამს შეეძლო; მაგრამ მე თქვენ იქიდან გამოგკვეთეთ და ერთისგან ამდენი მხარე ავავსე.
ამიტომ ეზეკიელიც ველზე გაჰყავს, უჩვენებს მას ძვლების გროვას და წინასწარმეტყველებით აღადგენს; ძვლებს მათ უჩვენებს და ამბობს: „თუ მკვდართა აღდგენა შემიძლია, მით უმეტეს შემიძლია თქვენ, ცოცხლები, უკან დაგაბრუნოთ“. ისინი ასე ამბობენ; ეს წინასწარმეტყველი კი როგორ ამბობს? „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე“ (). ესე იგი: აღთქმულთა მიმართ რწმენაა საჭირო; რადგან მეც, როცა ამაზე ვფიქრობდი, განვიხილავდი და რწმენა შემოვიყვანე, ყოველგვარი შფოთი განვდევნე. ამრიგად, პავლე ამას ამბობს: ჩვენს გრძნობადსა და ხილულ სიკეთეებშიც რწმენაა საჭირო.
ხოლო თუ გრძნობადებშია ასე, მით უმეტეს — გონისეულებში. რადგან თუ იმის მისაღებად, რომ საკუთარ ქალაქს დაიბრუნებდნენ, მათ რწმენა დასჭირდათ, მით უმეტეს გვჭირდება ჩვენ, ზეცის მომლოდინეებს. რადგან როცა რამე დიდი, გონებას აღმატებული და გონებრივ მსჯელობებზე მაღლა მდგომია, რწმენა უნდა მოვიხმოთ და საქმეები ადამიანური თანმიმდევრობით არ უნდა გამოვიკვლიოთ. რადგან ღვთის სასწაულმოქმედება ყოველივე ამაზე მაღლა დგას. ამიტომაც საჭიროა, გონებრივ მსჯელობებს პირი დავუყოთ, რწმენას მივაშუროთ და ღმერთი ვადიდოთ. რადგან ვინც ჯიუტად ცდილობს, ღვთის საქმეებს საკუთარი გონებრივი მსჯელობებით ჩასწვდეს, იგი ღმერთს არ ადიდებს, რადგან სურს, მისი გამოუთქმელი განგებულებები საკუთარი მსჯელობების სიმდაბლეს დაუმორჩილოს.
2. სულიწმიდის შეწევნა სარწმუნოების საქმეში
ამიტომაც პავლე, როცა აბრაამზე საუბრობს, რადგან აბრაამი ასე არ მოიქცა, არამედ გონებრივ მსჯელობებს შეჰრისხა და აღმთქმელის ძალას მიაპყრო თვალი, ამბობს, რომ სწორედ ამით განსაკუთრებით განადიდა ღმერთი: „ხოლო აღთქუმასა მას ღმრთისასა არა შეორგულდა ურწმუნოებითა, არამედ განძლიერდა სარწმუნოებითა, მისცა დიდებაჲ ღმერთსა და გულ-სავსე იქმნა, ვითარმედ რომელმან-იგი აღუთქუა, შემძლებელ არს ყოფადცა.“ (). რა არის ეს: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ, ვითარცა წერილ არს: მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე, და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ ()? აქ იგი ჩვენ დიდ საიდუმლოს გვიცხადებს. რომელი საიდუმლო? ის, რომ ახალი და ძველი აღთქმა ერთსა და იმავე სულიწმინდას ეკუთვნის; იგივე სულიწმინდა, რომელმაც იქ ხმა გამოსცა, აქაც ლაპარაკობდა; და ისიც, რომ რწმენა ყოველივეს მოძღვარია და მის გარეშე ვერაფერს ვიტყვით. რადგან ამბობს: „და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). რადგან თუ რწმენას მოაშორებ, პირის გაღებაც შეუძლებელი იქნება. და რატომ არ თქვა: „რაკი იგივე რწმენა გვაქვს“, არამედ: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ“ ()? ამით პავლე ცხადყოფს ნათქვამს და აჩვენებს, რომ სულიწმინდის შეწევნა გვჭირდება, რათა რწმენის სიმაღლემდე ავიდეთ და გონებრივ მსჯელობათა უძლურება არაფრად მივიჩნიოთ.
