📋 სარჩევი
„უფალო, ღაღად-ვყავ შენდამი; ისმინე ჩემი, მომხედენ ჴმასა ლოცვისა ჩემისასა“ ().
1.
ამ ფსალმუნის სიტყვები, შეიძლება ითქვას, ყველამ იცის და მთელი სიცოცხლის განმავლობაში გალობს; ხოლო ნათქვამის აზრი არ იცის. ეს კი მცირე ბრალდების საფუძველი როდია: ყოველდღე გალობენ, პირით სიტყვებს წარმოთქვამენ, მაგრამ სიტყვებში ჩადებული აზრების ძალის გამოკვლევას არ ცდილობენ. მაგრამ როცა ვინმე კამკამა და სუფთა წყალს ხედავს, ვერ მოითმენს, რომ არ მიუახლოვდეს, არ შეეხოს და არ დალიოს; და როცა ვინმე მუდამ შედის მდელოზე, ვერ დაითმენს, რომ ყვავილთაგან რამე არ მოკრიფოს და ისე გამოვიდეს. თქვენ კი ადრეული ასაკიდან უკიდურეს სიბერემდე ამ ფსალმუნს განუწყვეტლივ იმეორებთ, მხოლოდ სიტყვები იცით, ჩრდილით დაფარულ საუნჯესთან სხედხართ, დალუქულ ქისას ატარებთ, და ცნობისმოყვარეობამაც არავინ აღძრა, რომ გაეგო, რას ნიშნავს ნათქვამი; არ მოუძიებია, არ გამოუკვლევია. და მაინც არც ის შეიძლება ითქვას, თითქოს ფსალმუნი იმდენად ცხადი იყო, რომ ყველას ძილი მოჰგვარა და ადვილად მისაწვდომის ძიების სურვილიც არ დაუტოვა. რადგან ფსალმუნი ბუნდოვანია და ძალუძს გამოაფხიზლოს ის, ვისაც ღრმად არ სძინავს; უფრო მეტიც, თვით მძინარეც კი.
რადგან რას ნიშნავს: „ნუ მისდრეკ გულსა ჩემსა სიტყუათა მიმართ უკეთურებისათა“ ()? და რას ნიშნავს: „მსწავლოს მე მართალმან წყალობითა და მამხილოს მე“ ()? ხოლო ამის შემდეგ ნათქვამი, მითხარი, ყოველგვარ წყვდიადზე უფრო ბნელი არ არის? „და მერმე ნუცაღა ლოცვა ჩუენი ნებასა მათსა“ (). „დაინთქნეს მახლობელად კლდისა მსაჯულნი მათნი“ (). თუმცა ამდენი ბუნდოვანი ადგილის მიუხედავად, უმრავლესობა მათ უბრალოდ ისე გადაურბენს, თითქოს ჩვეულებრივი გალობა იყოს. მაგრამ ბრალდების მეტად გაძლიერებით სიტყვა მძიმე რომ არ გავხადოთ, მოდი, ნათქვამის გამოკვლევას შევუდგეთ.
ოღონდ ზედმიწევნით ყურადღებით იყავით; რადგან არ ვფიქრობ, რომ მამებმა ეს ფსალმუნი უბრალოდ დააწესეს ყოველ საღამოს სათქმელად, არც მხოლოდ იმ ერთი გამოთქმის გამო, რომელიც ამბობს: „აღპყრობაჲ ჴელთა ჩემთა მსხურეპლ სამწუხროდ“ (). რადგან სხვა ფსალმუნებიც შეიცავს ამ სიტყვას, როგორც ის, რომელიც ამბობს: „მწუხრი, დილეულ და სამხრად მიუთხრობდე და ვიტყოდე“ (). და კვლავ: „შენი არს დღე და შენი არს ღამე“ (). და კვლავ ეს: „მწუხრსა განისუენოს ტირილმან და ცისკარსა სიხარულმან“ (); და ბევრი ისეთი ფსალმუნის პოვნა შეიძლება, რომელიც საღამოს ჟამისთვის შესაფერისია. ამიტომ მამებმა ეს ფსალმუნი ამის გამო კი არ დააწესეს, არამედ მაცხოვნებელ წამლად და ცოდვათა განსაწმენდელად დაადგინეს მისი თქმა, რათა რაც მთელი დღის განმავლობაში შემოგვეკრობა — ბაზარში, სახლში თუ სადაც უნდა ვიმყოფებოდეთ — საღამოს, ამ სულიერი საგალობლით, მოვიშოროთ. რადგან იგი ყოველივე ამის გამანადგურებელი წამალია. ასეთია დილის ფსალმუნიც; არაფერი გვიშლის ხელს, მოკლედ ისიც მოვიხსენიოთ. რადგან იგი ღმრთისადმი ლტოლვას აღანთებს, სულს გამოაფხიზლებს, ძლიერად აალებს, მრავალი სიკეთითა და სიყვარულით აღავსებს და ასე აძლევს სულს ღმერთთან მიახლების ნებას.
ვნახოთ, საიდან იწყება და რას გვასწავლის: „ღმერთო, ღმერთო ჩემო, შენდამი აღვიმსთობ“ (). „სწყურიან შენდამი სულსა ჩემსა“ (). ხედავ, როგორ გვიჩვენებს, რომ ეს ცეცხლით ანთებული სულის სიტყვებია? სადაც ღმერთის სიყვარულია, იქ ყოველივე ბოროტი ქრება; სადაც ღმერთის ხსოვნაა, იქ ცოდვათა დავიწყებაა და ბოროტებათა განადგურება. „ესრეთ წმიდასა შინა გეჩუევნო შენ, რათა ვიხილო მე ძალი და დიდებაჲ შენი“ (). რას ნიშნავს „ესრეთ“? ამ ლტოლვითო, ამბობს, ამ სიყვარულით, რათა ვიხილო შენი დიდება, რომლის ხილვაც დედამიწის ყოველ ადგილას შეიძლება. მაგრამ ხელთ არსებული რომ არ მივატოვოთ და გარეშე საკითხი არ შემოვიტანოთ, მსმენელს დილის იმ ფსალმუნის შესახებ უკვე ნათქვამზე მივუთითებთ და ახლა წინამდებარეს შევეხოთ.
მაშ, რას ამბობს ეს ფსალმუნი? „უფალო, ღაღად-ვყავ შენდამი; ისმინე ჩემი“ (). რას ამბობ? მითხარი: რადგან ღაღადე, ამის გამო ითხოვ შესმენას და ამას შესმენის გონივრულ მიზეზად აყენებ? მაშ, ახლა ძლიერი ხმისა და ჟღერადი ტონის მქონენი გვჭირდება? მაგრამ ამას საფუძველი არ ექნებოდა.
რადგან რა დააშავა სუსტხმიანმა, წვრილხმიანმა და ენაბრგვმა? განა ასეთი არ იყო მოსე და ყველაზე მეტად არ შეისმინებოდა? განა იუდეველები ყველაზე მეტს არ ყვიროდნენ, მაგრამ ღმერთმა მათი ვედრებები არ შეიწყნარა? რადგან ხმამაღლა თუ ხმადაბლა წარმოთქმა ბუნების უპირატესობა ან ნაკლია. ეს არც შესმენის მიზეზია და არც არშესმენისა; არც ქების ღირსია და არც ბრალდების. რადგან ბუნების მრავალი უპირატესობა ბილწებსაც აქვთ.
განა აბესალომი მშვენიერი და კეთილსახოვანი არ იყო და მისი სხეულის მშვენიერება თვით კულულებამდეც არ სწვდებოდა? მერე? განა ელისე მელოტი არ იყო, ისე რომ ბავშვებიც დასცინოდნენ? მაგრამ აბესალომს სილამაზემ არაფერში არგო, და ელისეს გარეგნულმა უსახურობამაც ვერ ავნო. და რას ვამბობ სუსტხმიანსა ან ენაბრგვზე, როცა მოსე დუმილისასაც შეისმინებოდა, ხოლო ანა მაშინაც, როცა ხმასაც არ გამოსცემდა? იუდეველებს კი ღმერთი, როდესაც ესაუბრებოდა, ამბობდა: „უკეთუ განამრავლოთ ვედრებაჲ, არ შევისმინო თქვენი“ (). მაშ, რას ამბობს ეს ფსალმუნი: „ღაღად-ვყავ შენდამი; ისმინე ჩემი“ ()? აქ იგი შინაგან ღაღადს გულისხმობს, რომელსაც ანთებული გული და შემუსვრილი გონება შობდა; იმ ღაღადს, რომლის გამოც მოსეც, როცა ღაღადებდა, შეისმინებოდა. რადგან როგორც ხმამაღლა მღაღადებელი მთელ თავის ძალას დახარჯავს, ასევე გულით მღაღადებელი მთელ გონებას შეკრებს.
2.
ამგვარ ღაღადს ეძებს ღმერთი: ისეთს, რომელიც გულს შემოკრებს და ფსალმუნმგალობელს არ აძლევს ნებას, მოდუნდეს და გაიფანტოს. მაგრამ იგი მხოლოდ ასეთ ღაღადს კი არ ეძებს, არამედ იმასაც, რომ ლოცვა სწორედ ღმერთისკენ იყოს მიმართული. რადგან ბევრნი დგანან, მაგრამ ღმერთისკენ არ ღაღადებენ: მათი ბაგეები ღმერთისკენ ღაღადებენ და ღვთის სახელს წარმოთქვამენ, გონება კი ნათქვამთაგან ვერაფერს გრძნობს. ასეთი კაცი არ ღაღადებს, თუნდაც ხმამაღლა ყვიროდეს; ასეთი კაცი არც ღმერთს ევედრება, თუნდაც ეგონოს, რომ ღმერთს ევედრება. მაგრამ მოსე ასე არ იყო: იგი ღაღადებდა და მისი ღაღადი შეისმინებოდა; ამიტომაც ღვთისგან ესმის: „რასა ჰჴმობ ჩემდა მომართ?“ (). და არა მხოლოდ ღაღადით, არამედ დუმილითაც აღასრულა ის, რაც სურდა, რადგან თავი შესმენის ღირსად წარმოაჩინა. თუ გსურს ცოდვილებიც იხილო, როგორ ლოცულობენ მხურვალედ, აღწევენ საწადელს და დიდად ღაღადებენ, შეხედე მეძავ ქალს, რომელიც დუმილით ღაღადებს; შეხედე მეზვერეს, რომელიც მხოლოდ ლოცვით გამართლდა. ასეთ ღაღადს აღავლენს ეს წინასწარმეტყველიც; ამიტომ ამბობს: „უფალო, ღაღად-ვყავ შენდამი; ისმინე ჩემი“ (), და ამის გამო ითხოვს, რომ შესმენილ იქნეს.
