SASOEBA.GE

📋 სარჩევი

„უფალო, შეისმინე ლოცვისა ჩემისა“ ().

1. ვედრების გზა და ღმრთის კაცთმოყვარეობა

ლოცვა არის სიტყვებით აღვლენილი ვედრებაც და არის აღთქმაც. ამიტომაც ერთი ბრძენი გვარიგებს და ამბობს: „ნუ გაიმეორებ სიტყვას შენს ლოცვაში“ ()¹. ამ შეგონებასა და რჩევას ის იმიტომ კი არ გვაძლევს, რომ, როცა ღმერთს მივმართავთ და ვევედრებით, იგივე სიტყვები მეორედ აღარ ვთქვათ — შორს იყოს ასეთი აზრი! ჩვენ ხომ ნაბრძანები გვაქვს, ლოცვებში მოუკლებლად ვიდგეთ. არამედ გვასწავლის, რომ როცა ღმერთს რამეს აღვუთქვამთ, აღსრულება არ გადავდოთ, არამედ ვიჩქაროთ. ამიტომ სხვაგანაც ამბობს: „ნუ დააყოვნებ მის აღსრულებას“ ()². რადგან მომავალი უცნობია. ან სნეულება, ან მოულოდნელად თავს დამტყდარი საქმეები შეგვიშლის ხელს. თუ სიკვდილიც მოვა და აღთქმის აღსრულებას შეწყვეტს, საპატიო მიზეზი აღარ გექნება. აქ კი ფსალმუნმგალობელი „ლოცვას“ ვედრებასა და მავედრებელ თხოვნას უწოდებს. ამიტომაც, სწორედ ამის საჩვენებლად, დაამატა: „ყურად-იღე ვედრებაჲ ჩემი ჭეშმარიტებითა შენითა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „შენი ერთგულებით“. კიდევ სხვა ამბობს: „შენი სიმტკიცით“. ეს ნიშნავს: დაეთანხმე ჩემს თხოვნას და იგი საქმედ აქციე, შენი ჭეშმარიტებით განამტკიცე; გამოიყენე შენი ძალა იმის აღსასრულებლად, რასაც ვითხოვ. მაგრამ ვნახოთ, როგორია ეს ვედრება. ადამიანებთან, როცა ვინმე ვედრებას წარადგენს, მისი მიმღებნი იმას ამოწმებენ, აქვს თუ არა ამ ვედრებას სამართლიანი და კანონიერი საფუძველი; თუ აქვს, თხოვნაც ისმინება.

ადამიანებთან ვედრება თანამდებობებისა და ფულის გამო ხდება, ხშირად კი უსამართლობის აღსაკვეთადაც; ზოგიერთნი კი იმასაც ითხოვენ, რაც მსაჯულთა უფლებამოსილებას აღემატება. ჩვენ კი ცოდვათა შენდობას ვითხოვთ და ვედრებას მაშინ მივმართავთ, როცა შინაგანი მსაჯული — ვგულისხმობ ჩვენში დამკვიდრებულ სინდისს — არ გვათავისუფლებს. რადგან სინდისს შენდობის მიცემის ხელმწიფება არა აქვს. და როგორც მეფესთან არავინ ბედავს მისვლას დახეული სამოსის ან წართმეული ათი მონეტის გამო, ასევე შენც — უფრო სწორად, ბევრად მეტი მოკრძალებით — ღმერთთან ნუ მიხვალ წვრილმანი და არარაობრივი საქმეების გამო, მაგალითად, თუ ვინმემ ქონებრივად უსამართლობა მოგაყენა ან შეურაცხგყო. არამედ ღმერთს იმ საქმეებში მიმართე, რომლებშიც ეშმაკი გჩაგრავს, რადგან სწორედ იქ არის ყველაზე მეტად საჭირო ზეგარდმო შეწევნა. მაგრამ ნუთუ არ გყავს წინამდგომი, რომელიც შენს ვედრებას შეიტანს? როცა მეფე გამოვა, ხმა აღიმაღლე და შესაფერისი დრო ეძიე. მაშ, როდის გამოდის მეფე? ყოველთვის და მარადის. და როდის არის დრო შესაფერისი? როცა შენ მოისურვებ, როცა საკუთარ თავს ღირსად მოამზადებ.

იუდეველებს ნაბრძანები ჰქონდათ, მთის ძირას დამდგარიყვნენ, ღმერთის წინაშე წარმდგარიყვნენ, თეთრი სამოსი ჰქონოდათ და ქალს არ მიახლებოდნენ. შენ კი სამოსის ნაცვლად სული განიწმინდე, თავშეკავებითა და ლმობიერებით მიდი, დიდი აუჩქარებლობით გაემგზავრე მეფისკენ, თუ გსურს, სათანადოდ მიაღწიო მიზანს. ამ მოგზაურობას მრავალი ხარჯი არ სჭირდება; საგზლად სათნოება აიღე. და სად მკვიდრობს ეს მეფე? „მახლობელ არს უფალი შემუსრვილთა გულითა“ (). იმ გზით იარე. ნათქვამია: „ახს უფალი ყოველთა, რომელნი ხადიან მას, ყოველთა, რომელნი ხადიან მას ჭეშმარიტებით“ (). იქ იპოვი მას, იქ შეხვდები. იგი ახლოს არის მათთან, ვინც მშიერთათვის პურს ტეხს და მოწყალების საქმეს აკეთებს. თუ ამ გზით მიხვალ, იპოვი მას მზადმყოფს, შენს თხოვნაზე თანხმობის მისაცემად განწყობილს. რადგან ნათქვამია: „მერმე იტყოდიღა შენ, გრქუას: აჰა, აქა ვარ“ (); და არ დაგჭირდება შუამდგომელი, არამედ შენ თვითონ წარადგენ ვედრებას.

„შეისმინე ჩემი სიმართლითა შენითა“ (). რას აკეთებ, ადამიანო? ცოტა შემდეგ ხომ იტყვი: „და ნუ შეხუალ სასჯელსა მონისა შენისა თანა, რამეთუ არა განმართლდეს შენ წინაშე ყოველი ცხოველი“ (); აქ კი ითხოვ, რომ სამართლიანობის მიხედვით შეგისმინოს? მაშ, რას ნიშნავს ნათქვამი? აქ „სიმართლეს“ კაცთმოყვარეობას უწოდებს; წმინდა წერილის მრავალ ადგილას შეიძლება ნახო, რომ „სიმართლე“ ამ მნიშვნელობით არის მიღებული, და სრულიად სამართლიანადაც. ადამიანებთან სამართლიანობა წყალობას მოკლებულია, ხოლო ღმერთთან ასე არ არის: სამართლიანობას წყალობაც შეერთვის, თანაც იმდენად, რომ თვით სიმართლეც კაცთმოყვარეობად იწოდება.

