📋 სარჩევი
„აქებდით სახელსა უფლისასა, აქებდით მონანი უფალსა. რომელნი სდგათ სახლსა უფლისასა, ეზოთა სახლისა ღმრთისა ჩუენისათა. აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი“ ().
1. ქების მსხვერპლი და ღვთის რჩეული ერი
კვლავ თვითონვე მოუწოდებს ამ მსხვერპლისკენ, რომელიც ქებათა მეშვეობით აღესრულება. რადგან ესეც მსხვერპლია ღმერთისთვის და შესაწირავი. ამიტომ სხვა ადგილასაც ამბობს: „ვაქებდე სახელსა ღმრთისა ჩემისასა გალობითა და განვადიდო იგი ქებითა; და სათნო-ეყოს ღმერთსა უფროჲს ჴბოსა მის ჩჩჳლისა, რომელსა გამოჰქონედ რქანი და ჭლიკნი.“ (). ხოლო სახლსა და ეზოებს ხშირად ახსენებს, რათა ისინი იმ ადგილს მიამაგროს და გაქცევის ნება არ მისცეს. რადგან დასაბამიდანაც სწორედ ამიტომ დაადგინა ტაძრის აღმართვა, რათა ყველას ერთ ადგილას შეკრება მათთვის ყოველგვარი უკეთურებისა და კერპთმსახურების მოსპობად ქცეულიყო, და არა ისე, რომ თავნებობითა და თვითნებური თავისუფლებით ყველგან ეხეტიალათ, კორომები, წყაროები, ბორცვები და მთები უკეთურების საბაბად ექციათ, იქ შეეწირათ მსხვერპლი და მაღლობებზე დაეღვარათ შესაწირავი. ამიტომაც ტაძრის გარეთ სადმე მსხვერპლის შემწირველს მკვლელობის თანასწორად განიკითხავს და ამბობს: „კარად კარვისა საწამებელისა, არა მოიღოს იგი შესაწირავად ძღუნად ღმრთისა წინაშე კარავსა ღმრთისსა, სისხლად შეერაცხოს მას კაცსა“ (). ამის გამო ყოველმხრივ იქ, იმ ადგილას, კრებს მათ, რათა მოსმენით გონიერებას დაემორჩილონ და შემცდარ აზრს განეშორონ. ხოლო გალობას, ფსალმუნებასა და ქებასაც უბრძანებს, რადგან ღმერთისკენ აღვლენილი ქებანი მათთვის ღვთისმოსაობის საფუძვლებიც იყო: ისინი შეიცავდა ძველ მოთხრობებს — ეგვიპტეში მომხდარს, უდაბნოში მომხდარს, აღთქმის ქვეყანაში მომხდარს, რჯულის შესახებ თქმულს, სინას მთაზე მომხდარსა და ომების ამბებს; და ეს ერთი და იგივე საქმე ერთდროულად ღმერთისადმი ქებაც ხდებოდა, მგალობლებისთვის სწავლების საფუძველიც, ცხოვრების მომწესრიგებელიც და დოგმატთა სიზუსტისკენ წინამძღოლიც. „აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი;“ ().
სხვა ამბობს: „რამეთუ სახიერ“ (). რაც მსმენელთათვის ყველაზე მეტად სასურველია, იმას განუწყვეტლივ აყენებს წინ: კაცთმოყვარეობას, წყალობასა და სახიერებას. „უგალობდით სახელსა მისსა, რამეთუ კეთილ;“ (). ამას ამბობს, რათა აჩვენოს, რომ ამ საქმეს სარგებლობასთან ერთად თავისთავადაც აქვს გარკვეული სიამე. მისი უპირველესი სარგებელი ის არის, რომ ღმერთისადმი საგალობლებს წარმოთქვამს, სულს განწმენდს, გულისზრახვას მაღლა აღამაღლებს, ზუსტ დოგმატებში წვრთნის და ახლანდელისა და მომავლის შესახებ ფილოსოფიას ასწავლის. ამასთან ერთად კი მელოდიის მეშვეობით დიდ სიამეს, ერთგვარ ნუგეშსა და შვებასაც იძლევა და მგალობელს კეთილკრძალულად ხდის. და რომ იგი ასეთ კაცებს ქმნის, ცხადია იქიდანაც, რომ მთარგმნელთაგან ერთმა თქვა: „რამეთუ მშვენიერია“, ხოლო მეორემ: „რამეთუ ტკბილია“. ორივენი ჭეშმარიტს ამბობენ. თუნდაც მგალობელი ათასგზის გარყვნილი იყოს, ფსალმუნისადმი მოწიწებით გარყვნილების ტირანიას აძინებს; და თუნდაც ათასგვარი ბოროტებით იყოს დამძიმებული და გულმოკლეობით შეპყრობილი, სიამით მოხიბლული ამსუბუქებს გულისზრახვას, ფრთებს ასხამს გონებას და სულს მაღლა აღამაღლებს.
„რამეთუ იაკობი თჳსად გამოირჩია უფალმან და ისრაჱლი - საბრძანებელად თჳსად.“ (). იგი არ ლაპარაკობს საერთო სიკეთეებზე, რომლებიც მათ სხვებთან ერთად აქვთ, არამედ მათს საკუთარ და გამორჩეულ სიკეთეზე. რომელი იყო ეს? ის, რომ ხალხი გამოირჩია, თავისთვის მიაკუთვნა და სხვებთან შედარებით მათ მიმართ განსაკუთრებული განგება გამოაჩინა. ამას ყველგან აკეთებენ წინასწარმეტყველები: თავიანთ მიმართ აღსრულებული სიკეთეებიდან ქსოვენ თავიანთ სიტყვათა უმეტეს ნაწილს. რას ნიშნავს: „საბრძანებელად თჳსად“ ()? სიმდიდრეს, საკუთრებას. რადგან, თუმცაღა ერი მცირერიცხოვანი იყო, მან იგი თავისთვის სიმდიდრედ გამოირჩია, ყურადღება მიაქცია არა სიმცირეს, არამედ სათნოებას, რომლისკენაც სურდა მათი მიყვანა და ამიტომ ირჩევდა მათ; რადგან სხვა ადამიანები მისთვის იმდენ სიმდიდრეს არ ქმნიდნენ, რამდენსაც ეს ერი, როგორც ეს მართლაც მოხდა ღმერთის კეთილგანწყობით, რომელმაც ისინი გამოირჩია, და მათი აღზრდითაც. რადგან პავლეც ადამიანთა ცხონებას სიმდიდრეს უწოდებს, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „თავადი არს უფალი ყოველთაჲ, რომელი განამდიდრებს ყოველთა, რომელნი ხადიან მას“ ().
და კვლავ: „თჳსისა უფლისა დგეს, გინა თუ დაეცეს“ (). ხედავ, როგორ გამოაჩინა ღმერთის მათდამი სიყვარული, განგება, მზრუნველობა და განწყობა, როცა ისინი მის საკუთრებად უწოდა? ამიტომ ამ ორივე სიტყვით აჩვენებს მის განსაკუთრებულ განგებას მათ მიმართ: იმითაც, რომ გამოირჩია, და იმითაც, რომ თავის საკუთრებად მიიღო. ხედავ, როგორ წარმოგვიდგინა მისი კაცთმოყვარეობა? ამიტომაც დასაწყისში ამბობდა: „აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი;“ (). „რამეთუ მე გულისჴმა-ვყავ, ვითარმედ დიდ არს უფალი“ (). აჰა, ქების კიდევ სხვა მიზეზსაც აყენებს. მითხარი-ღა: შენ შეიცანი, სხვებმა კი არ იციან?
