📋 სარჩევი
„ნეტარ არიან ყოველნი, რომელთა ეშინის უფლისა“ ().
1. ღვთის შიში და ჭეშმარიტი ნეტარება
იხილე, როგორ იწყებს სწორედ იქიდან, სადაც დაასრულა. რადგან როგორც იქ ნეტარნი უწოდა მათ იმის გამო, რომ არ შერცხვებიან, ვინაიდან ღმერთი შემწედ და თანამდგომად ჰყავთ, ასევე აქაც იმავე ადგილიდან იწყებს შესავალს და ამბობს: „ნეტარ არიან ყოველნი, რომელთა ეშინის უფლისა“ (). და კვლავ სიტყვას საყოველთაო მნიშვნელობას აძლევს, იმავე საფუძვლიდან იწყებს. და კარგად თქვა: „ყოველნი“; ვინმე მონა იყოს თუ ბატონი, გლახაკი თუ სხეულით უძლური, ან ვინცა უნდა იყოს, ამათგან არც ერთი არ უშლის ხელს, რომ ჰქონდეს ის ნეტარება, რომელზეც თვით ამბობს. რადგან სხვა — ცრუ და გამოგონილი — ნეტარება, რომელსაც მრავალი შენატრის, მრავალი გარემოების ერთად შეყრისას ძლივს იქმნება; და თუ ყველაფერი ერთად არ დაემთხვა, ადამიანთა თვალში ვერავინ იქნება ნეტარი. აი რას ვამბობ: თუ ვინმე მდიდარია, ეს ნეტარებისთვის არ კმარა, არამედ საჭიროა ჯანმრთელობაც ახლდეს. რადგან თუ მდიდარი კი არის, მაგრამ სხეულით დაზიანებულია, მისი ნეტარების საფუძველი კოჭლობს და იგი გლახაკებზე უფრო საცოდავია. ამიტომ ბევრი მდიდარი, სნეულებასთან მებრძოლი, ნეტარად მიიჩნევს ვიწრო ქუჩებში მოსიარულე გლახაკებს და, ურიცხვი ტალანტის მიუხედავად, საკუთარ თავს საცოდავად თვლის. კვლავ, თუ სხეულით ჯანმრთელია და მდიდარიც არის, მაგრამ დიდებით არ ტკბება, ისევ სხვა დაბრკოლება ჩნდება.
რადგან არიან ისეთებიც, რომელთაც დიდი ქონება აქვთ და სხეულიც ჯანსაღი აქვთ, მაგრამ აუტანელ ტანჯვას ითმენენ იმათგან, ვინც სამხედრო სამსახურშია და ძალაუფლებით არის შემოსილი. ვინაიდან არავითარი პატივი არ ერგებათ, თავს ყველაზე საცოდავებად მიიჩნევენ და ქედს იხრიან იმ ადამიანთა წინაშე, რომლებზე უფრო შეძლებული მონებიც კი ხშირად ჰყავთ. კვლავ, თუ დიდებაც აქვს, სიმდიდრეც და სხეულის ჯანმრთელობაც, მაგრამ უსაფრთხოება აკლია — რადგან ურიცხვნი უმზაკვრებენ, შურთ, ავი თვალით უყურებენ, სძულთ, ბრალს სდებენ და ცილს სწამებენ — ასეთი კაცი ყველაზე საცოდავი იქნება: კურდღელივით იცხოვრებს, ჩრდილებსაც ეჭვით დაუწყებს ყურებას და ყველას წინაშე კანკალითა და შიშით იდგება. ხოლო თუ ამასაც გადაურჩა, ყველას უყვარს და მისთვის ყველაფერი დინებისამებრ მიემართება — დიდებაც, სიმდიდრეც, უსაფრთხოებაც და პატივიც, რაც ერთად შეყრა შეუძლებელია, მაგრამ მსჯელობისთვის მაინც დავუშვათ — და თუ ყოველივე ეს უხვად შემოედინება, ისე რომ არაფერია შემაფერხებელი, და ხალხის კეთილგანწყობაც, დიდების სიდიადეც, ფულის სიჭარბეც, სხეულის ჯანმრთელობაც, სრული უსაფრთხოებაც და თვით უძლეველობაც მისთვის ერთად იყრის თავს, მაგრამ ხშირად ბოროტსა და უკუღმართ ქალს შეირთავს, უფრო საცოდავი ხდება, ვიდრე ყველა ის, ვისაც ამათგან არაფერი აქვს. და თუ ის ქალიც კეთილია და ქმრის გონებასა და ნებას ეთანხმება, მაგრამ ცუდი შვილები შეეძინება, ასეთი კაცი აუცილებლობით ყველაზე საცოდავი იქნება; ან თუ საერთოდ უშვილოდ დარჩება, იგლოვებს და ივაებს. და სადაც უნდა გაიხედოს კაცმა ადამიანთა შორის, მრავალ უფსკრულს დაინახავს. და რაღა საჭიროა დანარჩენის თქმა? ხშირად ბოროტ მსახურსაც ყველაფერი დაუმხია და არევ-დარევაში ჩაუგდია; და არაფერია ისე მერყევი, როგორც ადამიანური დიდებით კვეხნა.