შეხედე, მაგალითად, წარღვნას: რაოდენი იყო წყალობა და რაოდენი იყო სამართლიანობა. რადგან მაშინდელებმა, მართალია, ცოდვის გამო სასჯელი მიიღეს, მაგრამ დამსახურების შესაბამისი სასჯელი არ გადაიხადეს. ნუ უყურებ წყლების მასას, ნურც იმ დღეების რაოდენობას, რამდენ ხანსაც გრძელდებოდა ის წარღვნითი დაღუპვა, ნურც იმას, რომ მთელი ქვეყანა უფსკრულად იქცა. მართლაც, რა იყო ეს ყოველივე დაღუპულთათვის? ამ ყველაფერს, მართალია, მეტისმეტი შიშის გამოწვევა შეეძლო, მაგრამ გარდაცვლილთათვის არავითარი სასჯელი არ მოჰქონდა. რადგან ისინი, ვინც მომხდარს ვეღარ გრძნობდნენ, როგორ ისჯებოდნენ? მათი დაღუპვა ხომ დროის მოკლე წამში აღსრულდა და მათ უმოკლესი, უმსუბუქესი სიკვდილი გადაიტანეს — ცეცხლზე, მახვილზე, ჩამოხრჩობასა და წამებებზე უფრო ადვილიც და ნაკლებმტკივნეულიც? ამგვარად, მომხდარს მათთვის უფრო სასჯელის სახე ჰქონდა, ვიდრე სასჯელის განცდა. ამრიგად, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში, უკიდურეს სიბერემდე, ასეთი ურჯულოებებით მცხოვრებმა ადამიანებმა სასჯელი დროის მოკლე წამში გადაიხადეს, თუ საერთოდ სასჯელი უნდა ეწოდოს ბუნების ვალს.

2. სასჯელში გამოვლენილი ღმრთის კაცთმოყვარეობა

ხედავ, რაოდენ დიდია კაცთმოყვარეობა? გსურს, სხვა მხრიდანაც იხილო იგი? სასჯელი მაშინვე არ მოავლინა, არამედ წინასწარ თქვა ერთხელაც, ორჯერაც და მრავალგზისაც. რადგან კიდობნის მეშვეობითაც ელაპარაკებოდა მათ; ისინი კი არც ასე მოდრკნენ, თუმცა ამ ურჯულოებას გაფრთხილებაც არ სჭირდებოდა. მაგრამ მათ ბუნებამაც კი ვერაფერი ასწავლა. ისინი ღორებივით, უფრო კი ყველა ღორზე უარესად, ერთმანეთში იხრწნებოდნენ; ბუნების კანონებს თვით საძირკვლიდან თხრიდნენ; არავითარ შეგონებასა და რჩევას არ ემორჩილებოდნენ; არც მართალთან მეზობლობის სარგებელი მიუღიათ. მხოლოდ ხანმოკლე წამში მოიხადეს სასჯელი — უფრო სწორად, ხრწნილებისგან დაიხსნენ და სასჯელისგან გათავისუფლდნენ. რადგან ასეთი საქმეების კეთება ბევრად უფრო მძიმეა, ვიდრე წარღვნით დაფარვა. მაშ, მითხარი, ნუთუ სასჯელია ის, რომ ბოროტებით გახრწნილნი, ერთმანეთში უკანონოდ არეულნი, შემარცხვენელნი და შერცხვენილნი ამოდენა ხრწნილებისგან გაათავისუფლო? შემდეგ, ექიმზე, რომელიც დამპალ ნაწილებს ამოკვეთს, არ ვიტყვით, რომ სხეულს სჯის, არამედ კაცთმოყვარედ მივიღებთ; ღმერთზე კი, რომელიც თავისიანებს ასე სჯის, განა მით უმეტეს არ განვცვიფრდებით მისი სიბრძნითა და კაცთმოყვარეობით?

ამიტომ ყოველთვის გვმართებს მისით განცვიფრება და მისი დიდება; ამ შემთხვევის გამო კი ნურასოდეს განვეშორებით მას, არამედ მისი მზრუნველობით განვცვიფრდეთ, და ამის გამოც ნურც მის გალობას შევწყვეტთ: მან მოკლე კვეთა მოახდინა, გავრცელება მოჰკვეთა და უმტკივნეულო მკურნალობა დაადო. ამიტომ ნუ შეგაშფოთებს ის, რომ ერთბაშად ყველანი ჩაიძირნენ. რადგან რით განსხვავდება ეს ნელ-ნელა მომხდარისგან? გარდაცვლილს რას არგებს, რომ ცალკე წავიდა, ან რას ავნებს, რომ ყველასთან ერთად წავიდა? „შეისმინე ჩემი სიმართლითა შენითა“ (), ესე იგი, კაცთმოყვარეობით. ხოლო რომ ეს სწორედ ამას ნიშნავს, შემდეგი დამატება ცხადყოფს: „და ნუ შეხუალ სასჯელსა მონისა შენისა თანა“ (). ამასვე ითხოვს იობიც: თუმცა მასზე წერია „იყო კაცი იგი ჭეშმარიტ, უბიწო, მართალ, ღმრთისმსახურ, განყენებულ და განშორებულ ყოვლისაგან საქმისა ბოროტისა“ (), იგი ამბობს: „იყო ხოლო თუმცა ვინ შუამდგომელ და მამხილებელ და რომელმანცა ისმინა შორის ჩუენსა“ (); ხოლო როცა ღმერთი გამოეცხადა, იობმა თქვა: „ჴელი დავიდვა პირსა ჩემსა“ (), მიუხედავად იმისა, რომ ღმერთი პაექრობაში იწვევდა და ეუბნებოდა: „ნუ ეგრე, არამედ შეირტყენ, ვითარცა მამაკაცმან წელნი შენი“ (). იუდეველებსაც ამას საყვედურობს, როცა ამბობს: „რაჲ პოვეს მამათა თქუენთა ჩემ თანა შეცოდებაჲ?“ () და „მთავართა თქუენთა იუსჯულოეს ჩემდამო“ (). ამას კი იმიტომ აკეთებს, რომ უფრო მძიმე განაჩენი კი არ გამოიტანოს, არამედ საკუთარი ცოდვების გაცნობიერებამდე და აღიარებამდე მიიყვანოს ისინი და შემდეგ შენდობა მისცეს, რათა ასე დაინახონ მისი კეთილმოქმედების სიდიდე.