ამიტომაც იგივე მოციქული სხვაგან ამბობს: „ხოლო თჳთოეულსა ჩუენსა მიცემულ არს გამოცხადებაჲ იგი სულისაჲ უმჯობესისათჳს.“ (). „რომელსამე სულისა მისგან მიცემულ არს სიტყუაჲ სიბრძნისაჲ, ხოლო სხუასა სიტყუაჲ მეცნიერებისაჲ მითვე სულითა, და სხუასა სარწმუნოებაჲ მისვე სულისაგან, რომელსამე მადლი კურნებათაჲ მისგანვე სულისა,“ (). მაგრამ ვინმემ შესაძლოა თქვას, რაც მართლაც ჭეშმარიტია, რომ იგი სხვა რწმენაზე ამბობს, რომლის მეშვეობითაც სასწაულები ხდებოდა. მეც ვიცი, რომ ის სხვაა, რომლის შესახებაც მოციქულები ამბობდნენ: „შემძინე ჩუენ სარწმუნებაჲ!“ (); ხოლო მისგან განსხვავებულია ეს რწმენა, რომლის მიხედვითაც ყველანი მორწმუნენი ვართ: ნიშნებს კი არ აღვასრულებთ, არამედ ღვთისმოსაობის ცოდნა გვაქვს; თუმცა აქაც სულიწმინდის შეწევნა გვჭირდება. რადგან ლუკა ერთ ქალზე წერს, რომ „რომლისა-იგი უფალმან განუღო გული მორჩილებად სიტყუათა პავლეს მიერ თქუმულთა.“ (). და ქრისტე ამბობს: „ვერვის ჴელ-ეწიფების მოსლვად ჩემდა, უკუეთუ არა მამამან, მომავლინებელმან ჩემმან, მოიყვანოს იგი ჩემდა“ (). მაშ, თუ ეს ღვთის საქმეა, რაში სცოდავენ ურწმუნონი, როცა არც სულიწმინდა შეეწევა, არც მამა იზიდავს და არც ძე მიუძღვის? რადგან თავის შესახებაც ამბობს: „მე ვარ გზაჲ“ (). ამას კი ამბობს იმის საჩვენებლად, რომ მამასთან მისაყვანად ძეა საჭირო.
მაშ, თუ მამა იზიდავს, ძე ხელდაჭერით მიუძღვის და სულიწმინდა განანათლებს, რაში სცოდავენ ისინი, ვინც არც მიზიდულნი არიან, არც ხელდაჭერით წაყვანილნი და არც განნათლებულნი? იმაში, რომ საკუთარ თავს ღირსად არ წარმოაჩენენ, რათა ეს განბრწყინება მიიღონ. აი, კორნილიუსის შემთხვევაშიც იხილე ეს: მას ეს თავისთავად არ უპოვია, არამედ ღმერთმა მოუწოდა, რადგან მან წინასწარ საკუთარი თავი ღირსად მოამზადა. სწორედ ამიტომ პავლეც, როცა რწმენაზე საუბრობდა, ამბობდა: „და ესე არა თქუენგან, არამედ ღმრთისა ნიჭი არს:“ (). თუმცა იგი სათნო საქმეებში შენს წვლილს სრულიად არ აუქმებს. რადგან თუ მიზიდვა და მოყვანა მისია, მაინც მორჩილ სულსაც ეძებს და მაშინ თავისგან მომდინარე შემწეობასაც აძლევს. ამიტომაც პავლე სხვაგან ამბობს: „რომელნი-იგი ბრძანებით ჩინებულ არიან“ (). რადგან ჩვენი სათნოებისა და ცხონების საქმეები იძულებით არ აღსრულებულა. მაგრამ, თუმცა უმეტესი მისგანაა — თითქმის ყოველივეც კი — მაინც ჩვენც დაგვიტოვა მცირედიც, რათა გვირგვინთა საბაბიც კეთილსახოვნად წარმოჩნდეს.
