📋 სარჩევი
„დასასრულსა, ცვალებადთა ჟამთათჳს, ძეთა კორეთა, გულისჴმის-ყოფისათჳს, გალობაჲ საყუარელისა“ ().
„აღმოთქუა გულმან ჩემმან სიტყუაჲ კეთილი და უთხრნე მე საქმენი ჩემნი მეუფესა; ენაჲ ჩემი საწერელ მწიგნობრისა ჴელოვნისა.“ ().
1. სულიწმინდის შთაგონება და კეთილი სიტყვა
მსურდა, ახლა აქ ყოფილიყვნენ ყველა იუდეველი და ყველა ელინი, და ეს წიგნი თვით იუდეველთაგან მიმეღო, რათა ასე წამეკითხა ფსალმუნი. თქვენ ხომ ეს იცით: სასამართლოებშიც და ყველგან საქმეთა მოწმობა მაშინ არის ყველაზე ნაკლებად საეჭვო, როდესაც იგი მტრებისგან არის მოტანილი. ამიტომ, რათა ეს დღესაც მოხდეს, ძველი აღთქმიდან წარმოვადგენთ მოწმობას, რომ იუდეველებიცა და ელინებიც შერცხვენილ იქნენ: იუდეველები — რადგან კითხულობენ და ვერ შეიცნობენ; ელინები კი — რადგან ხედავენ, რომ წიგნები ჩვენამდე მტრებისგან მოდის. რადგან ნამდვილად ვერ იტყვიან, თითქოს ეს წიგნები ჩვენ შეგვეთხზოს, როცა მათ ჩვენ კი არა, ქრისტეს ჯვარმცმელნი გვაწვდიან, და ეს წიგნები მისი ძალის შესახებ ლაპარაკობენ. მაგრამ, არიან თუ არ არიან ისინი აქ, ჩვენ ჩვენი საქმე აღვასრულოთ და განმარტებას შევუდგეთ. რადგან ეს ფსალმუნი ქრისტეს მიმართ არის დაწერილი; ამიტომ ზედაწერილიც აქვს: „გალობაჲ საყუარელისა“ () და „ცვალებადთა ჟამთათჳს“ (). რადგან მან ჩვენში დიდი გარდაქმნა აღასრულა, საქმეთა ცვლილება და გარდატეხა. ამ გარდაქმნას ცხადყოფდა პავლეც, როცა ამბობდა: „არამედ რაჲ-იგი არს ქრისტეს მიერ ახალი დაბადებული“ (). ამიტომაც დასაწყისში ასე არ ამბობს: „თქვა ჩემმა გულმა“. რადგან ნათქვამში არაფერი იყო მხოლოდ ადამიანური; მას ზეციური და სულიერი უნდა გადმოეცა არა საკუთარი გამოგონებიდან, არამედ საღვთო მოქმედებიდან. ამას „აღმოთქმის“ სახელით აჩვენებს.
რადგან აღმოთქმა ჩვენი სურვილისამებრ არ ხდება; სიტყვას კი მაშინ წარმოვთქვამთ, როცა გვსურს — ვამბობთ კიდეც და ვიკავებთ კიდეც — ხოლო აღმოთქმა ასე არ არის. ამრიგად, რათა ეჩვენებინა, რომ ნათქვამი ადამიანური მცდელობის საქმე კი არ არის, არამედ საღვთო შთაბერვისა, რომელიც მას ამოძრავებს, წინასწარმეტყველებას აღმოთქმა უწოდა. რადგან როგორც აღმოთქმისას მომხდარი საკვების თვისებაზეა დამოკიდებული, ასევეა სულიერი მოძღვრების შემთხვევაშიც. ამიტომ ისეთ რამეს აღმოთქვამდა, როგორსაც საზრდოდ იღებდა. იხილე სხვაგანაც სხვა წინასწარმეტყველი, რომელიც ამ მოქმედებას გრძნობად ხატს ადარებს: ჭამს წიგნის გრაგნილს და სიამით ჭამს. რადგან ამბობს: „და იქმნა პირსა შინა ჩემსა, ვითარცა თაფლი დამატკბობელი“ (). მაშასადამე, რადგან სულიერ მადლს იღებდნენ, ასეთ რამეებსაც აღმოთქვამდნენ. ხოლო რომ აქ საუბარი არც ამ გრძნობად აღმოთქმაზეა და არც საკვებზე, მოისმინე, რას აღმოთქვამს და ვინ არის აღმომთქმელი. არა კუჭი, რომელიც საკვებს იღებს, არამედ გული. რადგან ამბობს: „აღმოთქუა გულმან ჩემმან“ (). და რას აღმოთქვამს? არა პურს და არც სასმელს, არამედ ტრაპეზისთვის შესაფერს: „სიტყუაჲ კეთილი“ (), რომელიც მხოლოდშობილის შესახებ არის, რადგან იგი განსაკუთრებით კეთილია.
რადგან ამბობს: „არა მოვედ მე სჯად სოფლისა, არამედ რაჲთა ვაცხოვნო სოფელი“ (). ყველაფერი ლმობიერია, ყველაფერი სასჯელისგან თავისუფალია. წინასწარმეტყველი კი ასეთ რამეებს იმიტომ აღმოთქვამს, რომ თავისი გული განწმინდა. რადგან როგორც მუცელი, როცა უწმინდური სითხეებით არის სავსე, მათ შესაფერს ამოიტანს, ხოლო როცა ჯანმრთელია, შესაფერ აღმოთქმას წარმოშობს, ასევე წინასწარმეტყველის გულმაც, რადგან ცოდვებისგან თავისუფალი იყო, სულიწმინდის მადლი მიიღო და კეთილ სიტყვას აღმოთქვამს. აქედან კიდევ სხვა რამესაც ვსწავლობთ: წინასწარმეტყველები მისნებივით არ იყვნენ. იქ, ერთი მხრივ, დემონი, როცა სულში შეიჭრება, აზროვნებას აჩლუნგებს და გონებას აბნელებს, და ისინი ყველაფერს ისე წარმოთქვამენ, რომ მათ გონებას ნათქვამიდან არაფერი ესმის, არამედ თითქოს უსულო სალამური გამოსცემდეს ხმას. ეს თქვა მათთან მყოფმა ერთმა ფილოსოფოსმაც: „როგორც მისანნი და ღვთითშეპყრობილი მკითხავნი ბევრს ამბობენ, მაგრამ არაფერი იციან იმისგან, რასაც ამბობენ“. მაგრამ სულიწმინდა ასე არ მოქმედებს, არამედ გულს ნებას აძლევს, იცოდეს ნათქვამი. რადგან თუ გულმა არ იცოდა, როგორ ამბობდა: „სიტყუაჲ კეთილი“ ()? რადგან დემონი, როგორც მტერი და მოწინააღმდეგე, ადამიანურ ბუნებას ებრძვის; ხოლო სულიწმინდა, როგორც მზრუნველი და კეთილისმყოფელი, თავის მიმღებთ საკუთარი განზრახვის თანაზიარნი ხდის და ნათქვამს მათივე გონების მონაწილეობით უცხადებს.
„და უთხრნე მე საქმენი ჩემნი მეუფესა“ (). სხვა ამბობს: „ჩემი ნაწარმოებნი“. რომელ საქმეებს გულისხმობს? წინასწარმეტყველებას. რადგან როგორც მჭედლის საქმეა ცულის დამზადება, მშენებლისა — სახლის აშენება, და გემთმშენებლისა — გემის აწყობა, ასევე წინასწარმეტყველის საქმეა წინასწარმეტყველების მოქსოვა. ხოლო რომ ესეც საქმეა, მოისმინე, რას ამბობს ქრისტე მოციქულებზე: „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (). და პავლეც ამბობს: „უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ (). ხოლო ეს საქმე რომ არ ყოფილიყო, შრომა როგორ ექნებოდა? რადგან რა არის ამ საქმეზე უფრო პატივსაცემი? და რა არის უფრო სასარგებლო? იგი ყველა ხელობაზე მაღლა დგას.
მაშ, რა საქმეა ის, რომელსაც მეუფეს ეუბნება? ეს საგალობელი, ეს წინასწარმეტყველება. და არ უთქვამს, რომელ მეფეს ეუბნებოდა; ამით ცხადყო, რომ ყოველთა ღმერთს მიმართავდა. რადგან როცა სპარსელთა მეფეს ვახსენებთ, უბრალოდ „მეფეს“ კი არ ვუწოდებთ, არამედ „სპარსელთა მეფეს“ ვამბობთ; ასევე — სომეხთა მეფეზეც. ხოლო როცა ჩვენს მეფეს ვახსენებთ, დამატება აღარ გვჭირდება და საკმარისად მიგვაჩნია ვთქვათ „მეფე“; ასევე წინასწარმეტყველიც, რადგან ჭეშმარიტ მეუფეზე ლაპარაკობდა, კმარობს თქვას: „მეუფესა“ (). რადგან როგორც მაშინ, როცა ყოვლისმპყრობელს ვამბობთ, დამატება არ გვჭირდება, რადგან სხვა ყოვლისმპყრობელი არ არსებობს, ასევე, როცა მეუფეს ვამბობთ, სხვა დამატება არ გვჭირდება, რადგან სხვა ღმერთი-მეუფე არ არსებობს. სხვა მხრივაც: მთქმელიც ხომ მეფე იყო. აქედან ცხადია, რომ იგი ადამიანზე კი არ ამბობდა, არამედ ყოვლთა ღმერთზე; ამიტომ უბრალოდ „მეფეს“ კი არ თქვა, არამედ: „მეუფესა“ (), და არტიკლის დამატებით მის მეუფებას წარმოაჩენს.
2. ქრისტეს მშვენიერება და ბაგეთა მადლი
შემდეგ კი, კვლავ იმის საჩვენებლად, რომ ნათქვამი უბრალო ადამიანური აზრის, ფიქრისა და შეთხზვისაგან კი არ იყო, არამედ საღმრთო მადლისაგან, და რომ წინასწარმეტყველმა მხოლოდ ენა ასესხა, დაურთო: „ენაჲ ჩემი საწერელ მწიგნობრისა ჴელოვნისა“ (). კალამი კი იმას წერს, რასაც მისი დამჭერი ხელი უბრძანებს. სხვა კი ამბობს: „ჩემი ენა სწრაფი მწერლის საწერელს ჰგავს“. რას ნიშნავს აქ „სწრაფი“? იმას, რომ აქედანაც მადლი აჩვენოს. რადგან ის, ვინც თავისით მეტყველებს, ყოვნდება და ნელდება: ფიქრობს, აწყობს, დაბრკოლებულია უცოდინარობითაც, უსწავლელობითაც და დაყოვნებითაც, და მრავალი რამ აზიანებს სიტყვის სისწრაფეს; ხოლო როდესაც სულიწმინდა გონებას ამოძრავებს, არაფერი აბრკოლებს. როგორც წყლის ნიაღვარი ძლიერი ხმაურით მიედინება წინ, ასევე სულიწმინდის მადლიც დიდი სისწრაფით გამოდის და ყოველივეს შეუფერხებლად, ყოველივეს ადვილად წარმოთქვამს.
შემდეგ, ამასვე კვლავ უფრო ნათლად განმარტავს და აჩვენებს, რომ ნათქვამში არაფერი იყო ადამიანური, და დაურთო: „შუენიერ სიკეთითა უფროს ძეთა კაცთასა“ (); ზოგიერთნი ამბობენ, რომ ეს ენაზე ითქვა, თითქოს კალამი იყოს სილამაზით მშვენიერი; მე კი მგონია, რომ აქედან მოყოლებული იგი ქრისტეზე ამბობს. ამიტომ სხვა მთარგმნელიც ამბობს: „სილამაზით შეიმკე კაცთა ძეთა შორის“. რადგან დიდი მხურვალებისა და მისდამი სიყვარულის გამო სიტყვას მისკენ მიმართავს, როგორც იაკობიც ამბობდა: „მცენარისაგან, შჳლო ჩემო, აღმოჴედ. მიწოლით დაიძინო, ვითარცა ლომმან“ (). რადგან საღმრთო აღტაცებაში მყოფი ამიერიდან მას ესაუბრება და სიტყვას მისკენ მიმართავს. ამას კი შედარების ნიშნით არ ამბობს; რადგან არ უთქვამს: „უფრო მშვენიერი“, არამედ: „შუენიერ სიკეთითა უფროს ძეთა კაცთასა“ (). ამბობს: ეს სილამაზე სხვაა, ადამიანური სილამაზე კი — სხვა. და დააკვირდი, როგორ იწყებს პირველად საუბარს განგებულებაზე. ხოლო რომ ეს განგებულებაზეა ნათქვამი, მომდევნო სიტყვებიდან ცხადია. რადგან როცა თქვა: „შუენიერ სიკეთითა უფროს ძეთა კაცთასა“ (), დაურთო: „განეფინა მადლი ბაგეთა შენთა“ ().
