📋 სარჩევი
„აქებდით სახელსა უფლისასა, აქებდით მონანი უფალსა. რომელნი სდგათ სახლსა უფლისასა, ეზოთა სახლისა ღმრთისა ჩუენისათა. აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი“ ().
1. ქების მსხვერპლი და ღვთის რჩეული ერი
კვლავ წინასწარმეტყველი თვითონვე მოუწოდებს ამ მსხვერპლისკენ, რომელიც ქებათა მეშვეობით აღესრულება. რადგან ესეც მსხვერპლია ღმერთისთვის და შესაწირავი. ამიტომ სხვა ადგილასაც ამბობს: „ვაქებდე სახელსა ღმრთისა ჩემისასა გალობითა და განვადიდო იგი ქებითა; და სათნო-ეყოს ღმერთსა უფროჲს ჴბოსა მის ჩჩჳლისა, რომელსა გამოჰქონედ რქანი და ჭლიკნი.“ (). ხოლო სახლსა და ეზოებს ხშირად ახსენებს, რათა ხალხი იმ ადგილს მიამაგროს და განრიდების ნება არ მისცეს. რადგან დასაბამიდანაც სწორედ ამიტომ ღმერთმა დაადგინა ტაძრის აღმართვა, რათა ყველას ერთ ადგილას შეკრება მათთვის ყოველგვარი უღმრთოებისა და კერპთმსახურების მოსპობად ქცეულიყო, და არა ისე, რომ თვითნებობითა და თავაშვებული თავისუფლებით ყველგან ეხეტიალათ, კორომები, წყაროები, ბორცვები და მთები უღმრთოების საბაბად ექციათ, იქ მსხვერპლი შეეწირათ და მაღლობებზე საღვრელი დაეღვარათ. ამიტომაც ტაძრის გარეთ სადმე მსხვერპლის შემწირველს სისხლის ბრალით განიკითხავს და ამბობს: „კარად კარვისა საწამებელისა, არა მოიღოს იგი შესაწირავად ძღუნად ღმრთისა წინაშე კარავსა ღმრთისსა, სისხლად შეერაცხოს მას კაცსა“ (). ამის გამო ყოველი მხრიდან იქ, იმ ადგილას, კრებს მათ, რათა მოსმენით გონს მოეგონ და შემცდარ აზრს განეშორონ. ხოლო გალობას, ფსალმუნებასა და ქებასაც უბრძანებს, რადგან ღვთისადმი აღვლენილი ქებანი მათთვის ღვთისმოსაობის საფუძველიც იყო: ისინი შეიცავდა ძველ ამბებს — ეგვიპტეში მომხდარს, უდაბნოში მომხდარს, აღთქმის ქვეყანაში მომხდარს, რჯულის შესახებ თქმულს, სინას მთაზე მომხდარსა და ომების ამბებს; და ეს ერთი და იგივე საქმე ერთდროულად ღვთისადმი ქებაც ხდებოდა, მგალობლებისთვის სწავლების საფუძველიც, ცხოვრების მომწესრიგებელიც და დოგმატთა სიზუსტისკენ წინამძღოლიც. „აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი;“ ().
სხვა ამბობს: „რამეთუ სახიერ“ (). რაც მსმენელთათვის ყველაზე მეტად სასურველია, იმას წინასწარმეტყველი განუწყვეტლივ ასახელებს: კაცთმოყვარეობას, წყალობასა და სახიერებას. „უგალობდით სახელსა მისსა, რამეთუ კეთილ;“ (). ამას ამბობს, რათა აჩვენოს, რომ ამ საქმეს სარგებლობასთან ერთად თავისთავადაც აქვს გარკვეული სიამე. მისი უპირველესი სარგებელი არის ღვთისადმი საგალობლების წარმოთქმა, სულის განწმენდა, განსჯის ამაღლება, ზუსტ დოგმატებში წვრთნა და ახლანდელისა და მომავლის შესახებ სიბრძნისმეტყველება. ამასთან ერთად კი მელოდიის მეშვეობით დიდ სიამეს, ერთგვარ ნუგეშსა და შვებასაც იძლევა და მგალობელს კრძალულს ხდის. ხოლო რომ იგი ასეთ მგალობლებს აყალიბებს, ცხადია იქიდანაც, რომ მთარგმნელთაგან ერთმა თქვა: „რამეთუ მშვენიერია“, ხოლო მეორემ: „რამეთუ ტკბილია“. ორივენი ჭეშმარიტს ამბობენ. თუნდაც მგალობელი ურიცხვგზის აღვირახსნილი იყოს, ფსალმუნისადმი მოწიწებით აღვირახსნილობის ტირანიას აძინებს; და თუნდაც ურიცხვი ბოროტებით იყოს დამძიმებული და გულგატეხილობით შეპყრობილი, სიამით მოხიბლული ამსუბუქებს განსჯას, ფრთებს ასხამს გონებას და სულს ამაღლებს.
„რამეთუ იაკობი თჳსად გამოირჩია უფალმან და ისრაჱლი - საბრძანებელად თჳსად.“ (). წინასწარმეტყველი არ ლაპარაკობს საერთო კეთილმოქმედებებზე, რომლებიც მათ სხვებთან ერთად აქვთ, არამედ მათს საკუთარ და გამორჩეულ კეთილმოქმედებაზე. რომელი იყო ეს? ის, რომ ხალხი გამოირჩია, თავისთვის განაკუთვნა და სხვებთან შედარებით მათ მიმართ განსაკუთრებული განგება გამოაჩინა. ამას ყველგან აკეთებენ წინასწარმეტყველები: თავიანთ მიმართ აღსრულებული კეთილმოქმედებებიდან ქსოვენ თავიანთ სიტყვათა უმეტეს ნაწილს. რას ნიშნავს: „საბრძანებელად თჳსად“ ()? სიმდიდრედ, საკუთრებად. რადგან, თუმცაღა ერი მცირერიცხოვანი იყო, მან იგი თავისთვის სიმდიდრედ გამოირჩია, ყურადღება მიაქცია არა სიმცირეს, არამედ სათნოებას, რომლისკენაც სურდა მათი მიყვანა და ამიტომ ირჩევდა მათ; რადგან სხვა ადამიანები მისთვის ისეთ სიმდიდრეს არ წარმოადგენდნენ, როგორსაც ეს ერი, როგორც ეს მართლაც მოხდა მათი გამომრჩეველი ღმერთის კეთილგანწყობით და მათი აღზრდითაც. რადგან პავლეც ადამიანთა ცხონებას სიმდიდრეს უწოდებს, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „თავადი არს უფალი ყოველთაჲ, რომელი განამდიდრებს ყოველთა, რომელნი ხადიან მას“ ().
და კვლავ: „თჳსისა უფლისა დგეს, გინა თუ დაეცეს“ (). ხედავ, როგორ წინასწარმეტყველმა გამოაჩინა ღმერთის მათდამი სიყვარული, განგება, მზრუნველობა და განწყობა, იმით, რომ ისინი თავის სიმდიდრედ უწოდა? ამიტომ ამ ორივე სიტყვით აჩვენებს ღვთის განსაკუთრებულ განგებას მათ მიმართ: იმითაც, რომ გამოირჩია, და იმითაც, რომ თავის სიმდიდრედ მიიღო. ხედავ, როგორ წარმოგვიდგინა მისი კაცთმოყვარეობა? ამიტომაც დასაწყისში ამბობდა: „აქებდით უფალსა, რამეთუ სახიერ არს უფალი;“ (). „რამეთუ მე გულისჴმა-ვყავ, ვითარმედ დიდ არს უფალი“ (). აჰა, ქების კიდევ სხვა მიზეზსაც ასახელებს. მითხარი-ღა: შენ შეიცანი, სხვებმა კი არ იციან?