სწორედ ამიტომ პავლემ, როცა თქვა: „ხოლო გუაქუს ჩუენ იგივე სული სარწმუნოებისაჲ“ (), ესე იგი ის, რომელიც ძველ აღთქმაშიც ლაპარაკობდა, დაუმატა: „და ჩუენცა გურწამს, რომლისათჳსცა ვიტყჳთ.“ (). რადგან აქ რწმენა ბევრად მეტად არის საჭირო, ვიდრე იქ: როგორც აღთქმათა ბუნების გამო, რომელიც უხილავი და გონებით მისაწვდომია, ისე ჟამთა რიგის გამო. რადგან ჯილდოები ამჟამინდელ ცხოვრებაში კი არა, მომავალ ცხოვრებაში იყო. უფრო მეტიც, ახლანდელი სიკეთეების მიმართაც საჭიროა რწმენა; რადგან თვით ის, რაც გვეძლევა, თვით მოცემის დროსაც რწმენას საჭიროებს: საიდუმლოებათა ზიარებაც და ნათლისღების ძღვენიც. ასე აღემატებოდა ამ სიკეთეთა ძალა ყოველ სიტყვიერ განმარტებას. მაშ, თუ იმ მეტად ხორციელსა და გრძნობადშიც რწმენა იყო საჭირო, მით უფრო საჭიროა აქ. მაგრამ მოციქულის სიტყვამ შესაფერისი განმარტება უკვე მიიღო; ახლა დროა, კვლავ წინასწარმეტყველურ სიტყვას მივუბრუნდეთ და ვთქვათ, რას ამბობს ეს ნეტარი.
მაშ, რას ამბობს? „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე.“ (). თუმცა მას ჯერ არაფერი უთქვამს; არამედ იმას ამბობს, რაც გონებაში უკვე ნათქვამი ჰქონდა. რა არის ის, რაც უკვე ნათქვამი იყო? ამბობს: როცა უბედურება, იუდეველთა ტრაგედია, ის სრული განადგურება და საბოლოო გაუკაცრიელება გავიაზრე, უკეთესისკენ ცვლილების იმედი არ დამიკარგავს, არამედ ამ ცვლილების იმედიც მქონდა, იგი ვაუწყე და ვილაპარაკე. რადგან წინა ფსალმუნებშიც მის შესახებ ბევრი მითქვამს; ვილაპარაკე და ვაუწყე, რწმენით განსწავლულმა.
3. რწმენის სიმტკიცე განსაცდელთა შორის
მაშ, იხილე, სხვა, რომელიც ამ რწმენაში ფრიად არ არის გაწვრთნილი, როგორ კოჭლობს და მღელვარებს. რადგან, თუ დავითიც ამბობს იმ ფსალმუნს, არა საკუთარი პირით ამბობს, არამედ კოჭლობით შეპყრობილთა განცდებს გადმოსცემდა, როცა ასე ამბობდა: „ვითარ კეთილ არს ისრაჱლისა ღმერთი გულითა წრფელთათჳს“ ()! „ხოლო ჩემი, კნინღადა, შემიძრწუნდეს ფერჴნი, მცირედღადა, შემიცთეს სლვანი ჩემნი“ (); იგი ამას ფეხებისა და ნაბიჯების შესახებ კი არ ამბობს, არამედ კოჭლი გულისსიტყვების შესახებ. შემდეგ მიზეზსაც ურთავს და ამბობს: „რამეთუ ვეშურე უშჯულოთა“ (), ესე იგი, ხედავდა, რომ ბარბაროსები წარმატებულნი იყვნენ, იუდეველთა საქმეები კი დამდაბლებული. და კოჭლობის რა სახეს გულისხმობს? „და ვთქუ: ცუდად სამე განვიმართლე გული ჩემი და დავიბანენ უბრალოდ ჴელნი ჩემნი“ (). და საიდან მივიდა იგი ასეთი სიტყვის თქმამდე, თვითონ ამბობს: „აჰა, ესერა, ესე ცოდვილნი წარმართებულ არიან და უპყრიეს სიმდიდრე მათი უკუნისამდე“ (). შემდეგ იხილე, როგორ იბრუნებს საკუთარ თავს: ამბობს: „და ვთქუ, ვითარმედ: უთხრა ესრეთ: აჰა, ესერა, ნათესავსა შვილთა შენთასა აღუთქუ. და გულსა მომიჴდა ცნობად, ესე არს შრომაჲ ჩემი ჩემ წინაშე, ვიდრემდის შევიდე მე სიწმიდესა ღმრთისასა და გულისჴმა-ვყო აღსასრული მათი“ ().