ამიტომაც ამბობს: „იტყოდვ შენ უსჯულოებათა შენთა პირველად“ (); არა იმისთვის, რომ მსჯავრი დაგედოს, არამედ: „რაჲთა განმართლდე“ (). სწორედ ამიტომ თვითონ არ ასახელებს იმ ცოდვებს, არამედ შემცოდეს ამზადებს, რომ თავად თქვას. რადგან მისი დასჯა რომ ნდომოდა, თვითონ დაადანაშაულებდა; ახლა კი, რადგან შეწყალება სურს, შემცოდეს უთმობს, რათა მან მადლიერების გვირგვინი მიიღოს და აღიარებით წყალობა მოიზიდოს. რა შეედრება ამ კაცთმოყვარეობას? არაფერი. თქვი, ამბობს, და მეტს არაფერს მოვითხოვ; აღიარე და საკმარისია ჩემთვის; თქვი და ყველაფერი სრულად მიღებული მაქვს. „ნუ შეხუალ სასჯელსა მონისა შენისა თანა“ (). ეს აზრი იმითაც მტკიცდება, რომ ღმერთი მრავალთან სამსჯავრო პაექრობაში შემსვლელად არის წარმოდგენილი.

რადგან მადლიერნი ამას მანამდეც იცნობენ; უმადურნი კი ამას იქიდან სწავლობენ, რომ წინასწარმეტყველნი განუწყვეტლივ ამბობენ: „საშჯელ არს უფლისაჲ ერისა მიმართ მისისა და ისრაჱლისა თანა პაექრობა ყოს“ (); და კვლავ: „ისმინეთ ბორცუთა მსჯავრი უფლისაჲ და ღელეთა საფუძველთა ქუეყანისათა“ (); და: „ისმინე, ცაო, და ყურად-იღე, ქვეყანაო“ (). ამიტომ, რადგან ღმერთზე განუწყვეტლივ ამბობდნენ, რომ სამსჯავრო პაექრობაში დგება, ეს აზრი უგრძნობელთა შორისაც მკვიდრდებოდა. რადგან ზოგიერთი იუდეველიც ამბობდა: „ვიმარხეთ და არა იხილე“ (); და: „ყოველი მოქმედი ბოროტთაჲ კეთილ წინაშე უფლისა“ (); და: „აღეშენებიან მოქმედნი უსჯულოთანი“ () და „ჩუენ ვჰნატრით უცხოთა“ (); და: „არა მართალ არს გზაჲ უფლისაჲ“ (). ნეტარი იობიც, როდესაც იმ განსაცდელში ჩავარდა, ამას იუდეველთა მსგავსი განწყობით არ ამბობდა და არც ამგვარს გულისხმობდა — ნუმც ყოფილა! თუმცა მაინც ამბობდა: „იყო ხოლო თუმცა ვინ შუამდგომელ და მამხილებელ და რომელმანცა ისმინა შორის ჩუენსა“ (). „განმაშორენ ჩემგან კუერთხი მისი და შიში მისი ნუ შემაძრწუნებნ მე“ (). სწორედ ამის გამო ღმერთი ეუბნება მას: „მე გკითხვიდე და შენ მომიგებდ მე“ (). შემდეგ, როდესაც შეძრწუნდა და ამბობდა: „კიდევ რატომ განვიკითხები შეგონებული და ვამხილებ უფალს?“ ()³, და კვლავ: „ჰამბავით ყურთა მესმინა შენთჳს პირველ და აწ თუალმან ჩემმან გიხილა შენ“ (); „ამისთჳს განვიქარვე თავი ჩემი და დავაგდე. შემირაცხიეს თავი ჩემი მიწად და ნაცრად“ (); „ჴელი დავიდვა პირსა ჩემსა“ (), ღმერთი ეუბნება მას: „ნუ ეგრე, არამედ შეირტყენ, ვითარცა მამაკაცმან წელნი შენი“ (), თითქოს იობისავე სიტყვებს ახსენებს და ამბობს: რადგან ჩემთან სამსჯავრო პაექრობა გსურდა, აჰა, მოვედი, რომ შენთან პაექრობა გავმართო. ხედავ ღვთის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობას, ხედავ უსაზღვრო სიკეთეს? სწორედ ამიტომ სამი ყრმაც ამასვე ამბობდა. „შევცოდეთ, ურჯულოებით მოვიქეცით, უსამართლობა ჩავიდინეთ“ ()⁴. რადგან უგრძნობელთაგან ბევრი საკუთარ ცოდვებს ღმერთს მიაწერს — ეს კი ეშმაკის მოწყობილია; ამიტომ ღმერთი, ამ ჩვეულების ძირიანად ამოსაძირკვად, გამუდმებით ამბობს, რომ მათთან სამსჯავრო პაექრობაში შედის.

3. დევნა დამდაბლება და ცოდვის სიბნელე

ამრიგად, ამგვარი რამით შესცოდა პირველქმნილმაც; ამიტომაც ამბობდა: „დედაკაცი, რომელი მომეც ჩემ თანა, მან მომცა მე ხისაგან და ვჭამე.“ () იუდეველებიც მრავალ ასეთ რამეში სცოდავდნენ. „რამეთუ არა განმართლდეს შენ წინაშე ყოველი ცხოველი.“ () „რა საჭიროა ჩემს თავზე, ან ამა და ამ ადამიანზე ვილაპარაკო?“ — ამბობს წინასწარმეტყველი. არ არსებობს დედამიწაზე ადამიანი, რომელიც, როცა შენგან აღთქმულ სიკეთეებთან შეპირისპირებით განიკითხება, გამართლებას შეძლებს; ამიტომ გამარჯვება სრულიად შენს მხარესაა. „რამეთუ დევნა მტერმამ სული ჩემი“ () ერთი მხრივ, შეიძლება ეს სიტყვა საულის გამოც ნათქვამად გავიგოთ, რადგან ის მტერი იყო და მაშინ დავითს დევნიდა; მეორე მხრივ კი, შეიძლება ამაღლებული მნიშვნელობით მტრად ეშმაკიც ვიგულისხმოთ, რადგან ის არ წყვეტს ღვთის კუთვნილთა დევნას.

მაშ, როგორ გავთავისუფლდეთ დევნისგან? თუ ვიპოვით ადგილს, სადაც მტერი შესვლას ვერ შეძლებს. „და რომელია ეს ადგილი?“ — იტყვის ვინმე. სხვა რომელი უნდა იყოს, თუ არა ცა? მაგრამ როგორ არის შესაძლებელი ცად ასვლა? მოუსმინე პავლეს, რომელიც ამბობს და გვიჩვენებს, რომ ხორცთან შეკრულნიც შეგვიძლია იქ ვიმყოფებოდეთ; რადგან ამბობს: „ზეცისასა ზრახევდით“ (), „სადაცა-იგი ქრისტე არს მარჯუენით ღმრთისა მჯდომარე.“ () და კვლავ: „ხოლო ჩუენი მოქალაქობაჲ ცათა შინა არს“ () „და დაამდაბლა ქუეყანად ცხორებაჲ ჩემი“ ()

