📋 სარჩევი
„აუარებდით უფალსა, რამეთუ კეთილ, რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი.“ ().
1. მარადიული წყალობა და ქმნილების სიბრძნე
ზემოთ ადამიანებისადმი ღვთის მიერ აღსრულებულ კეთილისყოფაზე რომ თქვა, ახლა მისი წყალობის სიმრავლეზეც საუბრობს: არ ზომავს მას, რადგან ეს შეუძლებელია, არამედ სურს, უსაზღვროებით წარმოაჩინოს მისი სიდიადე; და ყველას დიდებისმეტყველებისკენ მოუწოდებს, უხმობს და ამბობს: „აუარებდით უფალსა“ (), ესე იგი, ჰმადლობდეთ და აქებდეთ მას. „რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ (). რას ნიშნავს: „უკუნისადე“ ()? იგი ამბობს: ღმერთი ხან კეთილს არ გვიყოფს და ხან უკან არ იხევს; არც ხან იწყალებს და ხან წყვეტს, როგორც ადამიანებთან ხდება, რომლებიც ვნებით დაბრკოლდებიან, უძლურებით შეწყდებიან, სხვისი მსახურებით შეფერხდებიან და საქმეთა გარემოებებით აღარ ეძლევათ საშუალება; ღმერთი კი ასეთი არ არის, არამედ განუწყვეტლივ იწყალებს და არასოდეს წყვეტს ამის კეთებას, თუნდაც სხვადასხვაგვარად და მრავალგვარად აღასრულებდეს. ამიტომ ყოველთვის იწყალებს და არასოდეს ჩერდება ადამიანთა კეთილისყოფაში. შემდეგ, რადგან თქვა, რომ მუდამ იწყალებს, წყალობის ნიმუშებსაც აჩვენებს და იმასაც, რომ მისი წყალობა მუდამ რჩება: დასაბუთებას ხილულთაგან იღებს; და ვინაიდან მათ ღვთისმოსაობისკენ მიუძღოდა, იხილე, როგორ მიმართავს კვლავ ელინთა ღმერთებს, ისევ იმავე მოწყალებით. რადგან რას ამბობს? „აუარებდით ღმერთსა ღმერთთასა“ (), ხოლო თითოეულზე დაურთავს: „რამეთუ უკუნისამდე არს წყალობაჲ“ (). და კიდევ: „აუარებდით უფალსა უფალთასა“ (). წინა ფსალმუნში ამბობდა, რომ „უფალი ჩუენი უფროს ყოველთა ღმერთთა“ (); აქ კი კიდევ უფრო მეტს ამბობს: რომ ის მათი უფალიც არის და მეუფეც, კერპებზე იტყვი ამას თუ დემონებზე. თუმცა დემონები შეურაცხყოფილნი და განდევნილნი არიან, მაინც მონები არიან და ქედს იხრიან. ამიტომაც აღუარებდით, ამბობს, რადგან ღმერთი გყავთ ყველაზე აღმატებული, რომლის მსგავსი არავინაა, ყოველთა მეუფე და ყოველთა უფალი. თუმცა იგი სათნო-მყოფელთა ღმერთად იწოდება, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი და ღმერთი ისაკისი და ღმერთი იაკობისი“ (). მაშ, როგორ ამბობს აქ, რომ იგი დემონებისაც არის? მაგრამ ის სხვაგვარად ითქმის და ეს - სხვაგვარად. იქ იმისთვის ამბობს, რომ მახლობლობა და მათდამი დიდი სიყვარული წარმოაჩინოს; აქ კი იმისთვის, რომ უპირატესობა გვაუწყოს.