ხოლო რასაც ამბობს, ასეთი აზრია: ვშრომობდი, ვიტანჯებოდი გულისსიტყვებში. რადგან ასეთია გულისსიტყვა. შემდეგ ვფიქრობდი, რომ მძიმე საქმეს ვაკეთებ. თუ ამას გამოვიძიებ, ვერაფერს შევძლებ ცხადად ვიცოდე, ვიდრე სამშობლოს არ დავიბრუნებ. ხედავ, რაოდენი ბოროტებაა რწმენის საქმეების გულისსიტყვებისთვის მინდობა და არა რწმენისთვის? რადგან იგი რწმენაში განმტკიცებული რომ ყოფილიყო, ამას არ წარმოთქვამდა, არც აღელდებოდა, არც შეძრწუნდებოდა, არც მისი ფეხები შეირყეოდა და არც მისი ნაბიჯები მცირედით აერეოდა. მაგრამ წინასწარმეტყველი ასე არ იყო: იგი კლდეზე იდგა, არ მღელვარებდა და არ ირყეოდა; ხედავდა, რომ იუდეველთა საქმეები ასე იყო მოწყობილი, ბარბაროსებისა კი საწინააღმდეგოდ, და მაინც დაბრუნების შესახებ ნათელი ხმითა და სავსებით დარწმუნებული გონებით განუწყვეტლივ ქადაგებდა მრავალ ფსალმუნში; ფრიადაც მხნეობდა, რადგან არც ბარბაროსთა ძალას უყურებდა და არც იუდეველთა სიმდაბლეს, არამედ იმ ღმერთის ძალას, რომელმაც ეს აღუთქვა.
ამიტომაც ამბობს: „მრწმენა მე, რომლისათჳსცა ვიტყოდე; ხოლო მე დავმდაბლდი ფრიად“ (). სხვა ამბობს: „მე კი ფრიად შევიჭირვე“. „ხოლო მე ვთქვი ჩემს განკვირვებაში: ყოველი ადამიანი ცრუა“. სხვა კი: „და ვთქვი შეჭირვებულმა: ყოველი ადამიანი ტყუვდება“. აქედან კვლავ რწმენის ბრწყინვალება ჩანს, რადგან უბედურების სიდიდემაც კი იგი სასოწარკვეთილებაში არ ჩააგდო. რადგან ასეთია რწმენა: იგი ერთგვარი წმიდა ღუზაა, რომელიც ყოველი მხრიდან ამაგრებს მის მქონე გონებას და განსაკუთრებით მაშინ გამოჩნდება, როცა გამოუვალი მდგომარეობებიდანაც არწმუნებს მის მქონეს, რომ კეთილ სასოებებს ელოდეს, და გულისსიტყვების შფოთს განდევნის. სწორედ ამის გამოსაჩენად თვითონაც ამბობდა: „მე კი ფრიად შევიჭირვე“, ამბობს იგი; ესე იგი: შევიჭირვე, მაგრამ სასო არ წამიკვეთია და არც დავცემულვარ. შემდეგ, რათა აჩვენოს, რომ უბრალოდ კი არ შეჭირვებულა, სიმძაფრესაც უმატებს და ამბობს: „და ვთქუ განკჳრვებასა ჩემსა, რამეთუ: ყოველი კაცი ცრუ არს“ ().
რას ნიშნავს „ჩემს განკვირვებაში“? ამბობს: უბედურების მეტისმეტობაში, ბოროტებათა სიდიდეში. რადგან ისეთი განსაცდელი დაგვატყდა, რომ განკვირვებაცა და გაშეშებაც კი გამოიწვია. რადგან აქ „განკვირვებას“ უწოდებს იმ უგრძნობლობას, რომელიც ბოროტებათა გამო წარმოიშობა. რადგან ადამის შემთხვევაშიც, როცა ამბობს, რომ „დასდვა ღმერთმან განკჳრვებაჲ ადამს“ (), ერთგვარ უგრძნობლობას გულისხმობს. რადგან „განკვირვება“ იმას ეწოდება, როცა ადამიანი საკუთარი თავის გარეთ აღმოჩნდება. მაშინ კი მას ამისთვის დაედო, რომ ნეკნის ამოღება ვერ ეგრძნო და მომხდარის გამო ტკივილი არ განეცადა. ასე წაართვა ღმერთმა ტკივილის შეგრძნება, რათა ტკივილის განცდის გამო არ შეეძულებინა ის, რაც მისგან წარმოიშვა; ამიტომ „დასდვა ღმერთმან განკჳრვებაჲ ადამს“ (). და სხვაგანაც კვლავ ამბობს: „იყო მის ზედა განკჳრვებაჲ“ ().