სიტყვა „დამდაბლება“ მრავალ მნიშვნელობას მოიცავს. არსებობს სათნოებითი სიმდაბლეც, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს.“ () დამდაბლება უბედურებათაგანაც არსებობს და ცოდვებისგანაც. აქ კი უბედურებათაგან მომდინარე დამდაბლებაზე ამბობს. ამიტომაც ამის საჩვენებლად დაურთო: „და დაამდაბლა ქუეყანად ცხორებაჲ ჩემი“ () არის დამდაბლებაც უგუნური მედიდურობისგან, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ყოველმან რომელმან აღიმაღლოს თავი თჳსი, იგი დამდაბლდეს“ () არის სხვა დამდაბლებაც — გაუმაძღრობისგან მომდინარე. რადგან რა არის უფრო მდაბალი, ვიდრე ისინი, ვინც საკუთარ თავს სიმდიდრეში, ძალაუფლებასა და დიდებაში მარხავენ? ასეთები ორმაგად მდაბალნი არიან: ერთი მხრივ, მიწაზე ითრევიან, მეორე მხრივ კი, ამ ყველაფერს დიდ რამედ მიიჩნევენ, როგორც პატარა ბავშვები სათამაშო კოჭებს, ბურთებსა და მსგავს სათამაშოებს დიდად რაცხენ.

მაგრამ ეს იმის ნიშანი კი არ არის, რომ ეს საგნები დიდია, არამედ იმისა, რომ მათი დამფასებლების გონება უმწიფარი და მდაბალია. ბავშვების შემთხვევაში ეს ასაკისა და ბუნების ნაკლია, ზრდასრულებში კი — არჩევანის ბრალი. რადგან, როდესაც კაცი უკვე სრულ ასაკს მიღწეულია და სუფრებს, მეძავებსა და განცხრომას დიდ რამედ მიიჩნევს, ამაზე უფრო მდაბალი რა შეიძლება იყოს? თუმცა მრავალნი ასეთებს დიდსულოვნებს უწოდებენ; მაგრამ ასეთნი თვით იმ ბავშვებზე ბევრად უფრო მდაბალნი არიან. მაშ, ვისწავლოთ, რა არის ჭეშმარიტი სიმაღლე და რა იწვევს დაკნინებას. რადგან არაფერია, რაც ადამიანს ასე ამაღლებს, როგორც ამ ყოველივეს არად ჩაგდება. ახლა კი წინასწარმეტყველი უბედურებათაგან მომდინარე დამდაბლებაზე ამბობს: „დამსვა მე ბნელსა შინა, ვითარცა მკუდარი საუკუნოჲ.“ () ორმაგ უბედურებას ამბობს: იმასაც, რომ ბნელშია, და იმასაც, რომ საუკუნო მკვდართა მსგავსია; ორივე სიტყვით კი მაშინდელ ტყვეობას მიანიშნებს.

რადგან ბნელში მყოფსაც შეუძლია რამე გააკეთოს, თუ ლამპარს აანთებს; ამიტომ, უბედურებათა უკიდურესობა უფრო ძლიერად რომ ეჩვენებინა, წინასწარმეტყველმა მკვდრების სახელით გაამძაფრა ტრაგიკული სურათი. ასეთები არიან ისინიც, ვინც ცოდვებში ცხოვრობენ. რადგან ცოდვაში მცხოვრებნი იმ მკვდრებს ჰგვანან, რომლებიც ბნელში არიან. თუნდაც უამრავ ნათელს ატარებდნენ, თუნდაც მზეს უყურებდნენ, თუნდაც სამოსლითა და სხვა მორთულობით ბრწყინავდნენ, ერთხელ მკვდრად ქცეულ და ბნელში მყოფ ადამიანებზე უკეთეს მდგომარეობაში არაფრით არიან; პირიქით, ბევრად უარეს მდგომარეობაშიც არიან, რადგან ერთი ბუნების საქმეა, მეორე კი არჩევანის ბრალი. არის მომავალი სიბნელეც, რომლის შესახებაც ამბობს: „აიღეთ იგი და შთააგდეთ გარესკნელ სიბნელეში.“ ()⁵ არის ბოროტების სიბნელეც. ამბობს: „მსხდომარენი ბნელსა შინა და აჩრდილთა სიკუდილისათა“ () და პავლეც ამბობს: „არა ვართ სიბნელის შვილნი.“ ()⁶ და კვლავ: „ამაო იქმნეს გულის ზრახვითა მათითა, და დაუბნელდა უგულისხმოჲ იგი გული მათი.“ ()

სწორედ ამიტომ, როგორც ბნელში მყოფებმა არ იციან საგანთა ბუნება, ასევე ცოდვებში მცხოვრებნიც დაბრმავებულნი არიან: ხილულს ვერ არჩევენ, არამედ ჩრდილებისკენ გარბიან, თითქოს ჭეშმარიტებისკენ; სიმდიდრეს, განცხრომასა და ძალაუფლებებს მისდევენ. მტრებს ვერ ცნობენ და მეგობრებსაც ვერ ცნობენ — მტრებს, როგორც მეგობრებს, ენდობიან, მეგობრებს კი, როგორც მტრებს, ებრძვიან. ნუთუ ყოველდღე ვერ ხედავ გლახაკებს, როგორ ყვირიან და იტანჯებიან, და მაინც არავინ უსმენს? მაშ, რატომ არ უსმენენ? იმიტომ, რომ ეშმაკმა ისინი, ვინც გლახაკებს არ უსმენენ, ბნელში დასხა, როგორც საუკუნო მკვდრები. რადგან რაც სხვებისთვის სიბნელე და მკვდრობაა, იგივეა მათთვის, ვინც გლახაკებს არ უსმენს — საკუთარი არაადამიანურობა. ბნელში მსხდომარეთათვის დამახასიათებელია, რომ მოახლოებულ უბედურებებს ვერ ხედავენ. ამასვე განიცდიან ცოდვებში მცხოვრებნიც: თითქმის გვერდით მყოფ უბედურებებს ვერ ხედავენ და უფსკრულებისა და ხრამებისკენ მიექანებიან. ბნელში მსხდომარეთათვის დამახასიათებელია სამარცხვინო საქმეთა ყოველგვარი შიშის გარეშე გაბედვა. ამასვე აკეთებენ ბოროტებაში მცხოვრებნიც: თითქოს ბნელში სხედან და თითქოს ადამიანთაგან არავინ ხედავს მათ საქმეებს, ამიტომ ქალაქების შუაგულში ყველაფერს ისე უშიშრად ბედავენ, როგორც რჯულის დამრღვევნი უდაბნოში.