„მარტოდმარტო მოქმედი დიდ საოცრებათა, რადგან უკუნისამდეა წყალობა მისი“ (). რადგან გამოაცხადა, რომ ღმერთთა უფალია და მეუფე, ამის შემდეგ ამ განცხადებას მტკიცებულებასაც აძლევს, ნათქვამს ამყარებს და მას კვლავ ძალის მიხედვით ქადაგებს. და არ თქვა: „რომელმაც ქმნა“, არამედ: „მოქმედი“ (), რითაც აჩვენებს, რომ იგი განუწყვეტლივ კეთილს გვიყოფს, სასწაულებს აღასრულებს და საკვირველ საქმეებს იქმს. და ამ ორ რამეს აყენებს მის განსაკუთრებულ ნიშნად: რომ მოქმედებს და რომ მარტო მოქმედებს; უფრო სწორად კი - სამსაც და ოთხსაც: რომ მოქმედებს, რომ სასწაულებს იქმს, რომ დიდ სასწაულებს იქმს და რომ მარტო მოქმედებს. ეს კი ძის უარსაყოფად კი არ არის ნათქვამი, არამედ დემონებისგან გასამიჯნად. და ვიხილოთ, რომელია ეს სასწაულები - დიდები, რომლებსაც მარტო ის იქმს. თუმცა დასაწყისში ჩვენთან ძალაზე კი არ ისაუბრა, არამედ კაცთმოყვარეობასა და სიკეთეზე. რადგან ამბობს: „აუარებდით უფალსა, რამეთუ კეთილ“ (). მაშ, როგორ გადადის აქ უკვე ძალის შესახებ სიტყვაზე? იმიტომ, რომ ეს სასწაულები მხოლოდ ძალისა კი არ არის, არამედ კაცთმოყვარეობისაც.
და იმის საჩვენებლად, თუ რომელია ეს სასწაულები, უმატებს და ამბობს: „რომელმან ქმნა ცანი გულისჴმის-ყოფით“ (), „რომელმან დაამტკიცა ქუეყანა წყალთა ზედა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „რომელმაც მიწა წყლებთან შეამტკიცა“1, „შემქმნელი დიდი მნათობებისა“ (), „მზისა - სამართავად დღისით“ (), „მთვარის და ვარსკვლავებისა - ღამით სამართავად“ (). ეს ყოველივე, თუმცა მის ძალასა და სიბრძნეს წარმოაჩენს, მაინც მის დიდ კაცთმოყვარეობასაც აჩვენებს. რადგან ის, რომ ისინი ასე დიდნი, მშვენიერნი და მუდმივნი შეიქმნენ, ძალასა და სიბრძნეს ქადაგებს; ხოლო ის, რომ ისინი ჩვენთვის და ჩვენი საჭიროებისთვის შეიქმნენ, განუწყვეტელ კაცთმოყვარეობასა და სიკეთეს აცხადებს. ხედავ, როგორ არის „უკუნისამდეა წყალობა მისი“ ()? რადგან ისინი ათი და ოცი წლისთვის არ შეუქმნია, არც ასი, ორასი და ათასი წლისთვის, არამედ მთელი ჩვენი ცხოვრების გასწვრივ განავრცო. ამიტომაც, ამას რომ ცხადყოფს, თითოეულ მუხლს დაურთავს: „რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ ().
და სწორედ საკვირველი ეს არის: მან ისინი დასაბამიდან შექმნა და მისცა; ხოლო როცა ადამიანმა მცნება დაარღვია, არც მაშინ განდევნა იგი, არამედ რაც უცოდველს მისცა, იმავეებში ცოდვის შემდეგაც დასახლება დაუტოვა და იმ ცოდვის შემდეგ მათი გამოყენება არ აუკრძალა. და ერთი ცა კი არ შექმნა მხოლოდ, არამედ მეორეც, დასაწყისიდანვე აჩვენა, რომ მიწაზე არ დაგვტოვებს, არამედ იქ გადაგვასახლებს. რადგან თუ იქ გადასახლება არ განზრახულიყო, რის გამო იქნებოდა ცაც წარმოშობილი? რადგან მას ეს სტიქია არ სჭირდება; მას ხომ არაფერი სჭირდება; არამედ, რადგან სურს მიწისგანნი იქ გადაასახლოს, სამყოფელები მოამზადა.