იქაც ერთგვარ გაშეშებას აღნიშნავს და გრძნობის მიღმა გასვლას. და ყველგან „განკვირვება“ სწორედ ამას გამოხატავს. ის კი ან ღვთის მოქმედებით ხდება, ან ბოროტებათა მეტისმეტობისგან, როცა ეს მეტისმეტობა გაშეშებას წარმოშობს. რადგან უბედურებასაც შეუძლია განკვირვებისა და გაშეშების გამოწვევა. აქ, მაშასადამე, „განკვირვებას“ უწოდებს იმ ბოროტებათა სიდიდეს, რომლებიც თავს დაატყდა. რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს: „ყოველი ადამიანი ცრუა“? მაშ, არავინ არის ჭეშმარიტი? მაშ, იობზე როგორ წერია: „კაცი იგი ჭეშმარიტ, უბიწო, მართალ, ღმრთისმსახურ“ ()?
და წინასწარმეტყველთა შესახებ რაღას ვიტყვით? რადგან, თუ ისინიც ცრუნი არიან და რაც უთქვამთ, ტყუილი აღმოჩნდა, ყველაფერი დაღუპულია. აბრაამზე რაღას ვიტყვით? და ყველა მართალზე რაღას ვიტყვით? ხედავ, რაოდენი ბოროტებაა სიტყვის ზედაპირულად მიღება და აზრთა გამოუკვლევლობა? მაშ, რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს: „ყოველი ადამიანი ცრუა“? იმას, რასაც სხვაგან ამბობს: „კაცი ამაოებასა მიემსგავსა“ (). იგივე თქვა სხვა წინასწარმეტყველმაც: „ყოველი ჴორცი თივა და ყოველი დიდებაჲ კაცისა, ვითარცა ყუავილი თივისა“ (), ესე იგი, უაღრესად მდაბალი რამ არის, წარმავალი, ჩრდილის, სიზმრისა და ერთგვარი ხატის მსგავსი.
4. მადლიერების მსხვერპლი და წმიდანთა სიკვდილი
და რათა შეიტყო, რომ ამას უბრალოდ ვარაუდით არ ვამბობ, ერთმა მთარგმნელმა თქვა: „გაცრუებაა“, სხვამ — „გაცრუებულია“, კიდევ სხვამ — „ილევა“. ეს კი იმ პირველისგან დიდად განსხვავდება. რადგან ცრუობა სულის ბოროტებას ეკუთვნის; ხოლო განლევა, გადინება, გვერდით ჩავლა, სიზმრად, ყვავილად და ჩრდილად ყოფნა ბუნებითი სიმცირის ნიშანია. რადგან იმავეს ამბობს, როგორც მაშინ, როცა ნათქვამია: „ხოლო მე ვარ მიწაჲ და ნაცარ“ (); და კვლავ: „რატომ ამპარტავნობს მიწა და ნაცარი?“ ()1; და კვლავ, როგორც მაშინ, როცა ეს წინასწარმეტყველი ამბობს: „რაჲ არს კაცი, რამეთუ მოიჴსენე მისი,“ (), რითაც ყველგან ბუნების სიმცირესა და არარაობას აცხადებს. მოსავლის შესახებაც ხომ ვამბობთ: „მოსავალმა იმედი გაგვიცრუა“, ესე იგი, იმედის ღირსი არაფერი მოიტანა; და: „წელმა იმედი გაგვიცრუა“, რითაც კვლავ იმავეს გამოვხატავთ. ამრიგად, რადგან ადამიანიც არარაობა და უმნიშვნელო რამ არის, განსაკუთრებით კი უბედურებისას გვჩვევია ამგვარი განსჯა და ბუნების უძლურების დანახვა, ამიტომ ეს წინასწარმეტყველიც, გულმოკლულობაში ჩავარდნილი და იმის მხილველი, რომ ბუნება იმხილება, ხოლო მისი სიმცირე და არარაობა ყოველმხრივ ცხადდება, ამბობს: „ყოველი კაცი ცრუ არს“ (), ესე იგი, ადამიანი არაფერია. ამიტომაც სხვაგან ამბობდა: „და ღათუ მეებრ ხატად ვალს კაცი“ (). „რაჲ მივაგო უფალსა ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე?“ ()
