📋 სარჩევი
„კურთხეულ არს უფალი ღმერთი ჩემი, რომელმან ასწავა ჴელთა ჩემთა ღუაწლი და თითთა ჩემთა - ბრძოლა.“ ().
1. ღმრთის შეწევნა ბრძოლასა და მმართველობაში
რას ამბობ? ნუთუ ღმერთია ბრძოლების, შერკინებისა და საბრძოლო წყობის მოძღვარი? დიახ, სწორედ ასეა; და არც შეცდება ის, ვინც ამ საქმეებში გამარჯვებასაც ღმერთს მიაწერს. რადგან ეს არის: „რომელმან ასწავა ჴელთა ჩემთა“ (). ესე იგი, ის, ვინც გვაძლევს მტრებზე გამარჯვებას, მათ ძლევას და ძლევის ნიშნის აღმართვას. რადგან მაშინაც, როცა დავითმა გოლიათი დასცა, გამარჯვების მიზეზი ღმერთი იყო; და მაშინაც, როცა დავითმა მრავალი ბრძოლა წარმატებით აღასრულა, ძლევის ნიშნები აღმართა და ზოგი მტრული ქალაქი მთელი მოსახლეობით აიღო, სწორედ ღმერთმა მისცა მას ძლევა. ამიტომაც გალობით ამბობდა: „უფალი ძლიერი ღა მტკიცე, უფალი, ძლიერი ბრძოლასა შინა“ (). მოსეს დროსაც ღმერთმა მრავალი ასეთი რამ აღასრულა.
მაგრამ არის სხვა ბრძოლაც, ამაზე უფრო მძიმე, სადაც განსაკუთრებით გვჭირდება ზეგარდამო შეწევნა, როცა მოწინააღმდეგე ძალების წინააღმდეგ საბრძოლო წყობაში ვდგებით. ხოლო რომ სწორედ მათ წინააღმდეგ გვაქვს ბრძოლა, მოისმინე, რას ამბობს პავლე. „რამეთუ არა არს ბრძოლაჲ ჩუენი სისხლითა მიმართ და ჴორცითა, არამედ მთავრობათა მიმართ და ჴელმწიფებათა, სოფლის მპყრობელთა მიმართ ბნელისა ამის საწუთროჲსათა“ (); ამიტომაც ეს ბრძოლა უფრო მძიმეა, რადგან რაზმები სხვა ბუნებისანი არიან, თანაც უხილავნი, და ბრძოლა მცირე რამის გამო კი არ მიმდინარეობს, არამედ ცხონებისა და წარწყმედის გამო. აქ შეუძლებელია დახოცილთა დანახვა, დროის წინასწარ ცოდნა, სიძნელის, ადგილის ან სხვა მსგავსი რამის გარჩევა. რადგან ეს რაზმები მოედანზეც, სახლშიც, თამაშისა და უზრუნველობის დროსაც გვესხმიან თავს; ამიტომ მუდამ გამაგრებულნი და დაცულნი უნდა ვიყოთ. რადგან ამ ომმა ზავი არ იცის; არც მაცნეები ჰყავს, არც ელჩები და არც სხვა რამ ამგვარი. ეს ბრძოლა გამოუცხადებელია, ამიტომ განსაკუთრებით საჭიროა, ყოველი მხრიდან დავიცვათ თავი და გულმოდგინედ ვსაზრდოობდეთ. ამ ბრძოლის საზრდო და ასეთი მეომრების იარაღი კი საღვთო წერილთა მოსმენაა. ვინც ამით არ ტკბება, შიმშილით ილევა. რადგან ამბობს: მივცემ მათ „არა სიყმილი პურისაჲ, არცა წყურილი წყლისაჲ, არამედ ანუ სიყმილი სმენად სიტყუა უფლისაჲ“ ().