„ღაღადებასა ჩემსა შენდამი“ (). იხილე ლოცვის კიდევ ერთი სათნოებაც. რადგან წინასწარმეტყველი მხოლოდ გულმოდგინე ლოცვის გამო კი არ ითხოვს შესმენას, არამედ იმის გამოც, რომ ისეთი ლოცვა წარადგინა, რომელიც იმ მიუძინებელი თვალების ღირსი იყო. როგორია ასეთი ლოცვა? ასეთი ლოცვა ის არის, როცა კაცი მტრების წინააღმდეგ კი არ ლოცულობს, არც სიმდიდრისა და ანგარებისათვის, არც ძალაუფლებისა და დიდებისთვის, არც ამ წარმავალთაგან რომელიმესათვის, არამედ იმ დაუჭკნობელი და უკვდავი სიკეთეებისთვის. რადგან ამბობს: „ეძიებდით პირველად სასუფეველსა ღმრთისასა და სიმართლესა მისსა, და ესე ყოველი შეგეძინოს თქუენ“ (). „ღაღადებასა ჩემსა შენდამი“ (). ხედავ, როგორ სურს წინასწარმეტყველს, რომ ჩვენც გულმოდგინებითა და მოწადინებით მოვუხმობდეთ ღმერთს? რადგან ეშმაკიც სწორედ მაშინ არის ყველაზე მეტად ჩასაფრებული. რადგან ეშმაკმა იცის, რომ ლოცვა უდიდესი იარაღია და, თუნდაც ცოდვილნი და შერცხვენილნი ვიყოთ, თუ ზედმიწევნით და ღვთის კანონებისამებრ ვილოცებთ, დიდს მივაღწევთ. ამიტომ სწორედ მაშინ ცდილობს, უდებებაში ჩაგვაგდოს და ბოროტი ზრახვები აღძრას, რათა ლოცვიდან უნაყოფოდ წავიდეთ.
ამიტომ, ეს რომ ვიცით, ჩვენი გულმოდგინება ეშმაკს ციხე-ზღუდედ უნდა დავუყენოთ, არასოდეს ვილოცოთ მტრების წინააღმდეგ და მოციქულებს მივბაძოთ. რადგან მოციქულებმაც მრავალი საშინელება დაითმინეს, შემდეგ საპყრობილეებში აღმოჩნდნენ და უკიდურესი საფრთხე გადაიტანეს; მაგრამ ლოცვას შეაფარეს თავი და ამბობდნენ: „მოხედენ თქუმასა ამას მათსა ზედა“ (). და ამის შემდეგ რა? ნუთუ ამბობდნენ: „შემუსრე ისინი“ ან „მოკალი“, როგორც მრავალი ხშირად წყევლისას ამბობს? არავითარ შემთხვევაში.
მაშ, რას ამბობდნენ? „და მოეც მონათა შენთა ყოვლითა განცხადებულებითა სიტყუად სიტყჳსა შენისა“ (). როგორ და რა სახით? მზაკვრების მოკვლით, მათი მოსპობითა და სრული დაღუპვისთვის გადაცემით? არავითარ შემთხვევაში. მაშ როგორ? „სასწაულებისა და ნიშებისა ყოფად სახელითა წმიდისა ძისა შენისა იესუჲსითა“ (). ხედავ ლოცვას, სიბრძნისმოყვარეობით სავსეს, რომელიც ამდენი საშინელების შემდეგაც მტრებისთვის არავითარ სასჯელს არ ითხოვს?
ასე მოიქცნენ მოციქულები, როცა ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ და სუნთქავდნენ; სტეფანე კი, როცა ამქვეყნიურ ცხოვრებას უნდა მოწყვეტოდა, თავისი ჩამქოლავებისა და მკვლელებისთვის არა მხოლოდ რაიმე ბოროტს არ ითხოვდა, არამედ ლოცვით ცდილობდა, ამ ცოდვის გამო მოწეული რისხვისგან გამოეხსნა ისინი, და ამბობდა: „ნუ შეურაცხ ამათ ცოდვასა ამას“ (). მაშ, რა პატიების ღირსნი იქნებიან, რა გამართლებისა, ისინი, ვინც მტრების წინააღმდეგ ლოცულობენ? და როგორ შეისმინება ასეთი ლოცვა, როცა იგი ღვთის კანონების საწინააღმდეგოდ აღევლინება? ამიტომ ნურაფერ მსგავსს ვიტყვით. რადგან არა მხოლოდ მტრების წინააღმდეგ ლოცვა არ გვმართებს, არამედ მათდამი რისხვაც უნდა აღმოვფხვრათ; ამიტომ ამბობს: „მნებავს უკუე ლოცვაჲ მამათაჲ ყოველსა ადგილსა აპყრობად წმიდად ჴელთა თჳნიერ რისხვისა და გულის ზრახვისა“ (). ესე იგი, თუნდაც მტერი გყავდეს, ჩააქრე რისხვა და ასე მიეახლე მეუფეს; არა მხოლოდ პირით არაფერი თქვა მტრის წინააღმდეგ, არამედ გონებაც გაათავისუფლე ამ შხამისგან. თუ ლოცვა ასეთი იქნება და ღმერთს გულმოდგინებით მოუხმობ, ლოცვის დასრულებამდეც შესმენილ იქნები. ამასვე ითხოვს თვით წინასწარმეტყველიც, როცა ამბობს: „მომხედენ ჴმასა ლოცვისა ჩემისასა, ღაღადებასა ჩემსა შენდამი“ (). რადგან თვით ღვთის აღთქმაც ამბობს: „მერმე იტყოდიღა შენ, გრქუას: აჰა, აქა ვარ“ ().
„წარემართენ ლოცვა ჩემი, ვითარცა საკუმეველი, შენ წინაშე“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „დადგინდეს ჩემი ლოცვა, ვითარცა საკმეველი, შენ წინაშე“. სხვა კი ამბობს: „განემზადოს“. „აღპყრობაჲ ჴელთა ჩემთა მსხურეპლ სამწუხროდ“ (). სხვა ამბობს: „საღამოს ძღვენი“. სხვა კი: „სამწუხრო შესაწირავი“.
რისი სწავლება სურს წინასწარმეტყველს, როცა სამწუხრო მსხვერპლზე გვესაუბრება? ძველად ორი სამსხვერპლო იყო: ერთი სპილენძისგან იყო გაკეთებული, მეორე კი ოქროსი. ერთი თითქმის საყოველთაო იყო, მთელი ხალხის მსხვერპლთათვის დადგმული; მეორე კი შიდა სიწმინდეში, კრეტსაბმელს შიგნით, იყო მოთავსებული. უფრო სწორად, რათა ნათქვამი ჩვენთვის უფრო ცხადი გახდეს, ვეცდებით, სიტყვა დასაწყისს დავუბრუნოთ. იუდეველებს ძველად ტაძარი ჰქონდათ: სიგრძით ორმოცი წყრთა, სიგანით კი ოცი. ამ სიგრძიდან ათი წყრთა შიგნით გამოიყო კრეტსაბმლით; გამოყოფილს წმიდათა წმიდა ეწოდებოდა, გარეთ დარჩენილს კი მხოლოდ წმიდა. და ყოველივე ოქროთი ბრწყინავდა.
3.
ზოგიერთები კი ამბობდნენ, რომ ის ზედა კოჭიც ოქროთი იყო მოჭედილი. იქ, სადაც მხოლოდ მღვდელმთავარი შედიოდა წელიწადში ერთხელ, კიდობანიც იდო და ქერუბიმებიც; იქვე იდგა ოქროს სამსხვერპლოც, რომელთანაც საცეცხლური მიჰქონდათ; ეს სამსხვერპლო სხვა არაფრისთვის იყო გამზადებული, მხოლოდ საკმევლისთვის. ეს კი წელიწადში ერთხელ ხდებოდა. გარეთა ტაძარში კი სპილენძის სამსხვერპლო იყო, და ყოველ საღამოს მიჰყავდათ კრავი და სრულად წვავდნენ. ამას სამწუხრო მსხვერპლი ეწოდებოდა, რადგან დილის მსხვერპლიც არსებობდა; და დღეში ორჯერ ტაძარში სამსხვერპლოზე ცეცხლი უნდა აღგზნებულიყო, გარდა იმ სხვა შესაწირავებისა, რომლებსაც ხალხი მოიტანდა. ეს მღვდლებისთვის მცნებაც იყო და კანონიც: როცა არავინ სწირავდა, მათ საკუთარი სახლიდან და თავიანთი ხარჯით ერთი დილისა და ერთი სამწუხრო კრავი უნდა შეეწირათ და დაეწვათ; ერთს დილის მსხვერპლი ეწოდებოდა, მეორეს კი — სამწუხრო. ეს კი ღმერთმა დააწესა, რათა ამ წესის მეშვეობით ეჩვენებინა, რომ მას განუწყვეტლივ უნდა ემსახურონ, დღის დასაწყისშიც და დასასრულშიც. ამგვარად, ეს მსხვერპლი ყოველთვის სათნო-საყოფელი იყო, და ასეთივე იყო თვით შესაწირავიც; ხოლო ცოდვებისთვის შეწირული ხან სათნო-საყოფელი იყო და ხან არა, რადგან ორივე შედეგი შემწირველთა განწყობაზე იყო დამოკიდებული — სათნოებასკენ იყვნენ მიდრეკილნი თუ ბოროტებისკენ. ხოლო ის მსხვერპლი, რომელიც სხვათა ცოდვებისთვის კი არ იწირებოდა, არამედ მღვდელმსახურების კანონი და ღვთისმსახურების წესი იყო, უთუოდ სათნო-საყოფელი გახლდათ.