ღმერთს კი ბაგეები არა აქვს; საუბარი განგებულებაზეა. სხვა მთარგმნელმა კი, როცა თქვა: „აღმოიფრქვა მადლი შენს ბაგეებზე“, ეს უფრო ცხადი გახადა. რას ნიშნავს „აღმოიფრქვა“, თუ არა იმას, რასაც ვინმე ასე იტყოდა: შიგნით არსებული მადლი ამოჩქეფდა, წყაროსავით გადმოდინდა? მაშ, როგორ ამბობს სხვა წინასწარმეტყველი: „და ვიხილეთ იგი და არა აქუნდა სახე მისი, არცა სიკეთე, არამედ სახე მისი უპატივო და მოკლებულ უფროს ყოველთა ძეთა კაცთასა“ ()? ეს სიმახინჯეზე კი არ ამბობს, ნუმც იყოფინ, არამედ იმაზე, რომ ადვილად შეურაცხსაყოფი იყო. რადგან რაკი ერთხელ კეთილინება, ადამიანი გამხდარიყო, ყოველივე მდაბალი გაიარა: არც დედა იწოდა დედოფლად, არც სახვევებში ყოფნის ჟამს ოქროს საწოლზე დაიდო, არამედ ბაგაში, არც ძვირფას სახლში აღიზარდა, არამედ დურგლის მდაბალ სამყოფელში. და როცა მოწაფეები აიყვანა, არც რიტორები, არც ფილოსოფოსები და არც მეფეები აიყვანა, არამედ მეთევზეები და მეზვერეები; და ასეთ უბრალო ცხოვრებას ეწეოდა: არც სახლი ჰქონდა, არც ძვირფასი სამოსით იყო შემოსილი, არც ასეთი ტრაპეზით სარგებლობდა, არამედ სხვათაგან იკვებებოდა, შეურაცხყოფილი, აბუჩად აგდებული, განდევნილი და დევნილი. ამით კი თავისი დიდი სიუხვით ადამიანურ ქედმაღლობას თელავდა. ამიტომ, რადგან არც რაიმე გარეგნული ბრწყინვალებითა და პომპით იყო შემოსილი, არც მხლებლები ჰყავდა და არც მცველნი, არამედ ზოგჯერ მარტო დადიოდა, როგორც ერთი მრავალთაგანი, ამის გამო ის წინასწარმეტყველი ამბობს: „და ვიხილეთ იგი და არა აქუნდა სახე მისი, არცა სიკეთე“ (); ეს წინასწარმეტყველი კი ამბობს: „შუენიერ სიკეთითა უფროს ძეთა კაცთასა“ (), და ამით მადლს, სიბრძნეს, სწავლებასა და სასწაულებს აჩვენებს.
შემდეგ, ამ მშვენიერებას რომ აღწერს, ამბობს: „განეფინა მადლი ბაგეთა შენთა“ (). ხედავ, რომ საუბარი განგებულებაზეა? და რა არის ეს მადლი? ის, რომლითაც ასწავლიდა; ის, რომლითაც სასწაულებს აღასრულებდა. აქ იგი იმ მადლს გულისხმობს, რომელიც ხორცზე მოვიდა: ამბობს, „ვიხილე სული ღმრთისაჲ ვითარცა ტრედი გარდამომავალი ზეცით, და დაადგრა მას ზედა... რომელსა ზედა იხილო სული გარდამომავალი და დადგრომილი მის ზედა, იგი არს, რომელმან ნათელ-გცეს სულითა წმიდითა“ (). რადგან მთელი მადლი იმ ტაძარში გადმოიღვარა.
რადგან ქრისტეს ხომ სულიწმინდა ზომით არ ეძლევა: „რამეთუ არა ზომით მოსცა ღმერთმან სული“ (); ჩვენ კი „სავსებისაგან მისისა ჩუენ ყოველთა მოვიღეთ“ (), ხოლო იმ ტაძარმა მთელი მადლი მიიღო. ამასვე აჩვენებდა ესაიაც, როცა ამბობდა: „და განისვენოს მის ზედა სულმან ღმრთისამან, სულმან სიბრძნისა და გულისხმის-ყოფისა, სულმან განზრახვისა ძლიერებისა, სულმან მეცნიერებისა და ღმრთისმსახურებისა“ (). „სულმან შიშისა ღმრთისამან აღავსოს იგი“ (). მაგრამ იქ მთელი მადლია, ადამიანებზე კი მხოლოდ მცირე რამ და წვეთი იმ მადლისაგან. ამიტომ არ თქვა: „სულს მივცემ“, არამედ: „მივჰფინო სულისაგან ჩემისა ყოველსა ზედა ჴორცსა“ ().
3. სულის მადლი და ქრისტეს სიტყვათა ძალა
და ეს მართლაც აღსრულდა. რადგან მთელმა ქვეყნიერებამ იმ სულისაგან მიიღო მადლი. რადგან ნიჭი პალესტინიდან დაიწყო, შემდეგ კი გავრცელდა ეგვიპტეში, ფინიკიაში, სირიელთა ქვეყანაში, კილიკიელთა მხარეში, ევფრატამდე, შუამდინარეთში, კაპადოკიელთა, გალატელთა, სკვითთა და თრაკიელთა მხარეებში, ელადაში, გალიაში, იტალიაში, მთელ ლიბიაში, ევროპაში, აზიაში და თვით ოკეანემდე. და მრავლის თქმა რაღა საჭიროა? რაოდენ მიწასაც მზე დაჰყურებს, იმდენს მისწვდა ეს მადლი; და ამ წვეთმა, სულის ამ წვეთმა, მთელი ქვეყნიერება ცოდნით აღავსო. მისი მეშვეობით სასწაულები ხდებოდა და ყველას ცოდვები იხსნებოდა. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მადლი, რომელიც ამდენ მხარეში ეძლევა, მაინც ძღვენის ერთგვარი ნაწილი და წინდია. რადგან ამბობს: „მომცა წინდი იგი სულისაჲ გულთა შინა ჩუენთა“ (); მოქმედების ნაწილს გულისხმობს, რამეთუ ნუგეშისმცემელი ნამდვილად არ იყოფა.
იხილე, როგორი და რაოდენია წყარო: „რომელსამე სულისა მისგან მიცემულ არს სიტყუაჲ სიბრძნისაჲ, ხოლო სხუასა სიტყუაჲ მეცნიერებისაჲ მითვე სულითა, და სხუასა სარწმუნოებაჲ მისვე სულისაგან, რომელსამე მადლი კურნებათაჲ მისგანვე სულისა, რომელსამე შეწევნანი ძალთანი, რომელსამე წინაწარმეტყუელებაჲ, რომელსამე განკითხვაჲ სულთაჲ, და სხუასა თესლად-თესლადი ენათაჲ“ (). და ამდენი ნიჭი ამდენ ერში ნათლისღების მადლმა მთელ მიწაზე განავრცო; და ყოველივე ამას სულის ეს წვეთი აღასრულებს. რომ ეს წვეთი იყო, მან იმით ცხადყო, რომ თქვა: „მივჰფინო სულისაგან ჩემისა“ (), და იმითაც, რომ წინდი უწოდა. რადგან ამით ცხადია, რომ მთელისაგან მცირე რამ მიეცა. ამიტომ იოანეც, სწორედ ამას რომ ცხადყოფდა, ამბობდა: „და სავსებისაგან მისისა ჩუენ ყოველთა მოვიღეთ“ (); ანუ, როგორც ვინმე იტყოდა, გადმომდინარისაგან, ჭარბისაგან, უხვად გადმოღვრილისაგან ყველამ მივიღეთ. ამრიგად, გაიაზრე სულიწმინდის მადლი: როგორ არის იგი ყოვლადსაკმარისი, ამოდენა ქვეყნიერებას ამდენი ხნის განმავლობაში ჰყოფნის; და მაინც არც ამით შემოისაზღვრება და არც ილევა, არამედ ყველას სიმდიდრითა და მადლით აღავსებს, თვითონ კი არსად იხარჯება. შემდეგ, რადგან „სულის“ სახელი მრავალმნიშვნელოვანია (ასე ხომ ანგელოზსაც, სამშვინველსაც, ქარსაც და კიდევ მრავალ სხვასაც უწოდებენ), დაურთო: „სულისაგან ჩემისა“ ().
ამრიგად, როგორც ადამიანის სული ადამიანთან ნათესაურია, ასევე ღმრთის სულიც ღმერთთან არის ნათესაური, მაგრამ საკუთარ გვამში რჩება. და ამის საჩვენებლად პავლე ამბობდა: „რამეთუ ვინ-მე უკუე იცის კაცმან კაცისაჲ, გარნა სულმანვე კაცისამან, რომელი არს მის თანა? ეგრეთცა ღმრთისაჲ არავინ იცის, გარნა სულმანვე ღმრთისამან“ (); იგი გვამებს არ აურევდა, ნუ იყოფინ, არამედ სულის კეთილშობილებას ცხადყოფდა. ამრიგად, რამდენადაც თვით სამშვინველს თავის თავთან თანხმობა აქვს, იმდენადვე აქვს სულიწმინდას მამასთან ნათესაობა. როგორც ძესაც სიტყვა ეწოდება, მაგრამ არა როგორც უგვამოს, არამედ იმისათვის, რომ მამასთან მისი ნათესაობა შევიცნოთ; ასევე ღმრთის სულსაც სული ეწოდება, მაგრამ არა როგორც უგვამოს. და როგორც, რაკი იგი მამის ნამდვილი ძეა, ამიტომ შვილებას გვანიჭებს, ასევე სულიწმინდაც, რადგან ბუნებით ღმრთის არსებისაა, ნიჭებს გვაძლევს. რადგან ადამიანსაც, რაკი ბუნებით ადამიანია, სწორედ ამიტომ შეუძლია ადამიანის ხატის დაწერა. „ამისთჳს გაკურთხა შენ ღმერთმან უკუნისამდე“ (). სხვა კი ამბობს: „ამის გამო“.
ხედავ, როგორ მიმართავს მას მთელი სიტყვის განმავლობაში გულმხურვალე განწყობით? ამიტომ სხვაგანაც უბრალოდ კი არ წინასწარმეტყველებს, არამედ ბრალდების სახით, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „რად აღიძრნეს წარმართნი და ერმან იზრახა ცუდი?“ (). ასევე აქაც ამბობს: „ამისთჳს გაკურთხა შენ ღმერთმან უკუნისამდე“ (). რადგან მის შობაზე არაფერი უთქვამს, არც აღზრდაზე, არც სხვა საკითხებზე, არამედ მის შესახებ საუბარს აქედან იწყებს. რატომ ასე? იმიტომ, რომ ყოველივეს თანმიმდევრობით თქმა მახარებელთა საქმეა; ამიტომ ეს მათ შემოუნახა, რადგან ეს მათი თხრობის საქმე იყო; ხოლო წინასწარმეტყველების საქმეა, ზოგი ნაწილი გამოარჩიოს და მათ შესახებ ისაუბროს. ამიტომაც წინასწარმეტყველები ყველგან ამას აკეთებენ: ისტორიაში მცირედს ჩაურთავენ, ოდნავ ჩრდილავენ და მიდიან. ამიტომ ეს წინასწარმეტყველიც ამბობს: „გაკურთხა შენ ღმერთმან უკუნისამდე“ (); ასე თქვა, რადგან მისი სიტყვები ესოდენი მადლით იყო სავსე.
მაშ, დააკვირდი მადლის ძალას: ერთხელ ზღვის პირას მიდიოდა, იაკობსა და იოანეს პოულობს და ეუბნება მათ: „მოვედით და შემომიდეგით მე, და გყვნე თქუენ მესათხევლე კაცთა“ (). მათ კი მამაც და ბადეებიც დატოვეს და მას გაჰყვნენ. შემდეგ, სხვა დროს, ყველა მოწაფეს ეუბნება: „ნუუკუე თქუენცა გნებავს წარსლვის?“ (). პეტრე ეუბნება მას: უფალო, „სიტყუანი ცხორებისა საუკუნოჲსანი გქონან შენ“ (), „და ჩუენ გურწმენა და გჳცნობიეს, რამეთუ შენ ხარ ქრისტე, ძე ღმრთისა ცხოველისაჲ“ (); და „ვისა მივიდეთ ჩუენ?“ (). მოწაფეებზე რაღას ვამბობ? თვით ფარისეველებმა, რომლებმაც მსახურები გაგზავნეს, მათგან მოისმინეს: „არასადა ვინ იტყოდა კაცი ესრეთ, ვითარ ესე კაცი“ (). და სხვებიც კვლავ ამბობდნენ: „არასადა ისრაჱლსა შორის ესრეთ გამოჩნდა“ (). და, ამბობს, „განუკჳრდებოდა ერსა მას მოძღურებაჲ იგი მისი, რამეთუ იყო სწავლაჲ იგი მისი მათა მიმართ, ვითარცა-იგი ვის ჴელმწიფებაჲ აქუნ, და არა ვითარ-იგი მწიგნობარნი მათნი და ფარისეველნი“ ().
4. განგებულების კურთხევა და წყევლის მოხსნა
ხოლო თუ შენც გსურს მადლის შეცნობა, მისი მცნებების სიმძიმე მოისმინე და ამ მადლის ძალას იხილავ. „თუ ვინმე ყოველივეს არ განუდგება და კიდევ თავის სულსაც არ მოიძულებს, იგი ჩემი ღირსი არ არის“ (; )[^s4-2], ამბობს იგი. და მაინც სიტყვამ შეძლო საქმედ ქცევა; ასეთი დიდი იყო მისი მადლი. თუმცა, სულზე უფრო ახლობელი რა არის? მაგრამ სულიც კი უგულებელყოფილია მისი ბრძანების გამო. შენ კი, როდესაც ისმენ: „გაკურთხა შენ ღმერთმან“ (), ნუ დაეცემი და ნურც რაიმე მდაბალს იფიქრებ. რადგან, როგორც წინათ ვთქვი, სიტყვა ხორცზეა, რომელსაც ბაგეები აქვს, მადლის მიმღებზე, კურთხევის მიმღებზე. ღმერთს ხომ არც კურთხევა სჭირდება და არც მადლი; რადგან ღვთაებრივი ბუნება საჭიროებას არ განიცდის. რადგან ამბობს: „რამეთუ ვითარცა-იგი მამაჲ აღადგინებს მკუდართა და აცხოვნებს, ეგრეცა ძე, რომელთაჲ ჰნებავს, აცხოვნებს“ (). და კვლავ: „რავდენსა-იგი მამაჲ იქმს, მას ძე ეგრეთვე მსგავსად იქმს“ (). და კვლავ: „ვითარცა მიცის მე მამამან, ვიცი მეცა მამაჲ“ ().
