📋 სარჩევი
„დასასრულსა, ფსალმუნი დავითისი“ ()1. სხვა: „გამარჯვების საგალობელი დავითისა.“ სხვა: „გამარჯვებისათვის.“
„ვიდრემდის, უფალო, დამივიწყებ მე სრულიად? ვიდრემდის გარემიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან?“ (). სხვა: „სრულიად დამივიწყებ.“ სხვა: „დამიფარავ.“
„ვიდრე ვისთჳს დავისხნე ზრახვანი სულსა ჩემსა და სალმობანი გულსა ჩემსა დღე და ღამე?“ (). სხვა: „დავსახავ გულისზრახვებს.“ სხვა: „საზრუნავს გონებაში ჩემსა ყოველდღე.“
1. ღვთის მიტოვება და გულის განათლება
არც ეს არის მცირე სიკეთე — იმის შეგრძნება, რომ ღმერთმა დაგივიწყა. ოღონდ ნუ იფიქრებ, რომ დავიწყება ვნებაა; იგი მიტოვებას ნიშნავს. ბევრს, როცა ეს შეემთხვევა, თვით ესეც არ ესმის და არც გოდებს; ეს ნეტარი კი არა მხოლოდ ამას ხვდებოდა, არამედ ჟამსაც ითვლიდა. რადგან გამოთქმა „ვიდრემდის“ () აჩვენებს, რომ დრო ხანგრძლივი იყო; ამიტომაც გოდებს და მოთქვამს. შენ კი დამიკვირდი, როგორ არსად წუხს რაიმე ცხოვრებისეული საქმის გამო: არც სიმდიდრისთვის, არც დიდებისთვის, არამედ ყველგან ღვთის კეთილგანწყობისთვის. და საიდან, იტყვის ვინმე, იცოდა, რომ ღმერთმა იგი დაივიწყა? იმიტომ, რომ იცოდა, როდის ახსოვდა იგი ღმერთს, და ცხადად უწყოდა, რა არის დავიწყება და რა — ხსოვნა. იგი არ ჰგავდა ადამიანთა უმრავლესობას: როცა მდიდრდებიან, როცა კაცთა შორის სახელს იხვეჭენ, როცა ყოველივე მათთვის დინებისამებრ მიდის და როცა მტრებს სძლევენ, მაშინ ჰგონიათ, რომ ღმერთს ისინი ახსოვს; ამიტომ არც ის იციან, როდის ივიწყებს მათ. რადგან ვინც ხსოვნის ნიშანს არ იცნობს, ის დავიწყების ნიშანსაც ვერ შეიცნობს. რადგან თუ მეგობრობის ნიშნები არ ესმით, მტრობის ნიშნებსაც ვერ ცნობენ. რადგან მრავალს, ვისაც ეს ყველაფერი აქვს, ღმერთი ივიწყებს, და უმეტესად სწორედ ასეთებს; ხოლო ისინი, ვინც საპირისპირო მდგომარეობაში არიან, ხშირად ახსოვს. რადგან ღმერთთან ხსოვნას არაფერი ისე არ წარმოშობს, როგორც კეთილის ქმნა, სიფხიზლე, მღვიძარება და სათნოებაზე ზრუნვა; ასევე დავიწყებასაც არაფერი წარმოშობს ისე, როგორც ცოდვებში, ანგარებასა და მტაცებლობაში ყოფნა. ამიტომ შენც, საყვარელო, როცა განსაცდელებში ხარ, ნუ იტყვი: „ღმერთმა დამივიწყა“; ასე მაშინ თქვი, როცა ცოდვებში ხარ და ყველაფერი შეუფერხებლად მიგდის. რადგან თუ ამას გეცოდინება, სწრაფად განეშორები ბოროტ საქმეებს.