მაგრამ ღვთისმოშიში ასეთი არ არის: ტალღებისგან გათავისუფლებული, სიმშვიდესა და ნავსაყუდელში ზის და ჭეშმარიტ ნეტარებას იმკის. ამიტომაც წინასწარმეტყველი ყოველივე ამას გვერდს უვლის და მხოლოდ ასეთ კაცს უწოდებს ნეტარს. რადგან ის ნეტარება, თუ ყველაფერი ერთად არ შეიკრიბა, ვერასოდეს დადგება; უფრო მეტიც, მაშინაც კი, როცა ყველაფერი ერთად შეიკრიბება, სწორედ იმავე რამეებისგან ირყევა, რომლებმაც იგი წარმოშვა. რადგან სიმდიდრესაც დაუღუპავს კაცი, ლამაზ ცოლსაც ხშირად დაუღუპავს იგი, მსახურთა მოდგმასაც უღალატია, შვილებიც მამისმკვლელებად ქცეულან; და, როგორც უკვე ვთქვი, მას ყოველმხრივ მრავალი მერყევი რამ აქვს. ამ ნეტარებაში კი, თუნდაც ყოველივე საპირისპირო ერთად მოედინოს, არა მხოლოდ ვერაფერს ავნებს მას, არამედ უფრო ძლიერსა და უფრო მხნეს ხდის. რადგან თუნდაც სიღარიბე იყოს, თუნდაც უპატივობა, თუნდაც სხეულის დასახიჩრება, თუნდაც ცოლის ბოროტება, თუნდაც ბოროტი შვილები, ან რასაც უნდა იტყოდე, ეს ამ ნეტარად სახელდებას ფეხს ვერ გამოსდებს და ვერც შეარყევს. რადგან იგი მათგან არ წარმოშობილა, რომ იმავე წარმავალთა მიერ ირყეოდეს; არამედ ფესვი ზემოდან აქვს, ამიტომაც უძლეველი რჩება. და თუ გნებავთ, თავად საქმეებზე გამოვცადოთ ეს ნეტარება.
განა იოსები მონა არ იყო? განა უცხო არ იყო? განა ქალაქსა და მოქალაქეობას მოკლებული არ იყო? განა ბარბაროსთა მსახური არ იყო, ჯერ სარკინოზებისა, ხოლო შემდეგ უფრო ველური ეგვიპტელებისა? განა მემრუშედ არ მიიჩნეოდა? განა ბრალს არ სდებდნენ? განა ცილს არ სწამებდნენ? განა საპყრობილეში არ ცხოვრობდა? განა ბორკილი არ ედო? და ამ ყოველთაგან რამ ავნო მას? პირიქით, სწორედ ამ ყოველივეს გამო იყო იგი განსაკუთრებით ნეტარი. რადგან სწორედ ეს არის საკვირველი, რაც უკვე ვთქვი: ამ ყოველივეთი ეს ნეტარება არა მხოლოდ არაფრით ზიანდება, არამედ უფრო ბრწყინვალე და უფრო ნათელი ხდება. რადგან ამათგან არაფერი რომ დაეთმინა, ასე ნეტარი არ იქნებოდა.