ხოლო სიტყვები „ეგრეცა“, „მსგავსად“ და „ვითარცა“ სრულ უგანსხვავობას აღნიშნავს. აქ კი სიტყვა განგებულებაზეა. და თვით მისგანვე კვლავ გვესმის: „ამისთჳს უყუარ მე მამასა, რამეთუ მე დავსდებ სულსა ჩემსა“ (), „ცხოვართათჳს“ (). მაშ, ნუთუ მამას მანამდე იგი არ უყვარდა? მაშ, როგორ ამბობდა: „ესე არს ძე ჩემი საყუარელი“ ()? არამედ საქმის სიდიადის საჩვენებლად ეს მიზეზი დაასახელა. ამრიგად, როგორც იქ მიზეზის დასახელებას თავისი საფუძველი აქვს, ასევე აქაც მიზეზი აშკარაა. ამიტომ წინასწარ თქვა: „შუენიერ სიკეთითა უფროს ძეთა კაცთასა“ (), და: „განეფინა მადლი ბაგეთა შენთა“ (), და: „ამისთჳს გაკურთხა შენ ღმერთმან უკუნისამდე“ (), რითაც სიტყვას განგებულებისკენ მიმართავს, რათა, როდესაც კვლავ აპირებს თქვას რაიმე, რაც მის ღირსებას თითქოს არ შეეფერება, შენ არ დაეცე, არამედ დაინახო, ვის შესახებ არის სიტყვა.
ასევე იაკობმაც, როდესაც განგებულებას ცხადყოფდა, მრავალი სიტყვის შემდეგ თქვა: „მხიარულ არიან თუალნი მისნი ღჳნითა და სპეტაკ კბილნი მისნი უფროჲს სძისა“ (). ხოლო ღვთაებას კბილები არა აქვს. და სხვა წინასწარმეტყველიც ამბობს: „დასცეს ქვეყანა სიტყჳთა პირისა მისისათა და სულითა ბაგეთა მიერ მოაკუდინოს უთნოჲ“ (), იგივე აზრს პავლეც გამოთქვამს, როდესაც ამბობს: „რომელი-იგი უფალმან აღჴოცოს სულითა პირისა მისისაჲთა და განაქარვოს იგი გამოჩინებითა მით მოსლვისა მისისაჲთა“ (). ამიტომ, რათა ამ სიტყვების მოსმენისას შენ მდაბალ აზრში არ ჩავარდე, იგი ღვთაების ძალას გიჩვენებს. რადგან არც ხორცს განყოფს ღვთაებისგან და არც ღვთაებას ხორცისგან; არსებებს კი არ აღრევს, ნუ იყოფინ, არამედ შეერთებას აჩვენებს. ამიტომ ამბობს: „ამისთჳს გაკურთხა შენ ღმერთმან უკუნისამდე“ ().
რა სახისაა ეს კურთხევა? ანგელოზები, მთავარანგელოზები, საყდარნი, უფლებანი, მთავრობანი და ხელმწიფებანი წარდგომილან და ქებას აღავლენენ; მთელი ქვეყანა, კიდიდან კიდემდე, ადიდებს, უგალობს და აქებს ხორცშესხმულ ღმერთს. რადგან პირველი ადამი აურაცხელი წყევლით აივსო, ეს კი, მის საპირისპიროდ, მრავალი კურთხევით აღივსო. პირველმა მოისმინა: „წყეულ ხარ შენს საქმეებში“ (; 4:11)[^s4-29]; და მის შემდეგაც კვლავ: „წყეულ იყავნ მოქმედი საქმესა უფლისასა უდებებით“ (); და: „წყეულ იყავნ ყოველი, რომელი არა დაადგრეს ყოველსა წერილსა წიგნისა ამის შჯულისასა ყოფად მისა“ (); და: „წყეულ იყავნ ყოველი, რომელი დამოეკიდოს ძელსა“ (). ხედავ, რამდენი წყევლაა? ამათგან გაგათავისუფლა ქრისტემ, თვითონ რომ იქცა წყევლად. რადგან როგორც თავი დაიმდაბლა, რათა შენ აღემაღლებინე, და მოკვდა, რათა შენ უკვდავად ექციე, ასევე წყევლად იქცა, რათა შენ კურთხევებით აევსე.
რა შეედრება ამ კურთხევას, როდესაც წყევლის გზით კურთხევას გიბოძებს? რადგან თვითონ მას კურთხევა არ დასჭირვებია, არამედ შენ გაძლევს მას. როგორც, როდესაც ვამბობ, რომ დამდაბლდა, ცვლილებას კი არ ვამბობ, არამედ განგებულების დამდაბლებას, ასევე, როდესაც ვამბობ, რომ იკურთხა, ამას კი არ ვამბობ, თითქოს კურთხევა დასჭირვებოდა, არამედ კვლავ განგებულების დამდაბლებას ვაჩვენებ. ამრიგად, იკურთხა ადამიანური ბუნება. რადგან „ქრისტე აღდგა მკუდრეთით, არღარა მოკუდეს“ () და არც წყევლას ექვემდებარება; უფრო სწორად, არც მანამდე ექვემდებარებოდა, არამედ წყევლა იტვირთა, რათა შენ მისგან გათავისუფლებულიყავი.
„შეიბ მახჳლი შენი წელთა შენთა, ძლიერო“ (). სხვა ამბობს: „შემოირტყი შენი მახვილი ბარძაყზე“ (). სხვა: „შემოიდე, როგორც შენი მახვილი, ბარძაყზე“ (). „შუენიერებითა შენითა და სიკეთითა შენითა“ (). სხვა ამბობს: „შენი ქება და შენი ღირსება“ (). სხვა: „შენი დიდებულებითა და ბრწყინვალებით“ (). რა არის სიტყვების ეს ცვლილება და გადასვლა?
რადგან მოძღვარზე საუბრობდა (ეს არის: „განეფინა მადლი ბაგეთა შენთა“ ()), უეცრად ჩვენს წინაშე შეიარაღებულ მეფეს გამოსახავს, თანაც არა წინასწარმეტყველების წესით, არამედ ვედრების წესით. რადგან არ თქვა: „შემოირტყამს თავის მახვილს“, არამედ სთხოვს და ამბობს: „შეიბ მახჳლი შენი“ (). შემდეგ ამ შეიარაღებას მშვენიერებასაც შეურევს: ხან მეომარს აჩვენებს, ხან კი შემკობილს; რადგან ამბობს: „შუენიერებითა შენითა და სიკეთითა შენითა“ (). შემდეგ მშვილდოსანსაც: რადგან ამბობს: „ისარნი შენნი ლესულ არიან, ძლიერო“ (). და კვლავ გამარჯვებულსა და ძლევის ნიშნის აღმმართებელს: რადგან ამბობს: „ერნი შენ ქუეშე დაეცნენ, გულითა მტერნი მეუფისანი“ (). და ამავე მეომარს, მეფეს, მშვილდოსანსა და გამარჯვებულს კვლავ ნელსაცხებლებით ცხებულად შემოიყვანს; რადგან ამბობს: „მური და შტახსი და კასია სამოსელთაგან შენთა“ ().
5. სახეობრივი იარაღი და ქრისტეს ძლევა
მაშ, რა საერთო აქვს იარაღსა და ნელსაცხებლებს, ცხებასა და მახვილს, სწავლებასა და ომს, მშვილდებსა და შემკულობას? ერთნი მშვიდობის სიმბოლოებია, მეორენი კი ბრძოლისა და სამხედრო წყობისა. მაშ, ვინ არის ერთდროულად მშვიდობიანი და მეომარი? ის, ვისგანაც მირონი წვეთავს და იარაღით არის შემოზღუდული? ის, ვინც სპილოსძვლის სასახლეებიდან გამოდის, მტერთაგან მრავალ ათასს განგმირავს და ამდენ ხოცვა-ჟლეტას აღასრულებს? როგორ გადავჭრით ამ სიძნელეს? თუ ზუსტად შევიცნობთ, რომ ეს ყოველივე მის მამაზეც ითქმის. რადგან სხვაგან წინასწარმეტყველი მასაც შეიარაღებულად წარმოგვიდგენს, როდესაც ამბობს: „არა თუ მოიქცეთ, მახჳლი მისი ლესულ არს, მშჳლდსა მისსა გარდაუცუამს და განუმზადებიეს იგი; და მის თანა განუმზადებიან ჭურნი სიკუდილისანი“ (). და კვლავ სხვაგან: „და შეიმოსა სიმართლე; ვითარცა ჭაჯუ-ჭური“ (). იხილე იგივე თვითხელმწიფებაც. როგორც იქ ამბობს: „მახჳლი მისი ლესულ არს“ (), არა სხვისი ბრძანებით, არამედ თვითონ თავისთავად; ასევე აქაც: „ისარნი შენნი ლესულ არიან, ძლიერო; ერნი შენ ქუეშე დაეცნენ, გულითა მტერნი მეუფისანი“ ().
შემდეგ, იმის საჩვენებლად, რომ ყოველივეს თავისთავად აღასრულებს, ამბობს: „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (). ამბობს: მოქმედებას სხვაგანიდან კი არ იღებ, არამედ თავად კმარიხარ საკუთარ თავს. მოისმინე თვით მშვიდობის ღმერთის სიტყვაც მოწაფეების მიმართ: „არა მოვედ მიფენად მშჳდობისა, არამედ მახჳლისა“ (). და კვლავ: „ცეცხლისა მოვედ მიფენად ქუეყანასა ზედა და რაჲ მნებავს, რაჲთა აწვე აღეგზნეს!“ (). ეს კი, მის შესახებ საუბრისას, ამბობს, როგორ მოვა იგი: „გარდამოჴდეს ვითარცა წჳმაჲ საწმისსა ზედა და ვითარცა ცუარი რა ცურინ ქუეყანასა ზედა“ (). ამას იმიტომ ვამბობ, რომ გამოფხიზლებულნი იყოთ და, სიტყვებით გამოხატულ აზრს სიზუსტით ჩაწვდეთ, რათა თვითონვე გადაჭრათ ეს სიძნელე. რადგან ეს სახელები მისი მოქმედებების აღმნიშვნელია. ამრიგად, აქაც, როდესაც მოისმენ: „შეიბ მახჳლი შენი წელთა შენთა, ძლიერო“ (), მიიჩნიე, რომ ეს მისი მოქმედების სახელია; ასევე — მშვილდები და ისრებიც.
როგორც წერილი ამბობს, რომ ღმერთი მრისხანებს, არა იმიტომ, თითქოს მას ვნება მიაწეროს, არამედ ამ სიტყვით მის დამსჯელ მოქმედებას წარმოგვიდგენს და უფრო უხეშად მოაზროვნეებს სწვდება; ასევე, როცა იარაღს ახსენებს, ამასვე აცხადებს. რადგან ჩვენ დასჯას უშუალოდ კი არ ვახორციელებთ, არამედ სხვა საშუალებების მეშვეობით, ამიტომ, როდესაც მისი დამსჯელი ძალის ჩვენება სურდა, ეს ჩვენთვის ნაცნობი სახელებით გამოაცხადა: არა იმისათვის, რომ ღმერთთან იარაღი წარმოვიდგინოთ, არამედ რათა მისი სასჯელი უფრო ცხადად გავიგოთ. მაგრამ, იტყვის ვინმე, მრავალნი აქედან დაბრკოლდნენ. მაგრამ ამაოდ, ფუჭად და საკუთარი უგუნურების გამო; უპირველესად, როცა ღმერთს ისმენდნენ, უნდა გაეგოთ, რომ ეს სახეობრივად ითქვა; გარდა ამისა, წერილს არ უგულებელუყვია, რომ სხვა სიტყვებითაც ესწავლებინა მათთვის ღმერთის უვნებობა. მაშ, მოისმინე, სხვაგან როგორ აჩვენებს მისი დასჯის სიადვილეს, როცა ამბობს: „აღდეგინ ღმერთი, და განიბნინედ ყოველნი მტერნი მისნი“ (). ნუთუ იარაღი სჭირდება? ნუთუ მახვილი სჭირდება? ამბობს: საკმარისია მხოლოდ ის, რომ ღმერთი აღდგეს.
