📋 სარჩევი
„ღრმით ამოღაღად-ვყავ შენდამი, უფალო; უფალო, შეისმინე ლოცვისა ჩემისა“ ().
1. გულის სიღრმიდან აღმავალი ლოცვა
რას ნიშნავს: „ღრმით“ ()? არა უბრალოდ პირიდან და არც უბრალოდ ენიდან, რადგან გონებაც რომ დახეტიალობდეს, სიტყვები მაინც იღვრება; არამედ უღრმესი გულიდან, დიდი გულმოდგინებითა და მოშურნეობით, თვით გონების სიღრმეებიდან. რადგან ასეთნი არიან შეჭირვებულთა სულები: ისინი მთელ გულს შეძრავენ, დიდი შემუსვრით უხმობენ ღმერთს და ამიტომაც ისმენებიან. რადგან ასეთ ლოცვებს დიდი ძალა აქვთ: არ დაირღვევიან და არ შეირყევიან, თუნდაც ეშმაკი დიდი იერიშით მოადგეს. რადგან როგორც ძლიერი ხე, რომელიც ფესვს მიწის დიდ სიღრმეში უშვებს და მის წიაღს მაგრად ეჭიდება, ქართა ყოველგვარ ქროლას უძლებს, ხოლო ზედაპირზე მდგარი, მცირე ნიავიც რომ დაეცეს, ირყევა და ფესვიანად ამოგლეჯილი მიწაზე წევს; ასევე ლოცვებიც: რომლებიც ქვემოდან ამოდიან და სიღრმეში არიან დაფესვიანებულნი, თუნდაც ურიცხვი გულისზრახვა მოვიდეს და ეშმაკის მთელი მხედრობა მოადგეს, დაძაბულნი და დაუთმობელნი რჩებიან, არ ირყევიან; ხოლო რომლებიც პირიდან და ბაგეებიდან გამოდიან და ქვემოდან არ ამოდიან, ვერც ღმერთამდე ასვლას შეძლებენ მლოცველის მცონარების გამო. რადგან ასეთ ადამიანს რაიმე ხმაც კი შეარყევს; ხმაურიც მას ვედრებისგან განაშორებს; პირი კი ხმიანობს, მაგრამ გული ცარიელია და გონება უდაბური.
მაგრამ წმინდანები ასე არ ლოცულობდნენ, არამედ ისეთი დაძაბულობით, რომ მთელ სხეულსაც ხრიდნენ. აი, ნეტარმა ელიამ, როცა ლოცულობდა, ჯერ განმარტოება ეძია; შემდეგ თავი მუხლებს შორის მოიქცია, დიდი მხურვალებით თავს აღაგზნებდა და ასე აღავლენდა ლოცვებს. თუ გსურს, იგი ლოცვაში გამართულად მდგომიც იხილო, კვლავ შეხედე მას ზეცისკენ გაწვდილს, და ისე გაწვდილს, რომ ზემოდან ცეცხლიც ჩამოიყვანა. ასევე, როცა ქვრივის შვილის აღდგინება სურდა, მთელი არსებით დაიძაბა და იმ აღდგომას აღასრულებდა, არა მოდუნებული და არც მთქნარებით, როგორც ჩვენ, არამედ ლოცვის გულმოდგინებით გამხურვალებული. და რას ვამბობ ელიასა და იმ წმინდანებზე? ხშირად მინახავს ქალები, რომლებიც შორს მყოფი ქმრისა და სნეული შვილის გამო ასე, სიღრმიდან ლოცულობდნენ და ცრემლის ისეთ წყაროებს უშვებდნენ, რომ თვით ლოცვის მიზანსაც აღწევდნენ. თუ ქალები შვილისა და შორს მყოფი ქმრისთვის ლოცვებში ასე მხურვალებენ, რა საპატიებელი ექნება კაცს, რომელიც, როცა სული მკვდარი აქვს, დუნდება? სწორედ ამიტომ ხშირად ვლოცულობთ და კვლავ ცარიელნი მივდივართ. მოისმინე, როგორ ლოცულობდა ანა სიღრმიდან, როგორი ცრემლის წყაროებს უშვებდა და როგორ ამაღლდა ლოცვისგან.