2. ქმნილებაში გამოვლენილი წყალობა და გამოხსნა
ამიტომაც წინასწარმეტყველმა, ეს რომ იცოდა, თითოეულ მუხლს უმატებს: „უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ (), რადგან მისი კაცთმოყვარეობით არის განცვიფრებული. „რომელმან დაამტკიცა ქუეყანა წყალთა ზედა“ (). იხილე კვლავ აქაც კაცთმოყვარეობა. რადგან მოკვდავები გავხდით და მრავალ საჭიროებაში აღმოვჩნდით, არც ასე მიგვატოვა, არამედ ამ შუალედური დროისთვის აქაც შესაფერისი სამყოფელი მოგვცა და ქვეყანა თავისი კაცთმოყვარეობის იმდენი დამამტკიცებელი ნიშნით აღავსო, რომ სიტყვითაც კი შეუძლებელია მათი წარმოდგენა. ამიტომ წინასწარმეტყველი, ამ კეთილმოქმედებათა უფსკრულში ჩავარდნილი და უკიდეგანო ზღვის მხილველი, უკუიქცა, დიდი ხმით შეჰღაღადა და თქვა: „ვითარ განდიდნენ საქმენი შენნი, უფალო, და ყოველივე სიბრძნით ჰქმენ“ (). ხოლო თუ ვინმე მზესაც შეხედავს, მთვარესაც და დროთა განწესებასაც, კვლავ მთლიანად დაინახავს მის კაცთმოყვარეობას. რადგან ეს სტიქიები მცირე რამ როდი შეგვეწევა ცხოვრების წესრიგისთვისა და თვით სიცოცხლისთვის: გვზრდიან, ნაყოფებს ამწიფებენ, რომელთა გარეშე ცხოვრება შეუძლებელი იყო, გვიჩვენებენ დროებს, აღნიშნავენ ჟამებს, განარჩევენ დღისა და ღამის სვლას, ხმელეთსა და ზღვაში მგზავრებს მიუძღვებიან და აურაცხელ სხვა საჭიროებას გვაწვდიან. ხედავ, როგორ არის „უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ () და როგორ უმატებს ამას წინასწარმეტყველი თითოეულ მუხლს? სხვა განმმარტებელმა სიტყვები „დღის უფლებად“ ასე თქვა: „დღეზე ხელმწიფებად“. სხვამ კი თქვა: „ღამეში ხელმწიფებად“.
„რომელმან დასცა ეგჳპტე პირმშოთურთ თჳსით“ (), „და გამოიყვანა ისრაჱლი შორის მისსა“ (), „ჴელითა მტკიცითა და მკლავითა მაღლითა“ (). იგი განუწყვეტლივ ატრიალებს ეგვიპტეში მომხდარ სასწაულს მათი დიდი უმადურობის გამო და იმიტომ, რომ ისინი, ვინც ამას მუდამ ისმენენ, მაინც ივიწყებენ. წყალობის ნიშანიც მცირე არ არის: სწორედ ამან გაათავისუფლა ისინი ტყვეობისა და მონობისგან და შემდგომთათვის ღვთისშემეცნების საფუძველი გახდა. და აქ კიდევ სხვასაც მიანიშნებს. რომელს? იმას, რომ იმ წყლულის შემდეგაც მათი მონობისგან გათავისუფლება მისი ძალის საქმე იყო: მან შიშით შეაზანზარა ისინი და ზღვაში დანთქა. ამას კი იმიტომ ამბობს, რომ რომელიმე უფრო უგუნურმა არ იფიქროს, თითქოს, როცა მათ ოქროსა და ვერცხლის ჭურჭლის აღება უბრძანა, ამას უძლურების გამო უბრძანებდა. რადგან ესეც იმისთვის გააკეთა, რომ ყველანაირად საშინელი ყოფილიყო მტრებისთვის და ეჩვენებინა, რომ ძალითაც და ხელმწიფებითაც ყველაფრის მოქმედება შეუძლია: მათი მოტყუებაც და შეცდენაც. რაც აშკარად გააკეთა, იმისთვის კი არ გაუკეთებია, თითქოს მოტყუება არ შეეძლო; და რაც მოტყუებით გააკეთა, იმისთვის კი არ გაუკეთებია, თითქოს აშკარად აღება არ შეეძლო; არამედ ორივე მხარეში საკუთარ ძლიერებას აჩვენებდა. რადგან რომ ამანაც დიდი შიში ჩაუნერგა უცხოტომელებს, მოისმინე, რას ამბობენ ამის შემდეგ აზოტელთა მისნები: „ესაა ის მკაცრი ღმერთი, რომელმაც დასცა ეგვიპტე; და როცა ისინი გააცურა, მაშინ გამოიყვანა ისინი“ ()2.