მაგრამ ესეც კვლავ უხეში გამოთქმაა; ამიტომ მრავალ ადგილას ამბობს: „რომელი მოხედავს ქუეყანასა ზედა და ჰყოფს მას შეძრწუნებულ“ (). და კვლავ: „პირისაგან უფლისა შეიძრა ქუეყანა“ (). მაგრამ ესეც უხეში გამოთქმაა. მოისმინე უფრო ამაღლებული სიტყვა: „ყოველივე, რაც ინება, მოიმოქმედა“ ()1, რადგან მისთვის საკმარისია მხოლოდ ნება. დააკვირდი, როგორ აჩვენებს ამ უფრო უხეშ გამოთქმებშიც, რომ ღმერთს არაფერი სჭირდება. რადგან ჯერ იარაღი არ უხსენებია, ვიდრე მას ძლიერს არ უწოდა; და კვლავ, იარაღის ჩამოთვლის შემდეგ, მთელი გამარჯვება მის მარჯვენას მიაწერა, ესე იგი, მის ბუნებასა და მის ძალას. ამასვე სხვა წინასწარმეტყველიც აცხადებდა: „რომლისა მთავრობაჲ იქმნა მჴარსა ზედა მისსა“ (); არა იმისათვის, რომ მხარი წარმოიდგინო (ნუ იყოფინ), არამედ რათა იცოდე, რომ ღმერთს სხვისი შემწეობა არ სჭირდება.
„შეიბ მახჳლი შენი წელთა შენთა, ძლიერო, შუენიერებითა შენითა და სიკეთითა შენითა“ (). მაშ, რას ამბობს აქ? ამ უფრო უხეში სახელების მეშვეობით მის მოქმედებას აჩვენებს, რომლითაც ქვეყნიერება გამოასწორა, რომლითაც ომი დაშალა და ძლევის ნიშანი აღმართა. რადგან ეს იყო მძიმე ომი, ყველა ომზე უმწარესი: არა ბარბაროსები იბრძოდნენ, არამედ დემონები მზაკვრობდნენ და მთელ ქვეყნიერებას ხრწნიდნენ. ამიტომაც ამბობდა ესაიაც: „და ძლიერთა განანაწილოს იავარი“ (), და კვლავ: „სული უფლისაჲ ჩემ ზედა, რომლისა ძლით მცხო მე, მახარებელად გლახაკთა მომავლინა მე“ და „ქადაგებად ტყუეთა განტევებასა“ (). ამიტომაც პავლე, ეპისტოლეთა დასაწყისში, ყველგან წინდაწინ წერდა და ამბობდა: „მადლი თქუენდა და მშჳდობაჲ ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა“ (). და კვლავ: „რამეთუ იგი თავადი არს მშჳდობაჲ ჩუენი, რომელმან შექმნა ორივე ერთად“ ().
ხოლო რათა, როცა მოისმენ: „შეიბ მახჳლი შენი“ (), გრძნობად მახვილად ნუ მიიჩნევ, მომდევნო სიტყვებს მოუსმინე. რადგან, როცა თქვა: „შეიბ მახჳლი შენი“ (), დაუმატა: „შუენიერებითა შენითა და სიკეთითა შენითა“ (); ეს არის მახვილი: მისი მშვენიერება, მისი სილამაზე, დიდება, ღირსება და სიდიადე. და მისი დიდებულებაც. რადგან იმ არსებას არაფრის საჭიროება არა აქვს წინამდებარე საქმეთა აღსასრულებლად; იგი ხომ არაფერს საჭიროებს. ამიტომ წინასწარმეტყველი ევედრება მას და ქვეყნიერებისათვის ომში გამოჰყავს. შემდეგ მაღლიდან კვლავ უფრო უხეშ გამოთქმებამდე ჩამოჰყავს სიტყვა. რადგან, მახვილისა და ბარძაყის ხსენების შემდეგ, მშვენიერებამდე ავიდა; და კვლავ იქიდან უფრო სხეულებრივ გამოთქმებზე ჩამოდის და ამბობს: „და გარდააცუ და წარემართე და სუფევდი“ (). როდესაც თქვა: „გარდააცუ“, ამით მშვილდიც გვაჩვენა და ისარიც. შემდეგ, კვლავ იმის საჩვენებლად, რომ მას იარაღი არ სჭირდება, დაურთო: „და წარემართე და სუფევდი“ (). სხვა განმმარტებელი კი ამბობს: „წარემართე“. ხოლო აქ გულისხმობს იმ მეფობას, რომელიც უკანასკნელ ჟამებში მოსვლისას აღასრულა — მეფობას, შეთვისებისა და შეცნობის ნიშნით.
6. სიმშვიდე სიმართლე და სულიერი ძლევა
ეს სიტყვები უმეტესად წინასწარმეტყველის სურვილს ეკუთვნის: იგი უკვე ხედავს აღსრულებულ საქმეებს და მთელ ქვეყნიერებას, რომელსაც ჭეშმარიტებისაკენ მიუძღვებიან. ამიტომაც გამოთქმის ფორმას შეგონებისა და გამხნევების წესით იყენებს. რადგან მცირეთათვისაც ჩვეულებაა, როცა დიდთა მიმართ გულით აღეგზნებიან, ასეთი სიტყვებით ისარგებლონ. „ჭეშმარიტებისათჳს და სიმშჳდისა და სიმართლისა“ (). იგი ჭეშმარიტებას ზმნიზედურ გამოთქმად იყენებს. ხედავ, როგორ განმარტავს წერილი თავის თავს და აჩვენებს, რომ ძლევა გონითია და სულიერი? რადგან ის, ვინც იარაღს, მახვილსა და მშვილდებს ახსენებდა, აქ სიმშვიდეს როგორღა ახსენებს? რადგან რა კავშირია სიმშვიდესა და ომს, ლმობიერებასა და ბრძოლას შორის? დიდი კავშირია, თუ ვინმე ზედმიწევნით გამოიკვლევს. რადგან დავითიცა და მოსეც მშვიდნი იყვნენ.
ამიტომაც დავითის შესახებ წერილი ამბობს: „მოიჴსენე, უფალო, დავით და ყოველი სიმშჳდე მისი“ (); ხოლო მოსეს შესახებ: „და კაცი მოსე მშჳდ იყო ფრიად უფროს ყოველთა კაცთა, რომელნი არიან ქუეყანასა ზედა“ (); მაგრამ მაინც ჩანს, რომ ეს ყოველთა უმშვიდესნი ყველაზე მეტად სხვათა დასაცავად დგებოდნენ. მაგრამ, თუ გნებავთ, ჯერ მათი სიმშვიდე ვთქვათ: ნეტარმა დავითმა მრავალგზის ჩაიგდო ხელში საული და, როცა მისი მოკვლის შესაძლებლობა ჰქონდა, ხელი არ აღმართა; არამედ მაშინაც, როცა სხვებიც მოუწოდებდნენ, შეიწყალა იგი და რისხვა დააცხრო. და როდესაც სემეი ასეთ შეურაცხყოფას აყენებდა და მაშინ მის უბედურებასაც ზედ ამატებდა, ხოლო სარდლები ითხოვდნენ გადასვლას და იმ შეურაცხმყოფლის მოკვეთას, რომელიც ასეთ უმსგავსო სიტყვებს ამბობდა, როგორი სიბრძნით სავსე სიტყვები წარმოთქვა დავითმა! ხოლო იმ მამის მცემელ და თავაშვებულ ჭაბუკს როგორ აბარებს თავის სარდლებს და ამბობს: „ეკრძალენით და ერიდენით ყრმასა მას ჩემსა აბესალომს!“ ()? და როცა დასაწყისში თავის ძმებს ელაპარაკებოდა, რომლებიც მომავალი გამარჯვების გამო შურით იწვოდნენ და ავი თვალით უყურებდნენ, გაიაზრე, როგორი სიმშვიდით ესაუბრება მათ და ამბობს: „ანუ სიტყუანი არიანა სამე?“ (). მოსე კი? მათთვის, ვინც მას ქვებს ესროდა, მათთვის, ვინც, რამდენადაც მათზე იყო დამოკიდებული, სასიკვდილოდ იმეტებდა, მოისმინე, რას ამბობს: „და აწ მი-თუ-უტევებ ცოდვათა მათთა, მიუტევენ. უკუეთუ არა, აღმჴოცე მეცა წიგნსა მისგან, რომელსა დამწერე“ (). და კვლავ, როცა სხვები მას შურისაკენ აღძრავდნენ და აღშფოთებისაკენ აქეზებდნენ, მან ის ბრძნული სიტყვები წარმოთქვა: „და ვინ მომცეს ყოველი ესე ერი წინასწარმეტუელად“ ()? ხოლო იმ დისათვის, რომელმაც კვლავ შეურაცხყო იგი, რაოდენ დიდ ვედრებას აღავლენს! და მრავალ სხვა ადგილშიც შეიძლებოდა ვინმეს ენახა მისი სიმშვიდე: როცა აღთქმულ მიწას მოკლებული და პალესტინაში შესვლისაგან შეკავებული იყო, ყოველგვარი ლმობიერებით ესაუბრა იუდეველებს. მაგრამ მაინც ამ მშვიდმა მოსემ ღირსად მიიჩნია, რომ დათანი, აბირონი და კორე, როცა მღვდლობას აუჯანყდნენ, მიწას ჩაენთქა, ხოლო სხვები, როცა უცხო ცეცხლი შესწირეს, დამწვარიყვნენ. და დავითმაც, მშვიდმა, გოლიათი დასცა, ბანაკი უკუაქცია და ძლევა მოიპოვა. რადგან სწორედ ეს არის უმეტესად მშვიდის საქმე: რაც მის წინააღმდეგაა, მიუტევოს, ხოლო უსამართლოდ შევიწროებულნი დაიცვას, როგორც ქრისტემაც გააკეთა.
რადგან ჯვარზე ასულმა თქვა: „მამაო, მიუტევე ამათ, რამეთუ არა იციან, რასა იქმან“ (). და კვლავ, იერუსალიმს რომ დასტიროდა, ამბობდა: „რაოდენ-გზის ვინებე შეკრებაჲ შვილთა შენთაჲ“ (), და: „და არა ინებეთ! აჰა ესერა დაეტეოს თქუენგან სახლი თქუენი ოჴრად“ (). და როდესაც სილას სცემდნენ, საპასუხოდ სილა არ დაარტყა, არამედ პასუხს აძლევდა მას, ვინც სცემდა; დემონეულად წოდებული დემონებს განდევნიდა; მაცდურად და ღვთის მოწინააღმდეგედ წოდებული კი მათ სასუფევლისაკენ ხელით მიუძღოდა. და მოწაფეებს უბრძანებდა, ყველგან გვემულიყვნენ, დევნილიყვნენ, განდევნილიყვნენ და უმდაბლესი ადგილი მიეღოთ; რადგან ამბობს: „ვისაც თქვენ შორის პირველობა სურს, იყოს თქვენი მსახური“ (; )[^s6-27]. და თავისივე მაგალითიც მოიყვანა, როცა თქვა: „ვითარცა ძე კაცისაჲ არა მოვიდა, რაჲთამცა იმსახურა, არამედ მსახურებად და მიცემად სული თჳსი საჴსრად მრავალთათჳს“ (). ხოლო თუ დემონებს განდევნის, ეშმაკს ებრძვის და ცდომილებას ანადგურებს, ესეც უმეტესად სიმშვიდის საქმეა: მთელი ბოროტება დაშალოს, ხოლო შეპყრობილნი გაათავისუფლოს, მტრულად მზრახველი დემონები შეაჩეროს, ხოლო მათგან შევიწროებულნი განსაცდელთაგან იხსნას.
ხოლო რას ნიშნავს: „ჭეშმარიტებისათჳს და სიმშჳდისა და სიმართლისა“ ()? ომი თქვა, საბრძოლო წყობა თქვა, მებრძოლი აჩვენა; ახლა უკვე მისი მეფობის აღსრულებულ საქმეებსაც ამბობს, ძლევის ნიშნის სახესაც ამბობს და ძლევის ბუნებასაც ამბობს. რადგან ყველა სხვა ადამიანი, როცა მეფობს, ან ქალაქებისათვის იბრძვის, ან სიმდიდრისათვის, ან მტრობისათვის, ან დიდებისმოყვარეობისათვის; ის კი არცერთი მათგანის გამო არ იბრძვის, არამედ ჭეშმარიტებისათვის, რათა იგი მიწაზე დარგოს; და სიმშვიდისათვის, რათა მხეცებზე უმძვინვარესნი მშვიდებად აქციოს; და სიმართლისათვის, რათა ურჯულოების მიერ ტირანულად შეპყრობილნი მართლებად გახადოს: პირველად მადლით, ხოლო მეორედ — აღსრულებული საქმეებითაც. „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და საშინელ საქმეთა მიმართ განგანათლებს შენი მარჯვენა“. სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და საშინელ საქმეებს გიჩვენებს შენი მარჯვენა“.
7. მარჯვენის საკვირველება და ქრისტეს საყდარი
ხედავ, როგორ კვლავ ნაწილობრივ გაგვიხსნა იმ პირის ღირსება, ვინც ასეთ საქმეებს აღასრულებს? რადგან როგორც ზემოთ, იარაღისა და მახვილის ხსენების შემდეგ, მშვენიერებამდე ამაღლდა და მსმენელი უსხეულო აზრებამდე მიიყვანა, ასევე ახლა კვლავ უფრო გრძნობად სახეებთან ჩამოდის — მშვილდებსა და ისრებს ახსენებს — და ნელ-ნელა ისევ ამაღლებს მსმენელს: ომის მიზეზებად ასახელებს ჭეშმარიტებას, სიმშვიდესა და სიმართლეს, შემდეგ კი კვლავ გამარჯვების წესსაც. როგორია ეს წესი? ამბობს: „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (). ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: თვით ბუნება თავისთვის საკმარისია, თვით ძალა თავისთვის საკმარისია, რათა გასაკეთებელი საქმეებიც დაინახოს და ისინი ბოლომდე აღასრულოს. სხვამაც კარგად თქვა: „საშინელია შენი მარჯვენა“, რადგან მეტად საშინელია აღსრულებული საქმეები და ძრწოლით არის სავსე. სიკვდილი დაირღვა, ქვესკნელი გაიპო, სამოთხე გაიხსნა, ზეცა გადაიშალა, დემონებს პირი დაეხშოთ, ქვემოთ მყოფი ზემოთ მყოფს შეერთო, ღმერთი კაცი გახდა, კაცი სამეფო საყდარზე ზის; გაიხსნა აღდგომის სასოებები, უკვდავი მოლოდინები, გამოუთქმელ სიკეთეთა ზიარება და სხვა ყოველივე, რაც თავისი მოსვლით აღასრულა. სწორედ ამიტომ თქვა: „შენი მარჯვენა ამ საშინელ საქმეებთან მიგიძღვება“, რითაც აჩვენებს, რომ ბუნებაც და ძალაც თავისთვის საკმარისია, რათა წინამდებარე საქმეები მოიძიოს კიდეც და ბოლომდე აღასრულოს კიდეც.