იციან, მაგრამ არა ისე, როგორც მე. რადგან ყველაზე მეტად წმინდანთა და ამაღლებულთა საქმეა მისი დიდებულების უფრო ზედმიწევნით ცოდნა — არა მთელი დიდებულებისა, როგორიც იგი არის, რადგან ეს შეუძლებელია, არამედ სხვებზე უფრო ცხადად. „და უფალი ჩუენი უფროს ყოველთა ღმერთთა;“ (). აჰა, ამბობს იგი, ვინც თქვა, რომ დიდია უფალი და რომ შენ იცანი, წინ წასვლისას სიტყვას დაბლა სწევს, მას სხვებს ადარებს და შედარების გზით აძლევს მას უპირატესობას. სულაც არა, ამბობს იგი; არამედ მაშინ მსმენელთა უძლურების შესაბამისად ელაპარაკებოდა მათ და ნელ-ნელა აჰყავდა ისინი ამ აზრამდე. რადგან ღვთის დიდების ძლიერ წარმოსაჩენად ეს არ კმარა — ითქვას, რომ ღმერთი უფრო დიდია და მათზე აღმატებულად დიდია; არამედ, როგორც უკვე ვთქვი, იგი სიტყვას მსმენელთა სიმდაბლეს უზომებს და ნელ-ნელა აღამაღლებს მათ. რადგან იმჟამად მათთვის სასურველიც კი იყო ამის მოსმენა და დაჯერება.
2. შემოქმედის ნება და ხილული საკვირველებანი
ხოლო იმას, რომ უფალი ყოველივეს შეუდარებლად აღემატება, შემდეგი სიტყვებით ცხადყოფს: მისი ძალის უდიდეს საბუთს დებს და აჩვენებს, რომ წინათქმულიც მსმენელთა უძლურების გამო ითქვა; ამიტომ, როცა მხოლოდ აცხადებს, მცირეს ამბობს, ხოლო როცა ამტკიცებს, ასაბუთებს და მისი დიდებულების მტკიცებულებას იძლევა, დიდს წარმოაჩენს. მაშ, ამის შემდეგ რას წარმოაჩენს მის ღირსად და ისეთს, რაც მხოლოდ ღმერთს ეკუთვნის? იხილე, რადგან დაურთავს: „ყოველივე, რაოდენი ინება უფალმან, ქმნა ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). ხედავ ყოვლად საკმარის ძალას? ხედავ ცხოვრების წყაროს? ხედავ უძლეველ ძლიერებას? ხედავ შეუდარებელ აღმატებულებას? ხედავ ხელმწიფებას, რომელსაც არსად ეღობება წინ რამე? ხედავ, რომ მისთვის ყოველივე იოლი და ადვილია? რადგან ამბობს: „ყოველივე, რაოდენი ინება უფალმან, ქმნა“ ().
თქვი კიდევ: სად? „ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა“ (). ესე იგი, არა მხოლოდ აქ, არამედ ცაშიც. არა მხოლოდ ცაში, არამედ ქვეყანაზეც. არა მხოლოდ ქვეყანაზე, არამედ „ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). რადგან უფსკრულით იგი მიწის ქვემოთ მდებარეს ამბობს, როგორც სიტყვით „ცათა შინა“ () — ცათა ზემოთ მყოფს. ამათგან, თუმცა ასეთნი და ამდენნი არიან, არსად ეღობება წინ მის ნებას რამე, არამედ ყველაფერს აღწევს; და, რაც საკვირველია, შემოქმედმა ქმნა არა შრომით, არა გარჯით, არა ბრძანებით, არამედ ნებით: მხოლოდ ინება და საქმეც გაჰყვა. ხედავ, როგორ წარმოაჩინა სიმარტივეც, ქმნილებათა სიუხვეც და შეუფერხებელი ხელმწიფებაც?
შემდეგ, ცასა და ზღვაზე თქმის დატოვებით, მათში არსებულთ წარმოაჩენს; და მათში არსებულთაგანაც არა ყოველივეს, არამედ, ცაში მყოფთა გვერდის ავლით, თუმცა ისინი უფრო საკვირველნი არიან, ცის ირგვლივ მყოფთ ამბობს. რატომ? იმიტომ, რომ ისენი, თუმცა დიდნი იყვნენ, მრავალთათვის დაფარული იყვნენ; ესენი კი, თუმცა უფრო მცირეა, მაინც ხილულნი არიან და ყველას მჭვრეტელად ჰყავთ. რაკი მისი სიტყვა ადამიანებს მიმართავდა, რომლებიც უხილავთა შესაცნობად იმდენად რწმენით კი არ იყვნენ განსწავლულნი, რამდენადაც ხილულთა საშუალებით მიყვანილნი, აქედან ქსოვს მსჯელობას და სწავლებას იწყებს: რასაც სხვებს ურჩევდა, თვითონაც იმასვე აკეთებს. რა არის ეს? ეს არის ღმერთის ქება მისი საქმეებიდან, მისთვის ხოტბის აღვლენა, შექმნილთაგან თითოეულის გულდასმით შესწავლა და თითოეულის გამო დიდებისმეტყველება. რადგან, როცა ღმერთის ქებას შეაგონებდა, ხშირად თქვა: „აქებდით სახელსა უფლისასა, აქებდით მონანი უფალსა“ (); და აჩვენებს, როგორ უნდა აქებდეს კაცი: ქმნილების სხეულს მიჰყვებოდეს, უკვირდებოდეს და განცვიფრდებოდეს სიბრძნით, განგებით, ძალითა და მზრუნველობით. აქედან ვსწავლობთ, რომ ეს ჩვენი ზღვა ერთი კი არ არის, არამედ მრავალნი და სხვადასხვაგვარნი არიან ზღვები, და უსაზღვროა ზღვის სივრცეებიც. რადგან თქვა: „ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). რადგან კასპიის ზღვა, ინდოეთისა და წითელი ზღვებიც თითქმის ამ ჩვენი ზღვისაგან განყოფილნი არიან, ხოლო გარედან ოკეანე არის შემორტყმული.
„აღმოიყვანნის ღრუბელნი დასასრულით ქუეყანისაჲთ“ (). სხვა თარგმანი: „ამოიყვანს“ ()1. მესამე თარგმანი: „ამოიზიდავს კიდეებიდან“ ()2. სხვა თარგმანი: „დასასრულიდან“ ()3. ეს იობშიც ითქვა: „შეაყენნის წყალნი ღრუბელთა მისთა“ (). და სოლომონიც ამბობს: „ვინ შეიკრძალნა წყალნი სამოსელსა თჳსსა?“ (). ეს კი ამას არ ამბობს, არამედ სხვა საკვირველებას. რომელს? იმას, რომ ჰაერი, თუმცა უფრო სქელია, ზევით მიემართება და ატარებს, ხოლო მძიმე წყალი მაღლა ადის, საპირისპირო გზით მიმავალი.