ამრიგად, აქაც, როგორც ხილულ ბრძოლებში, ზეგარდამო შეწევნა გვჭირდება. რადგან ამბობს: „არა ცხონდების მეფე მრავლითა ძალითა თჳსითა და გმირი არა განერეს სიმრავლითა ძალისა მისისაჲთა. ტყუინ ცხენი განრინებად და დიდითა ძალითა თჳსითა არა განერეს“ (). ასე მართლაც მრავალნი მტრებს უკუაქცევდნენ, რადგან წინ მიუძღოდათ ლოცვები, რომლებიც მტრულ რაზმებს ამხობდნენ. „წყალობაო ჩემო და შემწეო ჩემო, და მჴსნელო ჩემო“ (). ხედავ, კვლავ როგორ ითხოვს, ღვთის კაცთმოყვარეობით ცხონდეს? უფრო მეტიც, აქ სხვა რამესაც მიანიშნებს. ამით აჩვენებს და ამბობს, რომ თვით ამ წყალობის ღირსიც არ ვიქნებოდი, ღმერთს თავად რომ არ მოეხედა. ამიტომ ამბობს: თვითონ არის „წყალობაო ჩემო“ (); მე კი ეს წყალობა ჩემი საქმეებით არ მომიპოვებია. რადგან, თუმცაღა წყალობაა, იგი განურჩევლად ყველას როდი მოეფინება; რადგან ამბობს: „შევიწყალო, რომელი-იგი შევიწყალო, და შევიწყნარო, რომელი-იგი შევიწყნარო“ ().
ამიტომ, თუ შეწყალებულნი უნდა გავხდეთ, ჩვენივე მხრიდან უნდა მივცეთ საფუძველი ასეთ კაცთმოყვარეობას. დავითი კი ამბობს, რომ თვით შეწყალებაც ღმერთისგან აქვს. ხედავ შემუსვრილ სულს? ხედავ მადლიერ განწყობას და იმას, როგორ მიაკუთვნებს ყოველივეს კაცთმოყვარე ღმერთს? „შემწეო ჩემო და მჴსნელო ჩემო; შესავედრებელი ჩემი, და მე ვესავ მას“ (). იგი განუწყვეტლივ სასოებას კვლავ ღმერთისკენ მიმართავს და ყველას ასწავლის, რომ განსაცდელებში არ ჩაიძირონ, არამედ თვით უბედურებათა შუაგულშიც ღმერთისკენ ჰქონდეთ მზერა მიპყრობილი, სასო არ წარიკვეთონ და არ დაეცნენ. რადგან თვითონ არის ჩემი შემწე და მხსნელი. ამიტომ, თუნდაც განსაცდელთა დასაწყისშივე არ შეგვეწიოს და არ გვიხსნას, მაინც მხნედ უნდა ვიყოთ. მაშ, თუ თვითონ არის შემწე, ყველას გაათავისუფლებს განსაცდელებისგან.
რადგან სასოება განსაკუთრებით მაშინ არის სასოება, როცა ხილული გარემოებები სასოწარკვეთილებაში გვაგდებენ, სასოება კი გვამზადებს, რომ მომავლისთვის მხნედ ვიყოთ. „რომელმან დაამორჩილა ერი მისი ჩემ ქუეშე“ (). კარგად თქვა ასე. რადგან აქაც ზეგარდამო შეწევნაა საჭირო, რათა ქვეშევრდომები დაემორჩილონ, არ აჯანყდნენ და წინააღმდეგ არ აღდგნენ. მაშ, არა მხოლოდ მტერთა და მოწინააღმდეგეთა დამორჩილებაში, არამედ თავისიანთა დამორჩილებაშიც გვჭირდება დიდი ზეგარდამო შეწევნა. რადგან თავისიანთა კეთილად განწყობაც დიდი საქმეა და მტრებზე გამარჯვებაზე ნაკლები არაა. ბევრმა ხომ არაერთხელ ბრძოლებში ძლევის ნიშნები აღმართა, მშვიდობაში კი დაეცა, რადგან ქვეშევრდომთა მართვის სადავეების დაჭერა არ იცოდა. მაშასადამე, ჯარების დამორჩილება სამეფო ძალაში კი არ მდგომარეობს, არამედ ღვთის ზეგარდამო შეწევნაში. და როგორც ამ შეწევნიდან მოდის მტრებზე გამარჯვებანი, ასევე მისგანაა თავისიანთა მორჩილებაც.