იციან, მაგრამ არა ისე, როგორც მე. რადგან ყველაზე მეტად წმინდანთა და ამაღლებულთა საქმეა მისი სიდიადის უფრო ზედმიწევნით ცოდნა — არა მთელი სიდიადისა, როგორიც იგი არის, რადგან ეს შეუძლებელია, არამედ სხვებზე უფრო ცხადად. „და უფალი ჩუენი უფროს ყოველთა ღმერთთა;“ (). აჰა, იტყვის ვინმე: ვინც თქვა, რომ დიდია უფალი და რომ შენ შეიცანი, წინ წასვლისას თითქოს სათქმელს ამცირებს: უფალს სხვა ღმერთებს ადარებს და შედარების გზით აძლევს მას უპირატესობას. სულაც არა, ამბობს იგი; არამედ მაშინ მსმენელთა უძლურების შესაბამისად ელაპარაკებოდა მათ და ნელ-ნელა აჰყავდა ისინი ამ აზრამდე. რადგან ღვთის სიდიადის ძლიერ წარმოსაჩენად ეს არ კმარა — ითქვას, რომ ღმერთი უფრო დიდია და მათზე აღმატებულად დიდია; არამედ, როგორც უკვე ვთქვი, იგი სიტყვას მსმენელთა სიმწირეს უზომებს და ნელ-ნელა აღამაღლებს მათ. რადგან იმჟამად მათთვის სანატრელიც კი იყო ამის მოსმენა და დაჯერება.
2. შემოქმედის ნება და ხილული საკვირველებანი
ხოლო იმას, რომ უფალი ყოველივეს შეუდარებლად აღემატება, შემდეგი სიტყვებით მეფსალმუნე ცხადყოფს: მისი ძალის უდიდეს საბუთს დებს და აჩვენებს, რომ წინათქმულიც მსმენელთა უძლურების გამო ითქვა; ამიტომ, როცა მხოლოდ აცხადებს, მცირეს ამბობს, ხოლო როცა ამტკიცებს, ასაბუთებს და მისი სიდიადის მტკიცებულებას იძლევა, დიდ საქმეებს ასახელებს. მაშ, ამის შემდეგ რას ასახელებს ისეთს, რაც მის ღირსია და მხოლოდ ღმერთს ეკუთვნის? იხილე, რადგან დაურთავს: „ყოველივე, რაოდენი ინება უფალმან, ქმნა ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). ხედავ ყოვლადსაკმარის ძალას? ხედავ სიცოცხლის წყაროს? ხედავ უძლეველ ძლიერებას? ხედავ შეუდარებელ აღმატებულებას? ხედავ ხელმწიფებას, რომელსაც წინ არსად არაფერი ეღობება? ხედავ, რომ მისთვის ყოველივე იოლი და ადვილია? რადგან ამბობს: „ყოველივე, რაოდენი ინება უფალმან, ქმნა“ ().
თქვი კიდევ: სად? „ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა“ (). ესე იგი, არა მხოლოდ აქ, არამედ ცაშიც. არა მხოლოდ ცაში, არამედ ქვეყანაზეც. არა მხოლოდ ქვეყანაზე, არამედ „ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). რადგან უფსკრულით იგი მიწის ქვემოთ მდებარეს ამბობს, როგორც სიტყვით „ცათა შინა“ () — ცათა ზემოთ მყოფს. ამ ყველაფრისა და ასეთი სიმრავლის მიუხედავად, მისი ნება არსად ბრკოლდება, არამედ ყველაფერს აღწევს; და, რაც საკვირველია, შემოქმედმა ქმნა არა შრომით, არა გარჯით, არა ბრძანებით, არამედ ნებით: მხოლოდ ინება და საქმეც მოჰყვა. ხედავ, როგორ წარმოაჩინა შექმნის სიადვილეც, ქმნილებათა სიუხვეც და შეუფერხებელი ხელმწიფებაც?
შემდეგ, ცასა და ზღვაზე საუბარს რომ თავს ანებებს, მათში არსებულებს წარმოაჩენს; და მათში არსებულთაგანაც არა ყოველივეს, არამედ, ცაში მყოფთა გვერდის ავლით, თუმცა ისინი უფრო საკვირველნი არიან, ცის ირგვლივ არსებულებზე ლაპარაკობს. რატომ? იმიტომ, რომ ისინი, თუმცა დიდნი იყვნენ, მრავალთათვის დაფარული იყვნენ; ესენი კი, თუმცა უფრო მცირეა, მაინც ხილულნი არიან და ყველას თვალწინ დგანან. რაკი მეფსალმუნის სიტყვა ადამიანებს მიმართავდა, რომლებიც უხილავთა შესაცნობად იმდენად რწმენით კი არ იყვნენ განსწავლულნი, რამდენადაც ხილულთა საშუალებით წარმართულნი, აქედან ქსოვს მსჯელობას და სწავლებას იწყებს: რასაც სხვებს ურჩევდა, თვითონაც იმასვე აკეთებს. რა არის ეს? ეს არის ღმერთის ქება მისი საქმეებიდან, მისთვის ქების აღვლენა, შექმნილთაგან თითოეულის გულდასმით შესწავლა და თითოეულის გამო დიდებისმეტყველება. რადგან, როცა ღმერთის ქებისკენ მოუწოდებდა, ხშირად თქვა: „აქებდით სახელსა უფლისასა, აქებდით მონანი უფალსა“ (); და აჩვენებს, როგორ უნდა აქებდეს კაცი: ქმნილების მთელ წყობას მიჰყვებოდეს, უკვირდებოდეს და განცვიფრდებოდეს სიბრძნით, განგებით, ძალითა და მზრუნველობით. აქედან ვსწავლობთ, რომ ეს ჩვენი ზღვა ერთადერთი კი არ არის, არამედ ზღვები მრავალი და სხვადასხვაგვარია, და უსაზღვროა ზღვის სივრცეებიც. რადგან თქვა: „ზღუათა შინა და ყოველთა უფსკრულთა;“ (). რადგან კასპიის ზღვა, ინდოეთისა და წითელი ზღვებიც თითქმის ამ ზღვისგან განყოფილნი არიან, ხოლო გარედან მას ოკეანე აკრავს.
„აღმოიყვანნის ღრუბელნი დასასრულით ქუეყანისაჲთ“ (). სხვა თარგმანი: „ამოიყვანს“ ()1. მესამე თარგმანი: „ამოიზიდავს კიდეებიდან“ ()2. სხვა თარგმანი: „დასასრულიდან“ ()3. ეს იობშიც ითქვა: „შეაყენნის წყალნი ღრუბელთა მისთა“ (). და სოლომონიც ამბობს: „ვინ შეიკრძალნა წყალნი სამოსელსა თჳსსა?“ (). ეს კი ამას არ ამბობს, არამედ სხვა საკვირველებას ამბობს. რომელს? იმას, რომ ჰაერი, თუმცა უფრო სქელია, მაღლა მიემართება და თვითონაც შეკავებულია; წყალი კი, სიმძიმის მიუხედავად, მაღლა ადის, საპირისპირო გზით მიმავალი.
