📋 სარჩევი
„აღგიარო შენ, უფალო, ყოვლითა გულითა ჩემითა“ ().
1. მადლიერება ტაძარში და სულის განმტკიცება
ამის შესახებ თქვენთან მრავალგზის მისაუბრია. ამიტომ მასზე აღარ შევჩერდებით და მის მომდევნოზე გადავალთ. რას ნიშნავს ეს: „და წინაშე ანგელოზთასა გიბალობდე შენ“ ()? ეს სხვა განმმარტებელმა ასე თქვა: „კადნიერებით, ღმერთო, გიგალობებ შენ.“1 სხვა კი ამბობს: „ღმერთების წინაშე გიგალობებ შენ“ (ფსალმ 137:1, თარგმანის ვარიანტი)2. ამრიგად, თუ ნათქვამი ზეცაში მყოფ ანგელოზებს გულისხმობს, ნათქვამის აზრი ასეთია: თავს ვაიძულებ, ანგელოზებთან ერთად ვიგალობო; ვეცდები, მათთან შეჯიბრი გავმართო და ზენა ძალებთან ერთად საგალობლო დასში ჩავდგე. რადგან, თუნდაც ბუნებით მათგან განსხვავებული ვიყო, მაინც მოსწრაფებით შევეჯიბრები, რომ მათთან ერთად დავდგე. ხოლო თუ ნათქვამს სხვა მთარგმნელთა წაკითხვის მიხედვით მივიღებთ, მეჩვენება, რომ ეს მღვდლებზეა ნათქვამი. რადგან საღვთო წერილს ჩვევად აქვს, მღვდელს ანგელოზიც უწოდოს და ღმერთიც: ხან ამბობს: „ღმერთთათჳს ძჳრი არა სთქუა და მთავარსა ერისა შენისასა არა ჰრქუა ძჳრი“ (); ხან კი: „რამეთუ ბაგენი მღდელისანი დაიცვენ მეცნიერებასა და შჯული გამოიძიონ პირისაგან მისისა, რამეთუ ანგელოზი უფლისა, ყოვლისა მპყრობელისა, არს“ (). ამიტომ, თუ ეს ასე უნდა მივიღოთ, ასე უნდა გავიგოთ: მღვდლებთან ერთად, მათი თანდასწრებით, შესაფერისი კეთილწყობილებით, როცა ისინი იწყებენ და წინ მიუძღვიან, მეც მათ კვალს გავყვები და გიგალობებ შენ: „რომელმან ისმინენ ყოველნი სიტყუანი პირისა ჩემისანი“ (). ხედავ დიდ მადლიერებას? ხედავ გამახვილებულ ყურადღებას? ეს კაცი ისე არ იქცევა, როგორც ზოგიერთი მოშვებული და მოდუნებული ადამიანი: მიღებამდე ძლიერ მგზნებარენი არიან, მიღების შემდეგ კი ძალა ეცლებათ; ეს კაცი კი მიღებამდეც დაჟინებულია და მიღების შემდეგაც განუწყვეტლივ მადლობს. აქედან კი ჩანს, რომ იგი წმინდა და საუკეთესო ლოცვას აღავლენდა, რადგან ღმერთმა შეისმინა. რადგან ლოცვას ყველაზე მეტად სწორედ ეს ხდის შესმენილად: როცა იგი ღმერთის ნებას შეესატყვისება. ამრიგად, ღმერთი შეგვისმენს თუ არა, ეს ჩვენზეც არის დამოკიდებული. რადგან, როცა იმას ვითხოვთ, რისი მიცემაც ღმერთს შეჰფერის, როცა მოსწრაფებით ვითხოვთ და თავს მიღების ღირსად წარმოვაჩენთ, მაშინ ღმერთი ჩვენს მოხმობას ისმენს და სათხოვარს აღასრულებს.