ამიტომ წინასწარმეტყველი ითხოვს, რომ მისი ლოცვა ისეთივე იყოს, როგორც ის შესაწირავი, რომელიც შემწირველის არავითარი ლაქით არ იბილწებოდა, და როგორც ის ხალასი და წმინდა საკმეველი. და რადგან ამას ითხოვს, იმითვე გვასწავლის, რომ ჩვენი ლოცვები ხალასი და კეთილსურნელოვანი გავხადოთ. რადგან ასეთია სიმართლე; ცოდვა კი მყრალია. ამიტომ, ცოდვის სიმყრალის გამოსაჩენად, იგივე დავითი ამბობდა: „რამეთუ უსჯულოებანი ჩემნი აღემატნეს თავსა ჩემსა და, ვითარცა ტჳრთი მძიმე, დამიმძიმდეს ჩემ ზედა. შეყროლდეს და დალპეს წყლულებანი ჩემნი“ (). როგორც საკმეველი თავისთავადაც კეთილი და კეთილსურნელოვანია, მაგრამ თავის სურნელს განსაკუთრებით მაშინ აჩვენებს, როცა ცეცხლს შეეხება, ასევე ლოცვაც თავისთავად კეთილია; მაგრამ იგი უფრო მშვენიერი და უფრო კეთილსურნელოვანი ხდება, როცა მხურვალე და მდუღარე სულით აღევლინება, როცა სული საცეცხლურად იქცევა და ძლიერ ცეცხლს დაანთებს. რადგან არც საკმეველს ადებდნენ, თუ საცეცხლე წინასწარ არ აინთებოდა, ან ნახშირი კარგად არ გაღვივდებოდა. ასევე მოიქეცი შენს გონებაშიც: ჯერ იგი გულმოდგინებით აანთე და მხოლოდ მაშინ დადე მასზე ლოცვა. ამრიგად, იგი ლოცულობს, რომ მისი ლოცვა საკმეველივით გახდეს, ხოლო ხელთა აღპყრობა — სამწუხრო მსხვერპლივით.
რადგან ორივე სათნო-საყოფელია. მაგრამ ეს როგორ შეიძლება მოხდეს? თუ ორივე ხალასი იქნება, თუ ორივე უბიწო იქნება — ენაც და ხელებიც: ხელები ანგარებისა და ძარცვისგან განწმენდილი, ხოლო ენა ბოროტი სიტყვებისგან გათავისუფლებული. როგორც საცეცხლურში არაფერი უწმინდური არ უნდა იყოს, არამედ მხოლოდ ცეცხლი და საკმეველი, ასევე ენამაც არ უნდა წარმოთქვას შებღალული სიტყვა, არამედ მხოლოდ წმინდა და კეთილი სიტყვები; ასევე ხელებიც საცეცხლურად უნდა იქცნენ. ამიტომ შენი პირი საცეცხლური იყოს, და იფრთხილე, რომ იგი ნაკელით არ აავსო. ასეთნი არიან ისინი, ვინც სამარცხვინო და უწმინდურ სიტყვებს წარმოთქვამენ. და რატომ არ თქვა „დილისა“, არამედ „სამწუხროდ“ ()? მე მგონია, რომ ესეც განურჩევლად არის ნათქვამი. რადგან დილისა რომ ეთქვა, ზედმეტად ცნობისმოყვარე მაინც იკითხავდა: რატომ არ თქვა სამწუხრო? ხოლო თუ ვინმეს სურს ამის მოსმენა ზედმეტი ცნობისმოყვარეობის გარეშე, ასე გაიგოს: დილის მსხვერპლი სამწუხრო მსხვერპლს ელოდება; სამწუხრო მსხვერპლი კი, როცა აღსრულდება, მღვდელმსახურებას სრულად აღასრულებს, და დღის ღვთისმსახურება აღარ რჩება გარკვეულწილად დაუსრულებელი, არამედ სრულყოფილია და დასასრულს იღებს.
მაგრამ რას ნიშნავს ლოცვისას ხელების გაწვდენა? რადგან ხელები მრავალ ბოროტებას ემსახურება — მაგალითად, დარტყმებს, მკვლელობებს, ძარცვასა და ანგარებას — სწორედ ამიტომ გვებრძანება მათი აღმართვა, რათა ლოცვის მსახურება მათთვის ბოროტებისგან დამაკავებელ ბორკილად და უკეთურებისგან განთავისუფლებად იქცეს. როცა ძარცვას, ანგარებით მითვისებას ან სხვის ცემას დააპირებ, გაიხსენე, რომ ამ ხელებს ღმერთთან შუამდგომლებად გაგზავნი და მათი მეშვეობით იმ სულიერ მსხვერპლს აღავლენ; ამიტომ ნუ შეარცხვენ მათ და ბოროტი საქმის სამსახურში ჩაყენებით ნუ წაართმევ მათ იმ მსახურებისთვის საჭირო კადნიერებას. ამიტომ განწმინდე ხელები მოწყალებით, კაცთმოყვარეობითა და შეჭირვებულთა მფარველობით, და ასე მიიყვანე ისინი ლოცვაში. რადგან თუ დაუბანელ ხელებს ლოცვისას აღპყრობის ნებას არ აძლევ, მით უფრო არ გმართებს მათი ცოდვებით შებილწვა. თუ მცირესი გაშინებს, მით უფრო ძრწოდე დიდის წინაშე. დაუბანელი ხელებით ლოცვა იმდენად შეუფერებელი არ არის; მაგრამ ურიცხვი ცოდვით შებილწული ხელების ღმერთთან მიყვანა დიდ რისხვას მოიტანს.
4.
ესეც პირსა და ენაზე განვიზრახოთ: როცა მათ ბოროტებისთვის მიუვალად დავიცავთ, მაშინ ასე შევწიროთ ლოცვა. ვინმეს ოქროს ჭურჭელი რომ ჰქონდეს, ნივთიერების ძვირფასობის გამო არ ინებებდა მის გამოყენებას უპატიო მსახურებისთვის; მით უმეტეს ჩვენ, რომელთაც ოქროსა და მარგალიტზე უფრო ძვირფასი პირი გვაქვს, არ გვმართებს მისი შებილწვა უსირცხვილო ბილწსიტყვაობით, ლანძღვითა და შეურაცხყოფით. საკმევლის ჭურჭელი სპილენძის საკურთხეველზე კი არ მიგაქვს, არც ოქროსაზე, არამედ ამაზე უფრო ძვირფასში - სულიერ ტაძარში. იმ საკურთხევლის ნივთიერება ხომ უსულოა, შენში კი ღმერთი მკვიდრობს, და ქრისტეს ასოც ხარ და სხეულიც. „დასდევ, უფალო, საცო პირსა ჩემსა“ ().
როცა მეუფეს შეევედრა, რომ ფსალმუნმგალობლის ლოცვა შეესმინა და კეთილად შეეწყნარებინა, შეხედე, რა თხოვნას წარადგენს პირველად, რა ვედრებას. მას არ უთქვამს: მომეცი სიმდიდრე, მომეცი პატივი ადამიანთა შორის, მომეცი მტრებზე გამარჯვება, მომეცი შვილები; ამათგან არცერთი არ უთხოვია, არამედ ყოველივე, როგორც მიწაზე დაგდებული, უგულებელყო და ღმერთისგან იმას ითხოვს, რისი თხოვნაც ღმერთისგან მართებულია. მაშ, რა? განა, ამბობს იგი, გრძნობადი საგნები არ უნდა ვითხოვოთ? უნდა ვითხოვოთ, მაგრამ ზომიერად: როგორც იაკობი ამბობს, „უკუეთუ იყოს ღმერთი ჩემ თანა და დამიცვეს მე გზასა მას, რომელსა მე მივალ, და მცეს მე პური ჭამად და სამოსელი შემოსად“ (); როგორც ქრისტემ გვიბრძანა ამ სიტყვებით ლოცვა: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“ (); ხოლო ყოველივეზე წინ სულიერი უნდა ვითხოვოთ. ამას თვითონაც აკეთებს, როცა ამბობს: „დასდევ, უფალო, საცო პირსა ჩემსა“ ().
ხედავ კეთილგონიერებას? ხედავ სიბრძნისმოყვარეობას? საიდან იწყებს თხოვნას? უდიდესი სათნო საქმისგან იწყებს: იგი, როცა უგულებელყოფილია, ყველა ბოროტების მიზეზია, ხოლო როცა გულმოდგინედ იღვაწება, ყველა სიკეთის მიზეზი ხდება. რადგან ენის დაუდევრობა ურიცხვ ბოროტებას წარმოშობს, ხოლო მისი ფრთხილი დაცვა - სიკეთეებს. როგორც სახლს, ქალაქს, კედლებს, კარიბჭეებსა და კარებს არავითარი სარგებელი არა აქვს, თუ არ ჰყავთ მცველები, რომლებმაც იციან, როდის უნდა დაკეტონ და როდის გააღონ. ასევე არც ენასა და პირს აქვს სარგებელი, თუ ენისა და პირის დაკეტვა-გაღებას სიზუსტითა და დიდი ცოდნით განსჯა არ განაგებს და თუ განსჯამ არ იცის, რომელი სიტყვა უნდა გამოიტანოს და რომელი შიგნით შეაკავოს. რადგან, ამბობს იგი, „მახვილისგან იმდენი არ დაცემულა, რამდენიც ენისგან“ ()1. და კვლავ ქრისტე ამბობს: „არა თუ პირით შემავალი შეაგინებს კაცსა, არამედ პირით გამომავალი შეაგინებს კაცსა“ (). და კვლავ სხვა ამბობს: „გაუკეთე შენს პირს კარი და ურდული“ ()2.