საკვირველია თვით ისიც, რომ წყალი ჰაერში იკავება, მაგრამ ბევრად უფრო საკვირველია, რომ შეკავებული წყალი მსუბუქ ჰაერზეა ტარებული; და კიდევ უფრო უცნაური ის არის, რომ რაც იმ ჰაერის მიერ იკავება, როცა ღრუბლიდან გადმოიღვრება, შემდგომ ჰაერში აღარ ჩერდება და აღარ იკავება, არამედ ყოველმხრივ იღვრება და მიწისკენ მიემართება. და მართლაც, ეს ბუნებით რომ იკავებოდეს, ჰაერშიც უნდა შეკავებულიყო. რადგან, ვინმეს რომ წყლით სავსე ტიკი ჰაერში გაეშვა და შემდეგ იგი ჰაერს ეტარებინა, მაშინ ტიკიდან გადმოღვრილი, შიგნით შეკავებული წყალიც იმავე ჰაერს უნდა ეტარებინა; ასევე თანმიმდევრული იქნებოდა, აქაც ასე მომხდარიყო. მაგრამ რადგან ყოველივე საკვირველებით არის სავსე და მომხდარი უცნაურია, ყოველივე ეს ბუნებრივ თანმიმდევრობასა და გონებას აღემატება. რადგან ის, რაც ღრუბლის ჰაერში იკავება, ამის შემდეგ ჰაერში აღარ იკავება. ხედავ უცნაურებას და იმას, თუ როგორ წარმოაჩინა საკვირველად სწორედ ის, რაც სხვა საგნებზე ნაკლებად მნიშვნელოვნად მიიჩნეოდა? შემდეგ სხვა საკვირველებასაც აჩვენებს, როცა ამბობს: „დასასრულით ქუეყანისაჲთ“ (), ან სხვა თარგმანით: „ქვეყნის კიდეებიდან“ ()4. რადგან ისინი არა მხოლოდ მაღლდებიან, არამედ დადიან კიდეც; არც იქ, სადაც გამოჩნდებიან, იქვე უშვებენ წვიმას, არამედ ხშირად მრავალ ადგილს ჩაივლიან, ქალაქებსა და ერებსაც ჩაუვლიან, და წვიმას სხვაგან წარმოშობენ. ამიტომ საკვირველი მხოლოდ ის კი არ არის, რომ ისინი მაღლა ადიან, არამედ ისიც, რომ თითქოს ზემო სართულებზე დადიან და ამდენი წყლის სიმძიმეს ატარებენ.
3. სტიქიათა საკვირველება და რჩეული ერის განგება
„ელვანი წჳმად გარდააქცინა“ (). იხილე კვლავ სხვა საკვირველებაც: ურთიერთსაწინააღმდეგო ბუნებანი ერთმანეთს უერთდებიან. რადგან არაფერია ელვაზე უფრო ცეცხლოვანი და არც წყალზე უფრო ცივი, მაგრამ მაინც ერთად მოიყრიან თავს, და არც ირევიან, არც შეიზავებიან, არამედ თითოეული საკუთარ საზღვრებს ინარჩუნებს. რადგან ცეცხლი წყალში რჩება და წყალი ცეცხლში, მაგრამ არც ცეცხლს გაუშრია წყალი და არც წყალს ჩაუქრია ცეცხლი. თუმცა ელვა მზის ცეცხლზე უფრო მკვეთრია, უფრო ნათელი და უფრო მჭრელი. ამას თვალებიც მოწმობენ: მზის სხივებს ისინი განუწყვეტლივ ხვდებიან, ხოლო ელვის სისწრაფეს მცირე ხნითაც ვერ იტანენ. მზე მთელ დღეს ცაზე გადის, ელვა კი ჟამის ერთ წამში მთელ ცისქვეშეთს მოივლის; როგორც ქრისტეც მოწმობს და ამბობს: „ვითარცა ელვაჲ რაჲ გამობრწყინდის მზისა-აღმოსავალით და ჩანნ ვიდრე დასავალადმდე“ (). „რომელმან გამოიყვანნის ქარნი საუნჯეთაგან მისთა“ ().
ქარიც კვლავ სხვა ბუნებაა: იგი ჩვენთვის არამცირე სარგებლობას იძლევა, არამედ იმდენად დიდს, რომ ჩვენი ცხოვრების დიდ ნაწილს ემსახურება, დაღლილ სხეულებს აღადგენს, აგრილებს და ჰაერს უფრო მსუბუქს ხდის. რადგან ქარების საქმე ეს არის: აამოძრაონ ჰაერი, რათა იგი უმოძრაოდ არ გაიხრწნას, ნაყოფები დაამწიფონ და სხეულები ასაზრდოონ. რა თქვას ვინმემ მათ სარგებლობაზე ნაოსნობაში, იმ დროებზე, როცა ისინი წესრიგით მოდიან, ერთმანეთს ადგილს უთმობენ, ზღვაში თითქოს ფერხულს უვლიან და მეზღვაურები გადაჰყავთ? ერთი ქარი გააცილებს, მეორე ჩაენაცვლება; ისინი საპირისპირო გზებით მიდიან, მსახურებენ და მათი ბრძოლაც კვლავ სასარგებლო ხდება ცხოვრებისათვის. ქარების სხვა ურიცხვ საქმეებსაც იტყოდა ვინმე. მაგრამ წინასწარმეტყველმა ყოველივე ეს გვერდზე დატოვა, მსმენელს მათი ჩამოთვლა დაუტოვა და თავად მხოლოდ შექმნის სიადვილე წარმოაჩინა. რადგან სიტყვები: „მისი საუნჯეებიდან“, იმას კი არ აღნიშნავს, თითქოს ქარების რაღაც საუნჯეები არსებობდეს, არამედ იმას, თუ რა ადვილია ყოველივეს მმართველისთვის და როგორ მზად და გამზადებულია ქმნილება. რადგან როგორც ის, ვისაც საუნჯეში აქვს, ყველაფერს თავისუფლად გამოიტანს, როცა მოისურვებს, ასევე ყოვლის შემოქმედმაც ყოველივე ადვილად შექმნა და ბუნებას გადასცა.
ხედავ, რამდენი განსხვავებაა ჰაერშიც, ისევე როგორც წყალსა და ცეცხლში, და რამდენგვარი ცვალებადობაა? რადგან წყალიც სხვადასხვაგვარია: ზოგი წყაროსია, ზოგი ზღვისა, ზოგი ჰაერშია, ზოგი ღრუბლებშია, ზოგი ზეციურია, ზოგი ცათა ზემოთაა, ზოგიც მიწისქვეშა. ცეცხლშიც ასეა: ერთი მზეშია, მეორე მთვარეში, სხვა ვარსკვლავებში, სხვა ელვებში, სხვა ჰაერში, სხვა შეშიდან წარმოიშობა — ჩვენს გარშემო არსებული ცეცხლი და ლამპრის ცეცხლი; სხვა მიწიდანაა, რადგან ბევრგან ასეთი ცეცხლი მიწიდან ამოდის, როგორც წყლის წყაროები; სხვა ერთმანეთზე გახახუნებულ ქვებშია, სხვა ხეთა ფოთლოვან ტოტებში, როცა ისინიც ერთმანეთს ეხეხებიან, და სხვა მეხებში. ასევეა ჰაერშიც: ჩვენს გარშემო არსებული უფრო სქელია, სხვა უფრო თხელია, ხოლო ზემოთა კვლავ უფრო ცეცხლოვანია. ქარებსაც მრავალი განსხვავება აქვთ: ზოგი უფრო თხელია, ზოგი უფრო სქელი; ზოგი უფრო ცივი, ზოგი უფრო მშრალი; ზოგი უფრო ნოტიო, ზოგი უფრო ცხელი. ჰაერიც და ღრუბელიც ასე მოძრაობენ: ერთი უფრო ნელა მიდის, მეორე უფრო სწრაფად, თითქოს ცხენებზე ამხედრებულნი იყვნენ. ასევე ღრუბლებსა და ქარებშიც: ღრუბლები წყლის მატარებელ ჭურჭლებს ჰგვანან, ხან წყლით ავსებულნი მიქრიან, ხან ცარიელნი, ქარები კი მარაოს ჰგვანან. შენ კი, როცა ამას, მათ განსხვავებასა და მრავალფეროვნებას ხედავ, შემოქმედით განცვიფრდი.