2. ღვთის შიში და სათნოების მრავალი გზა
გსურს, იმათზეც გითხრა, ვინც ბოროტებაში განსაკუთრებით ღრმად ცხოვრობდნენ, შემდეგ კი უეცრად შეიცვალნენ და მთელი ის ბოროტება განიძარცვეს? რა შეიძლებოდა ყოფილიყო ავაზაკზე უფრო საცოდავი? მაგრამ უეცრად ყველაზე ნეტარად გამოჩნდა. და მაინც, ურიცხვი მკვლელობა ჰქონდა ჩადენილი: ჯვარზე სიკვდილი ჰქონდა მისჯილი, სიკვდილისკენ მიჰყავდათ, ყველა მას ადანაშაულებდა, მთელი დრო ამოწურული ჰქონდა და ცხოვრება ბოროტებაში დაეხარჯა; მაგრამ რადგან მოკლე ხანში ღვთის შიში ისე იქონია, როგორც საჭიროა, ნეტარი გახდა. ასევე მეძავიც, თუმცა საკუთარ მშვენიერებას ჰყიდდა, ყველას წინაშე შეურაცხყოფის საგნად იყო გამოფენილი და ამის გამო ყველაზე საცოდავი იყო, ნეტარი გახდა, რადგან ღვთის შიში ისე იქონია, როგორც საჭიროა. რადგან არ არსებობს ბოროტება, რომელსაც ღვთის შიში არ ჩააქრობს. როგორც ცეცხლი, როგორი გამრუდებული ან ჟანგით დაფარული რკინაც უნდა მიიღოს, მას ბრწყინვალედ და ნათლად აქცევს, წმენდს და გამრუდებას სრულად ასწორებს, ასევე ღვთის შიშიც მოკლე ხანში ყოველივეს აღასრულებს და არ დაუშვებს, რომ მისით გამსჭვალულებს რომელიმე ადამიანურმა გარემოებამ ფეხი დაუცდინოს.
ნუთუ ტიმოთე უძლური არ იყო? ნუთუ მუდამ სნეულებებსა და გასაჭირებში არ იყო? მაშ, ვინ გამხდარა მასზე ნეტარი? და იობზე რაღა ითქმის? მითხარი, სიღატაკეში არ ჩავარდა? უშვილობაში არ იყო? სხეულის უმძიმესი წყლულით არ იტანჯებოდა? ყვედრებაში არ იყო? შეურაცხყოფაში არ იყო? ლანძღვაში არ იყო? შიმშილში არ იყო? ყველა ადამიანურ უბედურებაში არ იყო? მაგრამ, მიუხედავად ამისა, იობიც ყველაზე უფრო ნეტარი გახდა. რადგან ამ ყოველთაგან არა მხოლოდ ვერაფერმა დააბრკოლა იგი, არამედ უფრო მტკიცეც გახადა. ამ ყოველივესთან ერთად ცოლიც თავს დასდგომოდა და ყვედრებით ავიწროებდა, მაგრამ მან მაინც ყოველივეში იბრწყინა.
ამ ყოველივეს გულისხმობდა წინასწარმეტყველი, როცა ამბობდა: „ნეტარ არიან ყოველნი, რომელთა ეშინის უფლისა, და რომელნი ვლენან გზათა მისთა“ (). რათა არ იფიქრო, თითქოს შენთვის მხოლოდ შიში კმაროდეს, დაურთო სიტყვები: „რომელნი ვლენან გზათა მისთა“ (), და ამით აჩვენა ორივე: „რომელთა ეშინის უფლისა“ () და „რომელნი ვლენან გზათა მისთა“ (). რადგან ბევრნი, რომელთაც მართალი რწმენა ჰქონდათ, მაგრამ ცხოვრება გახრწნილი ჰქონდათ, ყველაზე საცოდავნი გამხდარან. ამიტომ, რათა ნათქვამი ამის გამო არ გაბათილებულიყო, დაუმატა: „რომელნი ვლენან გზათა მისთა“ (). ხოლო რა არის ღვთის გზები, თუ არა სათნოებით ცხოვრება? რადგან ამ გზით შესაძლებელია ზეცაში ასვლა, დედაქალაქის მიღწევა და თვით ღმერთის ხილვა — იმდენად, რამდენადაც ადამიანს ხილვა შეუძლია. მის გზებად კი იმიტომ იწოდება, რომ მათი მეშვეობით შეიძლება ღმერთთან მისვლა. და არ თქვა „გზა“, არამედ „გზები“, რითაც აჩვენა, რომ ეს გზები მრავალი და სხვადასხვაგვარია. ამიტომ მრავალი გზა გაგვიკვალა, რათა გზების სიუხვით ჩვენთვის შესვლა ადვილი გაეხადა. რადგან ადამიანთაგან ერთნი ქალწულებაში ბრწყინავენ, მეორენი ქორწინებაში გამოირჩევიან, სხვანი ქვრივობით იმკობიან; ერთნი ყოველივეს განშორებიან, მეორენი კი ნახევარს; ერთნი მართალი ცხოვრებით მიდიან, მეორენი კი სინანულით; სწორედ ამიტომ გაგვიკვალა მრავალი გზა, რათა ადვილად იარო.