4. წარსულის ხსოვნა ჭირში ნუგეშად

სიბნელეში მსხდომნი განუწყვეტელ შიშში არიან; ასეთნი არიან ესენიც. რადგან არც ერთი მომხვეჭელი და მტაცებელი შიშის გარეშე არ არის, თუნდაც უთვალავ რამეს იკვეხნიდეს და გარეგნულად მხიარულად ჩანდეს. ასეთია სინდისის ბუნება. ამრიგად, წინათაც ეს ადამიანები ყოველგვარი გამართლების საბაბს მოკლებულნი იყვნენ, ახლა კი ბევრად უფრო მეტად, რადგან სიმართლის მზის ამობრწყინების შემდეგაც კვლავ სიბნელეში სხედან. და როგორ სხედან კვლავ სიბნელეში, როდესაც მზე უკვე ამობრწყინდა? თავიანთი თვალების უძლურების გამო. რადგან ბოროტების მიმალულ სიღრმეებში, ბუნაგებსა და ნაპრალებში თავს იფლობენ და თვალების უძლურების გამო სხივისკენ შეხედვა არ შეუძლიათ.

„და მოეწყინა ჩემ თანა სულსა ჩემსა, და ჩემ შორის შემიძრწუნდა გული ჩემი“ (). სხვა თარგმანი: „და შემოიკუმშა ჩემზე სული ჩემი“ (ფსალმ 142:4, თარგმანის ვარიანტი)⁷. გონების მღელვარებით იგი ჭირის დიდ სიჭარბეს აჩვენებს. რას ნიშნავს „ჩემ შორის“ ()? სხვებისთვისაც ვერ გამემჟღავნებინა ჩემი ჭირი, ამბობს იგი, და რაიმე ნუგეშსაც ვერ ვიღებდი. ასეთია ბოროტ ადამიანთა სულები: არ არის ჟამი, როცა არ შფოთავენ; არა მხოლოდ მაშინ, როცა საშინელებანი უკვე წინ უდგათ, არამედ მაშინაც, როცა ამ საშინელებებს ჯერ მხოლოდ მოელიან. მათთან არასოდეს არის სიმშვიდე, არასოდეს არის სულის უშიშრობა, არამედ ყოველ ზღვაზე მეტად ირყევიან. არც ღამე და არც დღე არ აძლევს მათ ქარიშხლის დასრულებას; ყოველი მხრიდან იდევნებიან, თუნდაც შემაწუხებელი არავინ ჰყავდეთ, რადგან ომი თანამოსახლედ ჰყავთ. უკვე მოპოვებულითაც ვერ ტკბებიან: ჯერ არშეძენილის საზრუნავით იფიტებიან და იტანჯებიან; ყველას საქმეზე შფოთავენ, ყველას ქონებას ეძიებიან და მსჯელობენ, როგორ დაიყოლიონ ერთი, როგორ შეაშინონ მეორე, როგორ ელიქნონ მესამეს, როგორ აიძულონ მეოთხე, როგორ მოემსახურონ მეხუთეს. ცილისწამებებს, ყიდვებს, გაყიდვებს, ანდერძებს, თავდებებს, სარგებელსა და ძირითად თანხებს — ამ ბოროტებათა ნაგავს — თავიანთ თავში ატრიალებენ. და როცა საქმეები მათთვის დინებისამებრ მიდის, მაშინ ყველაზე მეტად შფოთავენ. იხილე, მაშ, ის მდიდარი, როგორ შფოთავდა, როცა მისმა მიწამ უხვად გამოიღო, როგორ იბნეოდა, როგორ აღმოჩნდა გამოუვალ მდგომარეობაში და ამბობდა: „რაჲ-მე ვყო“ ()? „დავარღჳნე საუნჯენი ჩემნი და უფროჲსნი აღვაშენნე“ (). ღარიბი კი ასეთ რამეს არაფერს განიცდის.

„მოვიჴსენე დღეთა პირველთა და ვიწურთიდ ყოველთა მიმართ საქმეთა შენთა“ (). მცირე ნუგეში როდია ეს: იცოდე წინანდელიც და აწმყოც. რადგან, ასე ვთქვათ, ღმერთი იმავე კანონებით განაგებს როგორც ახლანდელს, ისე წინანდელსაც; ამიტომ წარსულის ხსოვნა უდიდესი ნუგეშია აწმყო საქმეებისთვის. ამიტომ სხვა ფსალმუნშიც ფსალმუნის მთქმელი ამბობს: „ნუ უკუნისამდე განმაგდოს მე უფალმან“ (), ან „სრულიად ნუ დააყენოსა წყალობაჲ მისი“ ()? და სხვა ამბობს: „მიხედეთ ძველ თაობებს და იხილეთ: ვინ სასოებდა უფალს და მიტოვებულ იქნა?“ ()⁸. და პავლეც ამბობს: „ესე ყოველნი სახენი შეემთხუეოდეს მათ; ხოლო დაიწერა სამოძღურებელად ჩუენდა, რომელთა ზედა აღსასრული ჟამთაჲ მოიწია“ ().

სარგებელს ვიღებთ არა მხოლოდ სხვათა ამბების, არამედ ხშირად საკუთარი ამბების გახსენებითაც. ამას მოციქულიც აჩვენებს, როდესაც ამბობს: „მოიჴსენებდით პირველთა მათ დღეთა, რომელთა-იგი შინა ნათელ-იღეთ და მრავალი ღუაწლი დაითმინეთ ვნებათაჲ“ (). და საპირისპირო მხრიდანაც: „რაჲ უკუე ნაყოფი გაქუნდა მაშინ, რომლისათჳს აწ ეგერა გრცხუენის?“ (). და სხვა ბრძენი ამბობს: „მოიხსენე შენი უკანასკნელი და უკუნისამდე აღარ შესცოდავ“ ()⁹. რადგან, თუმცაღა ეს მომავალს ეხება, საერთო სიკვდილი მაინც წარსულიდან იღებს დასაბამს. ამასვე აკეთებს პავლეც მომავლისა და წარსულის მაგალითებით, როგორც მაშინ, როცა ნუგეშისცემაა საჭირო, ისე მაშინაც, როცა სიფხიზლისკენ მიყვანაა საჭირო. იგი ამბობს: „არა მნებავს უმეცრებაჲ თქუენი, ძმანო, რამეთუ მამანი ჩუენნი ყოველნი ღრუბელსა ქუეშე იყვნეს და ყოველნი ზღუასა განჴდეს“ (), და: „და ყოველთა იგივე საზრდელი სულიერი ჭამეს“ (); მაგრამ „არამედ არა მრავალნი მათგანნი სათნო-იყვნა ღმერთმან“ (). ზოგჯერ კი მომავალს მოიხმობს: „რომელთა-იგი საშჯელი მიეჴადოს, მომსრველი საუკუნოჲ, პირისაგან უფლისა და დიდებისაგან ძლიერებისა მისისა“ (). და კვლავ: „რამეთუ მოიწია მათ ზედა რისხვაჲ სრულიად“ (). „რამეთუ დღემან მან გამოაცხადოს, რამეთუ ცეცხლითა გამოჩინებად არს“ (). და კვლავ: „რამეთუ ამისთვის მიიწევის რისხვაჲ ღმრთისაჲ ნაშობთა მას ზედა ურჩებისათა“ (). მაგრამ ეს სიტყვები მაშინ არის, როცა სიფხიზლისკენ მიყვანაა საჭირო; ხოლო როცა ნუგეშისცემაა საჭირო, წარსულითაც და მომავლითაც ანუგეშებს: წარსულიდან, როცა ასე ამბობს: „კურთხეულ არს ღმერთი და მამაჲ უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესი, მამაჲ მოწყალებათაჲ და ღმერთი ყოვლისა ნუგეშინის-ცემისაჲ“ (), რომელიც „ნუგეშინის-მცემს ჩუენ ყოველთა შინა ჭირთა ჩუენთა“ (), „რომლითა ნუგეშინის-ცემულ ვართ ჩუენ ღმრთისა მიერ“ (); მომავლით კი ამბობს: „ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ“ ().