საკვირველია თვით ისიც, რომ წყალი მასში იკავება, მაგრამ ბევრად უფრო საკვირველია, რომ შეკავებული მსუბუქზე არის ტარებული; და კიდევ უფრო უცნაური ის არის, რომ რაც იმ ჰაერის მიერ იკავება, როცა ღრუბლიდან გადმოიღვრება, შემდგომ ჰაერში აღარ ჩერდება და აღარ იკავება, არამედ ყოველმხრივ იღვრება და მიწისკენ მიემართება. და მართლაც, ეს ბუნებით რომ იკავებოდეს, ჰაერშიც უნდა შეკავებულიყო. რადგან, როგორც წყლით სავსე ტიკს ვინმე ჰაერში რომ გაუშვებდეს და შემდეგ იგი ჰაერის მიერ იტარებოდეს, მაშინ ტიკიდან გადმოღვრილი შიგნით შეკავებული წყალიც იმავე ჰაერს უნდა ეტარებინა; ასევე თანმიმდევრული იქნებოდა, აქაც ასე მომხდარიყო. მაგრამ რადგან ყოველივე საკვირველებით არის სავსე და მომხდარნი უცნაურნი არიან, ყოველივე ეს თანმიმდევრობაზე მაღლა და გონებაზე მაღლა ხდება. რადგან ის, რაც ღრუბლის ჰაერში იკავება, ამის შემდეგ ჰაერში აღარ იკავება. ხედავ უცნაურებას და იმას, თუ როგორ წარმოაჩინა საკვირველად სწორედ ის, რაც სხვა საგნებზე ნაკლებად მიიჩნეოდა? შემდეგ სხვა საკვირველებასაც აჩვენებს, როცა ამბობს: „დასასრულით ქუეყანისაჲთ“ (), ან სხვა თარგმანით: „ქვეყნის კიდეებიდან“ ()4. რადგან ისინი არა მხოლოდ მაღლდებიან, არამედ დადიან კიდეც; არც იქ, სადაც გამოჩნდებიან, იქვე უშვებენ წვიმას, არამედ ხშირად მრავალ ადგილს გვერდს აუვლიან, ქალაქებსა და ერებსაც ჩაუვლიან, და წვიმას სხვაგან წარმოშობენ. ამიტომ საკვირველი მხოლოდ ის კი არ არის, რომ ისინი მაღლა ადიან, არამედ ისიც, რომ თითქოს ზემო სართულებზე დადიან და ამდენი წყლის სიმძიმეს ატარებენ.
3. სტიქიათა საკვირველება და რჩეული ერის განგება
„ელვანი წჳმად გარდააქცინა“ (). იხილე კვლავ სხვა საკვირველებაც: ურთიერთსაწინააღმდეგო ბუნებანი ერთმანეთს უერთდებიან. რადგან არაფერია ელვაზე უფრო ცეცხლოვანი და არც წყალზე უფრო ცივი, მაგრამ მაინც ერთმანეთს ერწყმიან ისინი, და არც ირევიან, არც შეიზავებიან, არამედ თითოეული საკუთარ საზღვრებს ინარჩუნებს. რადგან ცეცხლი წყალში რჩება და წყალი ცეცხლში, მაგრამ არც ცეცხლს გაუშრია წყალი და არც წყალს ჩაუქრია ცეცხლი. თუმცა ელვა მზის ცეცხლზე უფრო მკვეთრია, უფრო ნათელი და უფრო მჭრელი. ამას თვალებიც მოწმობენ: მზის სხივებს ისინი განუწყვეტლივ ხვდებიან, ხოლო ელვის სრბოლას მცირე ხნითაც ვერ იტანენ. მზე მთელ დღეს ცაზე გადის, ელვა კი ჟამის ერთ წამში მთელ ცისქვეშეთს მოივლის; როგორც ქრისტეც მოწმობს და ამბობს: „ვითარცა ელვაჲ რაჲ გამობრწყინდის მზისა-აღმოსავალით და ჩანნ ვიდრე დასავალადმდე“ (). „რომელმან გამოიყვანნის ქარნი საუნჯეთაგან მისთა“ ().
ქარიც კვლავ სხვა ბუნებაა: იგი ჩვენთვის არამცირე საჭიროებას იძლევა, არამედ იმდენად დიდს, რომ ჩვენი ცხოვრების დიდ ნაწილს ემსახურება, დაღლილ სხეულებს აღადგენს, აგრილებს და ჰაერს უფრო მსუბუქს ხდის. რადგან ქართა საქმე ეს არის: აამოძრაონ ჰაერი, რათა იგი უძრავად არ გაიხრწნას, ნაყოფები დაამწიფონ და სხეულები ასაზრდოონ. რა უნდა თქვას ვინმემ მათ საჭიროებაზე ნაოსნობაში, იმ დროებზე, როცა ისინი წესრიგით მოდიან, ერთმანეთს ადგილს უთმობენ, ზღვაში თითქოს ფერხულს უვლიან და მეზღვაურები გადაჰყავთ? ერთი ქარი გააცილებს, მეორე ჩაენაცვლება; ისინი საპირისპირო გზებით მიდიან, მსახურებენ და მათი ბრძოლაც კვლავ სასარგებლო ხდება ცხოვრებისათვის. და ქართა სხვა ურიცხვ საქმეებსაც იტყოდა ვინმე. მაგრამ წინასწარმეტყველმა ყოველივე ეს გვერდი აუარა, მსმენელს მათი ჩამოთვლა დაუტოვა და თავად მხოლოდ შექმნის სიმარტივე წარმოაჩინა. რადგან სიტყვები: „მისი საუნჯეებიდან“, იმას კი არ აღნიშნავს, თითქოს ქართა რაღაც საუნჯეები არსებობდეს, არამედ იმას, თუ რა ადვილია ყოველივეს მპყრობელისათვის და როგორ მზად და გამზადებულია ქმნილება. რადგან როგორც ის, ვისაც საუნჯეში აქვს, ყველაფერს თავისუფლად გამოიტანს, როცა მოისურვებს, ასევე ყოვლის შემოქმედმაც ყოველივე ადვილად შექმნა და ბუნებას გადასცა.
ხედავ, რამდენი განსხვავებაა ჰაერშიც, ისევე როგორც წყალსა და ცეცხლში, რამდენი მრავალგვარი ცვალებადობაა? რადგან წყალიც ასეთია: ზოგი წყაროსია, ზოგი ზღვისა, ზოგი ჰაერშია, ზოგი ღრუბლებშია, ზოგი ზეციურია, ზოგი ცათა ზემოთაა, ზოგიც მიწისქვეშა. ცეცხლშიც ასეა: ერთი მზეშია, მეორე მთვარეში, სხვა ვარსკვლავებში, სხვა ელვებში, სხვა ჰაერში, სხვა შეშიდან წარმოიშობა, ანუ ჩვენს გარშემო არსებული ცეცხლია, და სხვა ლამპრის ცეცხლია; სხვა მიწიდანაა, რადგან ბევრგან ასეთი ცეცხლი მიწიდან ამოდის, როგორც წყლის წყაროები; სხვა გახეხილ ქვებშია, სხვა ხეთა კენწეროებში, როცა ისინიც ერთმანეთს ეხეხებიან, და სხვა მეხებში. ასევეა ჰაერშიც: ჩვენს გარშემო არსებული უფრო სქელია, სხვა უფრო თხელია, ხოლო ზემოთა კვლავ უფრო ცეცხლოვანია. ქარებსაც მრავალი განსხვავება აქვთ: ზოგი უფრო თხელია, ზოგი უფრო სქელი; ზოგი უფრო ცივი, ზოგი უფრო მშრალი; ზოგი უფრო ნოტიო, ზოგი უფრო ცხელი. ჰაერიც და ღრუბელიც ასე მოძრაობენ: ერთი უფრო ნელა მიდის, მეორე უფრო სწრაფად, თითქოს ცხენებზე ისხდნენ. ასევე ღრუბლებსა და ქარებშიც: ერთნი წყლის მატარებელ ჭურჭლებს ჰგვანან, ხან წყლებით ავსებულნი მიქრიან, ხან ცარიელნი, სხვანი კი მარაოს ჰგვანან. შენ კი, როცა ამას, მათ განსხვავებასა და მრავალფეროვნებას ხედავ, შემოქმედით გაოცდი.