რადგან ვინც ასე ლოცულობს, ჯერ კიდევ ვიდრე მიიღებდეს იმას, რასაც ითხოვს, ლოცვისგან დიდ სიკეთეებს იმკის: ყოველ ვნებას აცხრობს, რისხვას ალბობს, შურს განდევნის, გულისთქმას ადნობს, ცხოვრებისეულ საქმეთა ტრფიალს ახმობს, სულს დიდ სიმშვიდეში აყენებს და ბოლოს თვით ზეცამდე ადის. რადგან როგორც წვიმა არბილებს მაგარ მიწას, ან ცეცხლი — რკინას, ასევე ასეთი ლოცვა, ცეცხლზე უფრო ძლიერად და წვიმაზე მეტად, ვნებებისგან გამაგრებულ გონებას ალბობს და ასველებს. რადგან სული ნაზია და ადვილად მოსაზელი; მაგრამ რაც ხშირად ემართება ისტროსის წყალს, ყინვით რომ ქვასავით მყარდება, იგივე ემართება ჩვენს სულსაც, ცოდვისა და დიდი მცონარებისგან რომ მყარდება და ქვა ხდება. ამიტომ ჩვენ დიდი მხურვალება გვჭირდება, რათა სიხისტე დავარბილოთ; ამას კი ყველაზე მეტად ლოცვა ახორციელებს. ამიტომ, როცა ლოცვას მიმართავ, მხოლოდ ამას ნუ ეძიებ, რომ მიიღო ის, რასაც ითხოვ; არამედ იმასაც, რომ სული თვით ლოცვაში უკეთესი გახადო. რადგან ესეც ლოცვის საქმეა. ვინც ასე ლოცულობს, ამქვეყნიურზე მაღლა დგება, გონებით ფრთიანდება, გულისზრახვას მსუბუქს ხდის და არცერთ ვნებას არ ებმის.
„ღრმით ამოღაღად-ვყავ შენდამი, უფალო“ (). აქ ორ რამეს გამოყოფს: „ღრმით“ () და ღაღადებას; ღაღადებაში კი ხმის ტონს არ გულისხმობს, არამედ განზრახვის განწყობას. „უფალო, შეისმინე ლოცვისა ჩემისა“ (). აქედან ორს ვსწავლობთ: ჯერ იმას, რომ ღმერთისგან უბრალოდ ვერ მივიღებთ, თუ ჩვენი მხრიდანაც არ იქნება ის, რაც საჭიროა; ამიტომაც ჯერ ამბობს: „ღრმით ამოღაღად-ვყავ“ (), შემდეგ კი: „შეისმინე“ (); შემდეგ იმას, რომ დაძაბულ და შემუსვრების ცრემლებით სავსე ლოცვას დიდი ძალა აქვს, რათა ღმერთი მოადრეკინოს, ნათქვამს ყური დაუგდოს. რადგან თითქოს დიდი რამ აღასრულა და თავისი წილი შეასრულა, ასე დაურთო: „უფალო, შეისმინე ლოცვისა ჩემისა“ (). „იყვნედ ყურნი შენნი მორჩილ ჴმასა ვედრებისა ჩემისასა“ (). „ყურებს“ იგი მოსმენის ძალას უწოდებს; და კვლავ „ხმას“ ამბობს — არა სუნთქვის ტონს და არც ხმამაღალ ღაღადს გულისხმობს, არამედ დაძაბულ განწყობას. „უკუეთუ უსჯულოებათაებრ მიაგებდე, უფალო, უფალო, ვინმე დაუთმოს?“ (). რათა ვინმემ არ თქვას: „ცოდვილი ვარ, აურაცხელი ბოროტებით სავსე, არ შემიძლია მივეახლო, ვილოცო და ღმერთს მოვუხმო“, ამ საბაბს უკუაგდებს და ამბობს: „უკუეთუ უსჯულოებათაებრ მიაგებდე, უფალო, უფალო, ვინმე დაუთმოს?“ (). რადგან სიტყვა „ვინმე“ () აქ „არავის“ ნიშნავს. რადგან შეუძლებელია, შეუძლებელია, რომ ვინმემ, ვინც საქმეთა ანგარიშს მთელი სიზუსტით წარადგენს, ოდესმე წყალობა და კაცთმოყვარეობა მოიპოვოს.