ამიტომ ფსალმუნის მთქმელიც ამბობს: „მოვიჴსენე დღეთა პირველთა და ვიწურთიდ ყოველთა მიმართ საქმეთა შენთა“ (). უბრალოდ არ უთქვამს: „მოვიჴსენე“ (), არამედ: „ვიწურთიდ“ (); ესე იგი, საქმედ გავიხადე და დიდი გულმოდგინებით საკუთარ თავში ვშლიდი და განვიხილავდი იმას, რაც ძველებს შეემთხვათ. რადგან წერილთა ისტორიიდან ჩვენში დიდი ნუგეშიც იბადება და სიბრძნისმოყვარეობაც. ამიტომ პავლეც ამბობდა: „რაჲთა მოთმინებითა მით და ნუგეშინის-ცემითა წიგნთაჲთა სასოებაჲ გუაქუნდეს“ (). და კვლავ: „ყოველი წიგნი ღმრთივ სულიერი და სარგებელი სამოძღურებელად არს და სამხილებელად და განსამართლებელად“ ().

5. ღმრთის საქმეთა ხსოვნა და დაცემულთა აღდგომა

ამიტომ ფსალმუნმგალობელსაც სწორედ აქედან უკვე ნუგეში მიეცა: ასეთ დიდ ჭირსა და შფოთში მყოფმა საკუთარ თავში ძველი ამბები განიხილა და ღვთის განგებულებანი გაიხსენა, რომლებიც მრავალგვარად აღსრულებულიყო. სხვა თარგმანი კი ამბობს: „ვიწურთიდ ყოველთა მიმართ საქმეთა შენთა“ (). „და ქმნულსა ჴელთა შენთასა ვზრახევდ“ (). სხვა კი ასე ამბობს: „საქმეთა ჴელთა შენთასა ვზრახევდ“ ()¹⁰. ამით აჩვენებს, რომ როცა ამას აკეთებდა, დიდ ნუგეშს იღებდა და ღმერთთან უფრო ახლობელი ხდებოდა. ამიტომაც დაურთო და ამით აჩვენა: „განვიპყრენ შენდამი ჴელნი ჩემნი“ (). არ უთქვამს: „გავშალე“, არამედ თქვა: „განვიპყრენ“ (), რითაც გულის დიდ განწყობას აჩვენებს, თითქოს გული სხეულიდან ამოხტომას ესწრაფვის და ღმერთისკენ მიილტვის. ამრიგად, როცა აღსრულებულ კეთილ საქმეთა ხსოვნამ ღვთივაღტაცებულად მაქცია და როცა მთელი კაცთმოყვარეობა, ჭირთაგან მომდინარე წვრთნა და დახსნისგან მომდინარე თავისუფლება განვიხილე, კვლავ შენთან შევეფარე. „და სული ჩემი ვითარცა ქუეყანა ურწყული შენდამი“ (). სხვა ამბობს: „როგორც მწყურვალი მიწა, მარადის შენდამი“ ()¹¹; სწორედ ამას აღნიშნავს „სელა“. „ჭირებშიც, კეთილდღეობაშიც და ჟამთა ყოველგვარ ცვალებადობაშიც ერთსა და იმავე გულმოდგინებას ვიჩენდი“, ამბობს იგი. რას ნიშნავს: „ვითარცა ქუეყანა ურწყული შენდამი“ ()? როგორც მწყურვალ მიწას წვიმა სწყურია, ასევე მეც მარადის შენთან ყოფნა მწადია.

ეს სურვილი განსაკუთრებით ჭირთა სიმძიმემ გააძლიერა; ამიტომ ღმერთმაც დაუშვა, რომ ჭირები გამრავლებულიყო, რითაც თავის დიდ განგებას აჩვენებდა. რადგან ღმერთმა ქმნილებანი მხოლოდ კი არ შექმნა, არამედ შექმნილებზეც ზრუნავს — ადამიანებზეც და ყოველ სხვა ქმნილებაზეც. რადგან პავლემაც ეს იცოდა და ამბობდა: „რამეთუ მის მიერ ცხოველ ვართ და ვიქცევით და ვართ“ (). და კვლავ: „და ყოველივე მის მიერ დამტკიცნა“ (). და დავითიც ამბობს: „ყოველნივე შენგან ელიან მოცემად საზრდელი მათი ჟამსა“ (). „მოსცი მათ, და აღიზარდნიან იგინი, ხოლო აღაღი რაჲ ჴელი შენი, ყოველნივე განაძღნი სიტკბოებითა“ (); „ხოლო გარე-თუ-მიიქციი პირი შენი, შეძრწუნდიან“ (). და კვლავ: „რომელი მოხედავს ქუეყანასა ზედა და ჰყოფს მას შეძრწუნებულ“ (). და ესაიაც: „რომელსა უპყრიეს სიმრგულე ქუეყანისანი“ (). და სათნოების შესახებაც ამბობს: „არა თუმცა უფალმან აღაშენა სახლი, ცუდად შურებიან მაშენებელნი მისნი“ (). და კვლავ: „რომელმან დააშენის ბერწი სახლსა შინა, დედად შვილთა ზედა სახარულევანად“ (). ამიტომაც არყევს მიწას და, როცა მთებს ეხება, მათ კვამლს ადენს, რითაც თავის მეუფებას აცხადებს.