ხოლო ეს ფსალმუნმგალობელი, რადგან იცის, რომ საქმე მეტად ძნელია, ლოცვებსაც ამატებს და ამ ბრძოლაში ღმერთს შემწედ მოუხმობს. მეტიც, ის სხვა მთქმელიც სწორედ ამას მიანიშნებს, როცა ამბობს: „ვინ დადებს ჩემს ბაგეებზე გონივრულ ბეჭედს?“ ()3. რადგან საჭიროა ჩვენგანაც შევიტანოთ ჩვენი წილი; ამიტომაც ეს ბრძანების სახით დააყენა და თქვა: „გაუკეთე კარი და ურდული“ ()4. მაგრამ საჭიროა ღმერთისგან მომავალი შემწეობაც მოვიხმოთ, რათა ჩვენი გულმოდგინებაც საქმედ იქცეს. ამიტომ მუდამ დავიცვათ პირი და მას საკეტად განსჯა დავადოთ; არა იმისთვის, რომ მუდამ დახშული იყოს, არამედ იმისთვის, რომ შესაფერის ჟამს გაიღოს. რადგან არის დრო, როცა დუმილი ლაპარაკზე მეტად გვარგებს, ისევე როგორც ლაპარაკი - დუმილზე მეტად. სწორედ ამიტომ ის ყოვლადბრძენი ამბობდა: „ჟამი არს დუმილისაჲ და ჟამი სიტყჳსაჲ“ (). მუდამ გაღებული რომ ყოფილიყო საჭირო, კარები არ გაჩნდებოდა; ხოლო მუდამ დაკეტილი რომ ყოფილიყო საჭირო, დაცვა საჭირო აღარ იქნებოდა. რადგან დაკეტილს ვინღა დაიცავს? მაგრამ სწორედ ამისთვის არის კარი და დაცვა, რათა ყოველივე შესაფერის ჟამს ვაკეთოთ.
სხვა კი ამბობს: „სასწორი და საწონი შეუქმენ შენს ენას“ ()5, და ამით უფრო დიდ სიზუსტეს მოითხოვს: არა მხოლოდ ის სიტყვები გამოვთქვათ, რომლებიც საჭიროა, არამედ, ასე ვთქვათ, სათანადო სიზუსტით ავწონოთ და გამოვიკვლიოთ კიდეც. თუ ამას ოქროზე ვაკეთებთ, თანაც წარმავალ ნივთიერებაზე, მით უმეტეს სიტყვებზე უნდა ვაკეთოთ, რათა არაფერი აკლდეს და არაფერი იყოს ზედმეტი. ამიტომაც ვიღაც ამბობს: „ნუ დააბრკოლებ სიტყვას ცხონების ჟამს“ ()6. ხედავ სიტყვის გამოსვლის ჟამს? სხვა კი დუმილის ჟამზე ამბობს: „თუ გაქვს სიტყვა, უპასუხე; თუ არა, ხელი პირზე დაიდე“ ()7. და კვლავ: „ვინც სიტყვას ამრავლებს, შეძულებული იქნება“ ()8. და: „სჯობს ადამიანი, რომელიც თავის უგუნურებას მალავს, ვიდრე ადამიანი, რომელიც თავის სიბრძნეს მალავს“ ()9. „გსმენია სიტყვა?“ ()10. „შენთან მოკვდეს“ ()11. „ნუ გეშინია, არ გაგხეთქს“ ()12.
და კვლავ: „სიტყვის გამო უგუნური მშობიარობის ტკივილებით იტანჯება, როგორც მშობიარე - ჩვილის გამო“ ()13. შემდეგ ზომაზეც ამბობს: „ილაპარაკე, ჭაბუკო, თუ საჭიროება გაქვს, ძლივს ორჯერ; თუ გკითხეს, მცირედში ბევრი შეაჯამე“ ()14. რადგან გულისზრახვათა დიდი ზედამხედველობაა საჭირო, რათა ენის ძალაუფლება დიდი სიფრთხილით გამოვიყენოთ. ამიტომაც კვლავ ამბობდა: „არის მხილება, რომელიც შესაფერისი არ არის; და არის ვინმე, ვინც დუმს და ბრძენად წარმოჩნდება“ ()15. რადგან საჭიროა არა მხოლოდ დუმილი და დროულად მეტყველება, არამედ მეტყველება დიდი მადლითაც. ამიტომაც პავლე ამბობდა: „სიტყუაჲ თქუენი მარადის მადლითა ვითარცა მარილითა შეზავებულ იყავნ, რაჲთა უწყოდით, ვითარ-იგი შეჰგავს თქუენდა თჳთოეულისა სიტყჳს-მიგებაჲ“ (). გაიაზრე, რომ ეს არის სხეულის ის ნაწილი, რომლის მეშვეობითაც ღმერთს ვესაუბრებით და რომლის მეშვეობითაც ქებას აღვავლენთ. ეს არის სხეულის ის ნაწილი, რომლის მეშვეობითაც საშინელ მსხვერპლს ვიღებთ. მორწმუნეებმა იციან, რაზეა ნათქვამი. ამიტომ პირი სუფთა უნდა იყოს ყოველგვარი ბრალდებისგან, ლანძღვისგან, ბილწსიტყვაობისა და ცილისწამებისგან. თუ რომელიმე აღვირახსნილი გულისზრახვა ძალით იჭრება, იგი შიგნითვე უნდა ჩავახშოთ და არ მივუშვათ, რომ სიტყვებად გამოვიდეს. თუ რომელიმე სულმოკლეობა დრტვინვას გაიძულებს, ამ სულმოკლეობის ფესვიც უნდა გავახმოთ: კარი მტკიცედ გვქონდეს და დაცვა - ზედმიწევნითი. ბოროტ განზრახვებს დაბადების ნებაც არ უნდა მივცეთ, და თუ იბადებიან, შიგნითვე ჩავახშოთ და ფესვი გავუხმოთ.
5.
ასეთი დაცვა ჰქონდა იობს: ამიტომ არც ერთი უსიამოვნო სიტყვა არ წარმოუთქვამს; უმეტესად დუმდა, ხოლო როცა ცოლთან ლაპარაკი გახდა საჭირო, სულიერი სიბრძნით სავსე სიტყვები წარმოთქვა. რადგან მხოლოდ მაშინ უნდა ვილაპარაკოთ, როცა სათქმელი დუმილზე უფრო სასარგებლოა. ამიტომ ქრისტეც ამბობდა: „ყოველი სიტყუაჲ უქმი რომელსა იტყოდიან კაცნი, მისცენ სიტყუაჲ მისთჳს“ (). და პავლეც: „ყოველი სიტყუაჲ უშუერი პირით თქუენით ნუ გამოვალნ“ (). ხოლო როგორ შეიძლება გახდეს ეს კარი უსაფრთხო და დაცვა ზედმიწევნითი, სხვასაც მოუსმინე, რომელიც ამბობს: „ყოველი შენი თხრობა უზენაესის სჯულში იყოს“ ()16. რადგან თუ ისწავლი, რომ ზედმეტი არაფერი თქვა, არამედ მუდამ საღვთო წერილთა თხრობით შემოზღუდო შენი გონებაც და პირიც, ეს დაცვა ალმასზე უფრო მტკიცე იქნება. მართლაც, წარწყმედის მრავალი გზა პირის მეშვეობით მოდის: როცა ვინმე უხამსად ლაპარაკობს, როცა უგვანოდ ხუმრობს, როცა დიდებისმოყვარეობას ეძლევა, როცა ამპარტავნულად ქადილობს, როგორც ფარისეველი. მას, რადგან პირზე კარი არ ჰქონდა, რამდენიმე სიტყვით შიგნით რაც ჰქონდა, ყველაფერი გადმოეღვარა; ამიტომ, როგორც უკარო სახლმა ვერ შეინარჩუნა შიგნით დადებული საუნჯე, ფარისეველიც უცებ გაღატაკდა. დააკვირდი სხვასაც, რომელიც ამგვარადვე დიდმეტყველებით იღუპება. რადგან მან თქვა: „ზედაჲთ ვარსკულავთა ცისათასა დავდგა საყდარი ჩემი“ (). იუდეველები კი, იმის გამო, რომ მოყვასის უბედურებებით ხარობდნენ, ერთგან ისმენენ: „მათ წილ, რომელ მოსცხრებოდეთ წმიდათა ზედა ჩემთა, რამეთუ შეიგინა და ქუეყანასა ზედა ისრაჱლისასა, რამეთუ უჩინო იქმნა“ (); ხოლო სხვაგან საყვედურდებიან, რადგან დრტვინავდნენ და ამბობდნენ: „ყოველი მოქმედი ბოროტთაჲ კეთილ წინაშე უფლისა და მათ შორის სათნო იყო მან“ (). და კიდევ: „და აწ ჩუენ ვჰნატრით უცხოთა. და აღეშენებიან მოქმედნი უსჯულოთანი“ (). ნუთუ, აჰა, ეს ყოველივე წიგნში არ არის დაწერილი?
სხვები დრტვინვის გამო დაიღუპნენ, როგორც პავლე ამბობს: „ნუცა ვდრტჳნავთ, ვითარცა-იგი მათგანნი ვინმე დრტჳნვიდეს და წარწყმდეს მომსრველისა მისგან“ (). და როდის დრტვინავდნენ? მაშინ, როცა ამბობდნენ: „არა ყოფისათჳს საფლავთასა ეგჳპტეს გამომიყუანენა ჩუენ მოსიკუდიდ უდაბნოსა ზედა?“ (). სხვები კი გართობის გამო, როგორც ამბობს: „დასხდა ერი იგი ჭამად და სუმად და აღდგეს სიმღერად“ (). სხვები კი ლანძღვის გამო. „და რომელმან ჰრქუას ძმასა თჳსსა ცოფ, თანა-მდებ არს იგი გეჰენიასა მას ცეცხლისასა“ (). და ამათზე უფრო მრავალნი სხვა მიზეზებით დაიღუპნენ, რადგან თავიანთი პირი არ დაიცვეს. ხოლო თუ გინდა მოისმინო, როგორ იღუპებიან ზოგნი უდროო დუმილის გამოც, მე გაჩვენებ. რადგან ამბობს: „და არა თუ განამკაცრო იგი, არცა ჰრქუა განმკაცრება უსჯულოსა მოქცევად მისა გზათაგან მისთა, ცხოვნებად მისსა, უსჯულოჲ იგი უსჯულოებითა მისითა მოკუდეს, და სისხლი მისი ჴელისაგან შენისა გამოვიძიო“ (). სხვა კი იმის გამო იღუპება, რომ ზოგიერთთან განურჩევლად ლაპარაკობს და მისთვის მინდობილს გადმოღვრის. რადგან ამბობს: „ნუ მისცემთ სიწმიდესა ძაღლთა, ნუცა დაუფენთ მარგალიტსა თქუენსა წინაშე ღორთა“ (). სხვა სიცილის გამო იღუპება; ამიტომაც ამბობს: „ვაჲ თქუენდა, რომელნი იცინით აწ, რამეთუ იგლოვდეთ და სტიროდით“ ().