„უფალო, რა არს კაცი, რამეთუ ეცნობე მას, ანუ ძე კაცისა, რამეთუ შეჰრაცხე იგი?“ (). სხვა მთარგმნელი. „რა არის კაცი, და იცნობ მას?“1 სხვა მთარგმნელი: „რომ თავს აცნობ მას?“2 მაშ, დიდი ვინმე უნდა იყოს ის, ვინც ღმერთის შეცნობას აპირებს; უფრო სწორად კი — ის, ვისაც თავად ღმერთი იცნობს. და არა მხოლოდ ეს კაცი, არამედ ისიც დიდი უნდა იყოს, ვისაც ღმერთი საკუთარი თავის გამოცხადებას განუზრახავს. ამიტომაც საუკეთესოდ თქვეს სამოცდაათმა: „ეცნობე მას“ (), რითაც აჩვენეს, რომ ჩვენ კი არ ვიპოვეთ იგი, არამედ თვითონ გამოგვეცხადა. რადგან არ უთქვამს: „რა არის ადამიანი, რომელმაც შენ შეგიცნო“, არამედ: „რა არს კაცი, რამეთუ ეცნობე მას“ ().
2. ღმრთის შეუცნობლობა და კაცის ამაოება
ამიტომაც პავლე ამავე აზრს განუწყვეტლივ, კვლავ და კვლავ იმეორებს და ამბობს: „ხოლო მერმე ვიცნა, ვითარცა შევემეცნე“ (). და თვით ქრისტეც ამბობს: „არა თქუენ გამომირჩიეთ მე, არამედ მე გამოგირჩიენ თქუენ“ (). სხვაგან კი კვლავ პავლე ამბობს: „ხოლო რომელსა უყუარს ღმერთი, იგი ცნობილ არს მის მიერ“ (). სწორედ ამიტომაც იგი განუწყვეტლივ, კვლავ და კვლავ, საკუთარ თავს „მოწოდებულს“ უწოდებს და აჩვენებს, რომ თვითონ წინ არ გამოსულა, არამედ ჯერ მოწოდებულ იქნა. ასე ამბობს სხვაგანაც: „ხოლო ვსდევ ეგრეთ, რაჲთა ვეწიო, რომლითაცა წევნულ ვიქმენ“ (). არ უთქვამს: „მივწვდი“, არამედ თქვა: „წევნულ ვიქმენ“ (). მაგრამ როგორ ამბობს ფსალმუნმგალობელი: „რა არს კაცი“ ()? თუმცა სხვა ამბობს: „დიდ არს კაცი და პატიოსან კაცი მოწყალე“ (). და კიდევ სხვა ამბობს: „ხატად ღმრთისა შექმნა იგი“ (). რადგან მას მთელი ქმნილების ზედამხედველობაც ხვდა წილად.
არიან ზოგნი, რომელთა შესახებაც ითქვა: „რომელთა ღირსვე არა იყო სოფელი ესე“ (). მაგრამ ის სიტყვები სათნოებას ეხება, როცა ვინმე მას გამოაჩენს; ხოლო „რა არს კაცი“ () ბუნებაზეა ნათქვამი. და მართლაც, ბუნებაც დიდია; დიდია, მაგრამ თუ იმ ცოდნას შეხედავ, რომლის ღირსიც გახდა, ამ ცოდნასთან შედარებით ბევრად ნაკლულია. ისმინონ მწვალებელთა შვილებმა: ისინი ისეთი მძვინვარებით მძვინვარებენ, რომ საკუთარ საზღვრებს გადადიან და უკიდურესი უმეცრებით არიან სნეულნი, როცა ამტკიცებენ, თითქოს იციან ის, რაც მათზე აღმატებულია. რადგან შეიძლება უმეცრებაშიც იყოს ცოდნა და ცოდნაშიც იყოს უმეცრება; და თუ გნებავთ, ეს ხილულ საგნებზე განვიხილოთ. მითხარი, თუ ვინმე იტყვის, რომ ზღვის გაზომვა შეუძლია და იცის, რამდენ სასმისს იტევს იგი, განა სწორედ ის არ არის ზღვის რაობის ყველაზე მეტად უმეცარი? ხოლო ვინც ამბობს, რომ არ იცის, და მტკიცედ აცხადებს, რომ სასმისთა რიცხვი უსასრულოა, სწორედ ის არის ზღვის რაობის ყველაზე მეტად მცოდნე. ღმერთთან მიმართებით რაღა ითქმის? თუ ვინმე იტყვის: „ვიხილე ღმერთი და ჩემი მზერით ჩავწვდი მას“, განა სწორედ ის არ არის ყველაზე მეტად ღმერთის უმეცარი, ვინც უხილავს ხილულად აცხადებს და, თითქოს ცოდნას ამატებდეს, საკუთარ თავსაც კი ართმევს შესაძლებელ ცოდნას? ხოლო თუ ვინმე იტყვის, რომ ღმერთი უხილავია და არავის შეუძლია მისი ხილვა, განა სწორედ ის არ არის ყველაზე მეტად მცოდნე?