ხედავ, როგორ აჩვენებს ქველმოქმედების სიდიდეს არა მხოლოდ მომხდარი საქმეებით, არამედ იმითაც, რომ ეს ქველმოქმედება ასეთ კაცს მიემადლა; ფსალმუნში ნათქვამს სხვა სიტყვებით, მაგრამ იმავე აზრებით გადმოსცემს. რადგან როგორც იქ ამბობდა: „რაჲ არს კაცი, რამეთუ მოიჴსენე მისი, ანუ ძე კაცისა, რამეთუ მოხედავ მას?“ (), ასევეა აქაც. მაშინ ქველმოქმედება ორმაგად ჩანს, როცა იგი ბუნებითაც დიდია და არარაობად მიჩნეულ ვინმესაც მიეცემა; ეს კი ქველმოქმედებისა და მადლის გაძლიერებაა. სწორედ ამის წარმოჩენა სურს, როცა ამბობს: „რაჲ მივაგო უფალსა“ (), და ამით ცხადყოფს, რომ ადამიანი, რომელიც გაცრუებაა, არარაობაა და უმნიშვნელო რამაა, ღმერთმა ესოდენი ნიჭის ღირსი გახადა. „ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე“ (). მადლიერი გონების საქმეა, ყოველმხრივ ეძიებდეს, მიღებული სიკეთეების სანაცვლოდ ქველმოქმედს რაიმე მიუგოს, და ყველაფრის შეწირვის შემდეგაც ფიქრობდეს, რომ ღირსეულს არაფერს აძლევს. ეს მან მისაგებლის შესავალშივე მიანიშნა და შემდეგ ჰპირდება, რომ შესწირავს. რადგან ორმაგ მადლიერებას აჩვენებს: იმითაც, რომ აძლევს, რაც შეუძლია, და იმითაც, რომ მიცემისასაც ფიქრობს: ღირსეულს არაფერს ვაძლევო. მაშ, რა არის ის, რისი მიცემაც განზრახული აქვს?
მოისმინე, რას ამბობს იგი, რადგან დასძენს: „სასუმელი ცხორებისა მოვიღო და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (). ისინი, ვინც ნათქვამს აღყვანებითი აზრით იღებენ, ამბობენ, რომ ეს საიდუმლოებათა ზიარებაა. ჩვენ კი, ამჯერად ისტორიულ აზრს მივყვებით და ვამბობთ, რომ იგი აქ საღვრელ შესაწირავებს, მსხვერპლებსა და სამადლობელ საგალობლებს გულისხმობს. ძველად ხომ სხვადასხვა მსხვერპლი არსებობდა: იყო ქების მსხვერპლი, ცოდვათა გამო შეწირული, ყოვლადდასაწველი მსხვერპლები, ხსნისათვის შეწირული, სამშვიდობო მსხვერპლები და კიდევ მრავალი სხვა. ამრიგად, რასაც ამბობს, ეს არის: „ღირსეული არაფერი მაქვს, რომ წინ დავდო; მაგრამ რაც მაქვს, იმას ვდებ“. რადგან ღმერთს სამადლობელ მსხვერპლს შევწირავ და ხსნის გამო მას მოვიხსენიებ. „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა“ (). აქ „ლოცვებს“ აღთქმებად, დაპირებებად და შეპირებებად ხსნის. რადგან ამ საშინელებათა ჟამს ღმერთს აფარებდა თავს და საკუთარ თავს მოვალედ ხდიდა, როცა ჰპირდებოდა: თუ ამ საშინელებებს გადავურჩები, ამ მსხვერპლებს შევწირავ. ამრიგად, რადგან უბედურება მოიხსნა, ამბობს: „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა“ ().
„პატიოსან არს წინაშე უფლისა სიკუდილი წმიდათა მისთა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „პატივდებულია“. და რა თანმიმდევრობაა ეს? წინარე ნათქვამთან რა თანხმობა აქვს? თუ ვინმე ზედმიწევნით გამოიკვლევს, დიდ თანხმობას იპოვის. რადგან, როცა თქვა: „რაჲ მივაგო უფალსა ყოვლისავეთჳს, რომელი მომაგო მე?“ (), ამით ღვთის ქველმოქმედებანი აჩვენა და ამბობს, რომ ღმერთისთვის ფრიად საზრუნავია არა მხოლოდ წმიდანთა ცხოვრება, არამედ მათი სიკვდილიც: იგი უბრალოდ ბუნების კანონით კი არ დგება, არამედ მრავალ შემთხვევაში თვით ღვთის ნებითაც ხდება. ნუთუ არ გესმის, რას ამბობს პავლე: „ხოლო დადგრომაჲ ჴორცთა შინა უნებელადრე თქუენთჳს. და ესე სასოებით უწყი, რამეთუ დავადგრე და გგებდე თქუენ ყოველთა“ ()? და რა გიკვირს, თუ სიკვდილიც ასეა, როცა ზოგიერთის შობაც კი ბუნების კანონით არ ხდება, როგორც ისაკისა და როგორც სამუელისა? ამიტომაც მათ „შვილნი ჴორცთანი“ () კი არ უწოდებს, არამედ „შვილნი იგი აღთქუმისანი“ ().