„რომელმან დასცნა პირმშონი ეგჳპტისანი“ (). მას შემდეგ, რაც წინასწარმეტყველმა საყოველთაოზე ისაუბრა და ელვებით, ქარებით, ჰაერის სახეებით, ღრუბლებითა და წვიმებით მთელი ცისქვეშეთის მიმართ ღვთის განგება აჩვენა და ამხილა იმათი ბოდვა, ვინც ამბობს, რომ განგება მხოლოდ მთვარემდე სწვდება, იგი კერძო, იუდეველთა შესახებ ნაწილზე გადადის. რადგან იმით, რაც ითქვა, აჩვენა, რომ მიწა, ცა და ყოველი ხილული ღვთის კაცთმოყვარეობას ეზიარება; ხოლო რათა იუდეველები უფრო მადლიერნი გახადოს, კერძო ამბებსაც მოგვითხრობს და აჩვენებს, რომ საყოველთაო ღმერთმა, რომელიც ყოველივეზე განგებით ზრუნავს, მათაც განსაკუთრებული კეთილმოქმედებანი უბოძა. თუმცა მათთვის აღსრულებულიც კვლავ საყოველთაო იყო. რადგან მათმა სხვებისგან გამორჩევამ სწორედ ის სხვები აღძრა მოშურნეობად; ამასვე აჩვენებს პავლეც, როცა ამბობს: „მათითა მით შეცოდებითა ცხორებაჲ წარმართაჲ იქმნა საშურებელად მათდა“ (). რადგან როგორც მამა, როცა შვილები მას შორდებიან, ერთ-ერთს აიყვანს და მუხლებზე დაისვამს, და ამას იმ ერთის გამო კი არ აკეთებს, არამედ უფრო მეტად დანარჩენთა გამო, რათა პატივით გულნაკბენნი მამასთან მიირბინონ და იმავე მზრუნველობით ისარგებლონ, ასევე მოიქცა ღმერთიც იუდეველთა მიმართ. რადგან ისინი არა მუხლებზე აიყვანა, არამედ მკლავებში, როგორც წინასწარმეტყველი ამბობს, და ზურგზეც იტვირთა ისინი; უბოძებს მათთვის სასურველს: ტაძარსა და მსხვერპლებს, რასაც ისინი განსაკუთრებული ზედმიწევნით ეძიებდნენ, ომებში მფარველობას, გამარჯვებებს, ძლევის ნიშნებს, მიწის ნაყოფიერებასა და ბუნებრივ მოსავლიანობას; ამით მათ ამკობს და სხვებსაც მოშურნეობისკენ მიჰყავს. მაგრამ რადგან მუდამ მოფერებით განებივრებულნი უვარგისნი გახდებოდნენ, იგი მათ სასჯელებითაც აწესრიგებს. რადგან დიდია ღვთის სიბრძნე და გამოუვალშიც პოულობს გზებს.
4. ეგვიპტის წყლულები და ღვთის გამოცხადება
და იხილე წინასწარმეტყველის გონიერება: როცა სიტყვა საყოველთაოდან ამ საკითხზე გადმოაქვს, რათა უგუნურთაგან ვინმეს ღმერთი მხოლოდ კერძო ნაწილზე მზრუნველად არ ეფიქრა, სწორედ მაშინ, როცა საყოველთაოზე მივიდა, ამ სიტყვებს ეხება და ამბობს: „რომელმან დასცნა პირმშონი ეგჳპტისანი“ (). ნუთუ უფრო მეტად არ გგონიათ, რომ ეს ყოველივე იუდეველთა გამო მოხდა? ამრიგად, თუ ვაჩვენებ, რომ ეს ყოველივე სხვებისთვისაც მოხდა, რას იტყვიან ისინი, ვინც ღვთის განგებას საყოველთაოდ არ აღიარებენ? მაშ, როგორ შეიძლება ამის ჩვენება? უპირველესად კი საკმარისია ღვთის განჩინება, რომელიც ამას ცხადად აცხადებს და ამბობს: „რათა შენ ზედა ვაჩუენო ძლიერებაჲ ჩემი, რათა მიეთხრას სახელი ესე ჩემი ყოველსა ქუეყანასა“ (). ხედავ, როგორ იქცა სიკვდილი სახარებად, და ის ღვთისგან მოვლენილი წყლული, რომელიც ყველგან მიმოდიოდა და ღვთის ძალას აცხადებდა — ქადაგებად? ამრიგად, ღმერთი მთელ სამყაროზეც ზრუნავს მაშინაც, როცა იუდეველთა საქმეებს განაგებს. თუმცა თავისი ძალა ძველადაც გამოაჩინა, მაგალითად, იოსების დროს და აბრაამის დროს, მაგრამ ახლა უფრო ცხადად. როგორ? მაშინ — კეთილისყოფით, შემდეგ კი — წყლულითაც; და, როგორც ხშირად უკვე მითქვამს, არ წყვეტს თავის წარმოჩენასა და გამოცხადებას საქმეების მეშვეობით, განუწყვეტლივ და ყოველ თაობაში.
მაგრამ ამას ყოველთვის ერთნაირად კი არ აკეთებს, არამედ მრავალგვარად და სხვადასხვაგვარად: მაშინ აბრაამის ცოლის მეშვეობით, როცა ბუნების მშობიარობის ძალა დააუძლურა; შემდეგ — შიმშილითა და უხვმოსავლიანობით; ამის შემდეგ კი — ერთმანეთის მიყოლებული წყლულებით. ამრიგად, რადგან ღმერთს უძლურებას მიაწერდნენ, თვითონ კი იუდეველთა პირმშოებს ხოცავდნენ და მდინარეს სისხლით აწითლებდნენ, ღმერთმა იმავე დროს უფრო მკრთალი ნიშნებითაც აჩვენა მათ თავისი ძალა. რადგან ეგვიპტელთა შორის მყოფმა ბებიაქალებმა არად ჩააგდეს ის სასტიკი ბრძანებები, მეფის უწყალო განაჩენს გვერდი აუარეს და დიდ კეთილდღეობას ეწივნენ. ეს ორივე კი ღვთის განგების საქმე იყო: ქალების გვირგვინოსნებზე უფრო მამაცებად გამოჩენა; ასევე მათთვის საზღაურის მიცემა და მათი მოდგმის მეტად გამრავლება. რადგან სიტყვები „კეთილსა უყოფდა ღმერთი ყრმისა აღმქუმელთა მათ“ () ამას ნიშნავს: მათი მოდგმა გამრავლდა; რითაც იუდეველებს კეთილს უყოფდნენ, იმითვე იღებდნენ ღვთისგან საზღაურს. ამრიგად, რადგან იუდეველთა შვილებს არ ხოცავდნენ, ღმერთმაც თვით ბებიაქალებს მრავალშვილიანობა უბოძა. მაგრამ რადგან ეგვიპტელები კვლავ უგრძნობელობაში რჩებოდნენ, ღმერთმა უფრო მწვავე წყლული მოავლინა: სწავლობდა მთელი ქვეყნიერება, სწავლობდნენ ეგვიპტელებიც; ქვეყნიერება მოსმენით, ხოლო ეგვიპტელები საკუთარ ტანჯვაში, ხილვითა და გამოცდილებით ხედავდნენ ღვთის ძალას. რადგან სწორედ ამისთვისაც წინასწარ ეუბნებოდა მათ, რათა წყლული შემთხვევით რამედ ან თავისთავად დამდგარ სიკვდილად არ მიჩნეულიყო.
ამრიგად, რაც სხვაგან მაცხოვრის შესახებ ითქვა, სწორედ ამის თქმა შეიძლება აქაც. რომელი სიტყვა? „და უფლებდე შორის მტერთა შენთა“ (). რადგან ისინი უდაბნოში ან სადმე სხვაგან კი არ გაიყვანა, არამედ თვით ქალაქში მოავლინა წყლული. და იხილე კაცთმოყვარეობა თვით ამ წყლულშიც. რადგან ღმერთმა ჯერ პირუტყვით დაიწყო და მხოლოდ შემდეგ გადავიდა ადამიანებზე. მაშ, ვინ არ განკვირდებოდა ღვთის ძალით — იმით, თუ როგორ დაამხო ყოველივე დროის ერთ წამში — და მისი დანდობითა და გამოუთქმელი სიბრძნით? რადგან ეს წყლული პირველ წყლულად არ მოუვლენია, ვინაიდან სურდა, სხვა წყლულების მეშვეობით ისინი გამოესწორებინა; და როცა მოავლინა, არც მაშინ მოუვლენია წინასწარი უწყების გარეშე. რატომ? რათა სიტყვებით მოეყვანა ისინი გონს და საქმეების გამოცდილებამდე არ მისულიყვნენ; და ისევ, როცა არ გამოსწორდნენ, წყლული საეჭვოდ არ დაუტოვებია.