მზესაც აბნელებს და დაბნელებას ახდენს, ამით კი კვლავ თავის შემოქმედებას აცხადებს. წერილებშიც ხედავ მზეს, რომელიც უკან ბრუნდება, და მთვარეს, რომელიც მზესთან ერთად კვლავ ჩერდება, და მრავალ სხვა სასწაულს. რადგან მაშინ, როცა ღმერთის შესახებ ცოდნა ჯერ კიდევ არ იყო გავრცელებული, ეს ნიშნები ხდებოდა; ახლა კი ასეთი სწავლების საჭიროება აღარ არის, რადგან თვით მოვლენები ღაღადებენ და მეუფეს წარმოაჩენენ. ხედავ ეგვიპტეში სიბნელესა და სტიქიათა შეცვლას? თუ ვინმე იტყვის, რომ დაბნელება ბუნებრივად მოხდა და არა ღვთის ბრძანებით, თქვან, როგორ მოხდა იგი ჯვრის დროს. რადგან მაშინ ეს განსაზღვრულ დროს კი არ მოხდა, არამედ სწორედ მაშინ, როცა ყველაზე ნაკლებად იყო მოსალოდნელი და ბუნების სვლას არ შეეფერებოდა: მთვარე მეთოთხმეტე დღისა და სავსე იყო; დაბნელებანი კი ასე არ ხდება. მაგრამ პასუხი არ ექნებათ. მაშასადამე, ცხადია, რომ როგორც სხვა ყველაფერი ხდება შემოქმედის ბრძანებით, ასევე ხდება ყველა დაბნელებაც. „მსთუად შეისმინე ჩემი, უფალო, რამეთუ მოაკლდა სულსა ჩემსა“ (). რას ამბობ? მკურნალს აჩქარებ, რომ განკურნოს?

სრულიად არა; მაგრამ ესეც ჭირში მყოფ სულთა ჩვეულებაა, როგორც სნეულ ადამიანთა ჩვეულებაც არის: მკურნალებს ევედრონ, თუნდაც ჟამი ამას არ ითხოვდეს, და შვების სწრაფად მოტანა სთხოვონ. ამიტომაც იმავე კაცმა მიზეზიც დაურთო და თქვა: „მოაკლდა სულსა ჩემსა“ (). თუმცა ღმერთს მკვდრეთით აღდგინებაც ძალუძს და მით უმეტეს, სიკვდილამდე შეუძლია შეწევნა. მაგრამ, როგორც უკვე ვთქვი, აქედან ბუნების უძლურება მხილდება. მან იცოდა, რომ ღმერთისთვის ყველაფერი ადვილია, მაგრამ საშინელებათა შემოტევას ვერ იტანს. „ნუ გარემიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან, და ვემსგავსო მათ, რომელნი შთავლენან მღჳმესა“ (). სხვა თარგმანშია: „ნუ დაფარავ პირსა შენსა ჩემგან“ ()¹². და საიდან ხდება ეს პირის მიქცევა? თვით ღმერთი ესაიას მიერ ამბობს: „ნუთუ ჩემი ჴელი უძლურია?“ ()¹³. „არამედ თქვენი ცოდვები განყოფს ჩემსა და თქვენს შორის“ ()¹³. ამიტომ, როცა რაიმე ბოროტს ჩავიდენთ, ღმერთი პირს იბრუნებს. რადგან ამბობს: „წმიდა არს თუალი არა ხედვად ბოროტისა, და ზედ დახედვად ტკივილთა ზედა შეუძლოს არსადა“ ().

ამიტომ პირს იბრუნებს მათგანაც, ვინც სასოწარკვეთას მისცემია. ამიტომ ამბობს: „და ვის ზედა მივიხილო, არამედ ანუ მდაბალსა ზედა და მყუდროსა და მძრწოლარესა სიტყუათაგან ჩემთა?“ (). მაშ, ამ სათნოებას ვესწრაფოთ, რათა მისი პირი ჩვენკენ მოვაქციოთ და ბოროტების უფსკრულებში არ ჩავცვივდეთ, სადაც დიდი სიბნელეა გამეფებული. დაცემულებსაც შეუძლიათ კვლავ აღდგნენ. ამიტომ დაცემულები ქვემოთ დაგდებულნი არ უნდა დარჩნენ. ხოლო ცოდვის ბუნება ისეთი ორმოა, რომელსაც მძვინვარე მხეცები ჰყავს და სიბნელით არის სავსე. ამიტომ ორმოში ჩავუშვათ წერილთა თოკები და მათ ჩვენი ნებაც დავურთოთ; მაშინ სწრაფად აღვდგებით, თუნდაც დავეცეთ. მაგრამ როგორ უნდა დაიწყოს ეს გზა? თუ დაცემის შემდეგ უგულისყურონი არ გავხდებით და არც სასოწარკვეთილებას მივეცემით, არამედ საკუთარ თავს ამ წინასწარმეტყველურ სიტყვებს ვუგალობებთ: „ნუ დაცემული არ აღდგების?“ (). და კვლავ: „დღეს თუ ჴმისა მისისა ისმინოთ, ნუ განიფიცხებთ გულთა თქუენთა, ვითარცა-იგი განმწარებასა მას“ (); და ამ აზრებით საკუთარი თავი შევკრათ და ზემოთ ამოვიზიდოთ. „მასმინე მე განთიად წყალობაჲ შენი, რამეთუ მე შენ გესავ“ (). სხვა თარგმანშია: „მასმინე მე განთიად წყალობაჲ შენი“ (), ესე იგი, სწრაფად.

6. ღმრთის ნების სწავლა და ღირსი ვედრება

ხედავ სულს, რომელიც ჭირსა და შფოთშია? რადგან გამოცდის დადგომამდე ამ სულს სურს მოისმინოს, რათა სასოებითა და მოლოდინით გაიმართოს. რასაც ამბობს, ეს არის: აღმადგინე დაპირების საფუძველზე. შემდეგ სათხოვრის მიღების გასამართლებელ საფუძველსაც უმატებს და ამბობს: „რამეთუ მე შენ გესავ“ (). რადგან ღმერთი არაფერს ისე არ ეძიებს, როგორც იმას, რომ ადამიანი უწყვეტად მისკენ იყოს მიპყრობილი. „მაუწყე მე, უფალო, გზაჲ, რომელსაცა ვიდოდი, რამეთუ შენდამი აღვიღე სული ჩემი“ (). რას ამბობ? როცა ბუნებას დასაბამიდან ღმერთის მიერ ჩადებული კანონი აქვს და მოსეს წერილებიც ამ კანონს განაახლებენ, როგორ ითხოვ და კვლავ ამბობ: „მაუწყე მე, უფალო, გზაჲ, რომელსაცა ვიდოდი“ ()? ან ეს ნიშნავს: რადგან ჩემი სინდისი ბოროტებამ ჩაფლა, ვითხოვ, რომ იგი განახლდეს. ან აქ ადამიანთათვის უცნობ მრავალ რამეს „გზას“ უწოდებს, როგორც პავლეც აჩვენებს, როცა ამბობს: „რამეთუ რაჲმცა იგი ვილოცეთ, ვითარ-იგი ჯერ-არს, არა ვიცით“ (). და თუ პავლემ, ამდენი ცოდნის შემდეგაც, არ იცის, რა გიკვირს, როცა ფსალმუნის მთქმელი ამას ამბობს? ხედავ, რომ აქ გრძნობით აღსაქმელ არაფერს ითხოვს, არამედ ღმერთისკენ მიმავალ გზას ეძიებს და საფუძვლებსაც თვითონვე წარადგენს.