ხედავ, როგორ ღუპავს პირი? ახლა იხილე, როგორ აცხოვნებს პირი საპირისპირო საქმეებით. ხედავ ფარისეველს, რომელიც პირით იღუპება? იხილე მეზვერე, რომელიც იმავე პირით ცხონდა. ხედავ დიდმეტყველ ბარბაროსს, რომელმაც სასჯელი მიიღო? იხილე მართალი, რომელიც თავს იმდაბლებს და ამბობს: „ხოლო მე ვარ მიწაჲ და ნაცარ“ (). ხედავ სხვის უბედურებაზე გახარებულს, რომელსაც ბრალი ედება და ისჯება? იხილე სხვის ტკივილში თანამონაწილე, რომელიც ცხონდება. რადგან ამბობს: „მისცენ სასწაულნი შუბლებსა ზედა კაცთასა, რომელნი სულთითქმენ და რომელთა ელმის“ (). ამიტომ პავლეც ამბობდა: „გიხაროდენ მოხარულთა თანა და ტიროდეთ მტირალთა თანა“ (). თუნდაც სხვას ვერაფერს შეძლებდე, ამბობს იგი, ტკივილით შეჭირვებულს არამცირე შეწევნას მოუტან, თუ მის ტკივილს გაიზიარებ. ხედავ მოცინარს, რომელიც გლოვას გადაეცემა? იხილე მგლოვარე, რომელიც ნუგეშს ეზიარება. რადგან ამბობს: „ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის-ცემულ იქმნნენ“ ().
ხედავ მათ, ვინც უკმაყოფილოდ დრტვინავს და ისჯება? იხილე ისინი, ვინც მადლობას სწირავენ და ცხონდებიან. „კურთხეულ ხარ შენ, უფალო ღმერთო მამათა ჩუენთაო, და ქებულ და დიდებულ არს სახელი შენი საუკუნეთამდი, რამეთუ მართალ ხარ ყოველთა ზედა, რომელნი მიყვენ ჩუენ“ (). და ცოტა ქვემოთ: „და ყოველნი, რავდენნი მოაწიენ ჩუენ ზედა, და ყოველნი, რავდენნი მიყვენ, მართლისა მიერ მსჯავრისა მიყვენ“ (). ისინი ამბობდნენ: „ყოველი მოქმედი ბოროტთაჲ კეთილ წინაშე უფლისა“ (); ესენი კი, პირიქით: „წმიდა არს თუალი არა ხედვად ბოროტისა“ (). ისინი უცხოებს ნეტარებდნენ, რადგან ურჯულოების მოქმედნი აშენდებიანო; ხოლო წინასწარმეტყველი ნეტარად ხმობს მათ, ვისაც ღმერთი შეეწევა. რადგან ამბობს: „ნეტარ არს ერისა მის, რომლისა არს უფალი ღმერთი მათი“ (). და კვლავ: „ნუ გშურნ უკეთურთა, ნუცა გშურნ მათი, რომელნი იქმან უსჯულოებასა“ (). ხედავ წმინდანებს, რომლებიც სხვებსაც შეაგონებენ და თავადაც განსაცდელებში შეურყევლად რჩებიან?
მაშ, მოისმინე იაკობი, რომელიც ამბობს: „უკუეთუ იყოს ღმერთი ჩემ თანა და დამიცვეს მე გზასა მას, რომელსა მე მივალ, და მცეს მე პური ჭამად და სამოსელი შემოსად“ (). და აბრაამსაც: „უკუეთუ საბლითგან ვიდრე ტერფადმდე ჴამლისა მოვიღო ყოველთაგან შენთა“ (). და მაშინაც, როცა მისი ცოლი საფრთხეში იყო, რომ შეერყვნათ, და შიმშილიც აწვა, აბრაამს არც ერთი უსიამოვნო სიტყვა არ წარმოუთქვამს. და როცა ყრმამ უთხრა: მამაო, „აჰა ცეცხლი და შეშაჲ; სადა არს ცხოვარი მსხუერპლისაჲ?“ () იხილე, როგორი სიმშვიდითა და სიბრძნისმოყვარე გონებით პასუხობს აბრაამი და ამბობს: „ღმერთმან იგულოს თავისა თჳსისა ცხოვარი მსხუერპლად, შჳლო“ (). არც ბუნებამ და არც თანალმობამ მიაბრუნა იგი ყრმის სიტყვებისკენ და არც იმ საქმეს მოსწყვიტა, რასაც მარტოდმარტო, ყრმის პირისპირ, აკეთებდა. ეს კი მაშინ, როცა ბუნებრივად მოსალოდნელი იყო, რომ სიყვარულის გრძნობა უფრო ძლიერად აგიზგიზებულიყო. რათა ვინმეს არ ეთქვა, თითქოს სხვების მორიდებით არ იგლოვა, აბრაამი მათგან განშორდა და მარტო დარჩენილმა სულიერი სიბრძნის სიმტკიცე გამოაჩინა.
6.
ხედავ მათ, ვინც სიცილის გამო ისჯებიან? იხილე ისინიც, ვინც გლოვისა და მარხვების გზით ცხონდებიან: ნინეველები გაიხსენე. ხედავ მათ, ვინც ლანძღვის გამო ისჯებიან? დააკვირდი მათაც, ვინც კეთილმეტყველებისთვის საზღაურს იღებენ. „მაკურთხეველნი შენნი კურთხეულ არიან, და მაწყევარნი შენნი წყეულ არიან“ (). „აკურთხევდით მწყევართა თქუენთა და კეთილსა უყოფდით მოძულეთა თქუენთა და ულოცევდით მათ, რომელნი გმძლავრობდენ თქუენ და გდევნიდენ თქუენ. რაჲთა იყვნეთ თქუენ შვილ მამისა თქუენისა ზეცათაჲსა“ (). ხედავ, რომ არც მუდამ დაკეტვა გვმართებს და არც ყველაფრისთვის გახსნა, არამედ თითოეული საქმისთვის შესაფერისი ჟამის ცოდნა? ეს იცოდა წინასწარმეტყველმაც და ამბობდა: „დასდევ, უფალო, საცო პირსა ჩემსა და კარი - ძნელი ბაგეთა ჩემთა“ (). სხვა რა დაცვა შეიძლება იყოს, თუ არა შიშის მომგვრელად ზედამდგომი განსჯა, რომელსაც ხელთ აქვს ცეცხლი, მომავალში რომ დაწვავს ყველას, ვინც პირს დაუფიქრებლად იყენებს? ეს განსჯა მეკარედ და მცველად დააყენე, რომელიც სინდისს ემუქრება, და იგი ამ კარს არასოდეს გააღებს უდროოდ, არამედ მხოლოდ შესაფერის ჟამს, სარგებლობისა და ურიცხვი სიკეთისთვის.
ამიტომაც ამბობდა ერთი ბრძენი: „მარადის მოიხსენე უკანასკნელნი შენნი და საუკუნოდ არა სცოდო“ ()17. ხედავ, როგორ დააყენა ამ ბრძენმაც იგივე განსჯა მცველად? მე კი ეს განსჯა კიდევ უფრო შემაძრწუნებელი გავხადე: არა მხოლოდ აღსასრულით, არამედ აღსასრულის შემდგომითაც, როცა ვთქვი, რომ მას ხელთ ცეცხლი უპყრია. თუ ეს ასე იქნება, გონებაში ვერც ერთი ბოროტი რამ ვერ დაიბადება. ამასთან ერთად, ამ განსჯას გვერდით სხვა მცველიც დაუყენე, რომელიც ამბობს: „ყოველი სიტყუაჲ უქმი რომელსა იტყოდიან კაცნი, მისცენ სიტყუაჲ მისთჳს დღესა მას სასჯელისასა“ (). გაიაზრე, რომ სიკვდილიც აქედან შემოვიდა. რადგან ქალს გველთან რომ არ ელაპარაკა იმ სიტყვებით, რომლებითაც ელაპარაკა, და გველის სიტყვები რომ არ მიეღო, არც ზიანს მიიღებდა, არც ქმარს მისცემდა და არც ქმარი შეჭამდა. ამას იმიტომ კი არ ვამბობ, რომ ენასა და პირს ვადანაშაულებდე; შორს ასეთი აზრი! არამედ ვგულისხმობ მათ უდროო გამოყენებას, რომელიც განსჯის დაუდევრობისგან წარმოიშობა.