რათა ვინმემ ის შემთხვევით მოვლენად, სნეულებად ან მოახლოებულ ჭირად არ მიიჩნიოს, იხილე, რამდენი რამ ხდება. პირველი — ის, რომ ერთ ღამეში ყველანი დაეცნენ. მეორე — ის, რომ ყველა პირმშო დაეცა. რადგან ეს ჭირი რომ ყოფილიყო, მხოლოდ ყველა პირმშოს არ შეეხებოდა და მომდევნოებს არ დაინდობდა, არამედ განურჩევლად ყველას დაატყდებოდა თავს. მესამე: თუ ეს ჭირი იყო, იუდეველებს სრულიად არ განერიდებოდა და მხოლოდ ეგვიპტელებს არ შეეხებოდა; პირიქით, გაცილებით მეტად იმ სხეულებს დააზიანებდა, რომლებიც შრომით, ტანჯვითა და ამდენი უბედურებით იყო გამოფიტული, სიღარიბითა და შიმშილით ასე გამხმარი, და არა სამეფო თუ საპატიო მდგომარეობაში მყოფ სხეულებს, რომლებიც დიდ მოსვენებასა და დიდ მოვლას იღებდნენ. თუ ეს ჭირი იყო, ერთბაშად არ მოვიდოდა, არამედ ჯერ თავისი მოსვლის ყველა წინასწარ ნიშანს აჩვენებდა. ახლა კი ყოველივე ერთად ხდება, რათა ეგვიპტელთა უმადურება მხილებულიყო. რადგან ამ წყლულის შემდეგაც, როცა ცხადად გაიგეს, რომ წყლული ღვთისგან მოვლენილი იყო, წასულ იუდეველებს მისდევდნენ; ეს კი მათი უკიდურესი უმადურების ნიშანი იყო და ღვთის უდიდესი გამართლება. რადგან, როცა ნიშნები უნდა შეწყვეტილიყო, ღმერთმა მათ ისეთი ნიშნით დაუსვა დასასრული, რომლითაც წინანდელი ნიშნების გამოც თავის გამართლება წარმოაჩინა მათ წინაშე, ვისაც ყურადღების მიქცევა სურდა.
რათა ვინმემ არ თქვას: „რატომ ისჯებიან ყველანი, როცა მეფე აკავებს იუდეველებს და სცოდავს?“ ამ სირთულეს უკანასკნელი მოვლენით ხსნის. როგორ ხსნის უკანასკნელი მოვლენით? იმით, რომ როცა ეგვიპტელთა პირმშონი დაისაჯნენ, მეფის უნებურადაც ეგვიპტელები იუდეველებს აძევებდნენ. ამიტომ, დასაწყისშივე რომ ნდომოდათ, მასზე გამარჯვებას შეძლებდნენ. ამრიგად, მეფის დაძლევას ვერ ახერხებდნენ არა იმიტომ, რომ არ შეეძლოთ, არამედ იმიტომ, რომ არ სურდათ. ამის შემდეგი დევნაც კი ბრალდების გამძაფრებაა.
5. ეგვიპტის სასწაულები და უდაბნოს ბრძოლები
ეს სწორედ საულის შემთხვევაშიც მოხდა. როცა ძის გამოხსნა იყო საჭირო, ყველამ ერთად, მეფის მაამებლობით, თუმცა ძე სჯულის დამრღვევი იყო, მაინც გამოიხსნა იგი; ხოლო როცა მეფეს ამდენი მღვდლის დაკვლა სურდა, არც ხმა ამოიღეს და არც მათ დასაცავად დადგნენ. თუ მაშინ ბუნება ჰყავდათ თანამოქმედად, აქაც სიმართლის ბუნება ჰყავდათ თანამოქმედად. რადგან ისინი მღვდლები იყვნენ, დაკვლა უკანონო იყო, და ეს იყო რისხვა არასწორი განკითხვისა. მაგრამ მიზეზი უდებება იყო და ის, რომ მღვდლების გამო ძლიერ არ სტკიოდათ გული. იხილე, როგორი ბოროტებანი მოეწია მათ ამის შემდეგ; რადგან იმ გულგრილობისთვის მათ მცირე სასჯელი როდი გადაიხადეს. ამიტომ, როცა რამე უკანონო ხდება, ნურავინ იქნება მოდუნებული; პირიქით, ცეცხლზე უფრო მხურვალე იყოს და უსამართლოდ ვნებულებზე ნაკლებად ნუ სტკივა გული; ასე ბოროტებათა უმეტესობა შეჩერდება.
„კაცთაგან მიპირუტყუთამდე“ (). მაინც რატომ იხსენიება პირუტყვიც? რადგან ეს ყველაფერი ადამიანთა გამო ხდებოდა, ადამიანისთვის სჯის პირუტყვთაც, რათა შიში გაეზარდა, უბედურება გაემძაფრებინა, ეჩვენებინა, რომ წყლული ღვთისგან იყო მოვლენილი და ომი ზეციდან მოდიოდა. „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). რას ნიშნავს: „შორის შენსა“ ()? ან ადგილს გულისხმობს, ან იმას, რომ ეს ცხადად მოხდა. რადგან „შორის“ () ყველგან ცხადს აღნიშნავს, როგორც სხვა ადგილას ამბობს: „შექმნა ცხორებაჲ შორის ქუეყანისა“ (), ვინაიდან შუა ყველასათვის თვალსაჩინოა. „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). სამართლიანადაც; რადგან მომხდარი გამოსწორებისთვის ხდებოდა და იმათ საჩვენებლად, ვისაც სარგებელი უნდა მიეღო; ეს უბრალოდ კი არ ხდებოდა, არამედ დიდი საკვირველმოქმედებით, რათა როგორც დარტყმით, ისე უჩვეულო სახით ორმაგი სარგებლობა შეექმნა.