2. საყოველთაო ცოდვა და ღვთის შენდობა
ამას კი ვამბობთ არა იმისათვის, რომ სულები უდებებაში ჩავაგდოთ, არამედ იმისათვის, რომ სასოწარკვეთილებაში ჩავარდნილნი ვანუგეშოთ.1 რადგან ნათქვამია: „ვინმე იქადოს გულითა წმიდა-ქონებად? ანუ ვინმე იკადროს თქმად, ვითარმედ: წმიდა ვარ ცოდვისაგან?“ () და სხვებზე რაღას ვამბობ? რადგან თვით პავლე რომ წინ მოვიყვანო და მისგან მომხდართა ზედმიწევნითი გამოკვლევა მოვითხოვო, ის ვერ შეძლებს გაძლებას. რადგან რის თქმას შეძლებს? მან წინასწარმეტყველები ზედმიწევნით წაიკითხა, მამაპაპეული რჯულის მოშურნე იყო, აღსრულებული ნიშნები იხილა და მაინც მდევნელად რჩებოდა; მანამდე არ შეცვლილა, სანამ იმ საკვირველი ხილვით არ დატკბა და ის საკრძალავი ხმა არ მოისმინა; მანამდე კი ყველაფერს ურევდა და აბნევდა. მაგრამ ღმერთმა ყოველივე ამას გვერდი აუარა, მოუწოდა მას და დიდი მადლის ღირსი გახადა. ხოლო იმ უპირველეს პეტრეზე რაღა ვთქვათ? განა მრავალრიცხოვანი სასწაულისა და ნიშნის, ამდენი შეგონებისა და რჩევის შემდეგ არ ამხილა იგი, როცა იმ მძიმე დაცემაში ჩავარდა? მაგრამ ამასაც გვერდი აუარა და მოციქულთა შორის პირველი დაადგინა. ამიტომაც ეუბნებოდა: „სიმონ, სიმონ, აჰა ესერა ეშმაკმან გამოგითხოვნა თქუენ აღცრად, ვითარცა იფქლი“ () და „ხოლო მე ვევედრე მამასა ჩემსა შენთჳს, რაჲთა არა მოგაკლდეს სარწმუნოებაჲ შენი“ ().
ამის შემდეგაც კი, თუ ღმერთი წყალობითა და კაცთმოყვარეობით არ მოვა განსაკითხად, არამედ ზუსტ გამოკვლევას ჩაატარებს, უთუოდ ყველას პასუხისმგებლად პოვებს. ამიტომაც პავლე ამბობდა: „რამეთუ არარაჲ თავსა ჩემსა შემიცნობიეს, არამედ არა თუ ამით განვმართლდები“ (); და ეს სიტყვაც ამბობს: „უკუეთუ უსჯულოებათაებრ მიაგებდე, უფალო, უფალო“ (). სიტყვათა ეს გაორმაგება უბრალო რამ არ არის; ეს იმ ადამიანის სიტყვაა, რომელსაც აკვირვებს და განაცვიფრებს კაცთმოყვარეობის დიდი სიუხვე, ღვთის უსაზღვრო დიდებულება და სახიერების უკიდეგანო ზღვა.2 და ამბობს: „ვინმე დაუთმოს?“ () და არ უთქვამს: ვინ გაექცევაო? არამედ: „ვინმე დაუთმოს?“ () დგომასაც ვერ შეძლებსო, ამბობს. შემდეგ ამბობს: „რამეთუ შენ მიერ არს ლხნებაჲ“ ().3 რას ნიშნავს: „რამეთუ შენ მიერ არს ლხნებაჲ“ ()? ეს იმას ნიშნავს, რომ სასჯელისაგან თავის დაღწევა ჩვენს კეთილ საქმეებში კი არ არის, არამედ შენს სახიერებაში. რადგან განაჩენისაგან თავის დაღწევა შენს კაცთმოყვარეობაზეა დამოკიდებული. და თუ ამ კაცთმოყვარეობას არ ვეზიარებით, ის, რაც ჩვენგანაა, საკმარისი არ იქნება, რომ მომავალი რისხვისაგან გამოგვტაცოს.