„თაყუანის-ვსცე ტაძარსა წმიდასა შენსა“ (). არც ეს არის მცირე სათნოება — შეეძლოს კაცს ტაძარში შესვლა და იქ წმინდა სინდისით თაყვანისცემა. რადგან მთავარი მხოლოდ მუხლის მოდრეკა ან ტაძარში შესვლა კი არ არის, არამედ შიგნით ყოფნა მხურვალე გონებითა და მტკიცედ მიმართული ნებით — არა მხოლოდ სხეულით, არამედ შინაგანი განწყობითაც; ასევე, მცირე ღირსება როდია ყოველთა ზედა მყოფი ღმერთის თაყვანისცემა ისე, როგორც ჯერ არს. რადგან, თუ მეფეთა წინაშე ეს ღირსების ნაწილად ითვლება, მით უფრო ასეა ყოველთა ღმერთის წინაშე. „და აუარო სახელსა შენსა წყალობითა შენითა და ჭეშმარიტებითა შენითა“ (). რას ნიშნავს ეს? მადლობას შეგწირავ, ამბობს, რადგან დიდი მზრუნველობა მივიღე. რადგან სამშობლოში დაბრუნება და ტაძრის ხილვა საკუთარი წარმატებული საქმეებით კი არ მომიპოვებია, არამედ შენი წყალობითა და კაცთმოყვარეობით.
ამისთვის გცემ თაყვანს, ამისთვის მადლობას შეგწირავ შენ: მე სასჯელისა და ტანჯვის ღირსი ვიყავი და სამართლიანად შემეფერებოდა უცხო მხარეში განუწყვეტლივ ყოფნა, შენ კი სწრაფად დამაბრუნე. „რამეთუ განადიდე ყოვლითავე სახელი წმიდაჲ შენი“ (). ნათქვამის აზრი ასეთია: მადლობას შეგწირავ არა მხოლოდ ქველმოქმედებათა გამო, არამედ თვით გამოუთქმელი დიდების, უსაზღვრო სიდიადისა და მიუთხრობელი ბუნების გამოც. რადგან ამბობს: „განადიდე ყოვლითავე სახელი წმიდაჲ შენი“; ესე იგი, ქველმოქმედებებით, სტიქიებით, ზეცაში მყოფებით, მიწაზე მყოფებით, სასჯელებით, მტრების მიმართ აღსრულებულით და თავისიანთა მიმართ აღსრულებულით. რადგან არ არსებობს ზემო თუ ქვემო ქმნილებაში არც ერთი ნაწილი, რომელიც საყვირზე უფრო ბრწყინვალე ხმას არ გამოსცემდეს და შენი სახელის სიდიადეს არ აცხადებდეს. ამრიგად, ანგელოზებს იტყვი თუ მთავარანგელოზებს, დემონებსა და უგრძნობ სტიქიებს, ქვებს, თესლებს, მზეს, მთვარეს, მიწას, ზღვებს, წყალში მცურავებს, ფრინველებს, ტბებს, წყაროებს თუ მდინარეებს — ყოველივეს მეშვეობით შენი სახელი დიდად წარმოჩნდება. ხოლო სხვამ, „განადიდე ყოვლითავე სახელი წმიდაჲ შენი“-ს ნაცვლად, თქვა: „რადგან განადიდე შენს ყოველ სახელზე მეტად ნათქვამი შენი“ (ფსალმ 137:2, თარგმანის ვარიანტი)3. სხვა ამბობს: „შენი სიტყვა.“4 „რომელ დღესაც მოგიხმობ შენ, სწრაფად შემისმინე.“5 სხვა ამბობს: „რომელსა დღესა გხადოდი შენ, მსთუად შეგესემინ ჩემი“ (). ეს ხომ ღმერთმაც აღუთქვა, როცა თქვა: „მაშინ ჴმა-ჰყო და ღმერთმან ისმინოს შენი, მერმე იტყოდიღა შენ, გრქუას: აჰა, აქა ვარ“ (). და მეფსალმუნეც სწორედ ამას ითხოვს. რადგან ასეთნი არიან ტკივილით შეჭირვებული სულები: სურთ, რაც შეიძლება სწრაფად იხილონ საშინელებათაგან გათავისუფლება. „რამეთუ განაძლიერე სული ჩემი ძალითა შენითა“ (). სხვა ამბობს: „ჩემს სულში ძალნი განამტკიცე.