„ფარაოს ზედა და ყოველთა მონათა მისთა“ (). ხედავ გამოუთქმელ ძალას? როგორ, როცა ყველანი ერთად იყვნენ, სასჯელი სწორედ მათ პოულობდა: ისინი იტანჯებოდნენ, სხვები კი სარგებელს იღებდნენ? მაგრამ როგორ ამბობს: „ყოველთა მონათა მისთა“ ()? თუმცა ყველას პირმშოები არ ჰყავდა; არამედ იგი სხვა ნიშნებზე ამბობს: ეგვიპტეში, როცა ეგვიპტელები წყლულებით ისჯებოდნენ, იუდეველნი სარგებელს იღებდნენ; უდაბნოში კი, როცა იუდეველებს სიკეთე ეძლეოდათ, სხვებიც სარგებლობდნენ; მტრებზე წყლულები მოავლინა, იუდეველებისთვის კი — კეთილისყოფანი, და ორივე გზით ყველასთვის სარგებელი მოჰქონდა. და რატომ არ უკეთებს სიკეთეს მათაც? იმიტომ, რომ ადამიანთა უმრავლესობა ღმერთს უფრო მეტად დარტყმისას შეიცნობს, ვიდრე სიკეთის მიღებისას. ხოლო რომ თვითონ არ სურდა დასჯა, იხილე: იგი განუწყვეტლივ აყოვნებდა წყლულებს და ორივე გზით თავის ძალასაც აჩვენებდა და კაცთმოყვარეობასაც. თუმცა საკმარისი იყო, ერთი, მეორე და მესამე წყლულის შემდეგ, როგორც განუკურნებლად სნეულნი, სრულიად მოესპო ისინი; მაგრამ არ სურდა, და, თუმცა წინასწარ იცოდა მომავალი და ისიც, რომ არც მეხუთე, არც მეექვსე და არც მეათე წყლულის შემდეგ გახდებოდნენ უკეთესნი, მაინც არ წყვეტდა თავის საქმეს; ამიტომაც განსაკუთრებით შეიძლება გაკვირვება მისი ძალის, მისი მზრუნველობის, სიბრძნისა და სიკეთის გამო. ძალისა — რადგან დასცა; მზრუნველობისა — რადგან მოითმინა; სიბრძნისა — რადგან, იცოდა რა მომავალი, თავის საქმეს აკეთებდა; და სწორედ ესეც მეტად კაცთმოყვარეობის ნიშანია: მცირეთაგან დაწყება, უსიტყვო არსებებიდან დაწყება. შემდეგ, წინსვლისას, მეფესაც შეეხო; სწორედ ამან გახადა მომხდარი განსაკუთრებით საქვეყნოდ გამოცხადებული. რადგან რაც კერძო პირებზე ხდება, შესაძლებელია დაიმალოს კიდეც; მაგრამ როცა წყლულის მიმღები თვალსაჩინო პირია, აღარაფერი უშლის, რომ საქმეები ყველგან გახმიანდეს.
ამრიგად, მას შემდეგ, რაც თქვა მიზეზი, რის გამოც დასცა, წყლულებსაც ამბობს; მაგრამ მათაც არც ხშირად ჩამოთვლის და არც სახეობების მიხედვით, არამედ ერთი სიტყვით მიანიშნა ყველა მათზე და გვერდი აუარა, როცა თქვა: „გამოავლინნა სასწაულნი და ნიშნი შორის შენსა, ეგჳპტე“ (). შემდეგ კვლავ ეგვიპტიდან ხალხი უდაბნოში გაჰყავს და ყველგან აჩვენებს, რომ ღმერთი კერძო ფარგლებით შემოსაზღვრული არ არის და არც მხოლოდ ერთ ქვეყანაზე მბრძანებლობს, არამედ მთელ ქვეყნიერებაზეა. ამიტომ დაუმატა და თქვა: „რომელმან დასცა თესლები მრავალი და მოსწყჳდნა მეფენი ძლიერნი“ (), მთელი გზის განმავლობაში სხვადასხვაგვარად აძლევდა თავისი ძალის საწინდრებს და, როცა საქმეებით ასწავლიდა მათ, თვითონვე მხედართმთავრობდა. რადგან ომებით უწინდელ ამბებსაც ასწავლიდა: რომ მათთვის არ იბრძოდა ჰაერის ბუნება, არც სტიქიათა ძალა და არც სხვა რამ ამგვარი, არამედ ის ხელი, რომელიც მათ მხედართმთავრობდა; და თითოეული მეორით ცხადდებოდა: ეგვიპტის მოვლენებით — უდაბნოს მოვლენები, ხოლო უდაბნოს მოვლენებით — ეგვიპტისა. რადგან როცა ისინი თვითონ, იარაღის, წყობისა და ბრძოლის გარეშე, მტრებს ამარცხებდნენ, ღმერთი მათ ცხადად უჩვენებდა, რომ ეგვიპტეშიც სტიქიები საჭიროების გამო კი არ გამოიყენა, როცა ეს ყველაფერი ეგვიპტელთა წინააღმდეგ აამოძრავა, არამედ, რადგან სურდა თავისი ძალა სხვადასხვაგვარად და მრავალსახოვნად ეჩვენებინა, არსებულ საგნებს იყენებდა ამისთვის. „სეონ, მეფე ამორეველთა, და ოგ, მეფე ბასანისა“ (). ქალაქებს აღარ ჩამოუყვება და არც წყობას აღწერს დაწვრილებით, არამედ კვლავ დიდსულოვნად გადაურბენს სასწაულთა უთვალავ ფიფქს. რადგან შეეძლო შეჩერებულიყო და ის საშინელი ამბავი განევრცო, მაგრამ ამას არ აკეთებს; არამედ, ღვთის საქმეთა სიმრავლესა და სიუხვეში მყოფიც, ყველაფერს სწრაფად გადაურბენს. თუმცა ერთნი შეიარაღებულნი იყვნენ, გალავნიან ქალაქებში ცხოვრობდნენ და საბრძოლო წყობა შესწავლილი ჰქონდათ; მეორენი კი ლტოლვილები იყვნენ, ომებში გამოუცდელნი, ხანგრძლივი მონობისა და მრავალწლიანი ტირანიისგან ახლად გათავისუფლებულნი, შიმშილითა და სასჯელით გამოლეულნი, ყველასგან ვნების საფრთხის წინაშე დაუცველად დაყენებულნი; მაგრამ ისინი ყველაზე ძლიერები იყვნენ იმ ხელის გამო, რომელიც მათ მხედართმთავრობდა.
6. სამკვიდრებლის მიცემა და მარადიული ხსოვნა
და ამ ომს სამართლიანობაც ჰქონდა. რადგან თვითონ კი არ ესხმოდნენ თავს, არამედ მტრები აძლევდნენ მიზეზს და გზას უკეტავდნენ, რაც უკიდურესი არაადამიანობა იყო; და ღმერთმა არც იდუმეველები დაუშვა ომში შესასვლელად. რათა ისრაელიანები, დუმილით გათამამებულნი, ამის შემდეგ კვლავ არ დასხმოდნენ თავს, არამედ სცოდნოდათ, ვის უნდა ეომონ და ვინ უნდა დაინდონ, ღმერთი ამას უდაბნოში აკეთებს და თვით მოვლენებით უდებს მათ კანონს, როგორ უნდა მოეპყრონ შემხვედრთ. „და ყოველნი მეფენი ქანანისანი;“ (). ხედავ, როგორ განისწავლება აქედან მთელი ქვეყნიერება? რადგან როგორც ცეცხლი ეკლებს ედება, ისე მიიწევდნენ ყველას წინააღმდეგ, და ვერავინ უძლებდა მათ. მაშ, მოისმინე, რას ამბობს ბალაამი, რომელმაც ეს წინასწარმეტყველთაგან კი არა, არც მოსესგან ისწავლა, არამედ თვით მოვლენებიდან: „ესე ნათესავი არს, რომელი ყოველსა ქუეყანასა ალოკავს“ ()5. ხედავ, როგორ ზუსტად არის ნათქვამი მეტაფორა? არ თქვა: „მებრძოლი“, „დამამხობელი“, არამედ თქვა: „ალოკავს“, რადგან სურდა წარმოეჩინა გამარჯვების უშრომლობა, უსისხლოდ აღსრულებული ძლევის ნიშნები და შემოტევით მოპოვებული ბატონობა. არც საბრძოლო წყობა სჭირდებათ, ამბობს, არც შეჯახება; საკმარისია მხოლოდ წინ წაიწიონ, და ყოველივე ადგილს უთმობს და უკან იხევს.