„ვიდრემდის გარემიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან?“ () ეს გაძლიერებული დავიწყებაა. რადგან იგი ადამიანური სახეების მეშვეობით გვიჩვენებს ღვთის მოქმედებებს და გამოსახავს მის რისხვასა და სასჯელს. ღმერთი კი კვლავ მაშინ გვარიდებს თავის პირს, როცა მის მცნებათა უღირს საქმეებს ჩავდივართ. რადგან ამბობს: „ოდეს განიპყრნეთ ჴელნი თქვენნი ჩემდამო, მივაქცინე თვალნი ჩემნი თქვენგან“ (). შემდეგ მიზეზსაც ასახელებს. „რამეთუ ჴელნი თქვენნი სისხლითა სავსე“ (). მაგრამ ესეც კვლავ დიდი მზრუნველობის ნიშანია — მიტოვებაც და პირის არიდებაც; ამას კი იმისთვის აკეთებს, რომ უფრო ძლიერად მიგვიზიდოს. რადგან შმაგი მოყვარულიც, როცა საყვარელი უგულებელყოფს მას, უშვებს და ტოვებს საყვარელს — არა იმიტომ, რომ გონებიდან აგდებს, არამედ იმიტომ, რომ მისი შემობრუნება და თავისთან შეერთება სურს.
ხოლო პირის არიდების ხსენების შემდეგ, დავიწყებასაც ეხება და იმასაც, რაც ამ დავიწყებისგან შეემთხვა. რა არის ეს ყოველივე? ეს არის ის, რასაც შემდეგ სიტყვებში უმატებს: „ვიდრე ვისთჳს დავისხნე ზრახვანი სულსა ჩემსა“ ()? რადგან როგორც ნავსადგურიდან გასული ყველგან დაეხეტება და სინათლეს მოკლებული მრავალ რამეს ეჯახება, ასევე ისიც, ვინც ღვთისგან დავიწყების მდგომარეობაში ჩავარდება, განუწყვეტლივ ფიქრებს, საზრუნავებსა და სალმობებს ეძლევა. არც ეს არის მცირე რამ იმისთვის, რომ ღმერთი კვლავ ჩვენკენ მოვაქციოთ: ზრუნვა, ფიქრი, დნობა, ტკივილი და იმაზე დაფიქრება, რომ მან თავისი პირი გვარიდა. ამასვე ამბობს პავლეც, როცა კორინთელებს საკუთარი თავის შესახებ სწერს: „და ვინ არს იგი, რომელმან მახაროს მე, არა თუ მან, რომელი-იგი შეწუხებულ იყოს ჩემ მიერ?“ () რადგან ეს, საყვარელო, მცირე სარგებელი არ არის: ღვთის პირის არიდების შეგრძნება, წუხილი და ტკივილი. რადგან ასე სწრაფად მოვაქცევთ მას ჩვენკენ.
„ვიდრემდის ამაღლდებოდის მტერი ჩემი ჩემ ზედა?“ () „მოიხილენ, შეგესემინ ჩემი, უფალო ღმერთო ჩემო“ (). „განანათლენ თუალნი ჩემნი, ნუუკუე დავიძინო მე სიკუდიდ“ (). რადგან როგორც მაშინ, როცა ღმერთი გვიპყრობს და ჩვენთან არის, ყოველივე მწუხარების მომტანი გზიდან გვცილდება; ასევე, როცა განგვეშორება და დაგვივიწყებს, სულიც განიგლიჯება, გულიც სტკივა, შემაწუხებელნიც გვესხმიან თავს და ყოველივე უფსკრულად და კლდედ იქცევა. ეს ყოველივე კი სასარგებლოდ დაიშვება, რათა უფრო უდებნი, ყოველივესგან დაკბენილნი, მეტი გულმოდგინებით დაბრუნდნენ იქ, საიდანაც დაეცნენ. რადგან ამბობს: „გასწავლენ შენ განდგომილებამან შენმან და უკეთურებამან შენმან გამხილენ შენ“ (). ამგვარად, ღვთის მიტოვებაც განგების ერთგვარი სახეა. რადგან როცა იგი განგებით ზრუნავს და მზრუნველობს, მაგრამ უგულებელყოფილია, მცირე ხნით უშვებს და ტოვებს, რათა მაშინ, როცა უდებება განდევნილი იქნება, გულგრილნი უფრო გულმოდგინენი გახდნენ. „მოიხილენ“ (), ამბობს, იხილე მტერი, რომელიც ჩემზე მაღლდება; და თუ ჩემი უბედურების გამო არა, მისი ქედმაღლობისა და უგუნურების გამო მაინც „შეგესემინ ჩემი“ ().