ვერ შეძელი, ნათლისღების შემდეგ შენი სხეული წმინდად დაგეცვა? შეგიძლია სინანულით საკუთარი თავი წმინდა გახადო; შეგიძლია ქონებითაც, მოწყალების საქმითაც. მაგრამ ფული არ გაქვს? მაგრამ შეგიძლია ავადმყოფი მოინახულო, ბორკილდადებულთან მიხვიდე, ცივი წყლის სასმისი მისცე, უცხოს ერთ ჭერქვეშ შეიფარო, ორი წვრილი მონეტა გასცე, როგორც ქვრივმა, და ტანჯულებზე ამოიოხრო. რადგან ესეც მოწყალებაა. მაგრამ სრულიად მარტოსული და ღარიბი ხარ, სხეულით უძლური, და სიარულიც კი არ შეგიძლია? ეს ყველაფერი მადლიერებით აიტანე და დიდ საზღაურს მოიმკი.
რადგან ლაზარეს ღვაწლიც სწორედ ეს იყო. რადგან ფულით არავის დახმარებია. რადგან როგორ შეძლებდა ამას ის, ვისაც აუცილებელი საზრდოც არ ჰქონდა? საპყრობილეში არ შესულა. რადგან როგორ შეძლებდა ამას ის, ვინც წამოდგომასაც ვერ ახერხებდა? ავადმყოფი არ მოუნახულებია. რადგან როგორ შეძლებდა ამას ის, ვინც ძაღლების სალოკავად იყო მიგდებული? მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ამ საქმეების გარეშეც მან სათნოების ჯილდო მოიტაცა იმით, რომ ყველაფერი დიდსულოვნად აიტანა: ხედავდა, რომ ის სასტიკი და ულმობელი მდიდარი პატივში იყო და განცხრომაში ცხოვრობდა, თვითონ კი ამდენ უბედურებაში იმყოფებოდა, და მაინც არც ერთი შეუფერებელი სიტყვა არ უთქვამს.
ამიტომაც მიიღო აბრაამის წიაღი მან, ვინც მკვდარზე არაფრით უკეთეს მდგომარეობაში იყო და მაშინ მდიდრის კარიბჭესთან უძრავად იყო მიგდებული. იგი ამდენი ღვაწლის აღმასრულებელ პატრიარქთან ერთად გვირგვინდებოდა, გამარჯვებულად ცხადდებოდა და მისი წიაღით ტკბებოდა — არა იმიტომ, რომ მოწყალების საქმეები აღასრულა, უსამართლოდ დაჩაგრულს ხელი გაუწოდა, უცხოები შეიწყნარა ან სხვა რამ ამგვარი აჩვენა, რისი ძალაც არ ჰქონდა, არამედ მხოლოდ იმიტომ, რომ ყოველივეში მადლობა შესწირა და მოთმინების ბრწყინვალე გვირგვინი მოიპოვა. რადგან დიდი საქმეა მადლიერება და სულიერი სიბრძნე, აგრეთვე სიმტკიცე, რომელიც ამდენ უბედურებაში იწვრთნება; და ეს ყოველივეზე დიდი ღვაწლია. ამიტომ იობიც გვირგვინდებოდა, და ამიტომ ეშმაკიც ამბობდა: „ტყავი ტყავისა წილ და რავდენი-რაჲ არს კაცისა, სულისა თჳსისათჳს მიუზღვის“ (); „არამედ მიავლინე შენი ხელი და შეეხე მის ხორცს“ ().1 რადგან მცირე საქმე არ არის, ტკივილით შეჭირვებული სული აღვირით დაიჭირო, რათა არაფერში შესცოდოს. ეს არის მოწამეობის ტოლი, ეს არის სიკეთეთა მწვერვალი.