რადგან ღმერთი მათ მხოლოდ ომის წესითა და საბრძოლო წყობით როდი ამარჯვებინებდა, რათა ვინმეს მომხდარი თვით მათთვის არ მიეწერა, არამედ ქვეყნიერების სტიქიონებსაც ამოძრავებდა მტრების წინააღმდეგ. ამიტომ წინასწარ ამხობდა მათ გონებებს: ჩამოვარდნილმა სეტყვამ მრავალი დაღუპა, მზე გაჩერდა და ომს დრო გაუხანგრძლივა, მრავალი ასეთი საკვირველებაც ხდებოდა, და საყვირთა ხმა, ცეცხლზე უფრო მძაფრად რომ ეცემოდა კოშკებს, კედლებს ამხობდა. ეს კი ორივე მხარეს სარგებელს აძლევდა. რადგან მტრები სწავლობდნენ, რომ ომი ადამიანთაგან კი არ იყო; ხოლო ისრაელიანები განისწავლიდნენ, ღმერთისკენ ეცქირათ და წარმატებათა გამო არასოდეს გაამაყებულიყვნენ, არამედ შემკობილიყვნენ კიდეც და ზომიერებაც დაეცვათ. რადგან გამარჯვებაზე მეტად ამგვარად გამარჯვება ამკობდა მათ; ეს მათ ღირსეულებადაც ხდიდა და ზომიერებასაც ასწავლიდა: ღირსეულებად, რადგან ასეთი მხედართმთავარი ჰყავდათ; ზომიერებას კი იმიტომ, რომ საკუთარი წარმატებებით არ იბერებოდნენ. „და მისცა ქუეყანა მათი სამკჳდრებელად, სამკჳდრებელად ისრაჱლსა, ერსა თჳსსა.“ (). ესეც უდიდესი სასწაული იყო: არა მხოლოდ განდევნა, არამედ ისიც, რომ შეძლეს ქვეყანა დაეკავებინათ და ქალაქები გაენაწილებინათ; ეს მათ დიდ სიამეს, დიდ მშვენებასა და დიდ ბრწყინვალებას ანიჭებდა. და ესეც ღვთის ძალის საქმე იყო. რადგან მცირე საქმე არ არის მტრების ქვეყნის დაკავება; აქაც დიდი შეწევნაა საჭირო.
„უფალო, სახელი შენი უკუნისამდე და საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე.“ (). სხვამ ასე თქვა: „მოგონებაჲ შენი“ (ფსალმ 134:13, თარგმ.)6. აქ წინასწარმეტყველი დიდებისმეტყველებით წყვეტს სიტყვის უწყვეტ დინებას, რისი კეთებაც წმინდანებს მუდამ სჩვევიათ. რადგან როცა დაიწყებენ ღვთის საკვირველებებიდან რაიმეს თქმას და აღენთებიან, მანამდე არ მიდიან დასასრულამდე, სანამ ნათქვამისთვის ღმერთს არ განადიდებენ, ქებას არ აღუვლენენ და საკუთარ გულისწადილს არ დაიკმაყოფილებენ. ამას პავლეც ყველგან აკეთებს, განსაკუთრებით კი ეპისტოლეთა შესავლებისას, როგორც მაშინ, როცა გალატიის ეკლესიებს ეუბნება: „მადლი თქუენდა და მშჳდობაჲ ღმრთისა მამისა ჩუენისა და უფლისა იესუ ქრისტესაგან, რომელმან მისცა თავი თჳსი ცოდვათა ჩუენთათჳს ნებითა ღმრთისა და მამისა ჩუენისაჲთა, რომლისაჲ არს დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.“ ()7. და რომაელთა მიმართ ეპისტოლეშიც: „რომელთაჲ არს შვილებაჲ და დიდებაჲ და მსახურებაჲ და აღთქმაჲ; რომელთანი იყვნეს მამანი და რომელთაგან ქრისტე ჴორციელად, რომელი არს ყოველთა ზედა ღმერთი, კურთხეული უკუნისამდე. ამინ.“ ()8. და კვლავ, სხვაგან: „ხოლო მეუფესა მას საუკუნეთასა უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.“ (). ასევე წინასწარმეტყველმაც აქ, როცა გაიაზრა საყოველთაო განგება, ეგვიპტეში მომხდარი წყლული, უდაბნოში აღსრულებული მრავალგვარი და სხვადასხვა სახის კეთილისყოფანი, იუდეველთა მიმართ აღსრულებულნი და იუდეველთა გულისთვის მტრებზე მოვლენილნი, და ღვთის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით აღენთო, დიდებისმეტყველება აღავლინა და თქვა: „უფალო, სახელი შენი უკუნისამდე და საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე.“ ().
ესე იგი, შენი დიდება განუწყვეტელია. რადგან ვერაფერი აზიანებს მას, ვერაფერი წყვეტს მას, არამედ არის მარადის და რჩება უცვალებელი, შეუცვლელი, აყვავებული და ძალით სავსე. და რას ნიშნავს: „საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე“ ()? შენს შესახებ ხსოვნა, ამბობს, დაუსრულებელია და საზღვარი არა აქვს. „რამეთუ განიკითხოს უფალმან ერი თჳსი. და მონათა თჳსთა ზედა ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს.“ (). ან ორივე ეს ხალხის შესახებ შეიძლება ითქვას: რომ უფალი სასჯელს მოითხოვს, ამის შემდეგ კი დაცხრება და ხალხს კვლავ დაიბრუნებს; ანდა, თუ გავყოფთ, „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“ ხალხს ეხება, ხოლო „განიკითხოს“ — მტრებს. ესე იგი, ხალხს კვლავ დაიბრუნებს; სწორედ ეს არის „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“; ხოლო მტრებს განიკითხავს, ესე იგი, ხალხისათვის სასჯელს მოითხოვს.
7. კერპთა უძლურება და ჭეშმარიტი კურთხევა
შემდეგ კი, რადგან წინასწარმეტყველი ღვთის ერის ცხოვრებიდან დასამოწმებელ კეთილ საქმეებს ვერ ასახელებდა, ამ სამართლიან საფუძვლებს ეყრდნობა — ხალხის სახელსა და მსახურთა სახელს; ხოლო სიტყვებით: „ნუგეშინის-ცემულ იქმნეს“ (), გვიჩვენებს, რომ შერიგება ღვთის კაცთმოყვარეობით ხდება და არა მათი ღირსების გამო. რადგან სადაც ნუგეშისცემაა, იქ შენდობაა საჭირო; ხოლო სადაც შენდობაა საჭირო, იქ კეთილ საქმეთა ღირსება კი არ იჩენს თავს, არამედ კაცთმოყვარეობის ჟამი დგება. რადგან ზემოთ თქვა: „საჴსენებელი შენი თესლითი თესლადმე“ (), ხოლო მაშინ, სხვა ხალხთა შორის, მხოლოდ ისინი იწოდებოდნენ ღვთის ერად, ამით მსგავს რამეს მიანიშნებს და ამბობს: ხალხისთვის მონიჭებული ხსნა მრავალთა შორის შენს შესახებ არსებულ დიდებას წარმოაჩენს. რადგან დიდება, რომელიც მას ბუნებით ეკუთვნის, თუნდაც არც ერთი თაყვანისმცემელი არ ჰყავდეს, შეუმცირებელი, დაურღვეველი და უცვალებელი რჩება; ხოლო მრავალთა შორის მისი ქება ჩვენი ხსნითაც გამოჩნდება, როცა ქალაქს, წმიდა ადგილსა და ტაძარს დავიბრუნებთ და კვლავ წინანდელ წეს-წყობას დავუბრუნდებით. „კერპნი წარმართთანი ოქროსა და ვეცხლისანი, ქმულნი ჴელთა კაცისანი.“ (). რადგან დასაწყისში ამბობდა: „და უფალი ჩუენი უფროს ყოველთა ღმერთთა;“ (), და მსმენელთა უძლურების გამო თითქოს ერთგვარ შედარებით უპირატესობას წარმოაჩენდა, იხილე, როგორ აძლიერებს ამ აზრს შემდგომი სიტყვით. რადგან ღვთის ძალაზე საუბრით დაიწყო: აღწერა ცაში, მიწაზე და უფსკრულებში აღსრულებული საქმეები, აგრეთვე იუდეველთა მიმართ აღსრულებული — მათ ქვეყანაში, უცხო ქვეყანაში, მტრებსა და ხალხებზე. შემდეგ გაიხსენა სახიერება, კაცთმოყვარეობა, მზრუნველობა, სიბრძნე და ძალა და აჩვენა, რომ იგი სრული მნიშვნელობით ღმერთია და მთელ სამყაროზე ზრუნავს; ამის შემდეგ კი კერპებად წოდებულ ღმერთთა უძლურებას დასცინის და მაშინვე მათივე ბუნებაზე დაყრდნობით მამხილებელ სიტყვას მიმართავს; მეტიც, მათ სახელსაც ბრალდებად აქცევს. რადგან კერპი სხვა არაფერია, თუ არა უმოქმედო და უბადრუკი ნივთი, უკიდურესი უძლურების სახელწოდება. ამიტომ აქედან იწყებს და ამბობს: „კერპნი წარმართთანი ოქროსა და ვეცხლისანი,“ (). პირველად — იმიტომ, რომ კერპია; მეორედ — იმიტომ, რომ უსულო და მუნჯი ნივთიერებაა; მესამედ — იმიტომ, რომ თვით კერპებად ყოფნის გამო სიმცირე, უძლურება და უბადრუკობა არა მხოლოდ თავისთავად სდევთ, არამედ ადამიანებისგანაც ემატებათ. ამიტომაც დაუმატა: „ქმულნი ჴელთა კაცისანი.“ (), რაც მათი თაყვანისმცემლების უდიდესი ბრალდებაა: კერპების არსებობის მიზეზნი თვითონ არიან და მაინც ხსნის იმედებს მათზე ამყარებენ.