ხედავ, ამის გამოც როგორ ძრწიან მის წინაშე: ქურდობის გამო, მოტყუების გამო და იმის გამო, რომ ისინი თავისთვის გამოიყენა? „რომელმან განაპო ზღუაჲ მეწამული ორად“ (). სხვამ თქვა: „გაჭრებად“. სხვამ: „ნაწილებად“. რადგან ზოგიერთები ამბობენ, რომ ერთი გზა კი არ გაჩნდა, არამედ წყალი თითოეული ტომის მიხედვით გაიპო, ისე რომ გადასასვლელებიც მრავალი ყოფილიყო. მაგრამ ყოველივე ეს, თუმცა დიდ ძლიერებას წარმოაჩენდა და მას საშინელსა და დიდს აჩვენებდა, მაინც დიდ კაცთმოყვარეობასაც შეიცავდა, არა მხოლოდ მათთვის, ვინც სარგებლობდა, არამედ, თუ ყურადღება მიეპყროთ, მოწინააღმდეგეებისთვისაც. რადგან მათ უბრალოდ კი არ ჩაძირა, არამედ მას შემდეგ, რაც ამოდენა სასწაულთმოქმედების მიუხედავად, წყლებზე თავდასხმა გაბედეს; მათ კი, თუნდაც ყველაზე უგრძნობელნი ყოფილიყვნენ, უნდა გაეაზრებინათ წინა მოვლენებიც და ახლანდელიც, თვალწინ რომ ჰქონდათ, მისი ძლიერებით განცვიფრებულიყვნენ, თაყვანი ეცათ და უდროო დავა შეეწყვიტათ. ისინი კი, როცა მთელ ქმნილებას ხედავდნენ, როგორ გარდაიქმნებოდა მისი ნებისამებრ და მათ ებრძოდა, არც ასე დაცხრნენ მძვინვარებისგან, არამედ ის საკვირველი სასწაულიც რომ იხილეს, მაინც გაბედეს იმ უცხო და ახალი გზით სვლა. ამიტომ ზღვაც მათთვის საფლავი გახდა; რადგან მომხდარი ბუნების საქმე კი არ იყო, არამედ ღვთივმოვლენილი წყლულისა; სწორედ ამიტომ დროის უმოკლეს შუალედში ურთიერთსაწინააღმდეგო საქმეებს აღასრულებდა: ერთ ნაწილად კი არ იკვეთებოდა, არამედ ყველა ტომის რიცხვის მიხედვით. თითოეული ნიშნისას წყალობას ახსენებს, რადგან სწორედ ეს იყო ღმერთისთვის განსაკუთრებით საზრუნავი; ვინაიდან სასწაული სტიქიების მეშვეობით ხდებოდა, რათა მომხდარი რაიმე ბუნებრივი თანმიმდევრობის შედეგად არ ჩათვლილიყო, არამედ ზემოდან მომავალი ბიძგის ნაყოფად, რომელიც სასწაულებს უჩვეულოდ აქცევდა. ეს სწორედ ზღვაზეც ხდებოდა და ცხადი ხდებოდა არა იქიდან, რომ მაშინ მოხდა, არამედ იქიდან, რომ ამის შემდეგ აღარ მომხდარა; ბუნებრივად მომხდარი კი კვლავაც უწყვეტად, ხშირად და თავის დროზე აღსრულდება ხოლმე. „და გაიყვანა ისრაელი მის შუაგულში, რადგან უკუნისამდეა წყალობა მისი“ ().