3. მადლიერება ჭირში და დამატებული სიკეთეები
ამიტომ შენც, საყვარელო, როცა ხშირად სნეულება, ცხელება ან ტკივილები გიპყრობს და ტანჯვა გაიძულებს, რაიმე მკრეხელური თქვა, თუ თავს შეიკავებ, მადლობას შესწირავ და ღმერთს დიდებისმეტყველებას აღუვლენ, იმავე საზღაურს მიიღებ. მითხარი, რისთვის გმობ და მწარე სიტყვას წარმოთქვამ? განა ტკივილი ამით გიმსუბუქდება? რადგან თუნდაც ტკივილი გიმსუბუქდებოდეს, მაშინაც არ უნდა გაგებედა ეს და სხეულისთვის ნუგეშის მოსაპოვებლად სულის ცხონება არ უნდა დაგეთმო; ახლა კი ტკივილი არა მხოლოდ არ გიმსუბუქდება, არამედ უფრო მძიმეც ხდება. რადგან ეშმაკი, როცა ხედავს, რომ გარკვეული ძალა მოიპოვა და გმობამდე მიგიყვანა, ქურას უფრო ახურებს და ტკივილს აალებს, რათა თავისი სურვილი აღისრულოს. ამიტომ, როგორც ვთქვი, თუნდაც ტკივილი მსუბუქდებოდეს, ეს მაინც არ უნდა ჩაიდინო; ხოლო როცა არაფერს იგებ, რისთვის იკლავ საკუთარ თავს? მაგრამ დუმილს ვერ ითმენ? მაშ, ღმერთს მადლობა შესწირე; მაშ, დიდებისმეტყველება აღუვლინე მას, ვინც ქურაში გამოგცდის. გმობის ნაცვლად დიდებისმეტყველება წარმოთქვი. ამგვარად საზღაურიც დიდია და ჭრილობაც უფრო მსუბუქი ხდება.
ასე ამბობდა ნეტარი იობიც, როცა წარმოთქვამდა: „უფალმანცა მომცა, უფალმანცა მიმიღო“ (). და კვლავ: „უკუეთუ კეთილი იგი მოვიღეთ ჴელისაგან უფლისა, ბოროტი ესე ვერ მოვითმინოთა?“ (). მაგრამ, იტყვი, მე სიმდიდრე არ მომცა. მაშ, ჭრილობაც ნაკლებია. რადგან ერთი და იგივე არ არის, ჯერ სიმდიდრის სიკეთეებით ისარგებლო და შემდეგ მისგან გაშიშვლდე, და ისე იცხოვრო სიღარიბეში, რომ იგი არც კი გამოგიცდია. თუ ბევრი ღარიბი, სხვების უბედურების დანახვისას და საკუთარ მწუხარებასთან შედარებისას, ამ შედარების გამო საკუთარ მდგომარეობას უფრო მძიმედ მიიჩნევს, იფიქრე, რამდენად უფრო მძიმეა გულგატეხილობა, როცა შედარება სხვასთან კი არა, საკუთარ წარსულთან ხდება; რადგან გამოცდილება დაკარგვის შეგრძნებას უფრო მძაფრს ხდის. ამიტომ თავიდანვე უშვილობა უფრო მსუბუქია, ვიდრე ის უშვილობა, რომელიც კარგი შვილების ყოლის შემდეგ მოდის. რადგან ერთი და იგივე არ არის, არ მიიღო და მიღების შემდეგ წაგერთვას.