არის დაღუპვის სხვა გზაც, რომელიც პირის მეშვეობით ხდება: როცა ამბორები სამარცხვინო და უწმინდურია, როცა ისინი მზაკვრული და ვერაგულია. ამათაც დაუდგინე დაცვა. ასეთი იყო იუდას ამბორი, მზაკვრობით სავსე; მაგრამ ასეთი არ ყოფილა ის ამბორი, რომელიც პავლემ გვიბრძანა, როცა თქვა: „მოიკითხევდით ურთიერთას ამბორის-ყოფითა წმიდითა“ (). ასეთივე არ ყოფილა დავითის ამბორი იონათანისადმი; ის იყო წმინდა და პატიოსანი, ნამდვილი სიყვარულით სავსე, და ისეთი, როგორიც იყო იმათი ამბორი, ვინც პავლეს კისერზე მოეხვივნენ და მას ეამბორებოდნენ. ამიტომაც ამბობს: „დასდევ, უფალო, საცო პირსა ჩემსა და კარი“ (); არა უბრალოდ „კარი“ თქვა, არამედ დაუმატა „ძნელი“, რათა ყოველივე შემოიკავოს და დაცული იყოს. არსებობს დაღუპვის კიდევ ერთი სახე ენის მეშვეობით: იმის თქმა: „რისთვის არის ეს? რა მიზნისთვის მოხდა ეს?“ ამიტომაც პავლე, როცა ასე დაუფიქრებლად მოლაპარაკეთ ამხელს, ამბობს: „აწ უკუე, ჵ კაცო, შენ ვინ ხარ, რომელი სიტყუას-უგებ ღმერთსა?“ (). მაგრამ მხოლოდ პირის დაცვა კი არ გვმართებს, არამედ პირზე უწინ გონებისაც.
ამიტომაც ამბობდა ერთი: „ვინ დადებს ჩემს აზრებზე მათრახებს, რათა ჩემი უმეცრებით ჩადენილი შეცდომების გამო არ დამინდონ?“ ()18. ამიტომ ქრისტეც ბოროტ გულისზრახვებს შიგნიდანვე სპობს და ამბობს: „რომელი ხედვიდეს დედაკაცსა გულის-თქუმად მას, მუნვე იმრუშა მის თანა“ (). ხედავ, როგორ არ აძლევს მათ აღმოცენების ნებასაც კი, არც დაწყების ნებას: არც გულისთქმას და არც რისხვას? რადგან ამბობს: „რომელი განურისხნეს ძმასა თჳსსა ცუდად, თანა-მდებ არს სასჯელისა“ (). უსაფრთხოებისთვის არც ის არის მცირე საქმე, რომ ბევრი არ ვილაპარაკოთ; ამიტომ ამბობს: „მრავლისმეტყუელებისაგან ვერ განერე ცოდვასა, ხოლო ერიდებოდი თუ ბაგითა, გონიერ იყო“ (). „ნუ მისდრეკ გულსა ჩემსა სიტყუათა მიმართ უკეთურებისათა მიზეზებად მიზეზთა ცოდვისათა“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „ნუ მისდრეკ გულსა ჩემსა სიტყუათა მიმართ უკეთურებისათა მიზეზებად მიზეზთა ცოდვისათა“ (). მაშ, რატომ დაადგინა წინასწარმეტყველმა თითქოს საპირისპირო რიგი: ჯერ პირზე ისაუბრა და შემდეგ გულზე გადავიდა? ამას იგი არც უბრალოდ აკეთებს და არც შემთხვევით.
როდესაც პატიმრებს გაქცევა სურთ, ზედამხედველებს უპირველეს საქმედ საპყრობილის კარების წინასწარ გამაგრება მიაჩნიათ და ყველანი სწორედ ამას ცდილობენ; თუ ეს მოხდება, დანარჩენი ადვილად გამოსასწორებელია. სწორედ ასევე იქცევა წინასწარმეტყველი აქაც და თავისი შეგონებით თითქმის ამას ამბობს: „კარები იყოს დაკეტილი, და ბოროტი გულისზრახვები მალე დაემორჩილებიან“. ამიტომ ბოროტ გულისზრახვებს თავიდანვე არ აძლევს ნებას, გარედან შემოვიდნენ, და ბოროტ ფესვს ამოგლეჯს, როცა ამბობს: „ნუ მისდრეკ გულსა ჩემსა სიტყუათა მიმართ უკეთურებისათა“ (). ეს იმას კი არ ნიშნავს, თითქოს ღმერთი მიდრეკდეს; ნუ იყოფინ! არამედ ნათქვამის აზრი ასეთია: ნუ დაუშვებ, რომ გული გადაიხაროს, ნუ დაუშვებ, რომ ბოროტ აზრებს მიექცეს. რადგან იქიდან არის სათნოებისა და ბოროტების წყარო: გულიდან. რომლებია ბოროტების სიტყვები? მრავალი და სხვადასხვაგვარი. ასეთებია სიტყვები, რომლებიც მზაკვრობებს ქსოვენ, ღმერთს ცილს სწამებენ, სათნოებას ზურგს აქცევენ და ბოროტებას მისდევენ; ასეთივეა სიტყვები გახრწნილ დოგმატებსა და დაუდევარ ცხოვრებაზე, რომლებსაც სიამოვნებით უსმენენ, და სხვა ამგვარნიც, რომლებიც დიდი ბოროტებისგან გამოდიან. ხოლო როგორც არსებობს ბოროტების აზრები და სიტყვები, ასევე არსებობს სიცოცხლისაც. ამიტომაც ეუბნებოდნენ მოწაფეები ქრისტეს: „უფალო, ვისა მივიდეთ ჩუენ? რამეთუ სიტყუანი ცხორებისა საუკუნოჲსანი გქონან შენ“ (). „სიცოცხლის სიტყვებად“ იწოდება ის სიტყვები, რომლებიც სიცოცხლეს ანიჭებენ; „ცხონების სიტყვებად“ კი ის სიტყვები იწოდება, რომლებიც ცხონებას მოუპოვებენ ადამიანს. ამიტომაც ამბობს ერთი ბრძენი: „ნუ დააბრკოლებ სიტყვას ცხონების ჟამს“ ()19. ბოროტების სიტყვებია ის სიტყვებიც, რომლებიც მათ მთქმელებს ბოროტებად აქცევენ.
7.
როგორც არსებობენ მომწამვლელი და სნეულების მომტანი ჰაერნი, ასევეა სიტყვებიც. რასაც ის ჰაერნი სხეულში მოქმედებენ, იმასვე ეს სიტყვები მოქმედებენ სულში, რომელიც მათ შეიწყნარებს. ამიტომ დავითიც შემდეგი სიტყვებით ლოცულობს და ამბობს: „ნუ დაუშვებ, რომ ჩემმა გულმა ასეთი სიტყვები მიიღოს; ნუ დაუშვებ, რომ იქით გადაიხაროს“. ხედავ, როგორ აჩვენებს თავისუფალ ნებას და იმასაც, რომ ბუნებას ბოროტება თავისთავად კი არ აქვს, არამედ მცონარებისგან გადაიხრება და ასე იღებს მას? „მიზეზებად მიზეზთა ცოდვისათა“ (). ეს არის განსაკუთრებით წარწყმედის გზა: როცა თვით შემცოდე სული შიშს მოადუნებს და მცონარებისკენ საბაბებს გამოიგონებს; ან როცა ვინმე იმრუშებს, სხვა კი, რომელსაც იმ მრუშის გულის შემუსვრილების მოშლა სურს, ეტყვის: „განა შენ ხარ დამნაშავე?“ „გულისთქმაა მიზეზი“. მაშ, ცოდვის ჩადენა ბოროტებაა, მაგრამ ცოდვის ჩადენის შემდეგ მისი უარყოფა მას უფრო მძიმეს ხდის.
ეს განსაკუთრებით ეშმაკის იარაღია. ეს პირველქმნილთა შემთხვევაშიც მოხდა. ადამს ხომ ჩადენილი შეცოდებანი უნდა ეღიარებინა, მან კი მიზეზი სხვაზე გადაიტანა, ხოლო ქალმა — კვლავ ეშმაკზე. უნდა ეთქვათ: „ვცოდეთ, ურჯულოება ჩავიდინეთ“, ისინი კი არა მხოლოდ არ აღიარებენ, არამედ თავის გასამართლებელ სიტყვასაც თხზავენ. რადგან ეშმაკმა იცის, რომ ცოდვის აღიარება ცოდვისგან გათავისუფლებაა, იგი სულს არწმუნებს, რომ ურცხვად მოიქცეს. მაგრამ შენ, საყვარელო, როცა შესცოდავ, თქვი: „ვცოდე“; ამგვარ თავისმართლებაზე სამართლიანი არაფერია. ასე ღმერთს მოწყალედ განაწყობ; ასე საკუთარ თავსაც უფრო ფრთხილს ხდი, რომ იმავე ცოდვებში აღარ ჩავარდე. მაგრამ როცა არარსებული საბაბების ძებნას დაიწყებ და სულს შიშისგან გაათავისუფლებ, მას უფრო მოსწრაფეს ხდი, რომ ისევ იმავე ცოდვებში ჩაეფლოს, და ღმერთს უფრო მეტად განარისხებ.
რადგან შემცოდეთაგან არავის აკლია ურცხვი საბაბი. მკვლელსაც ხომ შეუძლია რისხვას დააბრალოს, ქურდს — სიღარიბეს, მრუშს — გულისთქმას, სხვას კი — ძალაუფლების ზეწოლას; მაგრამ ეს ყოველივე უგუნური საბაბებია და არავითარი გონიერი გამართლება არ აქვთ. რადგან ცოდვებს ის გარემოებანი კი არ ქმნიან, არამედ შემცოდეთა განწყობანი. და რომ სწორედ ეს განწყობანი ქმნიან ცოდვებს, ამას მომდევნო მაგალითებიდან ცხადს გავხდი. როცა გამოჩნდება სხვა ადამიანი, რომელიც სიღარიბეშიც ცხოვრობს, გულისთქმაც აქვს, ბუნების საჭიროებებსაც ემორჩილება და ამის მიუხედავად არ სცოდავს, მაშინ რა გამართლება ექნებათ ამგვარ შემცოდეებს? ამიტომ ერთმა ბრძენმა კარგად თქვა: „ვინ დაადებს შოლტებს ჩემს გონებას, რათა ჩემს უმეცრებებს არ დაინდონ?“ ()20. იხილე დავითიც: როცა შესცოდა, საბაბს კი არ იგონებდა, არამედ ამბობდა: „ვცოდე წინაშე უფლისა!“ ().