სამოცდაათნი კი ამბობენ: „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (), ანუ არა მხოლოდ აღსრულებული საქმეები უნდა გვაკვირვებდეს, არამედ ისიც, რომ ისინი უჩვეულო გზით აღსრულდა. რადგან სიკვდილით სიკვდილი დაირღვა, წყევლით წყევლა გაუქმდა და კურთხევა მოგვეცა; ჭამით ვიყავით წინათ განდევნილნი და ჭამითვე კვლავ შევედით. ქალწულმა გამოგვაძევა სამოთხიდან, ქალწულის მეშვეობით კი საუკუნო ცხოვრება ვიპოვეთ. რითაც მსჯავრი დაგვედო, იმავეთი გვირგვინოსანნი გავხდით. ამ ყველაფერს გულისხმობდა წინასწარმეტყველი, როდესაც ამბობდა: „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (). განა იარაღის საჭიროებაა? განა მახვილისა, განა მშვილდებისა და ისრებისა? ხედავ, როგორ არის თვით ბუნება, თვით ძალა თავისთვის საკმარისი? მაგრამ კვლავ იხილე იგი: თითქოს ჩინებული მოცეკვავე იყოს, კვლავ მაღალთაგან უფრო გრძნობად სახეებამდე ჩამოდის. „ისარნი შენნი ლესულ არიან, ძლიერო“ (). „ერნი შენ ქუეშე დაეცნენ, გულითა მტერნი მეუფისანი“ (). სხვა ამბობს: „მეფის მტრები გულებისკენ“.
კვლავ იხილე: როდესაც ისრები ახსენა, როგორ დაურთო „ძლიერის“ სიტყვა, რათა იცოდე, რომ ისრებს კი არ საჭიროებს, არამედ თვითონ თავის თავს კმარა. თანმიმდევრობა კი ასეთია: „ისარნი შენნი ლესულ არიან, ძლიერო“ და შემდეგ „გულითა მტერნი მეუფისანი“ (). ხოლო სიტყვები „ერნი შენ ქუეშე დაეცნენ“ () შუაშია ჩართული. აქ, მაშასადამე, ვფიქრობ, განმარტება ორგვარია: ან იუდეველთა დატყვევებას, ქალაქის დამონებასა და სრულ განადგურებას გულისხმობს, ან, ამაღლებული აზრით, სიტყვის ძალას უწოდებს ისრებს. რადგან სიტყვამ ისრებზე უფრო სწრაფად შემოუარა მთელ ქვეყნიერებას და მეფის უწინდელი მტრების გულებს შეეხო, არა იმისთვის, რომ მოეკლა, არამედ იმისთვის, რომ თავისკენ მიეზიდა; სწორედ ეს მოხდა პავლესთანაც. რადგან არავინ შეცდებოდა, თუ იმ სიტყვას ისარს უწოდებდა: ზეციდან ნატყორცნი იგი უწინდელი მტრის გულს შეეხო და მტერი მეგობრად აქცია. „ერნი შენ ქუეშე დაეცნენ“ (). ხედავ ომის მიღწევას? უწინ ამბოხებულთა მოყვანას? სწავლებას? კათეხიზებას? რადგან ეს მის წინაშე დაცემა და მისდამი დამორჩილება ყველასთვის სიმაღლის საფუძველი და ფესვია. რადგან ისინი უგუნურებისაგან, ამაო ზვაობისაგან და დემონთა ცდომილებისაგან გაათავისუფლა და თავის თავს დაუმორჩილა.
ასევე სხვა წინასწარმეტყველიც მას სისხლით შეღებილად აჩვენებს, როდესაც ასე ამბობს: „ვინ არს ესე მომავალი ედომით გამო, სიმეწამულე სამოსელთა მისთა ბოსორით გამო?“ (). იქ არსად არის იარაღი, არც მშვილდები და ისრები, არამედ სამოსლები. გამოთქმა კი უფრო გრძნობადია, თუმცა ამაზე უფრო დახვეწილიც; მაინც, ამ გრძნობადობაშიც, იქაც წინასწარმეტყველი სიტყვას ნელ-ნელა უსხეულო აზრებამდე აღამაღლებს. რადგან როდესაც წინასწარმეტყველი კითხულობს, საიდან არის სამოსლები წითელი, ამბობს: „საწნეხელი დავთრგუნე მარტომან“ (), რითაც გამარჯვების სიმარტივეს აჩვენებს და იმას, რომ არავინ ჰყავდა შემწედ, არამედ თვითონ თავის თავს ეყო. რადგან როგორც აქ ამბობს: „და გიძღოდის შენ საკჳრველად მარჯუენე შენი“ (), ასევე იქაც: „საწნეხელი დავთრგუნე მარტომან“ (). რადგან როგორც საწნახელში მდგომისთვის ადვილია მტევნების დაჭყლეტა, ასევე ადვილია ღმერთისთვის იმის აღსრულება, რაც ინება; უფრო სწორად, ასე თქმაც კი საკმარისი არ არის — ღმერთისთვის ეს ბევრად უფრო ადვილია.
„საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე“ (). „კუერთხი განგებისა და კუერთხი სუფევისა შენისა“ (). „შეიყუარე სიმართლე და მოიძულე უსჯულოებაჲ“ (). „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან, საცხებელი სიხარულისა უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (). სხვა ასე ამბობს: „საყდარი შენი, ღმერთო, საუკუნოა და კვლავაც“. ებრაული კი ამბობს: „ღმერთი, შენი ღმერთი“, ანუ „ელოეიმ, ელოახ“. რას იტყვის აქ იუდეველი? ვის შესახებ არის ნათქვამი ეს სიტყვები? და რას იტყვის ერეტიკოსი? თუ იტყვის, რომ სიტყვები „საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე“ () მამაზე ითქმის, როგორ მოერგება მას შემდეგი: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან“ ()? რადგან მამა არ არის ქრისტე და არც თვითონ არის ცხებული. აქედან ცხადია, რომ სიტყვა მხოლოდშობილს ეხება, ვის შესახებაც წინაც ითქვა; ამასვე ამბობდა ესაიაც: „და სუფევისა მისისაჲ არა იყოს დასასრულ“ ().
8. განგებულებიდან ღვთაებამდე აღმავალი სწავლება
მაგრამ, იქნებ ვინმემ ის იკითხოს: რატომ საუბრობს იგი ახლა ღვთაების შესახებ, როდესაც მანამდე სიტყვა განგებულებაზე წარმართა? იმიტომ, რომ მათეც ასე იქცევა. რადგან იგი ხორციდან იწყებს და შესავალს ასე დებს: „წიგნი შობისა იესუ ქრისტესი“ (). ასევე ლუკაც და მარკოზიც; მხოლოდ იოანე კი სხვაგვარად. რადგან მან ჯერ ღვთაების შესახებ თქვა: „პირველითგან იყო სიტყუაჲ, და სიტყუაჲ იგი იყო ღმრთისა თანა, და ღმერთი იყო სიტყუაჲ იგი“ (), და ღვთაებაზე ბევრი საუბრის შემდეგ მაშინ თქვა: „და სიტყუაჲ იგი ჴორციელ იქმნა და დაემკჳდრა ჩუენ შორის“ (). თუმცა იგი სახარების დაწერისას სხვების საპირისპირო რიგითაც მოიქცა, ამგვარადაც დიდი თანხმობა აჩვენა მათთან. ვინმე იტყვის: როგორ შეიძლება, საპირისპიროში თანხმობა იყოს? ნუთუ არ იცი, რომ ჭამა არჭამას ეწინააღმდეგება, სმა — არასმას, მიცემა კი — არმიცემას?
ხშირად ექიმიც ბევრ ასეთ რამეს აკეთებს, არა იმიტომ, რომ საკუთარ თავს ებრძვის, არამედ იმიტომ, რომ მეტად თანხმიერად მოქმედებს; რადგან ერთ მიზანს უმზერს: სნეულის ჯანმრთელობას. სწორედ ეს მოხდა მახარებლების შემთხვევაშიც. რადგან ზაფხულიც ზამთრის საპირისპიროა, მაგრამ ერთ მიზანს უმზერს: ნაყოფთა სიმწიფესა და სიუხვეს. და მთელი სამყაროც საპირისპიროთაგან არის შედგენილი, მაგრამ ჩვენს ცხოვრებაში დიდ თანხმობას ავლენს. და ქრისტეც იოანესთან შედარებით საპირისპიროდ მოვიდა. რადგან ერთი ჭამდა, მეორე კი არ ჭამდა. რადგან, ამბობს, „რამეთუ მოვიდა იოვანე, არცა ჭამდა, არცა სუმიდა, და იტყჳან, ვითარმედ: ეშმაკეულ არს“ (). „მოვიდა ძე კაცისაჲ, ჭამს და სუამს, და იტყჳან: აჰა კაცი მჭამელი და ღჳნის-მსუმელი“ (). თუმცა მომხდარი საპირისპირო იყო, მაინც ერთ მიზანს უმზერდა: სულიერ ბადეში მოსაქცეველთა ცხონებას. ასევეა ეს თანმიმდევრობაც ღვთაებისა და განგებულების შესახებ: თუმცა იოანესთან იგი სხვების საპირისპიროდ მოხდა, მაინც მათთან მეტად თანხმიერია.
როგორ? მე გეტყვი. იმიტომ, რომ დასაწყისში, როცა სიტყვა ჯერ კიდევ არ იყო დათესილი, შესაფერისი იყო, საუბარი განგებულებაზე შეეჩერებინათ და სწავლება ხორცის შესახებ ეწარმოებინათ; შესავალი უფრო უხეში და გრძნობადი საგნებიდან უნდა დაეწყოთ. ხოლო როცა ცოდნის საფუძველი განმტკიცდა და ქადაგება მიიღეს, უკვე დროული იყო ზემოდან დაწყება. ამიტომ წინასწარმეტყველებიც, როცა კი მის შესახებ საუბრობენ, სიტყვას განგებულებიდან იწყებენ და შესავალსაც მისგან აგებენ. იხილე, მაშ, მიქეა როგორ იწყებს ქვემოდან: „და შენ, ბეთლემ, ქუეყანაჲ ეგე იუდაჲსი, არასადა უმრწემეს ხარ მთავართა შორის იუდაჲსთა, რამეთუ შენგან გამოვიდეს წინამძღუარი, რომელმან დამწყსოს ერი ჩემი ისრაჱლი“ (). თუმცა ბეთლემიდან იყო არა ღვთაება, არამედ ხორცი. მაგრამ მხოლოდ ამაზე არ შეჩერებულა, არამედ ღვთაებამდეც ავიდა და თქვა: „და გამოსავალნი მისნი დასაბამით დღეთაგან საუკუნოჲსათა“ ().
და ესაიაც კვლავ ამბობს: „აჰა ქალწული მოუდგეს და შვეს ძე, და უწოდიან სახელი მისი ემმანუელ, რომელ არს თარგმანებით: ჩუენ თანა ღმერთი“ (). ხედავ, ესეც როგორ ავიდა ხორციდან ღვთაებამდე? და კვლავ, სხვაგანაც დააკვირდი, როგორ ხდება იგივე; რადგან ამბობს: „რამეთუ ყრმა იშვა ჩვენდა ძე, და მოგუეცა ჩუენ“ (), და: „და ჰრქჳან სახელი მისი - დიდისა განზრახვისა ანგელოზი, საკვირველი თანგანმზრახი, ღმერთი ძლიერი, ჴელმწიფე, მთავარი მშვიდობისა, მამა მერმეთა საუკუნოსა“ (). ხედავ, როგორ ადის იგი კვლავ ყრმიდან და ხორცისამებრი განგებულებიდან, თითქოს რაღაც საფეხურებით, და ღვთაებასთან ჩერდება? ასევე ქრისტეს მამაც პირველად ქმნილებიდან გახდა ცნობილი. რადგან, ამბობს პავლე, „რამეთუ უხილავი იგი მისი დაბადებითგან სოფლისაჲთ ქმნულთა მათ შინა საცნაურად იხილვების“ (). ამიტომ თვითონაც ხშირად გრძნობადი სახით წარმოჩნდება და ადამიანთა მოდგმას თანდათან უსხეულო აზრებამდე აღამაღლებს.