ამიტომ ყოველივე, რაც შეგემთხვევა, მხნედ იტვირთე, რადგან ეს შენთვის მოწამეობაა. რადგან ადამიანს მოწამედ მხოლოდ ის როდი ხდის, რომ, როცა მსხვერპლის შეწირვას უბრძანებენ, არ შესწიროს და ურჩევნია დაიფლითოს, ვიდრე ეს ჩაიდინოს; მოწამედ ისიც აქცევს, როცა ტკივილი გმობისკენ ექაჩება, მან კი ტკივილში გამძლეობა აირჩიოს და არაფერი შეუფერებელი თქვას. რადგან იობიც იმიტომ კი არ შეიმკო გვირგვინით, რომ მსხვერპლის შეწირვა უბრძანეს და არ შესწირა, არამედ იმიტომ, რომ ტკივილები მხნედ იტვირთა. პავლეც ამით იქნა სახელოვანად გამოცხადებული: შოლტებით, ჭირებით და სხვა ყველაფრით, რაც მადლიერებით დაითმინა. „ნაშრომი ნაყოფთა შენთა შჭამო შენ, ნეტარ იყო და კეთილი გეყოს შენ“ (). რისთვის აორმაგებს ნეტარების თქმას? რადგან მისი სიდიადე იცის და თავად ამ საქმის ჭვრეტით ტკბება.
და რას ნიშნავს ეს „კეთილი“? მითხარი. „ცოლი შენი, ვითარცა ვენაჴი მსხმო კიდეთა სახლისა შენისათა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „შინაგან ადგილებში“. სხვა მთარგმნელი კი: „ბარძაყებში“. „შვილნი შენნი, ვითარცა ახალნერგნი ზეთისხილისანი, გარემოს ტაბლისა შენისა“ (). „აჰა, ესერა, ესრეთ იკურთხოს კაცი, რომელსა ეშინის უფლისა“ (). რას ამბობ? მითხარი: ნუთუ ეს არის ნეტარება, ეს არის სარგებელი: სახლის კეთილდღეობა, საკუთარი შრომის ნაყოფით სარგებლობა, შვილების სიმრავლე და ცოლი? არა, ეს კი არა; ეს ყოველივე სიუხვისაგან მომდინარე დამატებითი სიკეთეა. რადგან ნათქვამია: „ეძიეთ პირველად ცათა სასუფეველი, და ყოველივე ეს შეგემატებათ თქვენ“ ().2 რადგან სულიერად ჯერ კიდევ არასრულ ადამიანებს ესაუბრებოდა და, როგორც პატარა ბავშვებს, გრძნობადი საგნებიდან მიუძღოდა. და ნუ გაგიკვირდება.
რადგან თუ პავლე ასეთი დიდი სულიერი სიბრძნის ჟამს ასე იქცევა და ჯერ კიდევ მიწაზე მავალებს ამ საგნებიდან ესაუბრება, მით უმეტეს — წინასწარმეტყველი. და სად აკეთებს ამას პავლე? ბევრგან. რადგან როცა ქალწულებაზე საუბრობს, მათ მომავალ სიკეთეებზე არაფერს ეუბნება, არამედ მხოლოდ ქორწინებიდან მომდინარე მწუხარებათაგან გათავისუფლებას უდებს წინ; და როცა მშობლების პატივისცემაზე ლაპარაკობს, იმავე ხერხს იყენებს და ასე ამბობს: „რომელ-ესე არს მცნებაჲ პირველი აღთქუმასა შინა“ (). რომელია ეს მცნება? „პატივ-ეც მამასა შენსა და დედასა შენსა“ () და „რაჲთა კეთილი გეყოს შენ, და იყო დღეგრძელ ქუეყანასა ზედა“ (). მაგრამ როცა მტრებისადმი სულიერ სიბრძნეზე წერს, კვლავ გრძნობად საზღაურს უდებს წინ და ამბობს: „რამეთუ ესე რაჲ ჰყო, ნაკუერცხალი ცეცხლისაჲ შეჰკრიბო თავსა მისსა“ (). ხოლო ქრისტე ასე არ იქცევა, რადგან ის უძლურებს არ ესაუბრება: ქალწულების ღვაწლისთვის სასუფეველს უდებს წინ, მტრების სიყვარულისთვის კი — ღმერთს დამსგავსებას, რამდენადაც ადამიანებისთვის დამსგავსება შესაძლებელია.