3. ზღვიდან უდაბნომდე და საყოველთაო განგება
ხედავ, როგორ სამართლიანად ამბობს თითოეულ მუხლთან: „უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ ()? რადგან ეს ყოველივე უწყვეტ მზრუნველობას აჩვენებდა. თუმცა მომხდარ ამბებს დასასრული ჰქონდა, მათი ხსოვნა შემდგომთათვის ღვთისშემეცნების დიდ საფუძველს იძლეოდა. რადგან, ხსოვნით შთამომავლებს გადაცემული, ისინი დიდ სიბრძნისმოყვარეობისკენ მიუძღოდნენ. სხვა მხრივაც, მხოლოდ ის საქმეები არ აღსრულებულა ისე, რომ ღმერთის მზრუნველობა შეწყვეტილიყო, არც კაცთმოყვარეობის ნიშნები შეჩერებულა ეგვიპტურ მოვლენებამდე; არამედ ყოველი ჟამი და მთელი დრო ფლობს მისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობის განგრძობილ ნიშნებს. ამის გამო თავადაც გაოცებული განუწყვეტლივ ამატებს: „რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ (). და მართებულად დაუმატა: „და გაიყვანა ისრაელი მის შუაგულში“ (), რადგან ესეც ღმერთის ძალის საქმე იყო. რადგან საკმარისი არ იყო ზღვის უკუქცევა და მათთვის გადასასვლელის გაადვილება; თვით ეს ამბავი უფრო მეტად გააოცებდა მათ, შეაშინებდა და გაბედვას დაუკავებდა, რადგან უცნაურობა დიდ სიმხდალეს შთააგონებდა; მაგრამ ღმერთის ძალის საქმე იყო ისიც, რომ ზღვის უკან დახევის შემდეგ მათში მხნეობა ჩაედო და დაერწმუნებინა, გადაევლოთ ის ახალი და უცხო გზა. რადგან, როცა წყლები ორივე ნაწილად მწვერვალებივით აღიმართებოდა, მათ მაღალი და კეთილშობილი სული სჭირდებოდათ, რათა გადასვლა არ შეშინებოდათ და არც ეფიქრათ, რომ ორივე მხრიდან აღმართული ზღვის ტალღები მათზე მოიწევდა და მთელ ბანაკს ჩაძირავდა.
„და ჩაღუპა ფარაონი და მისი ჯარი მეწამულ ზღვაში“ (). ჩაძირვის სიმარტივის ჩვენება სურდა და ამიტომ ეს სიტყვა გამოიყენა. შენ კი დაუკვირდი, როგორ აჩვენა ძალასა და გულისწყრომასთან ერთად სულგრძელობაც: წინასწარ არ მოსპო ისინი, თუმცა ასე ურცხვად და დავის მოყვარულად იყვნენ განწყობილნი, ვიდრე თვითონვე, საკუთარი თავით მიტანილნი, ნებაყოფლობით არ გადაიჩეხნენ. არც ბანაკი ისჯება უმიზეზოდ; არამედ, რადგან ცოდვებსაც ეზიარნენ და დევნაშიც მიიღეს მონაწილეობა, სასჯელსა და საზღაურშიც ეზიარებიან. „რომელმაც წაიყვანა ხალხი თვისი უდაბნოში, რადგან უკუნისამდეა წყალობა მისი“ (). ეს არ იყო ზღვაში გაყვანაზე ნაკლები. რადგან, თუმცა ქვეშ ხმელი მიწა ედო, რომელსაც ბანაკის დატევა შეეძლო, მაინც მრავალი სხვა რამ იყო შემაწუხებელი. რადგან შიმშილიც, გვალვაც, წყურვილიც, საჭიროზე უფრო მცხუნვარე სხივიც, მხეცთა სიმრავლეც და ყოველივე აუცილებელის უქონლობაც საკმარისი იყო, რომ ყველაფერი გაენადგურებინა და უმძიმესი სიკვდილისთვის გადაეცა. შენ კი იცი, რამდენი რამ სჭირდება ადამიანს. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ყოველივე ამას მოკლებულნი, არც თავშესაფარი ჰქონდათ, არც საზრდო, არც საკმარისი სამოსელი, არც ფეხსაცმელი და არც რაიმე სხვა ამგვარი; და მაინც, თითქოს ქალაქების შუაგულში ზეიმით დადიოდნენ, ისე მიდიოდნენ მთელი იმ უდაბნოს გავლით.