და რა გიკვირს, თუ დოგმატების საკითხში ასე გამოიყენა განგებულება, მაშინ როცა შეგონებებსა და მცნებებშიც იმავეს აკეთებს? ამიტომაც წინასწარმეტყველი აქ ასე იყენებს სიტყვას: ხორციდან ღვთაებამდე ადის (რადგან ბაგეები ხორცს ეკუთვნის), შემდეგ კი ღვთაებიდან კვლავ ხორცამდე ჩამოდის და სიტყვის მრავალფეროვნებას კათაკმეველთა ცხონებისთვის იყენებს. „საყდარი შენი, ღმერთო, უკუნითი უკუნისამდე“ (); აქ საყდარში უბრალოდ საყდარს კი არ გულისხმობს, არამედ სასუფეველს. აქ იგი საყდარს საუკუნოს უწოდებს, სხვაგან კი მაღალს; რადგან ამბობს: „ვიხილე უფალი მჯდომარე საყდარსა ზედა მაღალსა და აღმატებულსა“ (). და კვლავ: „რამეთუ მაღალია შენი საყდარი“.2 სხვა წინასწარმეტყველიც დიდების საყდარზე მჯდომარეს ხედავს; დავითი კი საყდარს კაცთმოყვარეობის ნიშნადაც წარმოაჩენს, რადგან ამბობს: „წყალობა და განკითხვა წარმართება საყდრისა მისისა“ (ფსალმ 96:2, ვარ.).
9. საუკუნო სასუფეველი და სულით ცხება
ეს ყველაფერი მის სასუფეველზე ითქვა: რომ იგი დაუსრულებელია (რადგან ამას ნიშნავს: „უკუნითი უკუნისამდე“ ()), რომ დიდებულია, რომ მაღალია, რომ ძლევამოსილი და მტკიცეა. და კვლავ, რომ იგი დაუსაბამოა, როცა ამბობს: „სუფევა შენი სუფევა არს ყოველთა საუკუნეთა“ (). ამრიგად, როგორც საყდარია სასუფევლის სიმბოლო, ასევე კვერთხიც არის ნიშანი სასუფევლისაც და სამსაჯულო ხელმწიფებისაც. ამიტომ ამბობს: „კუერთხი განგებისა და კუერთხი სუფევისა შენისა“ (). რადგან იქ წმინდაა სამართლიანობა, წმინდაა სისწორე, იქ არაფერი იჩრდილება. ისმინონ მძვინვარეებმა და გონებადაბინდულებმა; უფრო კი მათზე უარესებმა. ვინ არიან ისინი? ისინი, ვინც ღვთის განგებას ბრალს სდებენ და ამბობენ: „რატომ მოხდა ესა და ეს ასე?“ განა უგუნურება არ არის: ხუროს გვერდით იჯდე და ხედავდე, როგორ ამტვრევს და ხერხავს ხის მასალას, მაგრამ მისგან არც მიზეზს ითხოვდე და არც ანგარიშს? ან ექიმი ხორცს ჭრიდეს და წვავდეს, ავადმყოფს პატარა ოთახში კეტავდეს და შიმშილით ავიწროებდეს, მაგრამ არც დამსწრეთაგან ვინმე და არც თვით ტანჯული არ იკვლევდეს, რა ხდება? ან მესაჭე თოკს ჭიმავდეს, იალქნებს უშვებდეს, შემდეგ კვლავ ადუნებდეს და ხომალდის გვერდს წყალში ძირავდეს, მაგრამ თითოეული ამ ხელოვანის საქმეს არ უჩხრეკდე და არ იკვლევდე, არამედ მშვიდად იყო და დუმდე, თუმცა ისინი თავიანთ ხელოვნებაში ხშირად სცდებიან? ხოლო გამოუთქმელ სიბრძნეს, გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობასა და ამ უსაზღვრო მზრუნველობას გამოძიებასა და ზედმეტ ჩხრეკას უწყებდე?
და განა ეს ყოველგვარი მძვინვარება არ არის? უსამართლოდ დაჩაგრულთა და ღარიბთათვის შეწევნასა და ფულის გაღებას იოლად არ მოისურვებდნენ; მაგრამ განუწყვეტლივ იკვლევენ: რატომ არის ესა და ეს გაჭირვებული, რატომ არის ესა და ეს ღატაკი, რატომ არის ესა და ეს მდიდარი. ბოროტო და უგუნურო მონავ, რატომ არ ხრი თავს, რატომ არ სდებ მსჯავრს საკუთარ თავს, რატომ არ ადებ აღვირს შენს ენას, რატომ არ ამშვიდებ გონებას, რატომ არ ანებებ თავს ამ საკითხთა ჩხრეკას და ამ ცნობისმოყვარეობას შენს საკუთარ ცხოვრებაზე არ მიმართავ? ჩაიხედე შენს ჩადენილ საქმეებში, ცოდვათა ზღვაში, და თუ ცნობისმოყვარე და ყოველივეს გამომძიებელი ხარ, საკუთარ თავს მოსთხოვე პასუხი იმ სიტყვებისა და საქმეებისთვის, რომლებიც ცუდად თქვი და ცუდად გააკეთე; ახლა კი საკუთარ თავს გამოუძიებლად ტოვებ, თუმცა ამგვარ უდებებას სასჯელი მოაქვს, ხოლო საკუთარი თავის ასეთ გამოძიებას — ცხონება, და ზიხარ, ღმერთს განიკითხავ, თანაც შენს ცოდვებს ამატებ. ნუთუ არ გესმის წინასწარმეტყველისა, რომელიც მის მიმართ ამბობს: „კუერთხი განგებისა და კუერთხი სუფევისა შენისა“ ()? და კვლავ, სხვაც ამბობს: „მსჯავრი მისი, ვითარცა ნათელი, გამოვიდეს“ (). თუ შენი მეუფის ყოველ საქმეს ზედმიწევნით არ იცნობ, ამის გამოც ადიდე იგი, ამის გამო ყველაზე მეტად თაყვანი ეცი: მისი დიდებულების გამოუთქმელობის გამო, მისი განგების მიუწვდომლობის გამო, მისი მზრუნველობის მრავალსახეობისა და სიბრძნის გამო.
„შეიყუარე სიმართლე და მოიძულე უსჯულოებაჲ“ (). რადგან ზემოთ მან თქვა აღსრულებული საქმეები, ძლევები, გამარჯვების ნიშნები, ქვეყნიერების ცხონება — რომ ქვეყნიერება ჭეშმარიტებით, სიმშვიდითა და სიმართლით აღავსო — და, რათა ეჩვენებინა, რომ ამ ყველაფრის აღსრულება არაფრით არის შეუფერებელი, ამის შემდეგ საუბრობს იმ აღმსრულებლის ღირსებაზე: რომ იგი ღმერთია, მეფეა, დაუსრულებელია, მიუკერძოებელი განმკითხველია, მართალთა მოყვარულია და ბოროტების მოძულე. რადგან ასეთი არის იგი, ამბობს, ამიტომაც ასეთი საქმეები აღსრულდა მის მიერ. ამიტომ ნურავინ იქნება ურწმუნო, ამბობს. რადგან ამდენის აღმსრულებელმა ეს ყოველივე აღასრულა იმიტომ, რომ შეეძლო კიდეც და სურდა კიდეც. ამრიგად, როცა მისი ღმრთეობის სიმაღლეებზე ისაუბრა, სიტყვას კვლავ ხორცისკენ ჩამოიყვანს და ამბობს: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან“ (). სხვა ამბობს: „ამის გამო გცხო შენ“. იმისთვის, ამბობს, რომ ხსენებული საქმეები აღასრულე: უსჯულოება განდევნე, სიმართლე დანერგე და ის გააკეთე, რაც გააკეთე. შენ კი ნუ შეშფოთდები, როცა ისმენ, რომ ეს საქმეები მამას მიეთვლება. რადგან ამას იმისათვის კი არ ამბობს, თითქოს ძეს აღსრულებული საქმეები წაართვას, არამედ ძისას მამას მიაკუთვნებს, როგორც მამისასაც მისად ამბობს; რადგან ნათქვამია: „და ჩემი ყოველი შენი არს, და შენი ჩემი არს“ ().
რადგან აღდგომის შესახებაც პავლე, როცა საუბრობს, ამბობს, რომ „ღმერთმან აღადგინა იგი მკუდრეთით“ (); იოანე კი ამბობს: „დაჰჴსენით ტაძარი ესე, და მესამესა დღესა აღვადგინო ეგე“ (). რას ნიშნავს: „საცხებელი სიხარულისა“ ()? მაგრამ ქრისტე არსად ცხებულა ზეთით, არამედ სულიწმინდით. ამიტომ დაუმატა: „უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (), სწორედ ამის საჩვენებლად, რომ არავინ ცხებულა ისე, როგორც იგი. რადგან მის წინ მრავალი ცხებული იყო, მაგრამ ასე — არც ერთი; როგორც მრავალი კრავი იყო, თავად კი გამორჩეულია; ასევე მრავალი ძეა, თავად კი მხოლოდშობილი. რადგან ყველაფერი, რაც მას ეკუთვნის, გამორჩეულია — არა მხოლოდ ის, რაც ღმრთეებას ეკუთვნის, არამედ ისიც, რაც განგებულებას ეკუთვნის; რადგან ასეთი სულით არავინ ცხებულა. თუ კი მას ზეთს უწოდებს, ნუ გაგიკვირდება; რადგან წინასწარმეტყველია და უფრო გამოცანებრივად საუბრობს. და კარგად თქვა „სიხარულისა“, რათა ეჩვენებინა, რომ მხიარულებას გულისხმობს. რადგან „ხოლო ნაყოფი სულისაჲ არს: სიყუარული, სიხარული, მშჳდობაჲ“ ().
სხვა კი ამბობს: „ბრწყინვალების ზეთით“. ებრაული კი ამბობს: „სასონ“, ესე იგი — შემკობისა, დიდებისა, მშვენიერებისა. და თუ მხიარულებისაც არის, ესეც ჭეშმარიტია. ამრიგად, როგორც მახვილს რომ გაიგონებ, მახვილს კი არ გულისხმობ, და ისრებსა და მშვილდებს რომ გაიგონებ, მშვილდებსა და ისრებს კი არა, არამედ მის მოქმედებას, რომელმაც ეს ყველაფერი აღასრულა, რაც ზემოთ ვთქვი; ასევე, როცა ზეთს გაიგონებ, ნუ იფიქრებ უბრალოდ ზეთზე, არამედ ცხება იგულისხმე. რადგან ზეთიც სულის სიმბოლო იყო, ხოლო მთავარი და აუცილებელი თვით სული იყო. რაკი ეს ასეა, ეჭვი ნუ შეგეპარება, რომ მას ქრისტე, ანუ ცხებული, უწოდო; რადგან აბრაამსაც ცხებული ეწოდებოდა და წინასწარმეტყველებსაც, მაგრამ ყველა ზეთით არ ცხებულა; როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ნუ შეეხებით ცხებულსა ჩემსა და წინაწარმეტყუელთა ჩემთა შორის ნუ უკეთურობთ“ (). როდის მოხდა ქრისტეს ცხება? მაშინ, როცა სული, მტრედის სახით, მასზე მოვიდა.
თანაზიართ კი აქ ყველა სულიერს უწოდებს, როგორც იოანე ამბობს: „და სავსებისაგან მისისა ჩუენ ყოველთა მოვიღეთ“ (); მის შესახებ კი: „რამეთუ არა ზომით მოსცა ღმერთმან სული“ (). და კვლავ: „მივჰფინო სულისაგან ჩემისა ყოველსა ზედა ხორციელსა“ (). ხოლო ქრისტეზე სულის ნაწილი კი არ მოვიდა, არამედ მთელი სული მოვიდა; ამიტომაც თქვა: „რამეთუ არა ზომით მოსცა ღმერთმან სული“ (). „მური და შტახსი და კასია სამოსელთაგან შენთა“ (). სხვა ამბობს: „შენს სამოსელში“. სხვა: „ყოველი შენი სამოსელი“.
10. ეკლესიის პატივი და ნათლისღების სამოსელი
ზოგი ამბობს, რომ წინასწარმეტყველი ამ სიტყვებით საფლავს მიანიშნებს, სხვები კი ფიქრობენ, რომ ცხების შეცვლილ სახეს აჩვენებს. რადგან ძველი საცხებელი ამ სურნელოვანი ნივთიერებებისაგან კი არ შედგებოდა, არამედ სხვათაგან. და რათა შეიტყო, რომ ეს ცხების სხვა წესია, ნივთიერებათა განსხვავებით მოქმედების განსხვავება გამოაჩინა. ხოლო სიტყვები: „სამოსელთაგან შენთა“ (), აჩვენებს, რომ მისი სამოსლებიც მადლით იყო სავსე. ასე, სისხლმდინარე ქალმაც, სამოსის კიდეს რომ შეეხო, სისხლის წყაროები დააშრო. ერთს მივიღებთ თუ მეორეს, ამას არაფერი ეწინააღმდეგება; ჩემთვის ორივე მისაღებია. ამიტომ, როგორც მაშინ, როცა მშვილდსა და მახვილს და ყოველივე ამის მსგავსს ისმენ (რადგან არაფერი გვიშლის, კვლავ იგივე ვთქვათ), ამას გრძნობითად არ იგებ, ასევე, როცა მურსა და კასიას ისმენ, გრძნობითად კი ნუ გაიგებ, არამედ გონითად.