ამგვარადვე ძველ აღთქმაშიც, სადაც ადამიანებს გრძნობადი საგნებით მიუძღოდნენ, ვნახავთ, რომ სულიერი სიბრძნის მცოდნეებს უფრო დიდი სიკეთეებით მიჰყავდათ. ამასვე ცხადყოფდა პავლე, როცა ამბობდა: „სარწმუნობით მოსწყდეს ესე ყოველნი და არღა მოეღო მათ აღნათქუემი იგი, არამედ შორით იხილეს იგი და მოიკითხეს“ (). ამრიგად, ღვთისმოშიშთა საზღაური მხოლოდ ეს არ არის — თავისიანებით ტკბობა, ცოლი, შვილები და სახლის კეთილდღეობა; ეს ყველაფერი სიჭარბისაგან და დამატების რიგში მოდის. მთავარი და დიდი კი ჯერ თვით ღვთის შიშია, რომელსაც საზღაური თავის თავში აქვს, შემდეგ კი ის გამოუთქმელი სიკეთენი: „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა“ (). „გაკურთხოს შენ უფალმან სიონით, და იხილო შენ კეთილი იერუსალჱმსა“ (). სხვა მთარგმნელი: „და იხილე იერუსალიმი სიკეთეებში“. „სიკეთეებად“ ქალაქს გულისხმობს: სიმდიდრეს, მშვენიერებას, გამარჯვებებს, პატივს, კეთილდღეობას, ნაყოფიერ წელს, უსაფრთხოებასა და მშვიდობას.
4. აღთქმის მშვიდობა და სიფხიზლის მოვალეობა
„ყოველთა დღეთა ცხორებისა შენისათა“ ().
კარგად გამოიყენა „დღეთა“ ეს დამატება. რადგან ესეც განსაკუთრებით იმის ნიშანი იყო, რომ ეს ყოველივე ღმერთისაგან ეძლეოდათ, და მისი განგების დასტური: ეს ყოველივე ადამიანურ ცვალებადობას არ ექვემდებარებოდა — არც სხვა მდგომარეობაში გადადიოდა და არც ცვლილებას ითმენდა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა განრისხებული ღმერთი თვითონ შეწყვეტდა ამ სიკეთეებს. „და იხილნე შენ შვილნი შვილთა შენთანი.“ (). მაგრამ, ამბობს იგი, მრავალმა ღმრთის მოშიშმა უშვილოდ განვლო ცხოვრება. და რა გამოდის აქედან? რადგან მოღვაწეობას ამჟამინდელ სიკეთეთა გამო როდი შევდგომივართ, არამედ, უპირველესად, იმისთვის, რომ ღმერთს ვესათნოოთ, შემდეგ კი — მომავალი სასოებებისათვის. მაშინ ესენი იყო ჯილდოები; ახლა კი — ცა და ზეცაში არსებული სიკეთეები. ხოლო თუ შვილები არ გყოლია, ღმრთის მოშიშო ადამიანო, საიდან იცი, იქნებ ამ კეთილდღეობის ნაცვლად სხვა, უფრო დიდი სიკეთეები მოგცა? რადგან იგი ყველას ერთი სახით კი არ კეთილყოფს, არამედ სხვადასხვაგვარად, რაკი მდიდარია.
რამდენმა შვილოსანმა შერაცხა უშვილონი ნეტარად? რამდენმა, სიმდიდრე რომ მოიპოვა, ღარიბებზე უფრო უბადრუკად დაასრულა ცხოვრება? რამდენი, დიდებით რომ დატკბა, სწორედ ამ დიდებით, როგორც მახვილით, განიგმირა და უკურნებელი ვნებანი გადაიტანა? ამიტომ ნუ გამოიძიებ მოვლენებს და ნურც ღმერთს მოსთხოვ ანგარიშს; ყოველივე მხნედ და მადლიერებით იტვირთე; უფრო კი, ახლანდელთაგან ნურაფერს მიეჯაჭვები. სწორედ ამიტომ გებრძანა ისეთი ლოცვის აღვლენა, რომელშიც მხოლოდ ერთ გრძნობად სათხოვარს ითხოვ და მეტს არაფერს. მაგრამ ესეც, ზომიერების გამო, კვლავ სულიერი ხდება. რადგან სხვა ყოველივე ცათა, იქაური სასუფევლის, ზედმიწევნითი ცხოვრების წესისა და ცოდვათაგან გათავისუფლების შესახებ გვეუწყა; გრძნობადთა შესახებ კი მხოლოდ ერთი სიტყვის თქმა გვებრძანა. რომელი სიტყვა? „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“ () და მეტი არაფერი. რადგან უკვე სხვა სამშობლოსკენ ვართ მოწოდებულნი და უფრო დიდ ცხოვრებაში ვართ გადაყვანილნი, თხოვნებიც იმ სხვა სამშობლოსა და უფრო დიდ ცხოვრებას უნდა შეეფერებოდეს; გრძნობადი სიკეთეები კი, თუნდაც უხვად მოედინებოდეს, დიდი სიფრთხილით უნდა მოვიგერიოთ.