შენ კი დაუკვირდი, რამდენი სასწაული გამოტოვა, რომლებიც უდაბნოში ხდებოდა, და რამდენი წლის განმავლობაში ერის წარმართვა; და მხოლოდ ორ სასწაულს იხსენებს, რომლებიც იმ მეფეებთან დაკავშირებით მოხდა. რადგან გვერდს უვლის იმ ახალ ტრაპეზს, იმ საკვირველ თავშესაფარს, იმ ჩირაღდანს, რომელიც არასოდეს გამოჩენილა, სამოსელთა გამძლეობას, ფეხსაცმელთა დაუცვეთელობას, კლდეებიდან გამომდინარე წყაროებს და სხვა ახალსა და საკვირველ საქმეებს, რომელთა მეშვეობითაც მათთვის მგზავრობას ადვილს ხდიდა; მხოლოდ ორს იხსენებს: როგორ მოსპო ბარბაროსთა მეფეები, როგორ აღმართა ძლევის ნიშანი და გამარჯვება მიანიჭა მათ, დანარჩენს კი მსმენელს უთმობს, რომ ზედმიწევნით გაიხსენოს. ამიტომ ამბობს: „რომელმაც განგმირა მეფენი დიდნი“ (). „და მოსწყჳდნა მეფენი ძლიერნი“ (); „სეონ, მეფე ამორეველთა“ (); „და ოგ, მეფე ბასანისა“ (). და თითოეულ მათგანთან ამატებს: „რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ (), რითაც აჩვენებს, რომ, თუნდაც მტრებს მტრები ენაცვლებოდნენ, მათ ვერავინ იმორჩილებდა. რატომ? იმიტომ, რომ განუწყვეტლივ მისი კაცთმოყვარეობით ტკბებოდნენ. ამას მიანიშნებს, როცა განუწყვეტლივ ამბობს: „რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ () და: „და მისცა ქუეყანა მათი სამკჳდრებელად“ () და „სამკჳდრებელად ისრაჱლსა, მონასა თჳსსა“ (). ორმაგია ქველმოქმედება: მტრებზე გამარჯვებაც და მათ ქონებაზე ბატონებად გახდომაც. რადგან ესეც დიდი ძალის საქმე იყო: არა მხოლოდ იქ მცხოვრებთა განდევნა, არამედ უცხო მიწის დაკავებისა და დაუფლების შეძლებაც.