ასევე მოსეც უბრალოდ არ მომკვდარა, არამედ ღვთის ბრძანებით; არც იოანე — არამედ ღვთის დაშვებით. თუმცა მისი სიკვდილი მეძავის საზღაური გახდა, მაგრამ ასეთ შემთხვევაშიც პატივდებული შეიქნა. სწორედ ეს არის საკვირველი: რომ ასეთნაირად აღსრულებულიც პატივდებული იყო; რადგან ჭეშმარიტებისთვის დაასრულა სიცოცხლე და იმდენად პატივდებული იყო, რომ თვით მის მკვლელსაც კი ეშინოდა მისი. ხოლო რომ მკვლელს მისი ეშინოდა, მოისმინე, რას ამბობს მახარებელი ჰეროდეს შესახებ: „იგი აღდგომილ არს მკუდრეთით, და მისთჳს იქმნებიან ძალნი ესე მის თანა“ (). ხედავ, აბელის შემთხვევაშიც როგორ პატივდებული იყო სიკვდილი? „სადა არს აბელ, ძმაჲ შენი?“ () „ჴმაჲ სისხლისა ძმისა შენისა ღაღადებს ჩუენ-და-მო“ ().
5. ღვთის მონება და ქების მსხვერპლი
დააკვირდი ლაზარეს შემთხვევაშიც, როგორ წარუძღვოდნენ მას ანგელოზები სიკვდილის შემდეგ. დააკვირდი მოწამეთა საფლავებისკენაც, როგორ მიეშურებიან ქალაქები და როგორ აღეგზნება ხალხი წადილით. სწორედ ამას ამბობს: ღმერთს წმიდანთა სიკვდილის მიმართაც დიდი მნიშვნელობა და დიდი ზრუნვა აქვს. რადგან ისინი არც უბრალოდ და არც შემთხვევით აღესრულებიან, არამედ მაშინ, როცა თავად ღმერთი განგებულებით დაუშვებს. ამიტომ ამბობდა: „წინაშე უფლისა“ (), რადგან ამის ჩვენება სურდა: „ჵ, უფალო, მე მონა შენი, მე მონა შენი და ძე მჴევლისა შენისა“ (). ჩვეულებრივ მონობას კი არ გულისხმობს, არამედ იმ მონობას, რომელიც დიდი განწყობითა და სიყვარულით არის აღსავსე; ამას ამბობს წადილით ანთებული, რაც უდიდესი გვირგვინია და ყოველ დიადემაზე ბრწყინვალე. ამიტომ ღმერთიც ამას უდიდეს ქებად მიიჩნევს, როცა ამბობს: „მოსე, მონაჲ ჩემი, აღესრულა“ (). „ძე მჴევლისა შენისა“ (). ესე იგი, თავიდანვე და წინაპართაგანვე შენს მონობას ვართ მიძღვნილნი.
სწორედ ეს უდიდეს სამკაულად წარმოაჩინა პავლემაც ტიმოთეს შესახებ, როცა თქვა: „მოვიჴსენებ, რომელ-ეგე არს შენ თანა შეუორგულებელი სარწმუნოებაჲ, რომელმან დაიმკჳდრა პირველად დედის დედისა შენისა ლუდიაჲს თანა და დედისა შენისა ევნიკის თანა“ (). „და მრწამს, რამეთუ შენ თანაცა“ (), და „და რამეთუ სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი“ (). და კვლავ საკუთარი თავის შესახებ: „ებრაელი ებრაელთაგან“ (). და კვლავ: „ებრაელ თუ არიან? მეცა“ (). „ისრაიტელ თუ არიან? მეცა“ (). რადგან მათ, ვინც წინაპართაგან და თავიდანვე ასეთნი იყვნენ, პროზელიტებზე გარკვეული უპირატესობა ჰქონდათ. ამიტომ ისიც ამბობს: „ძე მჴევლისა შენისა“ (). „განჰხეთქენ საკრველნი ჩემნი“ (). არ თქვა: „შეარხიე“, არამედ „განხეთქე“, რითაც აჩვენა, რომ ისე განხეთქა, რომ საკრველები უვარგისნიც გამხდარიყვნენ. აქ საკრველებს შეჭირვებებს, განსაცდელებსა და საფრთხეებს უწოდებს.