„მშჳდობაჲ ისრაჱლსა ზედა.“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „და იხილე შენი შვილების შვილები; მშვიდობა ისრაელზე“. ეს ლოცვა საერთო სიკეთისთვისაა. მშვიდობას განსაკუთრებით ნატრობენ, რადგან ხანგრძლივი ომით არიან გამოფიტულნი. რა სარგებელი ექნებათ მათ სხვა ყველაფრისაგან, თუ მშვიდობა არ იქნება? ამგვარად, მაშინდელ სიკეთეთა უმთავრესს და მათ სიმყარეს — მშვიდობას — ჰპირდება, თანაც განუწყვეტელს; ეს კი განსაკუთრებით ღმრთის განგების საქმეა: მიანიჭოს და არ დაუშვას, რომ დაიკარგოს. რადგან თვით ადამიანურ საქმეთა ბუნება მერყევია და არა მდგრადი; ამიტომ, რათა ეჩვენებინა, რომ ეს ყოველივე მათ უბრალოდ კი არ ეწვევა, არამედ ზემოდან მომავალი შეწევნითა და ღმრთის ნებით, თქვა: „ყოველთა დღეთა“ (), და მუდმივი მშვიდობა აღუთქვა. და ეს ასეც მოხდა — ყოველ შემთხვევაში, რაც ღმერთზე იყო დამოკიდებული. ხოლო თუ შეწყდა, ესეც ისევ მათი ბოროტებისაგან მოხდა. რადგან როგორც მაშინ, როცა ზოგიერთებს სასჯელებით ემუქრება და ისინი სინანულით რისხვას მოიგერიებენ, სასჯელი ჩერდება; ასევე, თუნდაც სიკეთეებს აღუთქვამდეს, თუ აღთქმით მოსარგებლენი უღირსნი აღმოჩნდებიან, დანაპირების აღსრულება შეკავდება.
ამრიგად, რაც ღმერთზე იყო დამოკიდებული, „ყოველთა დღეთა“ () აღუთქვა მათ; მათ კი თავიანთი ბოროტებით შეწყვიტეს საბოძვარი. ამას კი იმისთვის ვამბობ, რომ არც მაშინ დავკარგოთ სასოება, როცა ღმერთი გვემუქრება, არამედ სინანულით მოვიგერიოთ რისხვა; და არც მაშინ მოვდუნდეთ, როცა სიკეთეებს აღგვითქვამს, არამედ გულმოდგინებითა და ცხოვრების წესზე ზრუნვით დანაპირებები საქმით აღსრულებამდე მივიყვანოთ. რადგან თუ ამას არ ვაკეთებთ, მარტო აღთქმა საკმარისი არ იქნება ჩვენს საცხოვნებლად. რადგან იუდასაც აღუთქვა, რომ თერთმეტ მოწაფესთან ერთად ტახტზე დაჯდებოდა, მაგრამ არ დამჯდარა; მიზეზი კი აღმთქმელში არ იყო, არამედ იმაში, ვინც დანაპირების უღირსი აღმოჩნდა. ამიტომ ჩვენც, რაკი სასუფევლის აღთქმა გვაქვს, ნუ დავზარმაცდებით, არამედ ჩვენი მხრიდანაც შევიტანოთ წილი, რათა საუკუნო სიკეთეების მიღწევა შევძლოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.