“6 რადგან ზემოთაც, „შემისმინე!“ ფორმის ნაცვლად, სხვამ თქვა: „შენ შემისმინე.“ მაშ, რას ნიშნავს ნათქვამი? „მეტეორა“ — მაღალი, ზემოთ აწეული საგნები — ასე იწოდება აწევის გამო; ზღვის „ამაღლებანი“ კი მის ტალღებსა და შემაღლებულ ადგილებს ეწოდება, ასევე აწევის გამო. ამრიგად, აქ განმარტებული სიტყვა ნიშნავს: მაღლა ამიყვან, ამამაღლებ. იგივე სხვაგანაც გამოიყენა, როცა ამბობს: „სიმაღლითა შენითა დაიცვენ ძენი კაცთანი“ (); ესე იგი: აღამაღლე, მაღლა ასწიე. ასევე აქაც ეს სიტყვა თქვა, რათა ეჩვენებინა: დიდი სიხარულით აღმავსებ, ჩემს სულს მაღლა ასწევ და, რაც ყოველივეზე უფრო დიდია, ამ ამაღლებასა და ამ სიხარულს მყიფედ არ დატოვებ, არამედ ძლიერსა და მტკიცეს, მყარსა და შეურყეველს აქცევ. რადგან ეს არის სწორედ: „რამეთუ განაძლიერე სული ჩემი ძალითა შენითა“ ().
2. ჭირში ხსნა და მარადიული წყალობა
ამ სიტყვების აზრი ეს არის: შენი ძალით მაღლა ამწევ, შენი სიმტკიცით ამამაღლებ და შემეწევი. ამიტომ სხვა მთარგმნელმაც, იმავე აზრის გამოსახატავად, თქვა: „ჩემს სულს ძალები შეუმტკიცე“ (ფსალმ 137:3, თარგმანის ვარიანტი)7. კარგად თქვა: „ჩემს სულს“, რადგან სწორედ ეს არის განსაკუთრებით ღმერთის თვისება: ჭირთა შორისაც აღადგინოს სულები, როგორც მოციქულებთანაც ხდებოდა. რადგან მათ მათრახავდნენ, ისინი კი სიხარულით ბრუნდებოდნენ; ასე მაღლდებოდა მათი სული. სწორედ ეს არის განსაკუთრებით ღმერთის ძალის საქმე; სწორედ ეს აჩვენებს მის სიმტკიცეს — რომ ღმერთი საშინელებათა შუაგულში სულს დაცემის ნებას არ აძლევს. „აღგიარებედ შენ, უფალო, ყოველნი მეფენი ქუეყანისანი, რამეთუ ესმნეს ყოველნი სიტყუანი პირისა შენისანი“ (). იხილე მადლიერება. იგი მხოლოდ საკუთარი მადლობის შეწირვით არ კმაყოფილდება, არამედ მადლიერების თანაზიარებაში ყველა ხელმწიფესაც შეჰყავს, თვით გვირგვინოსნებსაც. რადგან, ამბობს, თუმცაღა დიდია მათი ხელმწიფება და ძალა, მაინც ყველანი მოვალენი არიან, შენ მადლობდნენ სხვებისთვის აღსრულებული საქმეებისთვისაც. ამიტომ, ამის საჩვენებლადაც დაუმატა: „ესმნეს ყოველნი სიტყუანი პირისა შენისანი“ (). მაშ, თუ მადლიერნი იქნებიან, აქედან დიდ ნაყოფს მოიმკიან და დიდ სარგებელს მიიღებენ. რადგან შენი ძღვენები ასეთია: ყველას წინაშეა დადებული, ისე რომ მსურველებს შეუძლიათ მათში თანაზიარებაც და მათით ტკბობაც. ამიტომ მეფობა მათ ვერ მოუტანს ისეთ სარგებლობას, როგორსაც შენი სიტყვების მოსმენა. ეს არის მათთვის უსაფრთხოება, ეს არის სიმტკიცე, ეს არის სამკაული, ეს არის შვენება, ეს არის მეფობა, ეს არის ხელმწიფების ბრწყინვალებაცა და ძალაც.