შემდეგ, კვლავ უფრო ნათლად აჩვენებს, რომ ისინი ამათ ბატონები საკუთარი ღირსების გამო კი არ გახდნენ, არამედ მხოლოდ მისი სიკეთის გამო, და დაუმატა: „რამეთუ სიმდაბლესა შინა ჩუენსა მომიჴსენნა ჩუენ უფალმან“ (), რითაც აცხადებს, რომ არა ჩვენი წარმატებებით, არა კეთილდღეობით, არამედ ჩვენი დამდაბლებით მოგვიხსენა. ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: უბედურება და ჩვენი ბოროტად ტანჯვა საკმარისი აღმოჩნდა, რომ იგი მოელმო. რადგან დასაწყისშიც, როცა ისინი ეგვიპტიდან იხსნიდა, არ უთქვამს: „ხილვით ვიხილე მათი უკეთესობისკენ მიდრეკა“, არამედ: „ხილვით ვიხილე მე ძჳრი ერისა ჩემისა, რომელ არს ეგჳპტეს შინა“ (). „და მიჴსნა ჩუენ მტერთა ჩუენთაგან“ (). რათა ცალ-ცალკე არ ჩამოთვალოს ომები, თავდასხმები, გამარჯვებები და ძლევის ნიშნები, კვლავ ერთ სიტყვაში გაივლის წარმატებათა წყებას, იუდეველებთან დაკავშირებულ ნაწილობრივ საქმეებს ტოვებს და მის საყოველთაო განგებაზე გადადის, როცა ამბობს: „რომელმან მოსცის საზრდელი ყოველსა ჴორციელსა“ (). სხვა ამბობს: „რომელიც პურს იძლევა“. სხვა კი: „პურის მომცემი“. ამრიგად, ნაყოფთა შობა არც მიწისაა, არც წყლების, არც ჰაერების, არც სხივისა და არც რაიმე სხვა რამისა, არამედ ყოველივე მისი საქმეა. და აქაც იხილე არა მხოლოდ ძალა, არამედ გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობაც. რადგან რასაც ქრისტე ამბობს: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (), ამასვე მიანიშნებს ესეც აქ, როცა ამბობს: „რომელმან მოსცის საზრდელი ყოველსა ჴორციელსა“ (), ესე იგი, არა მხოლოდ მართალთათვის და არა მხოლოდ წარმატებულთათვის, არამედ ცოდვილთათვისაც, უკეთურთათვისაც და ადამიანთა მთელი ბუნებისთვის; სწორედ ეს აცხადებს ყველაზე მეტად მის მეუფებას.
ხედავ, რომ ფსალმუნი განსაკუთრებით ამისთვის არის შედგენილი: ღვთისშემეცნებისკენ ხელჩაკიდებით მიგვიყვანოს? ამიტომაც, როდესაც იწყებდა, საყოველთაოთაგან დაიწყო, და როდესაც ასრულებდა, იმავეში დაასრულა: ზემოთ ახსენა მზე და მთვარე, ელვები და წვიმები, რაც ქვეყნიერების მხოლოდ ერთ ნაწილში არ ხდება; ბოლოს კი ყველას საერთო საზრდოზე დაასრულა. შემდეგ, ამით საყოველთაო განგება დაამტკიცა და დაუმატა: „ადიდეთ ცათა ღმერთი, რადგან უკუნისამდეა წყალობა მისი“ (). რადგან აქედან ისიც ცხადია, რომ ზემოთა და ქვემოთა ყოველივეს თავად არის მეუფე, და ყველგან არის გაშლილი მისი განგებისა და მზრუნველობის საქმეები. ამიტომ ყოველივესთვის მას მადლობა შევწიროთ: საერთოსთვისაც, კერძოსთვისაც, სიკეთისთვის, კაცთმოყვარეობისთვის, ძალისთვის, მზრუნველობისთვის; და განუწყვეტლივ ამის მოქმედებაში დავრჩეთ, როგორც მეფსალმუნეც ამბობს: „აუარებდით უფალსა, რამეთუ კეთილ, რამეთუ უკუნისადე არს წყალობაჲ მისი“ (). რადგან ეს არის მსხვერპლი, ეს არის შესაწირავი; სწორედ ეს ხდის მას ჩვენდამი განსაკუთრებით მოწყალეს და მისი კეთილგანწყობით სარგებლობას გვაძლევს; ნეტავ ყველანი მივემთხვიოთ მას.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.