რაღა ითქმის, თუ ერთი იტყვის, რომ ღმერთი მიუწვდომელია, ხოლო მეორე იტყვის, რომ მისაწვდომია? განა ეს უკანასკნელი არ არის უმეცარი, ხოლო პირველი — მცოდნე? ნუთუ ვერ ხედავ, რომ პავლეც ამავე გზით მიდის და ამბობს: „რამეთუ მცირედ-რაჲმე ვიცით და მცირედ-რაჲმე ვწინაწარმეტყუელებთ“ ()? გაიაზრე, რამდენი რამ მოხდა, რათა ღმერთი შეგვეცნო — არა ის, თუ რა არის იგი არსებით, არამედ ის, რომ იგი არსებობს. სწორედ ამას ამბობს პავლეც: „რამეთუ სარწმუნოებაჲ უღირს რომელი მოუჴდების ღმერთსა, რამეთუ არს“ (). მთელი ქმნილება მას ქადაგებს — როგორც ამბობს: „რამეთუ ქმნილებათა სიდიდისა და მშვენიერებისაგან შესაბამისად შემოქმედი განიჭვრიტება“ ()3 — აგრეთვე თვით ადამიანის აგებულება, ღმერთისგან ბოძებული პატივნი, სასჯელნი, კეთილისმყოფლობანი, განგებულებანი, წინასწარმეტყველთა მიერ წინასწარ გამოცხადებული სიტყვები და სხვადასხვა სასწაულები. ამის შემდეგ მოვიდა თვით მხოლოდშობილი და აღასრულა ის საკვირველი და საკრძალავი განგებულება. და მაინც არიან ზოგნი, რომელთაც ჯერ ეს ცხადი რამეც ვერ უსწავლიათ; შენ კი ამბობ, რომ საკუთარი მსჯელობებით შეგიძლია ჩასწვდე, რა არის იგი არსებით? მაშ, ღმერთს არ იცნობ? — ამბობს იგი. არა, შორს ეგ! ვიცი, რომ არსებობს, რომ კაცთმოყვარეა, რომ კეთილია, რომ განგებით ზრუნავს, და ყველაფერი სხვა, რაც წერილებმა თქვეს; მაგრამ რა არის იგი არსებით — ეს არ ვიცი. ადამსაც ეგონა, რომ მეტს იპოვიდა, როცა ეშმაკს დაუჯერა; და ამ სიხარბის გამო ისიც დაკარგა, რაც ჰქონდა.
ამასვე განიცდიან ესენიც, რადგან მათ ადამიანური მსჯელობანი იტაცებს და არ ისმენენ, რომ „რამეთუ უფალმან მოსცეს სიბრძნე და პირისა მისისაგან მეცნიერებაჲ და გულისჴმის-ყოფაჲ“ (). ნუთუ არ ისმენენ პავლეს, რომელიც ამბობს: „ხოლო ჩუენ ღმერთმან გამოგჳცხადა სულისა მიერ თჳსისა“ (), და ამით მსჯელობებს განაგდებს? ამბობს: „გულის სიტყუათა დავარღუევთ და ყოველსა სიმაღლესა, ამაღლებულსა მეცნიერებასა ზედა ღმრთისასა“ (). და სხვა ბრძენიც ამბობს: „ადამიანთა მსჯელობანი მშიშარაა, და არამტკიცეა მათი ზრახვანი“ ()4. „რა არს კაცი, რამეთუ ეცნობე მას“ (). დაფიქრდი იმ უსასრულო სიდიადეზე; უფრო სწორად, ამასაც რომ ვამბობ, ღმერთის ღირსად ვერ ვამბობ. არ ვიცი, როგორ ვილაპარაკო; რადგან როცა ღმერთზე „სიდიადეს“ ვამბობთ, ამასაც ზუსტად არ ვამბობთ, მაგრამ რადგან სხვაგვარად გამოთქმა შეუძლებელია, იმ სიტყვებს ვიყენებ, რომლებიც ჩვენთვის ხელმისაწვდომია. რადგან როცა მას უზენაესს ვუწოდებ, ადგილით კი არ შემოვსაზღვრავ, არამედ მისი ბუნების სიმაღლესა და დიდებულებას ვაცხადებ — იმას, რომ იგი განშორებულია და ყველაფრისგან განცალკევებულია. სწორედ ამიტომ ამბობდა: „რა არს კაცი, რამეთუ ეცნობე მას“ ()? რადგან სწორედ ამიტომ შექმნა ადამიანი მდაბალი და დიდი ნიჭებიც უბოძა, რათა არ აღზევებულიყო, რადგან თავისი ბუნებითი სიმცირის გამო ადამიანს ზომიერების უდიდესი საჭიროება აქვს.