თუმცა შეეძლო ეთქვა: „რატომ იყო ქალი გაშიშვლებული?“ „რატომ იბანდა ჩემი თვალების წინ?“ მაგრამ დავითმა იცოდა, რომ ეს ყოველივე უგუნური საბაბი იყო; ამიტომ მივიდა ნათელ გამართლებამდე და თქვა: „ვცოდე“ (). მაგრამ საული ასე არ მოიქცა; როდესაც მუცლითმეტყველთან მისვლის გამო ამხილებდნენ, ამბობდა: „ურვილ ვარ მე ფრიად და უცხოთესლნი იგი მბრძვანან მე“ (). სწორედ ამის გამო ის განსაკუთრებით ისჯებოდა. რადგან უნდა ეთქვა: „ვცოდე“ და „ურჯულოება ჩავიდინე“; მან კი ეს არ თქვა, არამედ აქეთ-იქით დადიოდა და უგუნურ საბაბებს ეძებდა. „კაცთა თანა, რომელნი იქმან უსჯულოებასა“ (). ეს წინასწარმეტყველმა დაუმატა, რათა ეჩვენებინა, რომ სწორედ იმ ადამიანებს ახასიათებთ ყველაზე მეტად საბაბების ძიება და ურცხვობა.
სწორედ ამის გამო დავითიც გამუდმებით ამას სათნოებად წარმოაჩენს — ასეთი კრებულებისგან გაქცევას; უფრო მეტიც, მთელი წიგნიც აქედან იწყება, როცა ამბობს: „ნეტარ არს კაცი, რომელი არა მივიდა ზრახვასა უღმრთოთასა და გზასა ცოდვილთასა არა დადგა და საჯდომელსა უსჯულოთასა არა დაჯდა“ (). სწორედ ამიტომ ხედავ მას ყოველთვის გონიერად განწყობილს საკუთარი ცოდვების მიმართ. როცა ხალხი აღრიცხა, ამბობდა: „მე ვარ, რომელმან ვცოდე და ბოროტის-ყოფით ბოროტი ვქმენ მწყემსმან“ (). არ უთქვამს: „რა მოხდა, რომ აღვრიცხე?“ არამედ საკუთარ თავს სდებს მსჯავრს და ამიტომ შენდობასაც იღებს. რადგან არაფერს ძალუძს ისე მოწყალედ განაწყოს ღმერთი, როგორც საკუთარი ცოდვების აღიარებას. საკუთარი ცოდვების აღიარება კი მაშინ მოხდება, თუ გავექცევით იმ კრებულებს, რომლებიც ცოდვებიდან მომდინარე შიშს ადუნებენ და მცონარებაში გვაგდებენ.
ამიტომ პავლეც და იერემიაც ამაზე ბევრს ლაპარაკობენ: ორივე გვიბრძანებს, გავექცეთ ბოროტთა და ამგვარად მცონარეთა თანამყოფობას. იობიც ამას სათნოების რიგში აყენებს, როცა ამბობს: „უკუეთუ სრულ ვიყავ მე მლაღობელთა თანა“ (). იერემია კი აჩვენებს, რომ ასეთებთან არც დამჯდარა, როცა ამბობს: „არა დავჯდე შესაკრებელსა შორის მათ თანა, იმღერიედ რაჲ“ (). სწორედ ამის გამო პავლეც არ გვაძლევს ნებას, ბოროტებთან ერთად ვჭამოთ ან საერთოდ მათთან დავახლოვდეთ, როცა ამბობს: „და უკუეთუ ვინმე არა ერჩის სიტყუასა ჩუენსა წიგნითა ამით, იგი შეისწავეთ და ნუ თანააღერევით მას“ (). „და ნუმცა ზიარ ვარ მე რჩეულთა მათთა თანა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „და ნუმცა ზიარ ვარ მე რჩეულთა მათთა თანა“ (). კიდევ სხვა ამბობს: „და ნუმცა ზიარ ვარ მე რჩეულთა მათთა თანა“ (). აქ ზემოთ მოყვანილი მოციქულის სიტყვა იმას ამბობს, რომ მათ განცხრომებსა და ნადიმებსაც უნდა გავექცეთ, რადგან სწორედ იქ იზრდება ყველაზე მეტად ცოდვის საქმეები და ცოდვას მეტი გასაქანი ეძლევა.
8.
ესეც სათნოების არა მცირე ნიშანია და გამოსწორების არა მცირე გზა: გაექცე ასეთ ნადიმებსა და თავყრილობებს; მეგობრობის ხათრს არ გაუწიო, მუცლის მონობით სულის სიმტკიცე არ მოადუნო და სიბრძნისმოყვარეობის ძალა არ მოშალო. ასე ბევრნი, მეგობრობის ხათრს რომ გაუწიეს, სიმთვრალის ღელვაში გადაგორდნენ; ასე სიძვამ შეიპყრო ისინი და მათ სიამოვნების ცეცხლი აანთეს, რადგან ნადიმებსა და დიდი ურჯულოებით სავსე სანახაობებს მისდიეს. თვითონაც აჩვენებს, რომ ასე მოიქცა: ასეთ ტრაპეზშიც კი არ მიიღო მონაწილეობა. „მსწავლოს მე მართალმან წყალობითა და მამხილოს მე; ზეთი ცოდვილისა ნუ განაპოხებნ თავსა ჩემსა“ (). სხვა ამბობს: „მსწავლოს მე მართალმან წყალობითა და მამხილოს მე“ (). წინანდელთან ერთად ესეც სათნოების არა მცირე სახეა: არ გაექცე მხილებებს და არც იმ შეგონებებს, რომლებიც მართალთაგან მოდის. ხოლო რასაც ამბობს, ამის მსგავსია: ნურასოდეს მივიღებ მონაწილეობას იმ თავყრილობებში, ამბობს, სადაც მოსაწონებლად და საზიანოდ ლაპარაკობენ; მათ კი ავირჩევდი, ვინც სიმკაცრით ასწორებს და კურნავს, ვინც ამხელს, ჩადენილ შეცოდებებს დაფარვით მკურნალობს და შეგონებას იძლევა. რადგან სწორედ ეს არის უმთავრესად წყალობა და კაცთმოყვარეობა: ჭრილობათა გამოსწორება და განკურნება. ამბობს: „ზეთი ცოდვილისა ნუ განაპოხებნ თავსა ჩემსა“ ().
ხედავ სათნოებით გამტკიცებულ სულს? მართალთა შეგონებებს სიამით იტანს, ურჯულოთა მოსაწონებლად ნათქვამ სიტყვებს კი თავიდან იცილებს. რატომ? იმიტომ, რომ ურჯულონი, როცა წყალობას იჩენდნენ, ხშირად ღუპავდნენ; მართალნი კი, როცა შეგონებითა და მკაცრი მხილებით მიმართავდნენ, ასწორებდნენ. ამ მართალთა მხილებას წყალობა აქვს შეზავებული, იმ ურჯულოთა წყალობას კი სიკვდილი. ამიტომაც თქვა ვიღაცამ: „მეგობრისგან ჭრილობა ერთგულების ნიშანია, მტერი კი კოცნით აგავსებს“ ()21. და დააკვირდი, როგორ ცხადყოფს აქ მოციქულებრივ სიტყვას: „ამხილე, შეჰრისხენ და ნუგეშინის-ეც“ (). რადგან წმინდანთა მხილებაც ასეთია. ასევე იქცევიან მკურნალებიც: მხოლოდ კი არ კვეთენ, არამედ ჭრილობასაც უხვევენ. ამიტომ ქრისტეც, მხილება ადვილად მისაღები რომ გახადოს, შერისხვას თავიდანვე საჯაროდ არ აქცევს და ამბობს: „მივედ და ამხილე მას, რაჟამს შენ და იგი ხოლო იყვნეთ მარტონი“ (). ასევე იქცეოდა პავლეც: მხილებას წყალობასთან ერთად აჩვენებდა და ხან ამბობდა: „ჵ უცნობელნო გალატელნო“ (), ხან კი: „შვილნო ჩემნო, რომელთათჳს კუალად მელმის“ ().
რადგან მხილებელმა ბევრი რამ უნდა მოიგონოს, რათა მხილება ადვილად მისაღები გახდეს; ამ წამლის დამდებსაც დიდი გონიერება სჭირდება. უფრო სწორად, მხილებელს უფრო მეტი გონიერება სჭირდება, ვიდრე მას, ვინც სხეულს კვეთს. როგორ? იმიტომ, რომ იქ ერთი არის მჭრელი და სხვაა ის, ვინც ტკივილს ითმენს; აქ კი სული თვითონვე იკვეთება და თვითონვე იტანს ტკივილს. „ზეთი ცოდვილისა ნუ განაპოხებნ თავსა ჩემსა“ (). რას ნიშნავს ეს? ცოდვილი, ამბობს, მსმენელისთვის სასარგებლოს კი არ ეძებს, არამედ თავისას: რათა სასიამოვნოდ გამოჩნდეს, რათა საყვარელი იყოს; მართალი კი საკუთარი მოწონების მოპოვებაზე წინ მსმენელის სარგებელს აყენებს. ამიტომაც ისინი ერთმანეთისგან განსაკუთრებით სწორედ ამით განსხვავდებიან. თუ ბოროტებს მაშინაც უნდა მოვერიდოთ, როცა გვიწყალებენ, მაშ როდისღა უნდა მივიღოთ ისინი? არასოდეს. ამიტომ, თუნდაც ფულს გაძლევდეს, თუნდაც განცხრომასა და პატივს გპირდებოდეს, განირიდე და გაექეცი; მართალს კი, თუნდაც სიტყვებით დაგცინოდეს, თუნდაც შეგაგონებდეს, მისდიე, რადგან სწორედ ის არის მოყვარე.