„და გიბალობდენ გზათა შენთა, უფალო“ (). სხვა მთარგმნელი კი ამბობს: „იგალობონ უფლის გზები“ (ფსალმ 137:5, თარგმანის ვარიანტი)8. თუ წავიკითხავთ: „შენს გზებში“, მაშინ ნათქვამი ნიშნავს: შენს რჯულებში, შენს ბრძანებებში. თუ წავიკითხავთ: „შენს გზებს“, მაშინ ეს ნიშნავს: შენი დიდებული საქმეები თქვან, აქონ და გამოაცხადონ, რადგან სწორედ ეს არის „გიბალობდენ“. „რამეთუ დიდ არს დიდებაჲ უფლისაჲ“ (), ანუ ყველასთვის ცხადია, ყველასთვის აშკარაა, ყველასთვის ნათელია; უფლის დიდება ყველასთვის გამზადებულ კეთილისყოფაში ვლინდება და ყველას მადლიერების მოვალეობას აკისრებს. „რამეთუ მაღალ არს უფალი და მდაბალთა ხედავს“ (). მაღალია ბუნებით, ამბობს, მაღალია არსებით. მაგრამ ეს სიტყვები აქ ჯერჯერობით იუდეურ მსახურებასთან შეწყობილად, უფრო შემწყნარებლურად და სახეობრივადაა ნათქვამი. შემდგომი სიტყვა ამასაც ასწორებს და მდაბალ მსმენელსაც მაღალ აზრამდე აღამაღლებს. რას ნიშნავს ეს: „და მაღალნი იგი შორით იცნის“ ()? აქ წინასწარცნობაზეა სიტყვა, რაც განსაკუთრებით ღმერთის ძალის თვისებაა; ამიტომაც წინასწარმეტყველთა წიგნებში, როცა ღმერთი კერპთა ცდომილებით შეპყრობილებს ესაუბრება, ხშირად სწორედ წინასწარცნობაზე დაყრდნობით მიმართავს მათ. სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და აღზევებულს შორიდან გამოარჩევს“; სხვა კი: „და მაღლა მყოფს“. რადგან თქვა: „მაღალ არს უფალი და მდაბალთა ხედავს“ (), დაუმატა: „და მაღალნი იგი შორით იცნის“ (), რათა ეჩვენებინა, რომ მაღალ საგნებს უბრალოდ კი არ იცნობს, არამედ დიდი მანძილიდანაც — ანუ მათ გამოჩენამდე, აღსრულებამდე და საქმედ ქცევამდე — იცნობს.