„ანუ ძე კაცისა, რამეთუ შეჰრაცხე იგი“ ()? ხედავ, რაოდენ დიდია ღმერთის ბუნების დიდებულება? „კაცი ამავოებასა მიემსგავსა“ (). ხოლო სხვა მთარგმნელმა „ამაოება“ „ორთქლად“ გადმოსცა. „ამაოება“ სხვას არაფერს აღნიშნავს, თუ არა იმას, რომ ადამიანი წარმავალია, დროებითია და ხანმოკლეა. აქ ფსალმუნმგალობელი სხეულის შესახებ მსჯელობას ავითარებს. ამიტომაც ამბობდა აბრაამი: „ხოლო მე ვარ მიწაჲ და ნაცარ“ (); ხოლო ესაია ამბობს: „ყოველი ჴორცი თივა და ყოველი დიდებაჲ კაცისა, ვითარცა ყუავილი თივისა“ (). რას ნიშნავს: „კაცი ამავოებასა მიემსგავსა“ ()? არარაობას, ამბობს იგი, რადგან ადამიანურთაგან არაფერია მყარი და არც მდგრადი, არამედ ყველაფერი მიდის და გაივლის. „დღენი მისნი, ვითარცა აჩრდილნი, წარვლენ“ (), ესე იგი, მაშინაც კი, როცა ისინი აქ არიან, რაიმე ძალა არ აქვთ და სწრაფადაც მიფრინავენ.
3. ზეგარდამო ხსნა და ჭეშმარიტი ნათესაობა
და ეს თვით საქმეებზე დაკვირვებით განიხილე: წარმოიდგინე დიდ პატივებში მყოფნი, ეტლებზე მსხდომნი, ძალაუფლებაში მყოფნი, ისინი, ვინც საპყრობილეში აგდებენ და შოლტით სცემენ. რადგან რით განსხვავდებიან ისინი ჩრდილისგან, არა მხოლოდ აღსასრულის ჟამს, არამედ აღსასრულამდეც? როდესაც ძალაუფლებას ჩამოაშორებენ, ყოველივე ის ქრება და თვალთაგან იკარგება; ნამდვილი საქმეები კი აქედან განსვლის შემდეგაა: მაშინ არის ჭეშმარიტი პასუხისგება და სასჯელები, სიკეთენიც ასევე, და მსაჯულიც — ისეთი, რომელსაც ვერავინ მოატყუებს. აქაური ამბები კი მოთამაშე ბავშვებს ჰგავს. რადგან ის, ვინც დღეს ასამართლებს, ხვალ თვითონ დგას განსასჯელად; ხშირია ცვლილებანი და უსწორმასწოროა გადასვლები. „უფალო, მოდრიკენ ცანი და გარდამოჴედ“ (). „შეახე მთათა და კუმოდიან“ (). სხვა თარგმანშია: „როდესაც შენ ცანი მოდრიკე, გარდამოხვედი და მთებს შეეხე, ისინი აკვამლდნენ“5 (). და რა კავშირი აქვს ამ სიტყვებს? დიდი კავშირი აქვს და წინათქმულს მეტად მჭიდროდ ებმის. რადგან, როცა ადამიანური სიმდაბლის შესახებ ისაუბრა და ბუნების არარაობა წარმოაჩინა, აქაც კვლავ გადიდგულებულთა უგუნურებას აცხრობს და თითქმის ამას ამბობს შემდგომი სიტყვებით: „მათ თვითონვე უნდა დაენახათ ბუნების სიმდაბლე და დიდად არ ეფიქრათ საკუთარ თავზე; მაგრამ რადგან არ სურთ, შენი საქმეებით აჩვენე, რამდენად შორს განშორებიან სიმდაბლეს“.