„ტაძართაგან პილოსძუალისათა გახარეს შენ. ასულნი მეუფისანი პატივითა შენითა“ (). სხვა ამბობს: „სპილოსძვლის ტაძრებიდან, საიდანაც გაგახარეს შენ, როცა პატივს გცემდნენ“ (). სხვა: „შენს დიდებულთა შორის“ (). როცა თქვა, რა აღასრულა, იმასაც ამბობს, რა პატივი მოჰყვა მის აღსრულებულ საქმეებს: რომ მას ძვირფას ტაძრებში თაყვანს სცემენ. რადგან ძველად სწორედ სპილოსძვალი იყო განსაკუთრებით ძვირფასი და დიდად სასურველი. ამიტომ სხვა წინასწარმეტყველიც ამბობდა: „მძინარნი ცხედართა ზედა პილოჲძუალედთა“ (). და კვლავ აჩვენებს, რომ ქადაგება მხოლოდ უბრალო ადამიანებს კი არ შეეხება, არამედ სამეფოებსაც დაიმორჩილებს, და ისინი მისთვის ძვირფას სახლებს აღაშენებენ. ეს უკვე საქმითაც ჩანს, რომ ხდება. რადგან წინასწარმეტყველი, ქადაგების ძალის საჩვენებლად, ამბობს, როგორ დაიპყრო და როგორ დაიმორჩილა ქალები, უბრალო კაცები, მდიდრები, თვით გვირგვინშემოსილნი და მათი მეუღლეებიც, ისე რომ ყველგან ღმერთს ტაძრები აუგონ. შემდეგ, რადგან სიტყვა უკვე აქამდე მივიდა, მას უფრო ფართოდ ქსოვს და მის მსახურებსა და მვედრებლებს აღწერს.
იგი აჩვენებს, როგორ დაემორჩილნენ ხალხები, როგორ შეეხო მათ გულს, როგორ სძლია მტრებს, როგორ წარუმართა მას მისმა მარჯვენამ, როგორ დანერგა ჭეშმარიტება, სიმშვიდე და სიმართლე. იგი კვლავ გადატანითი სიტყვით სარგებლობს, თითქოს ხატში აღწერს ეკლესიას და წინასწარ წარმოთქვამს იმას, რაც შემდეგ მოციქულებმა თქვეს: ერთი ამბობს: „მიგათხოვენ თქუენ ერთსა მამაკაცსა ქალწულად წმიდად წარდგინებად ქრისტესა“ (); მეორე: „რომელსა აქუნდეს სძალი, იგი სიძე არს“ (); მესამე: „ემსგავსა სასუფეველი ცათაჲ კაცსა მეუფესა, რომელმან ყო ქორწილი ძისა თჳსისაჲ“ (). ამასვე ეს წინასწარმეტყველიც წინასწარ აცხადებს, როდესაც სასძლოსაც შემოიყვანს და იმავდროულად დედოფლადაც წარმოაჩენს; ამიტომ ამბობს: „დადგა დედოფალი მარჯუენით შენსა“ (); სხვა ამბობს: „დამკვიდრდა“, ესე იგი, მტკიცედ დადგა, უძრავად დადგა, როგორც ქრისტე სხვაგან ამბობს: „ბჭენი ჯოჯოხეთისანი ვერ ერეოდიან მას“ (). ხედავ პატივის სიჭარბეს? ხედავ ღირსების სიდიადეს? ხედავ, ფეხქვეშ გათელილი და ქვემოთ ნათრევი რა სიმაღლეზე აღიყვანა, ისე რომ მის გვერდით დადგეს? შეიცანი, რა ღირსებამდე ავიდა ტყვე, გაუცხოებული, მეძავი და ბილწი? იგი მსახურ ზეციურ ძალებთან ერთად დგას. რადგან ძე, როგორც პატივით თანასწორი, მარჯვნივ ზის, დედოფალი კი დგას. თუმცა დედოფალია, მაინც ქმნილი არსებისაა.
როგორღა ამბობს პავლე: „და თანა-აღმადგინნა და თანა-დამსხნა ზეცათა შინა ქრისტე იესუჲს მიერ“ ()? მაგრამ სიზუსტეს ყურადღებით დაუკვირდი. უბრალოდ კი არ თქვა: „თანა-აღმადგინნა და თანა-დამსხნა“ (), არამედ: „ქრისტე იესუჲს მიერ“ (), ესე იგი, ქრისტეს მიერ. რადგან, ამბობს, ჩვენი თავი მაღლაა, ხოლო ჩვენ სხეული ვართ; და რადგან თავი მაღლა ზის, ჩვენც მისი პატივის მოზიარენი ვართ, თუმცა ვდგავართ. „სამოსლითა ოქროქსოვილითა შემკულ და შემოსილ პირად-პირადად“ (). სხვა: „სუფირის ოქროს დიადემით“ (). როგორც მეფესთან დაკავშირებით მშვილდებსა და ისრებს არ ვგულისხმობთ, ასევე სასძლოსთან დაკავშირებითაც სამოსლებს ნუ გაიგებ გრძნობითად; არამედ გრძნობადი ხატების მეშვეობით ღმრთის შესაფერისი აზრები მიიღე. რათა ვინმეს მსგავს რამეზე ეჭვი არ გასჩენოდა, დაურთო და თქვა: „ყოველი დიდებაჲ ასულისა მეფისა შინაგან“ (). და მართლაც, სამოსლები ყველაზე მეტად გარეგანია და ხილულთა გამო არსებობს, მაგრამ ეს მაშინ, როცა ისინი მხოლოდ სხეულებრივია; ხოლო როცა სიტყვა სულიერ საგნებზეა, გონების თვალი შიგნით მიაქციე.
ეს სამოსელი მეფემ მოქსოვა და მას ნათლისღების მეშვეობით შეამოსა. რადგან ამბობს: „რამეთუ რაოდენთა ქრისტეს მიმართ ნათელ-იღეთ, ქრისტე შეიმოსეთ“ (). რადგან მანამდე შიშველი და შერცხვენილი იყო, გზაზე ყველა გამვლელის წინ დადებული; ხოლო მას შემდეგ, რაც ეს სამოსელი შეიმოსა, იმ სიმაღლემდე იქნა აყვანილი და მარჯვნივ დგომის ღირსი გახდა. კარგად უწოდებს მას მრავალფეროვანსაც. რადგან ეს სამოსელი ერთსახოვანი არ არის. რადგან ცხონება მხოლოდ მადლით არ არის, არამედ რწმენაც საჭიროა, და რწმენის შემდეგ — სათნოებაც. მაგრამ ახლა სიტყვა სამოსლებზე არ არის. რადგან სულიწმინდის ზრუნვა ის არ ყოფილა, რომ ქალის ოქროს სამოსლები აღეწერა. რადგან თუ ესაია შემკულ ქალებს ამხელს და ფუფუნება ყველგან უარყოფილია, აქ როგორ შეაქებდა შემკულ ქალს?
„ისმინე, ასულო, და იხილე, და მოყავ ყური შენი; და დაივიწყე ერი შენი და სახლი მამისა შენისა; და გულმან უთქუას მეუფესა სიკეთისა შენისა“ (). სხვა ამბობს: „რათა ინატროს“ (). „რამეთუ იგი თავადი არს უფალი ღმერთი შენი“ (). სხვა: „რადგან თავად არის შენი უფალი“ (). „და თაყუანის-სცეს მას“ (). სხვა: „და თაყვანი ეცი მას“ (). „და ასულმანცა ტჳროსისამან ძღუნითა“ (). სხვა: „ძლიერი ასული ძღვენს მოიტანს“ (). „პირსა შენსა ლიტანიობდენ მდიდარნი ერისანი“ ().
11. სასძლოს მორჩილება და წარმართთა შეწირვა
ხედავ, როგორ არაფერია აქ გრძნობადი? როგორ არაფერია სხეულებრივი, არამედ ყოველივე გონითია? რადგან როგორ არის სასძლო იმავე პირის ასულიც? ან როგორ არის ასული სასძლო? სხეულებრივ ურთიერთობებში ეს შეუძლებელია: ერთი ესაა, სხვა კი — ის; ხოლო ღმერთთან ორივე შესაძლებელია. რადგან მანვე შვა იგი ხელახლა ნათლისღებით და მანვე დანიშნა იგი თავისთვის სასძლოდ. ამიტომაც ამბობს: „ისმინე, ასულო, და იხილე“ (). ორი რამ მიანიჭა მას: სიტყვებით სწავლება და ხილვა — სასწაულებითაც და რწმენითაც; ზოგი მისცა, ზოგი კი აღუთქვა. მაშ, ისმინე ჩემი სიტყვები, იხილე ჩემი სასწაულები და საქმეები და შეიწყნარე შეგონებანი.
და ნახე, რომელ ბრძანებას აძლევს პირველად. „და დაივიწყე ერი შენი და სახლი მამისა შენისა“ (). რადგან იგი წარმართთაგან შეირთო, ამიტომ პირველ ყოვლისა ამას უბრძანებს: თავს მოაშოროს ის წარმართული ჩვეულება, მეხსიერებიდან ამოშალოს, გონებიდან განდევნოს; შეაგონებს, რომ ამ ყოველივეს არა მხოლოდ გაექცეს, არამედ არც კი იხსენებდეს. და კვლავ: „და დაივიწყე ერი შენი და სახლი მამისა შენისა“ (). როდესაც ამბობს ერსაც და სახლსაც, გულისხმობს ყოველივე იმას, რაც მათთან ხდებოდა: ცხოვრების წესსაც და მოძღვრებებსაც. შემდეგ ამბობს: „და გულმან უთქუას მეუფესა სიკეთისა შენისა“ (). ხედავ, რომ საუბარი სხეულებრივ მშვენიერებაზე არ არის: თუ ამას შეასრულებ, მაშინ იქნები მშვენიერი, მაშინ ინატრებს მეფე შენს მშვენიერებას. ხოლო სხეულებრივი მშვენიერება ამას არ იქმს. რადგან ურწმუნოებშიც ვხედავთ სხეულებრივ მშვენიერებას და მშვენიერი გარეგნობის ქალებსაც, რომლებიც ელინები არიან. მაგრამ, რათა შეიტყო, რომ საუბარი სხეულებრივ მშვენიერებაზე არ არის, ამბობს, რომ ეს მშვენიერება მორჩილებით დგინდება; მორჩილება კი სხეულებრივ მშვენიერებას არ აყალიბებს, არამედ სულიერს. რადგან, ამბობს, თუ ამას შეასრულებ, მაშინ იქნები მშვენიერი, მაშინ სასურველი იქნები სიძისათვის.
რადგან წერია: „რამეთუ იგი თავადი არს უფალი ღმერთი შენი“ (). აჰა, იგი მამადაც, სიძედაც და მეუფედაც გამოჩნდა. რადგან, როცა უბრძანა მამათაგან განდგომა, ერთა დავიწყება და ჩვეულების განდევნა, აჩვენებს, რომ ამ ბრძანებათა სამართლიანობა უდიდესია, მსჯელობის თანმიმდევრობა მტკიცეა და ეს ასე უნდა მომხდარიყო. რადგან თუ იგი შენი მამაც არის, სიძეც და უფალიც, სამართლიანი იქნებოდა, რომ ყველა მათგანისგან განდგომის შემდეგ თავი მას მიუძღვნა. და არ უთქვამს: „რადგან იგი შენი მამაა“, არამედ: „რამეთუ იგი თავადი არს უფალი ღმერთი შენი“ (), რათა ამით განსაკუთრებით სასძლოს შეეხოს; რადგან შენმა უფალმა, მეუფემ და მამამ ინება, სიძეც გამხდარიყო; უფრო მეტიც, თვით სასძლოს უფლად გახდომაც დიდი მზრუნველობისა და კაცთმოყვარეობის ნიშანია: დემონთა მხევალი, ცდომილებისაგან გათელილი, თავისთვის აირჩია. და არა მხოლოდ მხევალი, არამედ ასულიც და სასძლოც გახადა. ამიტომაც კვლავ ამბობს: „და დაივიწყე ერი შენი და სახლი მამისა შენისა“ (). რადგან უცხოსთან კი არ მიდიხარ, არამედ შენს შემოქმედთან, რომელიც ყველა მათგანზე უფრო ახლობელია, შენზე ზრუნავს და შენზე ფიქრობს. რადგან თვითონ არის შენი უფალი და მამა, და ყოველივე თვითონ მოგცა. და შემდეგ: „და თაყუანის-სცეს მას“ (); „და ასულმანცა ტჳროსისამან ძღუნითა“ ().
როგორია ეს თანმიმდევრობა? და იგი უაღრესად კარგია, რადგან ეს შეგონების უდიდესი სახეა. „მიუახლოვდი, — ამბობს, — რადგან დიდია მისი ძალა, და ყოველნი მას დაემორჩილებიან“. და წინასწარმეტყველი, ქვეყნიერების ხსენების ნაცვლად, მეზობელ ქალაქს ასახელებს — მაშინ უღმრთოებაში შეპყრობილს, ეშმაკის ციხე-სიმაგრეს და ფუფუნებით სახელგანთქმულს; ნაწილით მთელს მიანიშნებს. მე კი მგონია, რომ ასე მთელ უღმრთოებასაც უწოდებს და გარყვნილებასაც; რადგან მან იცის, როგორ ახასიათოს ზნეები ქალაქების სახელებით, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ისმინეთ სიტყვა უფლისაჲ მთავართა სოდომისათა, ეკრძალეთ შჯულსა ღმრთისასა ერი გომორრაჲსა“ (). თუმცა იუდეველებს ესაუბრებოდა; მაგრამ რადგან სოდომელთა საქმეებს იქმოდნენ, სოდომის სახელებით უწოდებს მათ. და რატომ გიკვირს, თუ ასე სამშობლოს მიხედვით უწოდებს მათ, როცა ასეთ მამებსაც კი აძლევს და ამბობს: „მამაჲ შენი ამორეველი და დედაჲ შენი ქეტტელა“ ()? და არც აქ აჩერებს ბრალდებას, არამედ სიტყვას მხეცებამდეც მიჰყავს: ახალ წერილში ასე ამბობს: „გუელნო, ნაშობნო იქედნეთანო“ (); და კვლავ ძველში: „კუერცხნი ასპიტთანი განტეხნეს და ქსელსა დედაზარდლისასა ქსოენ“ (). და სხვაგანაც: „და ვითარცა ძენი ეთიოპელთანი ხართ თქუენ ჩემდა“ ()?