„და მერმე ნუცაღა ლოცვა ჩუენი ნებასა მათსა“ (). სხვა ამბობს: „და მერმე ნუცაღა ლოცვა ჩუენი ნებასა მათსა“ (). სხვა ამბობს: „და მერმე ნუცაღა ლოცვა ჩუენი ნებასა მათსა“ (). [წინასწარმეტყველმა] ერთი რამ ითხოვა, მეორე კი თავის მხრივ მოაქვს; აქედან აჩვენებს, რომ ადამიანებმა ლოცვაზე მხოლოდ არ უნდა დაამყარონ იმედი, თითქოს უსაქმოდ წამოწოლილნი იყვნენ და ეძინათ, არამედ თავისი მხრიდანაც უნდა შეიტანონ წვლილი. მაშ, რას წარადგენს იგი საკუთარი მხრიდან? არა ცხვრებს, ხარებსა და ფულს, არამედ ზნეთა სიმშვიდეს და იმას, რომ ცოდვილთა ბოროტება უკიდურესად მოიძულოს და ზურგი აქციოს. არათუ მხოლოდ გავექცევი მათ მავნე კეთილგანწყობას, ამბობს, და ავირჩევ ამ მართალთა შეგონებას, არამედ იმავე ცოდვილთა გულისთქმათა წინააღმდეგაც დავდგები; იმდენად შორს ვარ მათი წყალობის არჩევისგან, რომ იმავე ცოდვილთა გულისთქმათა წინააღმდეგაც ვლოცულობ. რადგან ეს არის: „ნებასა მათსა“ (). „დაინთქნეს მახლობელად კლდისა მსაჯულნი მათნი“ (). სხვა ამბობს: „დაინთქნეს მახლობელად კლდისა მსაჯულნი მათნი“ ().
აქ წინასწარმეტყველი აჩვენებს ცოდვის ადვილად დასაძლევობას და ბოროტების ციცაბო უფსკრულს. თვით ძლიერნი, ამბობს, ისინი, ვინც ყველაფერს ატრიალებდნენ და განაგებდნენ, დაიღუპნენ. და არ თქვა: „დაიღუპნენ“, არამედ: „დაინთქნენ“, რითაც აჩვენა, რომ ისე გაქრნენ, რომ მათი კვალიც აღარ ჩანდა; ამასვე ამბობს უღმრთოზეც: „და თანაწარვჰჴედ და, აჰა, არა იყო; და ვეძიებდ მას და არა იპოვა ადგილი მისი“ (). რას ნიშნავს „მახლობელად“? ახლოს. ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: როგორც ზღვაში ჩაგდებული რომელიმე კლდე აღარ გამოჩნდებოდა, ასევე მათი კეთილდღეობანიც, როცა იძირებიან, შემდეგ უხილავნი ხდებიან და სრულ დაღუპვას ითმენენ. მაშ, იგი ან მათ უსახელოდ გაქრობასა და ძირფესვიანად ამოძირკვას გულისხმობს, ან „კლდეს“ გულისხმობს — იმას, რაც მტკიცე, ძლიერი და მძლავრია. რადგან ეს არის: „დაინთქნეს მახლობელად კლდისა მსაჯულნი მათნი“ (). „ისმინენ სიტყუანი ჩემნი, რამეთუ ტკბილ არიან“ (). სხვა ამბობს: „ისმინენ სიტყუანი ჩემნი, რამეთუ ტკბილ არიან“ (). სხვა ამბობს: „ისმინენ სიტყუანი ჩემნი, რამეთუ ტკბილ არიან“ (). ესე იგი, საქმის გამოცდილებით შეიცნობენ ჩემი შეგონებისა და რჩევის სიამეს. და როგორ? მართალთა მხილებას სწორედ ეს ნაყოფი მოაქვს, და მათ წვრთნას დიდი სიამე აქვს.
9.
ასეთია სათნოება: შრომა დროებითი აქვს, სიხარული კი — უწყვეტი. „ვითარცა სისქე მიწისა განიპო ქუეყანასა ზედა, განიბნინეს ძუალნი მათნი ჯოჯოხეთს შინა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „როგორც მიწათმოქმედი, როცა მიწას აპობს, ასევე გაიფანტა ჩვენი ძვლები ჯოჯოხეთის პირში“. სხვა კი ამბობს: „ასევე, თითქოს ვინმე მიწას ტეხდეს და აპობდეს, გაიფანტა ჩვენი ძვლები ჯოჯოხეთში“. სხვა ამბობს: „როგორც მიწის დამუშავებისა და თხრისას, განიბნია ჩვენი ძვლები ჯოჯოხეთის მახლობლად“. მას შემდეგ, რაც ფსალმუნმგალობელმა თქვა, რომ მართალთა სიტყვებს დიდი სიამე აქვს, ძველ უბედურებებსაც ახსენებს. იგი ამბობს: მართალია, უკიდურესი ტანჯვა გადავიტანეთ და, როგორც გახლეჩილი, მოხნული ან გათხრილი მიწა, ყველანი გავიფანტეთ, დავიღუპეთ და თვით სიკვდილის კარიბჭეებამდე მივედით; მაგრამ ასეთ მდგომარეობაშიც უფრო ავირჩევდით მართალთაგან წვრთნასა და გამოსწორებას, ვიდრე ცოდვილთაგან წყალობას. რაც უნდა მოხდეს, შენდამი სასოებას ვართ შეჭიდებულნი და შენკენ მზერას არასოდეს მოვწყდებით.
ამიტომაც დაუმატა და თქვა: „რამეთუ შენდამი, უფალო, უფალო, თუალნი ჩემნი; შენდამი ვესავ, ნუ მიიღებ სულსა ჩემსა“ (). თუნდაც, ამბობს იგი, ურიცხვი საშინელება მოვიდეს, თუნდაც ომები, ბრძოლები, სიკვდილები და ჯოჯოხეთის კარიბჭეები, წმინდა ღუზას არ მოვშორდებით, არამედ შენს შემწეობაზე დამყარებულ სასოებას ვეჭიდებით; იარაღებსა და საბრძოლო წყობებს ვტოვებთ და ხსნას სწორედ აქედან, შენი შეწევნიდან, ველით. „შენდამი ვესავ, ნუ მიიღებ სულსა ჩემსა“ (). სხვა ამბობს: „ნუ დამაცარიელებ“. ესე იგი: ნუ დამტოვებ, რომ საქმის აღუსრულებლად წავიდე. „მიცევ მე მახისაგან, რომელ დამირწყეს მე და საცთურისაგან, რომელნი იქმან უსჯულოებასა“ (). აქ იგი უბრალოდ მზაკვრობებზე კი არ საუბრობს, არამედ ფარულსა და დაფარულ მზაკვრობებზე, რომელთაგან დაცვაც და რომელთა აღმოჩენაც ძნელია; ამიტომ მათგან დასაცავად განსაკუთრებით საჭიროა ზეგარდამო შეწევნა. სწორედ ამიტომ ამთავრებს სიტყვას ლოცვით: აქედან დაიწყო და აქვე ასრულებს, რათა აჩვენოს, რომ ადამიანის მხრივ ეს არის — ღმერთისადმი სასოება, მუდამ ღმერთისკენ ყურება, უსჯულოთა შეკრებებისგან გაქცევა და მათი ბოროტი სურვილების სიძულვილი; ხოლო ღმერთის მხრივ არის შეწევნა, თანადგომა და ის, რომ ღმერთი მას ყველაზე ძნელად ასატანზე მაღლა აყენებს. რადგან ასე იქსოვება სათნოება: შემოდის ჩვენი გულმოდგინება და მას თანამებრძოლად ერთვის ღმერთის შეწევნა.
„შეითხინენ სათხეველთა მათთა ცოდვილნი; მხოლო ვარი მე, ვიდრემდის თანაწარვჰჴდე?“ (). ვის სათხეველში დაეცემიან? თვით ღმერთის სათხეველში. ესე იგი: შეიპყრობიან და დამორჩილდებიან. მართალთა მხარეს საქმე გამოსწორებამდე და მათი სულიერი სიბრძნის გამოღვიძებამდე მიდის; ცოდვილთა მხარეს კი, რადგან ისინი განუკურნებლად სნეულობენ, სასჯელამდე და დასჯამდე. „მხოლო ვარი მე, ვიდრემდის თანაწარვჰჴდე“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ერთად ვარ მე, ვიდრე გავივლიდე“. სხვა ამბობს: „ერთად ერთ ადგილას“. ესე იგი: შეერთებული, შეკავშირებული, არა გაფანტული; ანდა, სამოცდაათთა მიხედვით, ბოროტთაგან გათავისუფლებული, მათთან თანამყოფობისგან განწმენდილი და თითქოს მარტო მცხოვრები; ეს კი სათნოების უდიდესი სახეა.
და ამბობს, რომ ამგვარად მოქცევა ერთი, ორი ან სამი დღით კი არ უნდა შემოიფარგლოს, არამედ მთელი ცხოვრება უნდა გაგრძელდეს. ეს არის უსაფრთხო კედელი, ეს არის სათნოებაში წინსვლა: ბოროტთაგან გაქცევა, მთელი ცხოვრება შინაგანად შემოკრებილად და თავმოყრილად ყოფნა და განმხრწნელთაგან მოშორებით, მარტოდ ცხოვრება. რადგან მარტოობას უდაბნო კი არ ქმნის, არამედ სიბრძნისმოყვარე განწყობა. ასე ადამიანებს, ქალაქების შუაგულში, ხმაურსა და ბაზრებშიც რომ ცხოვრობდნენ, შეუძლიათ მარტოდმყოფნი იყვნენ, როცა გახრწნილთა შეკრებებს გაურბიან და თავს მართალთა კრებულებს მიაბარებენ. ეს არის უსაფრთხო გზა. ამიტომ ვისაც სხვათა გამოსწორებაც ძალუძს, შეერიოს მათ, ვინც მკურნალობას მიიღებს, და ისინი უკეთესნი გახადოს; ხოლო ვინც უფრო უძლურია, გაექცეს ბოროტებს, რათა მათგან მომდინარე ზიანი არ მიიღოს. და ასე ახლანდელ ცხოვრებასაც უსაფრთხოდ გაატარებს და მომავალ სიკეთეებსაც მიაღწევს; რომელთა მიღწევაც ყველას გვეღირსოს.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- იგავ 27:6 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