რადგან უბრალოდ კი არ უთქვამს: მაუწყე მე, უფალო, შენკენ მიმავალი გზა, არამედ რა თქვა? რადგან შენდამი აღვიღე სული ჩემი; ესე იგი, მთელი გულისყური შენკენ მაქვს, შენ გიმზერ. რადგან ღმერთი განსაკუთრებით ასეთებს გზას აუწყებს. ამიტომ ქრისტე იუდეველთა შესახებაც ამბობდა, როცა ჰკითხეს, რატომ ელაპარაკებოდა იუდეველებს იგავებით: „რამეთუ ხედვენ და არა ხედვენ, ესმის და არა ესმის“ (). ხოლო „აღვიღე“ ნიშნავს: ჩემი სული შენკენ მივმართე, ანუ შენკენ გადავიტანე. „გადამარჩინე მტერთა ჩემთაგან, უფალო. შენთან ვაფარებ თავს“ ()¹⁴. ხედავ, ყველგან როგორ წარადგენს თვით მთხოვნელიც სათხოვრის საფუძვლებს? ამბობს: „ნუ გარემიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან“ (), რადგან: „რამეთუ მე შენ გესავ“ (). „მაუწყე მე გზაჲ, რამეთუ შენდამი აღვიღე სული ჩემი“ ()¹⁵. „მიჴსენ მე მტერთა ჩემთაგან, რამეთუ შენ შეგევედრე“ (). „მასწავე მე, რათა ვყო ნებაჲ შენი, რამეთუ შენ ხარ ღმერთი ჩემი“ (). უბრალოდ კი არ უთქვამს: მასწავლე შენი ნება, არამედ: შენი ნების აღსრულება მასწავლე; ესე იგი, თვით საქმეებში შემიყვანე.

რადგან ზეგარდამო შეწევნა და ზემოდანვე სწავლებაა საჭირო, რათა სათნოებისკენ მიმავალ გზაზე ვიაროთ; მაგრამ ისე კი არა, თითქოს ჩვენ უსაქმოდ ვიყოთ, არამედ ჩვენც უნდა შევიტანოთ ჩვენი წილი. „რამეთუ შენ ხარ ღმერთი ჩემი“ (). ხედავ, როგორი სულიერია მვედრებლის თხოვნები? რადგან თხოვნას ფულის, ძალაუფლებისა და დიდებისათვის კი არ აღავლენს, არამედ იმისათვის, რომ ღვთის ნება აღასრულოს; ეს კი ყოველგვარი სიკეთის საუნჯეა, დაუკლებელი სიმდიდრეა, კეთილდღეობის დასაწყისია, ფესვია, შუაგულია და დასასრული. „სული შენი სახიერი მიძღოდენ მე ქუეყანასა წრფელსა“ (). ხედავ, როგორ ვსწავლობთ და როგორ ვიმოძღვრებით, რომ გზა სულიწმინდის მიერ გავიაროთ? ამიტომ პავლეც ამბობდა: „ხოლო ჩუენ ღმერთმან გამოგჳცხადა სულისა მიერ თჳსისა“ (). „ქუეყანასა წრფელსა“ (). სიტყვასიტყვითი აზრით, ფსალმუნის მთქმელის სამშობლოს გულისხმობს, ხოლო ამაღლებული განმარტებით — სათნოებისკენ მიმავალ გზას. სხვა კი ამბობს: „გლუვი მიწის გავლით“ ()¹⁶. რადგან არაფერია სათნოებაზე უფრო გლუვი, რომელიც მღელვარებასა და შფოთს განშორებულია.

„სახელისა შენისათჳს, უფალო, მაცხოვნე მე“ (). ხედავ, კვლავ როგორ აფარებს თავს ღმერთს და საკუთარი ცხოვრებით მოპოვებულ კადნიერებას არ ეყრდნობა? „სიმართლითა შენითა გამოიყვანო ჭირისაგან სული ჩემი“ (). სხვა ამბობს: „წყალობითა შენითა“ ()¹⁷. ხედავ, რამდენად ჭეშმარიტია ის, რასაც ზემოთ ვამბობდი, რომ მრავალ ადგილას ღვთის სიმართლეს კაცთმოყვარეობა ეწოდება? „გამოიყვანო ჭირისაგან სული ჩემი“ (). რადგან ამბობს: „ილოცევდით, რაჲთა არა შეხჳდეთ განსაცდელსა“ (). „და წყალობითა შენითა მოსრნე მტერნი ჩემნი“ (). ამბობს: იმიტომ კი არა, რომ მე ღირსი ვარ, არამედ შენი კაცთმოყვარეობის გამო დამიხსენი მათგან, ვინც მებრძვის, განმათავისუფლე მათგან, ვინც მახეს მიგებს, და მომეცი, რომ ცოტათი ამოვისუნთქო ჭირისაგან. „და წარსწყმიდნე ყოველნი მაჭირვებელნი სულისა ჩემისანი, რამეთუ მე მონა შენი ვარ“ ().

ხედავ, კვლავ როგორ არის დასახელებული მიზეზი? რადგან რასაც ვითხოვთ, იმას თავისთავად ვერ მივაღწევთ; ყველგან საჭიროა, თავი მის მისაღებად ღირსად მოვამზადოთ, ჩვენი მხრიდანაც შევიტანოთ წილი და ასე მივეახლოთ. რადგან მხოლოდ ლოცვა თავისთავად საკმარისი არ არის; იუდეველებიც ლოცულობდნენ და მაინც ესმოდათ: „უკეთუ განამრავლოთ ვედრებაჲ, არ შევისმინო თქვენი“ (). და რა გიკვირს, თუ იუდეველთა ლოცვა არ შეისმინებოდა, როცა თვით იერემიაც კი, მათთვის მვედრებელი, საყვედურს იღებდა და ერთხელაც და ორჯერაც ესმოდა: „და შენ ნუ ილოცავ მწედ ერისა ამის“ — „რამეთუ არა ვისმინო“ ()? და რა გიკვირს, თუ იერემიაც არ იქნებოდა შესმენილი? ამბობს: „თუნდაც ნოე, თუნდაც იობი, თუნდაც დანიელი იდგნენ, თავიანთ ძეებსა და ასულებს ვერ იხსნიან“ ()¹⁸. ამიტომ, ეს რომ ვიცით, მხოლოდ კი ნუ ვილოცებთ, არამედ ლოცვებთან ერთად მიღების ღირსად მოვამზადოთ თავი, რათა ახლანდელ და მომავალ სიკეთეებს მივაღწიოთ; და დაე, ყველა ჩვენგანს ეღირსოს მათი მიღება ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით; მას ეკუთვნის დიდება და ძალა უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

სათარგმნო შენიშვნები

ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ეკლ 5:4 — ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ვარიანტული ციტატის ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; იგი ბერძნული ფორმიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ბოლო ვარიანტის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ შემოკლებული ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩

ფსალმუნი 142-ის განმარტება