„რომელმან დასცნა პირმშონი ეგჳპტისანი“ (). მას შემდეგ, რაც წინასწარმეტყველმა საყოველთაოზე ისაუბრა და ელვებით, ქარებით, ჰაერის სახეებით, ღრუბლებითა და წვიმებით მთელი ცისქვეშეთის მიმართ ღვთის განგება აჩვენა და ამხილა იმათი ბოდვა, ვინც ამბობს, რომ განგება მხოლოდ მთვარემდე სწვდება, იგი კერძო ნაწილზე, იუდეველთა შესახებ სიტყვაზე, გადადის. რადგან იმით, რაც ითქვა, აჩვენა, რომ მიწა, ცა და ყოველი ხილული მის კაცთმოყვარეობას ეზიარება; ხოლო რათა იუდეველები უფრო მადლიერნი გახადოს, კერძო ამბებსაც მოგვითხრობს და აჩვენებს, რომ საყოველთაო ღმერთმა, რომელიც ყოველივეზე განგებით ზრუნავს, მათაც ზოგი საკუთარი კეთილმოქმედება უბოძა. თუმცა მათთვის აღსრულებულიც კვლავ საყოველთაო იყო. რადგან მათმა სხვებისგან გამორჩევამ სწორედ ის სხვები აღძრა მოშურნეობად; ამასვე აჩვენებს პავლეც, როცა ამბობს: „მათითა მით შეცოდებითა ცხორებაჲ წარმართაჲ იქმნა საშურებელად მათდა“ (). რადგან როგორც მამა, როცა შვილები მას შორდებიან, ერთ-ერთს აიყვანს და მუხლებზე დაისვამს, და ამას იმ ერთის გამო კი არ აკეთებს, არამედ უფრო მეტად დანარჩენთა გამო, რათა პატივით გულნაკბენნი მამასთან მიირბინონ და იმავე მზრუნველობით ისარგებლონ, ასევე მოიქცა ღმერთიც იუდეველთა მიმართ. რადგან ისინი არა მუხლებზე აიყვანა, არამედ მკლავებში, როგორც წინასწარმეტყველი ამბობს, და ზურგზეც იტვირთა ისინი; უბოძებს მათთვის სასურველს: ტაძარს, მსხვერპლებს, რასაც ისინი განსაკუთრებით დიდი ზედმიწევნით ეძიებდნენ, ომებში მფარველობას, გამარჯვებებს, ძლევის ნიშნებს, მიწის ნაყოფიერებასა და ბუნების კეთილწლიანობას; ამით მათ ამკობს და სხვებსაც მოშურნეობისკენ მიჰყავს. მაგრამ რადგან მუდამ ლიქნით განებივრებულნი უვარგისნი გახდებოდნენ, იგი მათ სასჯელებითაც აწესრიგებს. რადგან დიდია ღვთის სიბრძნე და გამოუვალშიც პოულობს გზებს.
4. ეგვიპტის წყლულები და ღვთის გამოცხადება
და იხილე წინასწარმეტყველის გონიერება: როცა სიტყვა საყოველთაოდან ამაზე გადმოიყვანა, რათა უგუნურთაგან ვინმეს ღმერთი კერძო მხარის ღმერთად არ ეფიქრა, სწორედ მაშინ, როცა საყოველთაოზე მივიდა, ამ სიტყვებს ეხება და ამბობს: „რომელმან დასცნა პირმშონი ეგჳპტისანი“ (). ნუთუ უფრო მეტად არ გგონიათ, რომ ეს ყოველივე იუდეველთა გამო მოხდა? ამრიგად, თუ ვაჩვენებ, რომ ეს ყოველივე სხვებისთვისაც მოხდა, რას იტყვიან ისინი, ვინც ღმერთის განგებას საყოველთაოდ არ აღიარებენ? მაშ, როგორ შეიძლება ამის ჩვენება? უპირველესად კი საკმარისია ღმერთის განჩინება, რომელიც ამას ცხადად აცხადებს და ამბობს: „რათა შენ ზედა ვაჩუენო ძლიერებაჲ ჩემი, რათა მიეთხრას სახელი ესე ჩემი ყოველსა ქუეყანასა“ (). ხედავ, როგორ იქცა სიკვდილი სახარებად და ის ღვთისგან მოვლენილი წყლული ქადაგებად, რომელიც ყველგან დადიოდა და ღმერთის ძალას აცხადებდა? ამრიგად, მაშინაც, როცა იუდეველთა საქმეებს განაგებს, მთელ სამყაროზეც ზრუნავს თავისი განგებით. თუმცა თავისი ძალა ძველადაც გამოაჩინა, მაგალითად, იოსების დროს და აბრაამის დროს, მაგრამ ახლა უფრო ცხადად. როგორ? მაშინ კეთილისმყოფელობით, შემდეგ კი წყლულითაც; და, როგორც ხშირად უკვე მითქვამს, არ წყვეტს თავის გამოჩენასა და გამოცხადებას საქმეთა მეშვეობით, უწყვეტად და ყოველ თაობაში.
მაგრამ ამას ყოველთვის ერთნაირად კი არ აკეთებს, არამედ მრავალგვარად და სხვადასხვაგვარად: მაშინ აბრაამის ცოლის მეშვეობით, როცა ბუნების მშობიარობის ძალა უძლურად გამოაჩინა; შემდეგ შიმშილითა და უხვმოსავლიანობით; ამის შემდეგ კი ერთმანეთის მიყოლებული წყლულებით. ამრიგად, რადგან ღმერთს უძლურებას მიაწერდნენ, თვითონ კი პირმშოებს ხოცავდნენ და მდინარეს სისხლით აწითლებდნენ, ღმერთმა მათ მაშინვე, უფრო მკრთალი ნიშნებითაც, თავისი ძლიერება აჩვენა. რადგან ბებიაქალებმა, რომლებიც ეგვიპტელთა შორის იყვნენ, შეურაცხყვეს ის სასტიკი ბრძანებები, მეფის უწყალო განაჩენი ჩაშალეს და დიდ კეთილდღეობას ეწივნენ. ეს ორივე კი ღმერთის განგების საქმე იყო: ქალების გამოჩენა უფრო მამაცებად, ვიდრე ისინი, ვინც დიადემებს ატარებდნენ; ასევე მათთვის საზღაურის მიცემა და მათი მეტად გამრავლება. რადგან სიტყვები „კეთილსა უყოფდა ღმერთი ყრმისა აღმქუმელთა მათ“ () ამას ნიშნავს: მათი ნათესაობა განივრცო; რითაც იუდეველებს კეთილს უყოფდნენ, იმითვე იღებდნენ ღმერთისგან საზღაურს. ამრიგად, რადგან მათ შვილებს არ ხოცავდნენ, ღმერთმაც თვით მათ მრავალშვილიანობა უბოძა. მაგრამ რადგან ისინი კვლავ უგრძნობელობაში რჩებოდნენ, ღმერთმა უფრო მწვავე წყლული მოავლინა: სწავლობდა მთელი ქვეყნიერება, სწავლობდნენ ეგვიპტელებიც; ქვეყნიერება მოსმენით, ხოლო ეგვიპტელები საკუთარ ტანჯვაში, ხილვითა და გამოცდილებით ხედავდნენ ღმერთის ძალას. რადგან სწორედ ამისთვისაც წინასწარ ეუბნებოდა მათ, რათა წყლული შემთხვევით რამედ ან თავისთავად დამდგარ სიკვდილად არ მიჩნეულიყო.