„ვიდოდი ღათუ შორის ჭირსა, მაცხოვნე მე“ (). არ უთქვამს: ჭირს განაშორებ, არამედ: თვით ამ საშინელებებში დარჩენილს მაცოცხლებ; ესე იგი, შეძლებ, თვით ამ საფრთხეებში ჩავარდნილი გადამარჩინო. სწორედ ეს არის საკვირველი და უჩვეულო: როცა მწუხარებანი და მზაკვარნი გარს ადგანან, მათგან ალყაშემორტყმული კაცი უსაფრთხოებაში დააყენო. „რისხვასა მტერისა ჩემისასა მოყავ ჩემდა ჴელი შენი“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ჩემს მტერთა სუნთქვის წინააღმდეგ ხელს გაიწვდი“. ხედავ, როგორი უდიდესი ძალა ვლინდება ორივე მხარეს? რადგან, ამბობს, შეგიძლია მეც, საშინელებათა შუაგულში მყოფი, გადამარჩინო და ისინიც, ვინც შმაგობენ, მძვინვარებენ და ცეცხლს სუნთქავენ, დაამდაბლო და დააცხრო. „და მაცხოვნა მე მარჯუენემან შენმან“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და მიხსნის მე შენი მარჯვენა“, ესე იგი: შენი ძალა, შენი სიმტკიცე. ღმერთი ხომ გამოსავლით მდიდარია, ყოველგვარ საშუალებას პოულობს და გამოუვალი მდგომარეობიდანაც კი ხსნამდე ამოყვანა შეუძლია. „უფალმან მიაგოს ჩემ წილ“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „სრულყოფს“. სხვა კი: „აღასრულებს“, ანუ მტრებს მიუზღავს. მეფსალმუნემ არ თქვა: „მიუზღავს“, არამედ: „მიაგოს“, რითაც აჩვენებს, რომ თუნდაც მოვალე ვიყო, უფალი თავად გადაიხდის და ვალს დაფარავს, რადგან კაცთმოყვარეა. ეს შეიძლება ითქვას იმაზეც, რაც ქრისტემ ჩვენთვის აღასრულა. რადგან თავად მან მიაგო ჩვენ წილ.
„უფალო, წყალობაჲ შენი უკუნისამდე; ქმნულსა ჴელთა შენთასა ნუ უგულებელს-ჰყოფ“ (). აქ მეფსალმუნე კაცთმოყვარეობის მისაღებად ორ საფუძველს ასახელებს: პირველი ისაა, რომ ღმერთი მოწყალეა, სახიერია და განუწყვეტლივ მოწყალეა, ისე რომ მისი კაცთმოყვარეობა არასოდეს წყდება, არ მთავრდება და არ სუსტდება; მეორე კი ის, რომ იგი შემოქმედი და დამბადებელია. მაგრამ, როგორც ამ საფუძვლებზე დაყრდნობით ხსნას ვითხოვთ, ასევე ჩვენც წარმოვაჩინოთ რამე, რაც წყალობის ღირსს გაგვხდის. რადგან ამბობს: „შევიწყალო, რომელი-იგი შევიწყალო“ (; ). წყალობა ხომ უბრალოდ, განურჩევლად არ მოდის, არამედ მასაც აქვს გარკვეული განრჩევა. რადგან, განურჩევლად რომ მოდიოდეს, არავინ დაისჯებოდა. ამიტომ ღირსეულად მოვიქცეთ არა მხოლოდ იმიტომ, რომ წყალობას ვიღებთ, არამედ იმიტომაც, რომ ღმერთისგან ვართ შექმნილნი. ვინც ღმერთისგან არის შექმნილი და ასეთი დამბადებელი და მეუფე ჰყავს, მას მართებს, ღმერთის მზრუნველობისა და ასეთი განგების ღირსი ცხოვრების წესი წარმოაჩინოს. თუ ამას ვაკეთებთ, მომავალ სიკეთეებს მივაღწევთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- სხვა მთარგმნელის ფორმა ძველ ქართულ კორპუსში ცალკე არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული აზრის მიხედვითაა გადმოცემული. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ვარიანტული ციტატის ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; იგი ბერძნული ფორმიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ვარიანტული ციტატის ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; იგი ბერძნული ფორმიდან არის ნათარგმნი. ↩
- მოკლე ვარიანტის ძველი ქართული ფორმა კორპუსში ცალკე არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული აზრის მიხედვითაა გადმოცემული. ↩
- ამ ციტატის მომავალი თხოვნითი ფორმა კორპუსში ამ სახით არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული აზრის მიხედვითაა გადმოცემული. ↩
- სხვა მთარგმნელის ფორმა ძველ ქართულ კორპუსში ცალკე არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული აზრის მიხედვითაა გადმოცემული. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ვარიანტული ციტატის ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; იგი ბერძნული ფორმიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ვარიანტული ციტატის ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; იგი ბერძნული ფორმიდან არის ნათარგმნი. ↩