3. ღვთის წყალობა და შეურყეველი სასოება
ამას წინასწარმეტყველის მეშვეობითაც აცხადებდა და ამბობდა: „მე ვარ, მე ვარ იგივე აღმჴოცელი უშჯულოებათა შენთა“ (). ესე იგი: ეს ჩემი საქმეა, ჩემი სიკეთისა და ჩემი კაცთმოყვარეობისა. რადგან შენი საქმეები არასოდეს კმარა სასჯელისგან გასათავისუფლებლად, თუ მათ ჩემი კაცთმოყვარეობა არ დაემატა. და კვლავ: „მიგითავსებ თქუენ“ (). „სახელისა შენისათჳს დაგითმე შენ, უფალო“ (). „დაუთმო სულმან ჩემმან სიტყუასა შენსა. ესავს სული ჩემი უფალსა“ (). სხვა ამბობს: „შენი რჯულის გამო“. კიდევ სხვა კი: „რათა შენი სიტყვა შეცნობილიყო“. ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: შენი კაცთმოყვარეობის გამო, შენი რჯულის გამო ველოდი ცხონებას; რადგან საკუთარ საქმეებს რომ შემეხედა, დიდი ხნის წინ სასოს წავიკვეთდი, დიდი ხნის წინ უიმედობაში ჩავვარდებოდი; ახლა კი, შენს რჯულსა და შენს სიტყვას რომ ყურად ვიღებ, კეთილი სასოება მაქვს.
რომელი სიტყვით? კაცთმოყვარეობის სიტყვით. რადგან თვითონვეა ის, ვინც ამბობს: „ვითარცა განშორებულ არს ცაჲ ქუეყანისაგან, ეგრეთ განშორებულ არს გზაჲ ჩემი გზათაგან თქუენთა და გაგონებანი თქვენნი გაგონებისაგან ჩემისა“ (). და კვლავ: „რამეთუ რავდენ მაღალ არიან ცანი ქუეყანისაგან, განაძლიერა უფალმან წყალობაჲ მისი მოშიშთა მისთა ზედა“ (). და კვლავ: „რაოდენ განშორებულ არიან აღმოსავალნი დასავალსა, განმაშორნა ჩუენგან უსჯულოებანი ჩუენნი“ (). ესე იგი: არა მხოლოდ მართალმოქმედნი ვიხსენი, არამედ შემცოდეთაც შევიწყალე და თვით შენს შეცოდებათა შორისაც ჩემი შეწევნა და მზრუნველობა ვაჩვენე. სხვა ამბობს: „რათა შიშის მომგვრელი იყო, უფალს ველოდი“. ვისთვის შიშის მომგვრელი? მტრებისთვის, მზაკვართათვის, ჩემდამი მტრულად განწყობილთათვის.
და კვლავ რას ნიშნავს: „შენი სახელის გამო“? იმას, რომ თუმცა ცოდვილი ვარ და ურიცხვი ბოროტებით სავსე, ამბობს, მაინც ვიცოდი: შენი სახელი რომ არ შებილწულიყო, დაღუპვის პირას მყოფებს უყურადღებოდ არ დაგვტოვებდი. ამას თვითონვე ამბობს ეზეკიელშიც: „არა თქუენთჳს ვჰყოფ მე, სახლო ისრაჱლისაო, არამედ სახელისათჳს ჩემისა წმიდისა, რომელი შეაგინეთ წარმართთა შორის“ (). ესე იგი: ჩვენ ცხონების ღირსნი არ ვიყავით და არც ჩვენი ნამოქმედარიდან გვქონდა რაიმე კეთილი მოლოდინი; მაგრამ შენი სახელის გამო ველით ცხონებას და ეს დაგვრჩა ცხონების სასოებად. სხვა ამბობს: „შიშის გამო ველოდი უფალს“. სხვა კი: „რჯულის გამო ველოდი უფალს“. „ჩემი სული შენს სიტყვას ელოდა“. სხვა ამბობს: „ჩემი სული მის სიტყვას მოელოდა“. სხვა კი: „ჩემი სული ელოდა და მის სიტყვას დაძაბული მოლოდინით მოველოდი“. ესე იგი: კაცთმოყვარეობისა და სახიერების შესახებ აღთქმები და განუწყვეტელი დაპირებები წმინდა ღუზად მქონდა და ჩემს მდგომარეობაზე სასოს არ ვიკვეთდი. „საჴუმილავითგან განთიადისა მიმწუხრადმდე“ () და „ესევდინ ისრაჱლი უფალსა“ (). მთელ ცხოვრებას გულისხმობს, ამბობს; ესე იგი, მთელ ღამესა და დღეს.