ამრიგად, რაც სხვაგან მაცხოვრის შესახებ ითქვა, სწორედ ამის თქმა შეიძლება აქაც. რომელი სიტყვა? „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). რადგან ისინი უდაბნოში ან სადმე სხვაგან კი არ გაიყვანა, არამედ თვით ქალაქში მოავლინა წყლული. და იხილე კაცთმოყვარეობა თვით ამ წყლულშიც. რადგან ჯერ პირუტყვით დაიწყო და მხოლოდ შემდეგ გადავიდა ადამიანებზე. მაშ, ვინ არ განკვირდებოდა მისი ძალით, როგორ დაამხო ყოველივე დროის ერთ წამში, მისი დანდობითა და გამოუთქმელი სიბრძნით? რადგან ეს წყლული პირველ წყლულად არ მოუვლენია, რადგან სურდა, სხვათა მეშვეობით ისინი გამოესწორებინა; და როცა მოავლინა, წინასწარი უწყების გარეშე არ მოუვლენია. რატომ? რათა სიტყვებით მოეყვანა ისინი გონს და საქმეთა გამოცდილებამდე არ მისულიყვნენ; და ისევ, როცა არ გამოსწორდნენ, წყლული საეჭვოდ არ დატოვა.
რათა ვინმემ ის შემთხვევით მოვლენად, ან სნეულებად, ან მოახლოებულ ჭირად არ მიიჩნიოს, იხილე, რამდენი რამ ხდება. პირველად ის, რომ ერთ ღამეში ყველანი დაეცნენ. მეორედ ის, რომ ყველანი პირმშონი იყვნენ. რადგან თუ ეს ჭირი იყო, მხოლოდ ყველა პირმშოს კი არ შეეხებოდა და მეორედ შობილებს დაინდობდა, არამედ განურჩევლად ყველასთან მივიდოდა. მესამედ, თუ ეს ჭირი იყო, იუდეველებს სრულიად არ განერიდებოდა და მხოლოდ ეგვიპტელებს არ შეეხებოდა; არამედ გაცილებით მეტად იმ სხეულებს დააზიანებდა, რომლებიც შრომით, ტანჯვითა და ამდენი უბედურებით იყო დამუშავებული, სიღარიბესა და შიმშილში ასე გამხმარი; და არა სამეფო და პატივში მყოფ სხეულებს, რომლებიც დიდ მოსვენებასა და დიდ ზრუნვას იღებდნენ. თუ ეს ჭირი იყო, ერთბაშად არ მოვიდოდა, არამედ ჯერ თავისი მოსვლის ყველა წინასახეს აჩვენებდა. ახლა კი ყოველივე ერთად ხდება, რათა ეგვიპტელთა უმადურება მხილებულიყო. რადგან ამ წყლულის შემდეგაც, როცა ცხადად გაიგეს, რომ წყლული ღვთისგან მოვლენილი იყო, წასულ იუდეველებს მისდევდნენ; ეს კი მათი უკიდურესი უმადურების ნიშანი იყო და ღმერთის უდიდესი გამართლება. რადგან, როცა ნიშნები შეწყვეტას აპირებდა, ღმერთმა ისინი ისეთ ნიშანზე შეწყვიტა, რომლითაც წინანდელთა შესახებაც თავი დაიცვა მათ წინაშე, ვისაც ყურადღების მიპყრობა სურდა.
რათა ვინმემ არ თქვას: „რატომ ისჯებიან ყველანი, როცა მეფე აკავებს იუდეველებს და სცოდავს?“ ამ სირთულეს უკანასკნელი მოვლენით ხსნის. როგორ ხსნის უკანასკნელი მოვლენით? იმით, რომ როცა მათი პირმშონი დაისაჯნენ, მეფის უნებურადაც ეგვიპტელები იუდეველებს აძევებდნენ. ამიტომ, დასაწყისშივე რომ ნდომოდათ, მასზე გამარჯვებას შეძლებდნენ. ამრიგად, მეფეს ვერ იმიტომ კი არ აკავებდნენ, რომ არ შეეძლოთ, არამედ იმიტომ, რომ არ სურდათ. ამის შემდეგი დევნაც კი ბრალდების გამძაფრებაა.
5. ეგვიპტის სასწაულები და უდაბნოს ბრძოლები
ეს სწორედ საულის შემთხვევაშიც მოხდა. როცა ძის გამოხსნა იყო საჭირო, ყველამ ერთად მეფის მაამებლობით, თუმცა იგი სჯულის დამრღვევი იყო, მაინც გამოიხსნა იგი; ხოლო როცა მეფეს ამდენი მღვდლის დაკვლა სურდა, მათ არც ხმა ამოიღეს და არც წინ აღუდგნენ. თუ მაშინ ბუნება ჰყავდათ თანამოქმედად, აქაც სამართლიანობის ბუნება უნდა ჰქონოდათ თანამოქმედად. რადგან ისინი მღვდლები იყვნენ, დაკვლა უკანონო იყო, და რისხვა არასწორი განკითხვისგან მომდინარეობდა. მაგრამ მიზეზი უდებება იყო და ის, რომ მღვდლების გამო ძლიერ არ სტკიოდათ გული. იხილე, როგორი ბოროტებანი მოეწია მათ ამის შემდეგ; რადგან იმ გულგრილობისთვის მათ მცირე სასჯელი როდი გადაიხადეს. ამიტომ, როცა რამე უკანონო ხდება, ნურავინ იქნება მოდუნებული, არამედ ცეცხლზე უფრო მხურვალე იყოს და უსამართლოდ ვნებულებზე ნაკლებად ნუ სტკივა გული; ასე ბოროტებათა უმეტესობა შეჩერდება.
„კაცთაგან მიპირუტყუთამდე“ (). მაინც რატომ იხსენიება პირუტყვიც? რადგან ეს ყველაფერი ადამიანთა გამო ხდებოდა, ადამიანისთვის სჯის პირუტყვთაც, რათა შიში გაეზარდა, უბედურება გაემძაფრებინა, ეჩვენებინა, რომ დარტყმა ღვთისგან იყო მოვლენილი და ომი ზეციდან მოდიოდა. „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). რას ნიშნავს: „შორის შენსა“ ()? ან ადგილს გულისხმობს, ან იმას, რომ ეს ცხადად მოხდა. რადგან „შორის“ () ყველგან ცხადს აღნიშნავს, როგორც სხვა ადგილას ამბობს: „შექმნა ცხორებაჲ შორის ქუეყანისა“ (), ვინაიდან შუა ყველასათვის თვალსაჩინოა. „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). სამართლიანადაც; რადგან მომხდარი გამოსწორებისთვის ხდებოდა და იმის საჩვენებლად, ვისაც სარგებელი უნდა მიეღო; ეს უბრალოდ კი არ ხდებოდა, არამედ დიდი საკვირველმოქმედებით, რათა როგორც დარტყმით, ისე უჩვეულო სახით ორმაგი სარგებლობა შეექმნა.