და რას ითხოვ? მტერთა დამარცხებას? ამას კი არ ამბობს, არამედ იმას, რომ გულის თვალები განათლდეს, განიდევნოს ბნელი, რომელიც ჩემი სულის მჭვრეტელ ძალას მოეფინა და გონითი თვალი დააბნელა. ამას ვითხოვ: „განანათლენ თუალნი ჩემნი“ (). რათა, როცა ჩემი მტერი ცოდვის სიკვდილში დანთქმულს დამინახავს, არ თქვას: „მრე ვეყავ მას“ (). „დავიმორჩილე იგი; რაც მინდოდა მენახა, ის ჩემთვის აღსრულდა“. რას ნიშნავს: „მრე ვეყავ მას“ ()? იმას, რომ თუმცა თავისთავად ძლიერი არ არის, მაგრამ ჩემ მიმართ ძლიერი გამხდარა. ჩვენი დამარცხება მას ძალას შემოსავს, ძლიერად, მტკიცედ და უძლეველად წარმოაჩენს.
2. მტრის სიხარული და წყალობაზე სასოება
ხედავ, რომ როდესაც ვცოდავთ, არა მხოლოდ საკუთარ თავს ვარცხვენთ, ვღუპავთ და სიკვდილში ვაგდებთ, არამედ იმ მტრებსაც, რომელთაგანაც ვმარცხდებით, ძლიერებად და ძალმოსილებად ვაცხადებთ; და არა მხოლოდ ამას, მათ სიხარულსა და მხიარულებაშიც ვაყენებთ. ვაი, რაოდენი უგუნურებაა, რაოდენი გონების შეშლაა, რომ მტრებს საკუთარი თავის წინააღმდეგ შევეწიოთ და მათ, ვინც ჩვენს სულს ამწუხრებს და ავიწროებს, სიხარული და მხიარულება მოვუმზადოთ! იხილე, რამდენი უჯერო რამ არის. როცა მტრის დამარცხება გვმართებდა — რადგან ნათქვამია: „მტერსა მახჳლნი მოაკლდეს სრულიად“ (), და უღმრთო დაიღუპა — როცა გამარჯვება გვმართებდა, ვმარცხდებით. და არა მხოლოდ ეს, მას ძლიერად და მტკიცედ წარმოვაჩენთ; არც ამით შემოიფარგლება ჩვენი მძვინვარება და უკიდურესი სნეულება, არამედ მის სიხარულსა და მხიარულებასაც ვამზადებთ. ჭეშმარიტად, უკიდურესი სიმთვრალე და უკიდურესი ბოროტებაა ცოდვა.