რადგან ცხონებისთვის არაფერია ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორც მუდამ ღმერთისკენ მზერა და იმ სასოებაზე დაყრდნობა, თუნდაც ურიცხვი რამ შეგვემთხვეს, რაც უიმედობაში გვაგდებს. ეს არის შეურყეველი კედელი, ეს არის ხელშეუხებელი სიმტკიცე, ეს არის უძლეველი კოშკი. მაშ, თუნდაც გარემოებები სიკვდილს, საფრთხესა და სრულ დაღუპვას გემუქრებოდეს, ნუ განეშორები ღმერთისადმი სასოებასა და მისგან ცხონების მოლოდინს. რადგან მისთვის ყველაფერი იოლი და ადვილია და გამოუვალი მდგომარეობიდანაც გზის პოვნა შეუძლია. მაშ, ნუ მოელი ღვთის შეწევნას მხოლოდ მაშინ, როცა საქმეები დინებისამებრ მიდის; არამედ განსაკუთრებით მაშინაც, როცა ღელვა და ქარიშხალია და უკიდურესი საფრთხე თავს დაგკიდებია. რადგან სწორედ მაშინ აჩვენებს ღმერთი ყველაზე მეტად თავის ძალას. ამრიგად, ამას ამბობს: საჭიროა მუდამ უფლისადმი სასოება, მთელი სიცოცხლისა და მთელი ცხოვრების განმავლობაში.
„რამეთუ უფლისა მიერ არს წყალობაჲ და მრავალ არს მის მიერ გამოჴსნა“ (). „და თავადმან იჴსნის ისრაჱლი ყოველთაგან უსჯულოებათა მისთა“ (). რას ნიშნავს: „რამეთუ უფლისა მიერ არს წყალობაჲ“ ()? იქ არის კაცთმოყვარეობის წყარო და საუნჯე, ამბობს, და ეს წყარო განუწყვეტლივ მოედინება. ხოლო სადაც წყალობაა, იქ გამოხსნაც არის; და არა უბრალოდ გამოხსნა, არამედ უხვი გამოხსნა და კაცთმოყვარეობის უსაზღვრო ზღვა. მაშ, თუნდაც ცოდვათა მიერ გაცემულნი ვიყოთ, დაცემა არ გვმართებს და არც სასოს წარკვეთა. რადგან სადაც წყალობა და კაცთმოყვარეობაა, შეცოდებებისთვის მკაცრი პასუხისგება არ მოითხოვება: მსაჯული, დიდი წყალობისა და კაცთმოყვარეობისკენ მიდრეკილების გამო, ბევრ რამეს გვერდს უვლის. რადგან ასეთია ღმერთი: მუდამ შეწყალებისა და მიტევებისკენ მიდრეკილი და მზადმყოფი. „და თავადმან იჴსნის ისრაჱლი ყოველთაგან უსჯულოებათა მისთა“ (). მაშ, თუ ის ასეთია და მისი კაცთმოყვარეობის სიდიდე ყველგანაა გადაღვრილი, ცხადია, თავის ხალხსაც აცხოვნებს და გაათავისუფლებს არა მხოლოდ სასჯელისგან, არამედ ცოდვებისგანაც. რაკი ეს ვიცით, დავრჩეთ ვედრებასა და თხოვნაში და ნურასოდეს განვდგებით, მივიღებთ თუ არ მივიღებთ. რადგან თუ მიცემა მასზეა დამოკიდებული, როდის მოგვცემს, ისიც მასზეა დამოკიდებული, და ზუსტი ჟამიც თვითონ იცის. მაშ, დავრჩეთ: ვევედრებოდეთ, ვთხოვდეთ და მის წყალობასა და კაცთმოყვარეობაზე ვიყოთ მინდობილნი; ნურასოდეს წავიკვეთთ საკუთარი ცხონების სასოებას, არამედ ჩვენი მხრიდან რაც არის, ის შევიტანოთ, და უთუოდ მოჰყვება ის, რაც მისგანაა, რადგან მასთან წყალობა გამოუთქმელია და კაცთმოყვარეობა უსაზღვროა; დაე, მას ყველამ მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- აქ საუბარია იმედის დაკარგვასა და სასოწარკვეთილებაში ჩავარდნაზე; ამიტომ ქართულ თარგმანში არჩეულია „სასოწარკვეთილება“. ↩
- აქ ღვთის კეთილი ბუნება და მწყალობელი მოქმედება იგულისხმება; ამიტომ გამოყენებულია „სახიერება“. ↩
- ფსალმუნის ძველ ქართულ ტექსტში ეს ადგილი „ლხნებაჲ“-თ არის გადმოცემული; განმარტებაში აზრი შენდობასა და სასჯელისაგან ხსნას უკავშირდება. ↩