„ფარაოს ზედა და ყოველთა მონათა მისთა“ (). ხედავ გამოუთქმელ ძალას? როგორ, როცა ყველანი ერთად იყვნენ, სასჯელი სწორედ მათ პოულობდა: ისინი იტანჯებოდნენ, სხვები კი სარგებელს იღებდნენ? მაგრამ როგორ ამბობს: „ყოველთა მონათა მისთა“ ()? თუმცა ყველას პირმშოები არ ჰყავდა; არამედ იგი სხვა ნიშნებზე ამბობს: ეგვიპტეში, როცა ესენი წყლულებით ისჯებოდნენ, იუდეველნი სარგებელს იღებდნენ; უდაბნოში კი, როცა იუდეველებს სიკეთე ეძლეოდათ, სხვებიც სარგებლობდნენ; მტრებზე წყლულები, ამათთვის კი კეთილისმყოფელობანი მოავლინა და ორივე გზით ყველას სარგებლობას აძლევდა. და რატომ არ უკეთებს სიკეთეს მათაც? იმიტომ, რომ ადამიანთა უმრავლესობა ღმერთს უფრო მეტად დარტყმისას შეიცნობს, ვიდრე სიკეთის მიღებისას. ხოლო რომ თვითონ არ სურდა დასჯა, იხილე: იგი განუწყვეტლივ აყოვნებდა დარტყმებს და ორივე გზით თავის ძალასაც აჩვენებდა და კაცთმოყვარეობასაც. თუმცა საკმარისი იყო, ერთი, მეორე და მესამე წყლულის შემდეგ, როგორც განუკურნებლად სნეულნი, სრულიად მოესპო ისინი; მაგრამ არ სურდა, და, თუმცა წინასწარ იცოდა მომავალი და ისიც, რომ არც მეხუთე, არც მეექვსე და არც მეათე წყლულის შემდეგ გახდებოდნენ უკეთესნი, მაინც არ წყვეტდა თავისის კეთებას; ამიტომაც განსაკუთრებით შეიძლება გაკვირვება მისი ძალის, მისი მზრუნველობის, სიბრძნისა და სიკეთის გამო. ძალისა — რადგან დასცა; მზრუნველობისა — რადგან შეიკავა; სიბრძნისა — რადგან, იცოდა რა მომავალი, თავისას აკეთებდა; და სწორედ ესეც მეტად კაცთმოყვარეობის ნიშანია: მცირეთაგან დაწყება, არაგონიერთაგან დაწყება. შემდეგ, წინ წასვლისას, მეფესაც შეეხო; სწორედ ამან გახადა მომხდარი განსაკუთრებით საქვეყნოდ გამოცხადებული. რადგან რაც კერძო პირებზე ხდება, შესაძლებელია დაიმალოს კიდეც; მაგრამ როცა დარტყმის მიმღები თვალსაჩინო პირია, აღარაფერი უშლის, რომ საქმეები ყველგან გახმიანდეს.
ამრიგად, მას შემდეგ, რაც თქვა მიზეზი, რის გამოც დასცა, წყლულებსაც ამბობს; მაგრამ მათაც არც ხშირად ჩამოთვლის და არც სახეობების მიხედვით, არამედ ერთი სიტყვით მიანიშნა ყველა მათზე და გვერდი აუარა, როცა თქვა: „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). შემდეგ კვლავ ეგვიპტიდან ხალხი უდაბნოში გაჰყავს და ყველგან აჩვენებს, რომ ღმერთი ერთი ნაწილის ღმერთი არ არის და არც მხოლოდ ერთ ქვეყანაზე მბრძანებლობს, არამედ ყველგან — მთელ ქვეყნიერებაზე. ამიტომ დაუმატა და თქვა: „რომელმან დასცა თესლები მრავალი და მოსწყჳდნა მეფენი ძლიერნი“ (), მთელი გზის განმავლობაში სხვადასხვაგვარად აძლევდა თავისი ძალის საწინდრებს და საქმეებით ასწავლიდა მათ, თვითონ კი მხედართმთავრობდა. რადგან ომებით უწინდელ ამბებსაც ასწავლიდა: რომ მათთვის არ იბრძოდა ჰაერის ბუნება, არც სტიქიათა ძალა და არც სხვა რამ ამგვარი, არამედ მათი მხედართმთავარი ხელი; და თითოეულით მეორე ცხადდებოდა: ეგვიპტის მოვლენებით — უდაბნოს მოვლენები, ხოლო უდაბნოს მოვლენებით — ეგვიპტისა. რადგან როცა ისინი თვითონ, იარაღის, წყობისა და ბრძოლის გარეშე, მტრებს ამარცხებდნენ, ღმერთი მათ ცხადად უჩვენებდა, რომ ეგვიპტეშიც სტიქიები კი არ სჭირდებოდა, როცა ეს ყველაფერი მათ წინააღმდეგ აამოძრავა, არამედ, სურდა რა თავისი ძალა სხვადასხვაგვარად და მრავალსახოვნად ეჩვენებინა, არსებულთ იყენებდა ამისთვის. „სეონ, მეფე ამორეველთა, და ოგ, მეფე ბასანისა“ (). ქალაქებს აღარ ჩამოუყვება და არც წყობას აღწერს დაწვრილებით, არამედ კვლავ დიდსულოვნად გადაურბენს სასწაულთა უთვალავ ფიფქებს. რადგან შეეძლო შეჩერებულიყო და ის საშინელი ამბავი გაეზვიადებინა, მაგრამ ამას არ აკეთებს; არამედ, ღვთის საქმეთა სიმრავლესა და სიუხვეში მყოფიც, ყველაფერს სწრაფად გადაურბენს. თუმცა ერთნი შეიარაღებულნი იყვნენ, გალავნიან ქალაქებში ცხოვრობდნენ და საბრძოლო წყობა შესწავლილი ჰქონდათ; მეორენი კი ლტოლვილები იყვნენ, ომებში გამოუცდელნი, ხანგრძლივი მონობისა და მრავალწლიანი ტირანიისგან ახლად გათავისუფლებულნი, შიმშილითა და სასჯელით გამოლეულნი, ყველას წინაშე ბოროტად ვნებისათვის დაუცველად დაყენებულნი; მაგრამ ისინი ყველაზე ძლიერები იყვნენ იმ ხელის გამო, რომელიც მათ მხედართმთავრობდა.
6. სამკვიდრებლის მიცემა და მარადიული ხსოვნა
და ამ ომს სამართლიანობაც ჰქონდა. რადგან თვითონ კი არ ესხმოდნენ თავს, არამედ ისინი აძლევდნენ მიზეზებს, გზას უკეტავდნენ, რაც უკიდურესი არაადამიანობა იყო; და ღმერთმა არც იდუმეველები დაუშვა ომში შესასვლელად. რათა დუმილით გათამამებულნი ამის შემდეგ კვლავ არ დასხმოდნენ თავს, არამედ სცოდნოდათ, ვის უნდა ეომონ და ვის უნდა მოერიდონ, ღმერთი ამას უდაბნოში აკეთებს და თვით მოვლენებით უდებს მათ კანონს, როგორ უნდა მოეპყრონ შემხვედრთ. „და ყოველნი მეფენი ქანანისანი;“ (). ხედავ, როგორ განისწავლება აქედან მთელი ქვეყნიერება? რადგან როგორც ცეცხლი ეკლებს ედება, ისე მიიწევდნენ ყველასთან, და ვერავინ უძლებდა მათ. მაშ, მოისმინე, რას ამბობს ბალაამი, რომელმაც ეს წინასწარმეტყველთაგან კი არა, არც მოსესგან ისწავლა, არამედ თვით მოვლენებიდან: „ესე ნათესავი არს, რომელი ყოველსა ქუეყანასა ალოკავს“ ()5. ხედავ, როგორ ზუსტად არის ნათქვამი მეტაფორა? არ თქვა: „მებრძოლი“, „დამამხობელი“, არამედ თქვა: „ალოკავს“, რადგან სურდა წარმოეჩინა გამარჯვების უშრომლობა, უსისხლოდ აღსრულებული ძლევის ნიშნები და შეტევით მიღებული ძალაუფლება. არც საბრძოლო წყობა სჭირდებათ, ამბობს, არც შეჯახება; საკმარისია მხოლოდ მივიდნენ, და ყოველივე ადგილს უთმობს და უკან იხევს.