ასევე აქაც მათ, ვინც უღმრთოებასა და გარყვნილებაში იცხოვრა, ტვიროსელნი უწოდა. მაგრამ მათაც დავძლევ, ამბობს, და დავიმორჩილებ; და ისე დავიმორჩილებ, რომ თაყვანისცემამდეც მივიყვან მათ; და არა უბრალოდ თაყვანისცემამდე, არამედ ძღვენისა და პირველნაყოფის შეწირვამდეც, რაც მსახურების უდიდესი სახეა და უზომო მორჩილების ნიშანი. შემდეგ ამბობს: „პირსა შენსა ლიტანიობდენ მდიდარნი ერისანი“ (). რას ნიშნავს „ლიტანიობდენ“? ეს ნიშნავს: ახლა დიდნი და მაღალნი მას პატივს მიაგებენ და განადიდებენ. რადგან ეკლესიაშიც ეს ხდება: სათნოებით მცხოვრებთ ყოველნი პატივს მიაგებენ და ემსახურებიან, თუნდაც თვითონ სიმდიდრითა და ღირსებებით ამაყობდნენ. რადგან ყოველგვარ სიმდიდრეზე აღმატებულია სათნოება.
12. შინაგანი დიდება და ქალწულთა სიხარული
და ხედავთ, რომ ეკლესია ყველასაგან პატივცემულია. და კარგად თქვა: „პირსა შენსა“ (), ანუ შენს დიდებას, შენს მშვენებას, შენს კეთილსახიერებას. შემდეგ, რადგან სახე, სამოსლები და სილამაზე ახსენა, რათა უფრო უხეშთაგან ვინმეს ეს გრძნობად რამედ არ გაეგო, დაურთო და თქვა: „ყოველი დიდებაჲ ასულისა მეფისა შინაგან“ (). გონებაში შედი, ამბობს, სულის მშვენება კარგად შეიცანი; ამის შესახებ გესაუბრები, თუნდაც სამოსელი ვთქვა, თუნდაც სილამაზე, თუნდაც ოქრო, თუნდაც ფოჩები, თუნდაც სხვა რამ ამგვარი; გონებაზეა სიტყვა, სულზეა სწავლება, სათნოებაზეა ნათქვამი, შინაგან დიდებაზეა საუბარი. ამიტომაც კვლავ გაბედულად მიჰყავს სიტყვა სხეულებრივ ხატებთან, რადგან ნათქვამით ერთხელ უკვე გამოასწორა უხეში მსმენელი.
„ფესვედითა ოქროვანითა შემკულ არს“ (), „და შემოსილ პირად-პირადად“ (). სხვა ამბობს: „ოქროს შესაკრავებით ნაირფერად შემოსილი“; კვლავ ოქროს სახელით სათნოებას უწოდებს. ასევე პავლეც ამბობს: „უკუეთუ ვინმე აშენებდეს საფუძველსა ამას ზედა ოქროსა, ვეცხლსა, ანთრაკთა პატიოსანთა, ძელსა, თივასა, ლერწამსა“ (), და ამ ნივთიერებათა სახელებით ჩვენ სათნოებასა და ბოროტებას წარმოგვიდგენს. რადგან, რათა არ იფიქრო, თითქოს შინაგანად ნაგულისხმევი სწორედ ეს საგნები იყოს, იგი საშუალებას არ გაძლევს, გარეგანი წარმოიდგინო, არამედ გონებას შიგნით იზიდავს. რადგან როგორც სხეული ჩანს მშვენიერი, როცა ასეთი სამოსლით არის შემოსილი, ასევე სულიც მშვენდება, როცა სათნოებით არის შემოსილი.
„მიერთუნენ მეუფესა ქალწულნი, შემდგომად მისსა“ (). სხვა ამბობს: „გაჰყვებიან“. სხვა: „აღყვანილ იქნებიან“. „მოყუასნი მისნი მიგერთუნენ შენ“ (). „მიგერთუნენ შენ გალობითა და სიხარულითა და შეიყვანნენ იგინი ტაძარსა მეუფისასა“ ().
ხედავ ფოჩებიან სამოსლებს? ხედავ ოქროს სამოსელს, ქალწულობის ყვავილს? ეს არის ეკლესიის სამოსელი. დააკვირდი წინასწარმეტყველის სიზუსტეს. რადგან ეკლესიის დაარსებისთანავე ქალწულობის მშვენიერება არ აყვავებულა, არამედ უფრო გვიან, გარკვეული დროის შემდეგ; ამიტომ თვითონაც ამ მშვენიერებას შემდგომ ათავსებს: მას შემდეგ, რაც ეკლესიამ დაივიწყა თავისი ერი და მამის სახლი, შეიმოსა ის სამკაული და სილამაზით გაბრწყინდა. ამიტომ ამბობს: „შემდგომად მისსა, მოყუასნი მისნი მიგერთუნენ შენ“ (). „მოყუასნი“ კი უბრალოდ ადგილით კი არა, არამედ ზნითაც და მოძღვრებებითაც მასთან თანხმობაში მყოფნი არიან; რადგან მწვალებელთა ქალწულებს ქალწულებად ვერავინ შერაცხავდა; ისინი ხომ დედოფალთან ახლოს არ არიან. „მიგერთუნენ შენ გალობითა და სიხარულითა“ ().
იხილე, როგორ ბრწყინავს აქ სამოციქულო სიტყვა და როგორ ცხადდება ის განჩინება წინასწარმეტყველშიც. რომელ განჩინებას? იმას, რომ „ჭირი ჴორცთაჲ თავს-იდვიან ეგევითართა მათ“ (). ხოლო როგორც მათ აქვთ ჭირი, ასევე ქალწულებს — აღტაცება და სიხარული. რადგან დაქორწინებული ქალი იძულებულია ზრუნავდეს შვილებზე, ქმარზე, სახლზე, მსახურებზე, ნათესავებზე, მოყვრებზე, სიძეებზე, შვილიშვილებზე, მრავალშვილიანობასა და უშვილობაზე (ახლა ხომ ქორწინების ქარბუქთა აღწერის დრო არ არის). ქალწული კი, ჯვარცმული, აწმყოსგან გათავისუფლებული, ცხოვრებისეულ საზრუნავებზე მაღლა დამდგარი, მღელვარე დინების გადამლახველი და ყოველდღე ზეცისკენ მზირალი, სულიწმინდის სიხარულით ტკბება და აღტაცებაში ნეტარებს. წინასწარმეტყველი მხოლოდ აწმყოს კი არ მიანიშნებს, არამედ მომავალსაც, როცა ისინი ნათელ და ბრწყინვალე ლამპრებს ატარებენ, სიძის შესახვედრად გამოდიან და მას იღებენ. აქ „მეუფის ტაძარს“ სამეფო სასახლეს უწოდებს, ხოლო „საქორწინო სენაკებს“ — საქორწინო პალატებს.
„მამათა შენთა წილ იქმნნეს შვილნი შენნი“ (). სხვა ამბობს: „ძენი შენნი შენთვის იქნებიან“. რადგან ზემოთ ერი და მამები ახსენა, როცა თქვა: „დაივიწყე ერი შენი და სახლი მამისა შენისა“ (), და ამით აჩვენა, რომ ასული ამ მხრივაც დიდ კეთილდღეობას მიიღებდა, ამიტომ დაურთო ეს. რადგან ბერწი ქალი ურიცხვი შვილის დედაა. ამიტომ, თუნდაც მშობლებს მოსწყდი, შვილთა გუნდები ისეთი სახელოვანნი, ისეთი ბრწყინვალენი და თვალსაჩინონი იქნებიან, რომ მთელ სამყაროს აავსებენ.
13. მოციქულთა ხელმწიფება და ქრისტეს ხსენება
მე კი მგონია, რომ მოციქულებზე ამბობს — ეკლესიაში მოძღვრებად წარმომდგარებზე. შემდეგ, როცა მათ ძალას, ძლიერებასა და დიდებას აღწერს, ამბობს: „და დაადგინნე იგინი მთავრად ყოველსა ქუეყანასა ზედა“ (). ნუთუ ამას განმარტება სჭირდება? მე, ჩემი მხრივ, ასე არ მგონია: როგორც ბრწყინვალე მზეს არ სჭირდება განმარტება, ასევე ნათქვამიც მზეზე უფრო ცხადია. მართლაც, მოციქულებმა მთელი მსოფლიო მოიარეს და ყველა მთავარზე აღმატებულ მთავრებად იქცნენ, მეფეებზე ძლიერნი. მეფეები სიცოცხლეში მბრძანებლობენ, სიკვდილის შემდეგ კი მათი ხელმწიფება უქმდება; მოციქულები კი სიკვდილის შემდეგ კიდევ მეტად მბრძანებლობენ. მეფეთა კანონები თავიანთ საზღვრებს შიგნით ინარჩუნებს ძალას, მეთევზეთა მცნებები კი მთელ მსოფლიოს მოედო. რომაელთა მეფე ვერ შეძლებდა სპარსელებისთვის კანონების დადებას, ვერც სპარსთა მეფე — რომაელებისთვის. ამ პალესტინელებმა კი კანონები დაუდეს სპარსელებსაც, რომაელებსაც, თრაკიელებსაც, სკვითებსაც, ინდოელებსაც, მავრებსაც და მთელ მსოფლიოს. ეს კანონები მხოლოდ მოციქულთა სიცოცხლეში კი არ მოქმედებდა, არამედ მათივე სიკვდილის შემდეგაც. ამ კანონების მიმღებნი კი უთვალავჯერ უფრო აირჩევდნენ სულის დათმობას, ვიდრე იმ კანონებს განდგომოდნენ.
„მოვიჴსენო სახელი შენი ყოველსა შორის თესლსა; ამისთჳს ერთა აღგიარონ შენ უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). სხვა ამბობს: „ყოველ თაობაში მოვიხსენებ შენს სახელს; ამის გამო ხალხები განუწყვეტლივ გიგალობებენ“. სხვა ამბობს: „ამის გამო ხალხები ქებას აღგივლენენ“. მან ხელმწიფების სიდიადე მიწის სიგრძით, მსოფლიოს სიგანითა და დამორჩილებულ ერთა სიმრავლით წარმოაჩინა. ამ ხელმწიფების ღირსებას სხვა მხრიდანაც წარმოაჩენს: იგი მხოლოდ მთელ მსოფლიოში კი არ გავრცელდება, არამედ საუკუნეთა მთელ მანძილზეც გასწვდება. რადგან, ამბობს, შენი ხსენება უკვდავი იქნება — ჩაწერილი ჩვენს წიგნებში, ჩაწერილი ჩვენს ცხოვრების წესებში, ჩაწერილი მცნებებში. ხედავ, როგორ წინასწარმეტყველებს საკუთარი წინასწარმეტყველების მუდმივობასაც?
რადგან, როცა თქვა: „მოვიჴსენო სახელი შენი ყოველსა შორის თესლსა“ (), სწორედ ეს ცხადყო. თუნდაც მე მოვკვდე, ამბობს, მაინც შენ გიგალობებ სიკვდილის ჟამსაც. რადგან სხეული დაიშლება, ნაწერები კი რჩება და კანონიც მტკიცედ რჩება. „ამისთჳს ერთა აღგიარონ შენ“ (). საიდანაც დაიწყო, იქვე დაასრულა — ქრისტესთან. „ამისთჳს“ (). რის გამო? იმის გამო, რომ ამდენი აღასრულე, რომ ასეთი მთავარნი დააყენე, რომ ბოროტება განდევნე, რომ სათნოება დანერგე, რომ ჩვენი ბუნება შენთან შეაერთე, რომ ეს გამოუთქმელი სიკეთენი მოიმოქმედე, მთელი მსოფლიო საგალობელს შეგწირავს — არა მცირე ხნით, არც ათი, ოცი თუ ასი წლით და არც მსოფლიოს რომელიმე ნაწილში, არამედ მიწაც და ზღვაც, დასახლებული ქვეყნიერებაც და დაუსახლებელი მხარეებიც უკუნისამდე იგალობებენ და აღსრულებული სიკეთეებისთვის მადლობას აღავლენენ. მაშ, ამ ყოველივესთვის ჩვენც მადლობა შევწიროთ კაცთმოყვარე ქრისტეს.3
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ფსალმ 113:11 — ეს მუხლი ძველი ქართული ბიბლიის კორპუსში არ არის; ნათარგმნია უშუალოდ ბერძნულიდან. ↩
- ციტატის ზუსტი ძველი ქართული კორპუსული წყარო ვერ დადასტურდა; ტექსტი ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- წყაროს ბოლო წინადადება პირდაპირ გადადის დახურვის დიდებისმეტყველებაში; ქართულ ტექსტში ეს ფორმულა ქვემოთ მოცემული სტანდარტული დიდებისმეტყველებით არის წარმოდგენილი. ↩