„პირ-ათქს და არა იტყჳან;“ (). „თუალ-ასხენ და არა ხედვენ,“ (). „ყურ-ასხენ და ყურად-იღებენ,“ (). „რამეთუ არცა არს სული პირსა მათსა.“ (). „ემსგავსენ მათ მოქმედნი მათნი.და ყოველნი, რომელნი ესვენ მას“ (). ამბობს: „პირ-ათქს და არა იტყჳან;“ (). ხედავ, როგორ აძლიერებს დაცინვას და ააშკარავებს მოტყუებას? რადგან, რაკი დემონები ხშირად ამ კერპებს ამოძრავებენ, წინასწარმეტყველი აშიშვლებს მოჩვენებითობასა და დადგმულ სანახაობას და აჩვენებს, რომ კერპების პირში სუნთქვა არ არის. და რატომ არ მოქმედებს ბოროტი დემონი კერპების გარეშე და არც ხმას გამოსცემს? იმიტომ, რომ კერპთა ქანდაკებები სიძვის, მრუშობისა და ურიცხვი ბოროტების სახეებია; ბოროტი დემონი მოტყუებულებს ნაკვეთი კერპების ხილვით ასწავლის, მიჰბაძონ იმ საქმეებს, რომელთა გამოსახულებებიც კერპებია. ამიტომ კერპებთან დგას და ზის, კერპებს ამოძრავებს და ადამიანებს ატყუებს.
შემდეგ წინასწარმეტყველი კვლავ დაცინვის სხვა სახეს აღძრავს და ამბობს: „ემსგავსენ მათ მოქმედნი მათნი.“ (). გაიაზრე, როგორი ღმერთებია ისინი, რომელთა მიმსგავსება წყევლათა რიგს მიეკუთვნება. მაგრამ ჩვენთან ასეთი რამ არ არის. რადგან სათნოების უკიდურესი საზღვარი და ის, რაც სიკეთეთა თვით მწვერვალამდე აღგვიყვანს, ღმერთთან მიმსგავსებაა — იმდენად, რამდენადაც ეს ჩვენთვის შესაძლებელია. კერპთაყვანისმცემლებთან კი, ამბობს, თაყვანისცემაც და ღმერთებიც ისეთი აქვთ, რომ იმ ღმერთებთან მიმსგავსება უკიდურესი წყევლის რიგშია. ამრიგად, იმით, რომ უსულო ნივთიერება არიან; იმით, რომ თაყვანისმცემლების მიერ იქმნებიან; იმით, რომ სამარცხვინო საქმეების გამოსახულებები არიან; იმით, რომ უგრძნობლად დგანან; და იმითაც, რომ მათთან მიმსგავსება წყევლის რიგში ჩააყენა — ყოველივე ამით ცხადდება ცდომილების უკიდურესობა. მაშასადამე, მათი უძლურების, მოტყუების, დემონთა ბოროტებისა და მათი შემქმნელების უგუნურების აღწერის შემდეგ, წინასწარმეტყველი კერპებს სწრაფად ტოვებს და სიტყვას დიდებისმეტყველებით ასრულებს. ღმერთის შესახებ აღარ ჰყვება, არამედ, რადგან ყოველივე ნათლად დაამტკიცა, საყოველთაოდ აღიარებულ საქმეებზე დაყრდნობით ქებას ითხოვს მათგან, ვინც მისი კეთილმოქმედებით სარგებლობს. ამიტომაც ყველას დიდებისმეტყველებისკენ მოუწოდებს და ასე ამბობს: „სახლი ისრაჱლისა აკურთხევდით უფალსა, სახლი აჰრონისი აკურთხევდით უფალსა, სახლი ლევისი აკურთხევღით უფალსა, მოშიშნი უფლისანი აკურთხევდით უფალსა. კურთხეულ არს სიონით გამო, რომელი დამკჳდრებულ არს იერუსალჱმს.“ ().
რის გამო არ მოუწოდებს ყველას ერთად, არამედ დასებად ჰყოფს? რათა იცოდე, რომ კურთხევის სახეებს შორის დიდი განსხვავებაა. რადგან სხვაგვარად აკურთხებს მღვდელი, სხვაგვარად — ლევიტელი, სხვაგვარად — ერისკაცი და სხვაგვარად — ხალხის სიმრავლე. ხოლო სიტყვა „აკურთხეთ“ აჩვენებს იმ ნეტარ და უმწიკვლო ბუნებას. „აკურთხეთ“, ამბობს, რადგან მოწინააღმდეგეთაგან გათავისუფლდით, რადგან ღირსნი გახდით ასეთი ღმერთის თაყვანისცემისა, რადგან ჭეშმარიტება შეიცანით. რადგან თვითონაც კურთხეულია, კურთხევას თვით ბუნებაში ატარებს და სხვათაგან ქებას არ საჭიროებს; მაგრამ თქვენც აკურთხეთ — არა თითქოს მას რამეს მატებდეთ, არამედ რადგან თავად იღებთ დიდ ნაყოფს. თუმცაღა იგი ბუნებით კურთხეულია, როგორც ნამდვილად არის კიდეც, მაინც სურს, რომ ჩვენც ვაკურთხებდეთ მას. და წინასწარმეტყველი კვლავაც იხსენებს სიონსა და იერუსალიმს. რადგან იქ იყო დამყარებული იუდეველთა ცხოვრების წესი; ღვთისმსახურების საქმეებსაც ეს ადგილი ჰქონდა საფუძვლად; იქიდანვე სწავლობდნენ და წესრიგდებოდნენ. ამიტომ სურს, ღვთის სახელის მოხმობით ეს ადგილები პატივსაცემნი გახადოს: როცა ეს ადგილები პატივისცემის საგნები იქნებიან, მათთვის უფრო ძვირფასნი გახდებიან; ძვირფასნი კი მათ უფრო მეტად მიიზიდავენ; მიზიდულნი ღვთისმსახურებას მიეკვრებიან; ღვთისმსახურებას მიკრულები კი თავს იმ უფრო დიდ სათნოებამდე მიიყვანენ, რომლისთვისაც ყოველივე მოხდა. მაშინ ასეთ ადგილებად იერუსალიმი და სიონი იყო, დღეს კი — ცა და ზეცაში არსებული ყოველივე. ამ ზეციურს ვიყოთ, გევედრებით, ჩვენც მიკრულნი, რათა მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობითა, რომელსაც ეკუთვნის დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