რადგან ღმერთი მათ მხოლოდ ომის წესითა და საბრძოლო წყობით როდი ამარჯვებინებდა, რათა ვინმეს მომხდარი თვით მათთვის არ მიეწერა, არამედ ქვეყნიერების სტიქიონებსაც ამოძრავებდა მათ წინააღმდეგ; ამიტომ წინასწარ ამხობდა მათ აზრებს, ჩამოვარდნილმა სეტყვამ მრავალი დაღუპა, მზე გაჩერდა და ომს დრო გაუხანგრძლივა, მრავალი ასეთი საკვირველებაც ხდებოდა, და საყვირთა ხმა, ცეცხლზე უფრო მძაფრად რომ ეცემოდა კოშკებს, კედლებს ამხობდა. ეს კი ორივე მხარეს სარგებელს აძლევდა. რადგან ისინი სწავლობდნენ, რომ ომი ადამიანთაგან კი არ იყო; ხოლო ესენი განისწავლიდნენ, ღმერთისკენ ეცქირათ და წარმატებათა გამო არასოდეს გაამაყებულიყვნენ, არამედ შემკობილიყვნენ კიდეც და ზომიერებაც დაეცვათ. რადგან მხოლოდ გამარჯვებაზე მეტად ის ამკობდა მათ, რომ ასე გაიმარჯვეს; ეს მათ ღირსეულებადაც ხდიდა და ზომიერებასაც ასწავლიდა: ღირსეულებად, რადგან ასეთი წინამძღოლი ჰყავდათ; ზომიერებას კი იმიტომ, რომ საკუთარი წარმატებებით არ იბერებოდნენ. „და მისცა ქუეყანა მათი სამკჳდრებელად, სამკჳდრებელად ისრაჱლსა, ერსა თჳსსა.“ (). ესეც უდიდესი სასწაული იყო: არა მხოლოდ განდევნა, არამედ ისიც, რომ შეძლეს ქვეყანა დაეკავებინათ და ქალაქები გაენაწილებინათ; ეს მათ დიდ სიამეს, დიდ მშვენებასა და დიდ ბრწყინვალებას ანიჭებდა. და ესეც ღვთის ძალის საქმე იყო. რადგან მცირე საქმე არ არის მტრების ქვეყნის დაკავება; აქაც დიდი შეწევნაა საჭირო.
„უფალო, სახელი შენი უკუნისამდე და საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე.“ (). სხვამ ასე თქვა: „მოგონებაჲ შენი“ (ფსალმ 134:13, თარგმ.)6. აქ დიდებისმეტყველებით წყვეტს სიტყვის უწყვეტ დინებას, რისი კეთებაც წმინდანებს მუდამ სჩვევიათ. რადგან როცა დაიწყებენ ღვთის საკვირველებებიდან რაიმეს თქმას და აღენთებიან, მანამდე არ მიდიან დასასრულამდე, სანამ ნათქვამისთვის ღმერთს არ განადიდებენ, ქებას არ აღუვლენენ და საკუთარ სურვილს არ აღივსებენ. ამას პავლეც ყველგან აკეთებს, განსაკუთრებით კი ეპისტოლეთა შესავლებისას, როგორც მაშინ, როცა გალატიის ეკლესიებს ეუბნება: „მადლი თქუენდა და მშჳდობაჲ ღმრთისა მამისა ჩუენისა და უფლისა იესუ ქრისტესაგან, რომელმან მისცა თავი თჳსი ცოდვათა ჩუენთათჳს ნებითა ღმრთისა და მამისა ჩუენისაჲთა, რომლისაჲ არს დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.“ ()7. და რომაელთა მიმართ ეპისტოლეშიც: „რომელთაჲ არს შვილებაჲ და დიდებაჲ და მსახურებაჲ და აღთქმაჲ; რომელთანი იყვნეს მამანი და რომელთაგან ქრისტე ჴორციელად, რომელი არს ყოველთა ზედა ღმერთი, კურთხეული უკუნისამდე. ამინ.“ ()8. და კვლავ, სხვაგან: „ხოლო მეუფესა მას საუკუნეთასა უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.“ (). ასევე წინასწარმეტყველმაც აქ, როცა გაიაზრა საყოველთაო განგება, ეგვიპტეში მომხდარი წყლული, უდაბნოში აღსრულებული მრავალგვარი და სხვადასხვანაირი კეთილისმყოფელობანი, იუდეველთა მიმართ აღსრულებულნი და მათთვის მტრებზე მოვლენილნი, და მისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით აღენთო, დიდებისმეტყველება აღავლინა და თქვა: „უფალო, სახელი შენი უკუნისამდე და საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე.“ ().
ესე იგი, შენი დიდება განუწყვეტელია. რადგან ვერაფერი აზიანებს მას, ვერაფერი წყვეტს მას, არამედ არის მარადის და რჩება უცვალებელი, გარდაუქმნელი, აყვავებული და ძალით სავსე. და რას ნიშნავს: „საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე“ ()? შენ შესახებ ხსოვნა, ამბობს, დაუსრულებელია და საზღვარი არა აქვს. „რამეთუ განიკითხოს უფალმან ერი თჳსი. და მონათა თჳსთა ზედა ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს.“ (). ან ორივე ეს ხალხის შესახებ შეიძლება ითქვას: რომ უფალი სასჯელს მოითხოვს, ამის შემდეგ კი დაცხრება და ხალხს კვლავ დაიბრუნებს; ანდა, თუ გავყოფთ, „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“ ხალხს ეხება, ხოლო „განიკითხოს“ — მტრებს. ესე იგი, ხალხს კვლავ დაიბრუნებს; სწორედ ეს არის „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“; ხოლო მტრებს განიკითხავს, ესე იგი, ხალხისათვის სასჯელს მოითხოვს.
7. კერპთა უძლურება და ჭეშმარიტი კურთხევა
შემდეგ, რადგან მათი ცხოვრებიდან გამოსაჩენ კეთილ საქმეებს ვერ ასახელებდა, ამ სამართლიან საფუძვლებს იყენებს: ხალხის სახელსა და მსახურთა სახელს; ხოლო როცა თქვა: „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“ (), გვიჩვენებს შერიგებას ღვთის კაცთმოყვარეობისაგან და არა მათი ღირსებისაგან. რადგან სადაც ნუგეშისცემაა, იქ შენდობაა საჭირო; ხოლო სადაც შენდობაა საჭირო, იქ კეთილ საქმეთა ღირსება კი არ ჩანს, არამედ კაცთმოყვარეობის ჟამია. რადგან ზემოთ თქვა: „საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე“ (), ხოლო მაშინ სხვა ხალხთა შორის მხოლოდ ისინი იწოდებოდნენ ღვთის ერად, ამით ასეთ რამეს მიანიშნებს და ამბობს, რომ ხალხზე მოხდენილი ხსნა მრავალთა შორის შენ შესახებ არსებულ დიდებას აჩვენებს. რადგან დიდება, რომელიც მას ბუნებით აქვს, თუნდაც არც ერთი თაყვანისმცემელი არ იყოს, შეუმცირებელი, დაურღვეველი და უცვალებელი რჩება; ხოლო მრავალთა შორის ქებაც ჩვენი ხსნით გამოჩნდება, როცა ქალაქს, წმიდა ადგილსა და ტაძარს დავიბრუნებთ და კვლავ წინანდელ წეს-წყობაში ვიქნებით. „კერპნი წარმართთანი ოქროსა და ვეცხლისანი, ქმულნი ჴელთა კაცისანი.“ (). რადგან დასაწყისში ამბობდა: „და უფალი ჩუენი უფროს ყოველთა ღმერთთა;“ (), და მსმენელთა უძლურების გამო თითქოს შედარებით რაღაც უპირატესობა შემოჰქონდა, იხილე, როგორ აძლიერებს ამას სიტყვით. რადგან დაიწყო ღვთის ძალით და თქვა ცაში, მიწაზე და უფსკრულებში მომხდარი საქმეები, იუდეველთა მიმართ, საკუთარ ქვეყანაში, უცხო ქვეყანაში, მტრებზე და ხალხებზე აღსრულებული საქმეები; შემდეგ კი გაიხსენა სახიერება, კაცთმოყვარეობა, მზრუნველობა, სიბრძნე და ძალა, და აჩვენა, რომ იგი საერთოდ ღმერთია და სამყაროზე ზრუნავს; ამის შემდეგ უკვე დასცინის კერპთა ღმერთების უძლურებას და მაშინვე თვით მათი ბუნებიდან იწყებს დამამხობელ სიტყვას; უფრო მეტიც, მათ სახელსაც ბრალდებად აქცევს. რადგან კერპი სხვა არაფერია, თუ არა რაღაც უმოქმედო და უბადრუკი რამ, უკიდურესი უძლურების სახელი. ამიტომ აქედან იწყებს და ამბობს: „კერპნი წარმართთანი ოქროსა და ვეცხლისანი,“ (). პირველად, იმიტომ, რომ კერპია; მეორედ, იმიტომ, რომ უსულო და მუნჯი ნივთიერებაა; მესამედ, იმიტომ, რომ თვით კერპებად ყოფნისას სიმცირეს, უძლურებასა და უბადრუკობას მხოლოდ საკუთარი თავისაგან კი არ იღებენ, არამედ ადამიანებისაგანაც. ამიტომაც დაუმატა: „ქმულნი ჴელთა კაცისანი.“ (), რაც მათი თაყვანისმცემლების უდიდესი ბრალდებაა, რადგან, თვით მათი არსებობის მიზეზნი თვითონვე რომ არიან, მაინც მათში აქვთ ხსნის იმედები.