რადგან არსებობს კეთილი საკრველიც, რომლითაც შეკვრა უმჯობესია, როგორც მაშინ ამბობს: „და ამას ყოველსა ზედა სიყუარული“ (); და: „რომელ-იგი არს სიმტკიცე სრულებისაჲ“ (). არსებობს ამის საწინააღმდეგო საკრველიც, როგორც მაშინ ამბობს: „საბლითა ცოდვისა თჳსისათა კაცად-კაცადი შეიკრვის“ (). ამაზე ქრისტეც მიგვანიშნებდა, როცა ამბობდა: „ხოლო ესე ასული აბრაჰამისი იყო, რომელი შეეკრა ეშმაკსა, აჰა ესერა ათრვამეტი წელი არს; არა ჯერ-იყოა განჴსნად საკრველთაგან მისთა“ ()? და ესაიაც ქრისტეს შესახებ ამბობს: „მიგეც შენ აღთქუმად წარმართთა“ (), საკრველებში მყოფთ რომ ეუბნება: „საკრველთშინანი გამოვედით“ (). ამრიგად, ეს საკრველები განხეთქა და არა მხოლოდ გახსნა; რადგან განხეთქა გახსნაზე მეტს ნიშნავს. თუ ვინმეს სულიერი აზრითაც სურს ამის გაგება და ამ საკრველებში ცოდვათა საკრველები და მთელი ძველი კაცი იგულისხმოს, შესაფერის აზრს არ ასცდება. არსებობს კიდევ სხვა, უმშვენიერესი საკრველიც, რომელსაც პავლე მუდამ ატარებდა და ამბობდა: „პავლე, კრული ქრისტე იესუჲსი“ (). და კვლავ: „რომლისათჳს-ესე ვციქუ ჯაჭჳთურთ“ (). „შენდა შევწირო მსხუერპლი ქებისა“ (). ნახე, როგორ ზემოთაც, ქვემოთაც და ყველგან ამ მისაგებელს უძღვნის ღმერთს: ზემოთ ამბობს: „სასუმელი ცხორებისა მოვიღო და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (); აქ კი: „შენდა შევწირო მსხუერპლი ქებისა“ (), ესე იგი, მადლობას შევწირავ, ვუგალობებ.
„და სახელსა უფლისასა ვხადო“ (). ხედავ, როგორ არის ეს ქების მსხვერპლი? „ლოცვანი ჩემნი უფალსა მივსცნე წინაშე ყოვლისა ერისა მისისა ეზოთა სახლისა უფლისათა, შორის შენსა, იერუსალჱმ!“ (). ამას აკეთებდა არა ჩვენების სურვილით და არც პატივმოყვარეობისკენ მისწრაფებით, არამედ იმიტომ, რომ ყველასთვის თავისი მოშურნეობა გაეზიარებინა და მადლიერების თანაზიარნი გაეხადა. ამას ყოველი წმიდანიც აკეთებს: როცა რაიმე კეთილს მიიღებს, ქების თანაზიარებისკენ მოუწოდებს არა მხოლოდ ადამიანებს, არამედ თვით მთელ ქმნილებასაც. რადგან არაფერია ღმერთისთვის ისე ძვირფასი, როგორც მადლიერნი ვიყოთ არა მხოლოდ კეთილდღეობისას, არამედ მაშინაც, როცა საქმეები საპირისპიროდ ეწყობა. სწორედ ეს არის განსაკუთრებით მსხვერპლი; ეს არის უდიდესი შესაწირავი. ასე განდიდდა იობი, ასე — პავლე, ასე — იაკობი; ასევეა ყოველი მართალიც: თავის მადლიერებასა და ღმრთისადმი სამადლობელს იგი განსაკუთრებით ჟამთა სიძნელეში გამოხატავს. ეს ვაკეთოთ ჩვენც და მუდამ მადლიერებად დავრჩეთ, რათა საუკუნო სიკეთეებსაც მივაღწიოთ; რომელთაც, ნეტავ, ყველანი მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