„მაჭირვებელნი ჩემნი იხარებდენ, შე-თუ-ვიძრა“ (). წინასწარმეტყველი სამ სამართლიან საფუძველს წარუდგენს მეუფეს შესავედრებლად, რათა მოხედოს, თავისი პირი მისკენ მოაქციოს და მისი ვედრება ისმინოს: მტერთა სიმტკიცესა და ძალას; მანამდე — მათ ამაღლებასა და ქედმაღლობას; მესამედ კი — მათ სიხარულსა და მხიარულებას. თითქოს ამბობს: თუ ჩემი ვედრებისა და ჩემი უბედურების გამო არ მოაქცევ ჩემკენ შენს პირს, უფალო, მაშინ მაინც მტერთა ამპარტავნების გამო მოიქეცი, რადგან ისინი ძალით ქედმაღლობენ, ჩემს უბედურებებზე ხარობენ და ჩემს დაცემას დამცინიან. „შეგესემინ ჩემი“ (), „განანათლენ თუალნი ჩემნი“ (). მომაშორე ჩემი ცოდვების გამო მოწეული ღრმა ძილი, რომელშიც ჩაძინებულს კინაღამ სულის სიკვდილისკენ ჩამთვლიმა. რადგან თუ მხოლოდ შენი მფარველობის სიმტკიციდან შევირყევი, ეს მათთვის სიხარულად, დიდ-მკვეხარობად და ძალად ითვლება; ამით ქედმაღლობენ და აუტანელნი ხდებიან; ხოლო თუ სიკვდილში ჩავვარდები, რას აღარ იზამენ ისინი? ხედავ წინასწარმეტყველს, როგორ მიიჩნევს უდიდეს ზარალად და დასჯასა და სასჯელზე არაფრით ნაკლებად იმას, რომ საერთო მტერი გაახაროს, იგი ძლიერი გამოჩნდეს და მაღლად იქნეს მიჩნეული? რადგან ეს ყოველივე უდიდეს და აუტანელ ბოროტებად რომ არ მიეჩნია, მათ ღმერთისადმი ვედრებისას და მისი კეთილგანწყობის მოსაზიდად არ წამოაყენებდა.
ასე მოვიქცეთ ჩვენც, დავაკვირდეთ და ვიბრძოლოთ, რათა მტერი არ ავამაღლოთ, ძლიერად არ ვაჩვენოთ, არ გავახაროთ, არამედ პირიქით, დამდაბლებულად, არად ჩაგდებულად, უძლურად, დაღონებულად და დამწუხრებულად ვქმნათ. რადგან მტერი თუ დაინახავს, რომ ცოდვილნი გამოსწორებას ახერხებენ, ყოველივე ეს ერთად ხდება. „ხოლო მე წყალობასა შენსა ვესავ“ (). მაშ, რა კეთილი საქმე აღასრულე, რომ ამ ყოველივეს ითხოვ: კვლავ შენკენ მოხედვას, შენი ვედრების მოსმენას და შენი გონების თვალების განათლებას? და საიდან გაქვს ეს? სხვებმა კი, ამბობს, თუ რამე სათქმელი აქვთ, თქვან; მე კი ერთი ვიცი, ერთს ვამბობ: მთელი ჩემი სასოება შენს წყალობასა და კაცთმოყვარეობაზე დავამყარე; ამას წარმოვადგენ საბუთად.
მე კი, ამბობს, „წყალობასა შენსა ვესავ“ (). იხილე წინასწარმეტყველის თავმდაბლობა? იხილე კაცის მადლიერება? თუმცაღა უამრავი სათნო საქმე ჰქონდა და მათი საშუალებით შეეძლო ღმერთს შევედრებოდა, ამათგან არაფერს ამბობს, არამედ მხოლოდ ღმერთის წყალობას აფარებს თავს. ამიტომ ცხადია: მაშინაც კი, როცა ამბობს, მაგალითად, „უკუეთუ ვყავ ესე“ (), „ანუ თუ მისა დავაგე“ () და მსგავს სიტყვებს, ამას იმიტომ ამბობს, რომ თქმის დიდი აუცილებლობა დაუდგა. ხოლო როცა ეს აუცილებლობა არ არის, იმათგან არაფერს ამბობს, არამედ ღმერთის წყალობასა და კაცთმოყვარეობას ყოველგვარი ვედრების ნაცვლად წარადგენს. შემდეგ, დარწმუნებული, რომ სასოება არ გაუცრუვდება, ამატებს: „იხარებდეს გული ჩემი მაცხოვარებითა შენითა“ ().