„პირ-ათქს და არა იტყჳან;“ (). „თუალ-ასხენ და არა ხედვენ,“ (). „ყურები აქვთ და ვერ ისმენენ,“ (). „არც აქვთ სუნთქვა მათ პირებს.“ (). „მათი მსგავსნი იქნებიან მათი გამკეთებლები, ყველა, ვინც მათზეა მინდობილი.“ (). ამბობს: „პირ-ათქს და არა იტყჳან;“ (). ხედავ, როგორ აძლიერებს დაცინვას და ამხელს სიცრუეს? რადგან, რაკი ხშირად მათ დემონები ამოძრავებენ, იგი აშიშვლებს მოჩვენებასა და დადგმულ სანახაობას და აჩვენებს, რომ მათ პირში სუნთქვა არ არის. და რატომ არ მოქმედებს ბოროტი დემონი მათ გარეშე და არც ხმას გამოსცემს? იმიტომ, რომ კერპთა სვეტები სიძვის, მრუშობისა და ურიცხვი ბოროტების სახეებია; ბოროტი დემონი მოტყუებულებს კერპთა ხილვით ასწავლის, მიჰბაძონ იმ საქმეებს, რომელთა გამოსახულებებიც კერპებია, და ამიტომ იქვე დგას და ზის, მათ ამოძრავებს და ატყუებს.
შემდეგ კვლავ დაცინვის სხვა სახეს აღძრავს და ამბობს: „ემსგავსენ მათ მოქმედნი მათნი.“ (). გაიაზრე, როგორი ღმერთებია ისინი, რომელთა მიმსგავსება წყევლის რიგში დგას. მაგრამ ჩვენთან ასეთი რამ არ არის. რადგან სათნოების უკანასკნელი საზღვარი და თვით სიკეთეთა მწვერვალზე აყვანის ძალა ის არის, რომ ღმერთს მივემსგავსოთ, რამდენადაც ეს ჩვენთვის შესაძლებელია. მათთან კი, ამბობს, მსახურებაც და ღმერთებიც ისეთია, რომ მათთან მიმსგავსება უკიდურესი წყევლის რიგშია. ამრიგად, იმითაც, რომ უსულო ნივთიერება არიან, იმითაც, რომ თავიანთი თაყვანისმცემლებისგან წარმოიქმნებიან, იმითაც, რომ სამარცხვინოების კერპები არიან, იმითაც, რომ უგრძნობლად დგანან, და იმითაც, რომ მათთან მიმსგავსება წყევლის რიგში ჩააყენა, ყოველივე ამით ცხადდება ცდომილების მეტისმეტობა. მაშასადამე, როცა თქვა მათი უძლურება, მოტყუება, დემონთა ბოროტება და მათი შემქმნელების უგუნურება, და სწრაფად ჩამოშორდა მათ, სიტყვას დიდებისმეტყველებით ასრულებს; აღარ ჰყვება ღმერთის შესახებ, არამედ, თითქოს უკვე ნათლად დაამტკიცა, ყველასგან აღიარებულ საქმეებზე ქებას ითხოვს მათგან, ვინც მისი კეთილმოქმედებით სარგებლობს. ამიტომაც ყველას დიდებისმეტყველებისკენ მოუწოდებს და ასე ამბობს: „სახლი ისრაჱლისა აკურთხევდით უფალსა, სახლი აჰრონისი აკურთხევდით უფალსა, სახლი ლევისი აკურთხევღით უფალსა, მოშიშნი უფლისანი აკურთხევდით უფალსა. კურთხეულ არს სიონით გამო, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს.“ ().
რის გამო არ მოუწოდებს ყველას ერთად, არამედ დასებად ჰყოფს? რათა იცოდე, რომ დიდია განსხვავება კურთხევაში. რადგან სხვაგვარად აკურთხებს მღვდელი, სხვაგვარად ლევიტელი, სხვაგვარად ერისკაცი და სხვაგვარად მრავალი ხალხი. ხოლო სიტყვა „აკურთხეთ“ აჩვენებს იმ ნეტარ და უმწიკვლო ბუნებას. რადგან „აკურთხეთ,“ ამბობს, იმიტომ, რომ საპირისპიროთაგან გათავისუფლდით, იმიტომ, რომ ღირსნი გახდით ასეთ ღმერთს სცეთ თაყვანი, იმიტომ, რომ ჭეშმარიტება შეიცანით. რადგან თვითონაც კურთხეულია, ბუნებაში აქვს კურთხევა და სხვათაგან ქებას არ საჭიროებს; მაგრამ თქვენც აკურთხეთ, არა თითქოს მას რამეს მატებდეთ, არამედ რადგან თავად იღებთ დიდ ნაყოფს. რადგან თუმცაღა ბუნებით კურთხეულია, როგორც ნამდვილად არის კიდეც, მაინც სურს, ჩვენგანაც იკურთხებოდეს. და კვლავაც იხსენებს სიონსა და იერუსალიმს. რადგან იქ იყო მათთვის მათი ცხოვრების წესი შეკრული, მსახურების საქმეებსაც ეს საფუძველი ჰქონდა, იქიდან სწავლობდნენ და წესრიგდებოდნენ; ამიტომ სურს, ღვთის სახელის მოწოდებით ეს ადგილები პატივსაცემი გახადოს, რათა, პატივსაცემნი რომ იქნებიან, მეტად სასურველი იყვნენ მათთვის; სასურველნი რომ იქნებიან, მეტად მიიზიდონ ისინი; მიზიდულნი კი მსახურებას მიეკრან; მსახურებას მიკრულებმა კი უფრო დიდ სათნოებამდე მიიყვანონ თავი, რომლისთვისაც ყოველივე მოხდა: მაშინ იერუსალიმი და სიონი იყო, დღეს კი ცა და ზეცაში მყოფნი. ამ ზეციურს ვიყოთ, გევედრებით, ჩვენც მიკრულნი, რათა მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