იხილე სასოებით აღსავსე სული? ითხოვა და, ვიდრე მიიღებდა, მადლობას სწირავს, თითქოს უკვე მიეღო; ღმერთს უგალობს და ყველაფერში ისე იქცევა, როგორც მიღებულს შეჰფერის. საიდან იყო ასე სასოებით აღსავსე? დიდი მადლიერებისგან, თხოვნის მიმართ დიდი გულმოდგინებისგან; იცოდა, რომ ღმერთი ასეთ მთხოვნელს ისმენს, გულის დიდი სითბოსა და მოძრაობის გამო. როგორც დუნედ და მოდუნებულად მთხოვნელნი მიღების შემდეგაც ძლივს გრძნობენ ძღვენს, ასევე ისინი, ვინც თხოვნას გაძლიერებული მზადყოფნითა და გულმოდგინებით აღასრულებენ, მიღებამდეც უკვე გრძნობენ ძღვენს — თითქოს მიღებული ჰქონდეთ — საკუთარი ძლიერი და ხალასი განწყობის გამო. საღვთო მადლი მათში წინასწარ დებს სიხარულს; ამიტომ მადლობას სწირავენ და მიღებასთან ახლოს დგანან. „იხარებდეს გული ჩემი მაცხოვარებითა შენითა“ (). ეს, ამბობს, ახარებს ჩემს სულს - შენგან ცხონების მიღება; სულს ახარებს, რადგან შენ ხარ მისი ცხონება.
3. ცხონების სიხარული და მადლობის გალობა
ხედავ, არსებობს სიხარული და არსებობს სიხარული: მტრების სიხარული დაცემის გამო და სულის სიხარული საკუთარი ცხონების გამო? ის ბოროტისაა, ეს კი ცხონებულთა. ის ზიანია როგორც მისთვის, ვინც თითქოს ხარობს, ისე იმისთვისაც, რის გამოც ხარობდა; ეს კი ცხონება და გახარებულის აღდგინებაა. ამ სიხარულითა და მხიარულებით გავიხაროთ და ვიმხიარულოთ, იმას კი გავექცეთ და ზიზღით უარვყოთ. „უგალობდე უფალსა, კეთილისმყოფელსა ჩემსა და ვაქებდე სახელსა უფლისა მაღლისასა.“ (). ამბობს: ამ ქველმოქმედების მოსახსენებლად გალობას მივუძღვნი უფალს, რადგან მან მარგო სიკეთე: მტერი დაამდაბლა, სირცხვილით აღავსო, უძლურად ამხილა, ჩემი ვედრება ისმინა, თავისი პირი ჩემკენ მოაქცია და გაფანტა ბურუსი და წყვდიადი, რომელთა გზითაც სიკვდილისკენ მივექანებოდი. მისი ცხონებით გახარებული, როგორც წარუხოცელ ძეგლს, ამ გალობას მივუძღვნი ჩემდამი მის ქველმოქმედებათა გამო: არა მხოლოდ ახლა ვგალობ მას და გონებაში ვიხსენებ ქველმოქმედებებს, არამედ მომავალ დროშიც ვიგალობებ და ვაქებ უფლის სახელს, ხოლო მისი ქველმოქმედების სიდიადეს სულში დაუვიწყრად ვატარებ. ამიტომ ამგვარი სული, ბოროტებაში ჩავარდნილიც, არა მხოლოდ ადვილად იხსნება ბოროტებათაგან, არამედ უფრო დაცულიც ხდება, რათა მსგავსში აღარ ჩავარდეს.
რადგან, როცა ქველმოქმედებას მუდამ ხსოვნაში ატარებს, ცხადია, იმ სიძნელეებსაც ხსოვნაში ინახავს, რომელთაგან გათავისუფლებულმა მიიღო ეს ქველმოქმედება. ბოროტებათა ხსოვნის მქონე კი გულმოდგინედ განიხილავს, საიდან შეემთხვა ეს ყველაფერი და რა მიზეზით მიიყვანა ასეთ ბოროტებამდე. ამგვარად განსჯისას უკვე ყოველი მხრიდან გალავნით იცავს საკუთარ თავს, რათა კვლავ მსგავს უბედურებებს არ მიაწყდეს. ასე კარგად აწესრიგებს და წვრთნის საკუთარ ცხოვრებას, მხსნელს დიდ მადლს აღუვარებს და ითხოვს, რომ როგორც მხსნელად პოვა იგი, ასევე მომავალშიც მუდამ მცველად ჰყავდეს. ამას ჩვენც მივბაძოთ: თუნდაც რომელიმე ცოდვამ წაგვიტაცოს, სწრაფად გამოვფხიზლდეთ და დაცემა უსაფრთხოების საფუძვლად და აღარ შეცოდების საწყისად ვაქციოთ. მაშ, როგორ გააკეთებ ამას? მოძღვრად დავითი გყავს. შესცოდე? ცოდვაზე ნუ ჩაგეძინება, არამედ აღდექი; მაშინვე გაიაზრე, რომ ღმერთმა თავისი პირი შენგან განარიდა, რომ დაგივიწყა; შემდეგ იტირე, იკვნესე, დავითისამებრ ცრემლებით განბანე შენი სარეცელი — „დავბანო მარად ღამე ცხედარი ჩემი, ცრემლითა ჩემითა სარეცელი ჩემი დავალტვო.“ () — და განეშორე მათ, ვისზეც ნათქვამია: „განმეშორენით ჩემგან ყოველნი მოქმედნი უსჯულოებისანი,“ (). რადგან ესენიც დავითის გაკვეთილებია.
თქვი მასთან ერთად: „ვიდრემდის, უფალო, დამივიწყებ მე სრულიად?“ (). „ვიდრემდის გარემიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან?“ (). თქვი არა ენით, არამედ ბევრად უფრო ადრე — გულით; თქვი დავითის სხვა მართალი სიტყვებიც. როცა ყოველივე ამას იტყვი, მისი წყალობის იმედი გქონდეს; იმედი გქონდეს და ორგულებაში ნუ ჩავარდები. როგორც ამბობს: „რამეთუ რომელი ორგულებდეს, მსგავს არს იგი ღელვასა ზღჳსასა, ქარითა აღძრულსა და მიმოტაცებულსა.“ (). რადგან, ამბობს: „ნუ ჰგონებნ კაცი იგი, ვითარმედ მო-რაჲმე-იღოს ღმრთისაგან.“ (). რადგან „კაცი ორგული დაუდგრომელ არს ყოველთა გზათა მისთა.“ (). ამიტომ მისი წყალობის იმედი გქონდეს, არაფერში ორგულებდე და თხოვნას აუცილებლად მიიღებ; ხოლო როცა მიიღებ, ქველმოქმედის მიმართ უმადლო და უმადური ნუ გახდები, არამედ ქველმოქმედების ძეგლი შექმენი და იგი სამადლობელ გალობად მიუძღვენი მეუფეს.
იქნებ შენ თვითონ შედგენა არ იცი; გლახაკნი შეკრიბე, მათი ენებით ისარგებლე და შენთვის გალობა მოამზადებინე. კარგად იცოდე, რომ ღმერთი ამ გალობას დავითისეულ გალობაზე უფრო ტკბილად მოისმენს, თუ ისინი შენთვის იგალობებენ. რადგან, როგორც სხვადასხვა სიმისაგან შექმნილი მელოდია ერთი სიმის მელოდიაზე ტკბილ ხმას წარმოშობს, ასევე გლახაკთა გალობაც, სხვადასხვა პირიდან მომდინარე, გლახაკთა ხმის შემსმენელ ღმერთს ტკბილად და სასურველად ჩაესმება. ასეთი ძეგლი დაუდგი შენთვისაც და ღმერთისთვისაც: მისთვის - ქველმოქმედების მოსახსენებელი, შენთვის კი - მადლობისა და მადლიერების დასტური, განუწყვეტელი ხსოვნის სიმბოლო; ეს ხსოვნა გულში მუდამ გქონდეს და შენი ცხოვრება წარმართე; უფრო კი, ჩვენ წარვმართოთ, რათა იქაური სიკეთეების მემკვიდრეობის ღირსნიც გავხდეთ.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.