„უფალო, მოდრიკენ ცანი და გარდამოჴედ“ (). ამას ამბობს არა იმიტომ, თითქოს ღმერთი ჩამოდის; როგორ ჩამოვა, ვინც ყველგან მყოფია? არამედ, რათა მსმენელთაგან უფრო უხეშნი ამ ადამიანური სიტყვებით შეაძრწუნოს, მის შესახებ უფრო ადამიანური სახით საუბრობს. რადგან თვით შეხებაც კი, თუმცა დიდ რამედ ჩანს, ღვთის ღირსებასთან შედარებით ძალიან ნაკლულია. რადგან ღმერთს შეხებაც არ სჭირდება, რომ მთები აბოლოს; უფრო სწორად, მინიშნებაც კი არ სჭირდება; საკმარისია მხოლოდ განზრახვა და ნება. ამრიგად, ადამიანის სიმცირის შესახებ საუბრის შემდეგ ღვთის ძალაზეც ამბობს, რამდენადაც ადამიანს შეუძლია ამის თქმა; რადგან ეს სიტყვებიც დიდად ჩამორჩება იმ დიდებულებას. „გამოაბრწყინვენ ელვანი და განაბნინე იგინი, გამოავლინენ ისარნი შენნი და შეაძრწუნენ იგინი“ (). ელვასა და ისრებში აქ ამ ხილულ ელვასა და ამ ისრებს კი არ გულისხმობს, არამედ ამ სახელებით სასჯელებს უწოდებს; უკვე ნაცნობი საგნებით უგულებელმყოფელსა და მოდუნებულს არწმუნებს, რომ უნდა ძრწოდეს, ეშინოდეს და ქედი მოიხაროს. რადგან თუ ელვასაც კი ვერავინ აიტანს, თუმცა იგი სასჯელად არ იგზავნება, მაშინ, თუ ღმერთი თავისი დამსჯელი ძალის ამოძრავებას ინებებს, ვინ გაუძლებს? ღვთის ისრები კი არის შიმშილობანი, ჟამიანობანი, მეხის დაცემები და მრავალგვარი სასჯელები. „გამოავლინე ჴელი შენი მაღლით, მიჴსენ და განმარინე მე წყალთაგან მრავალთა, ჴელთაგან შვილთა უცხოთესლთასა“ (). რადგან ღვთის ძალა მხოლოდ დასასჯელად კი არ არის გამართული, არამედ სახსნელადაც. „ხელს“ კი აქ შეწევნასა და თანამებრძოლობას უწოდებს; ამიტომაც არ უთქვამს „განაპყრე“, არამედ „გამოავლინე“ — ამ სიტყვით იმავე შეწევნასა და თანამებრძოლობას აჩვენებს; ხოლო თუკი სადმე „განაპყრე“-საც ამბობს, კვლავ იმავეს მიანიშნებს.
„წყლებს“ კი მტრების უწესრიგო, არეულ და დიდი ძალით მოზღვავებულ თავდასხმას უწოდებს. რომ საუბარი წყლებს არ ეხება, ეს შემდგომი დამატებიდან ჩანს, რადგან ამბობს: „ჴელთაგან შვილთა უცხოთესლთასა“ (). „უცხოთესლ შვილებს“ კი აქ, ჩემი აზრით, ჭეშმარიტებისგან გაუცხოებულებს უწოდებს. რადგან, როგორც მორწმუნეებს თავისიანებად და ძმებად მივიჩნევთ, ასევე ურწმუნოებს უცხოებად ვრაცხთ; და სწორედ ამით ვცნობთ უმთავრესად თავისიანსა და უცხოს. თავისიანი ის არის, ვინც ჩემთან ერთად იმავე მამას აღიარებს და იმავე ტრაპეზს ეზიარება, უფრო მეტად, ვიდრე ის, ვინც წარმომავლობით მენათესავება; რადგან ნათესაობის ეს წესი უფრო ზუსტია, ისევე როგორც საპირისპირო მხარეს დგომით წარმოშობილი უცხოობა უფრო ცხადია, ვიდრე გვარით უცხოობა. ამიტომ ნუ შეხედავ იმას, რომ ერთსა და იმავე ცის ქვეშ და ერთსა და იმავე სამყაროში ვართ; რადგან მე სხვა ზიარებას ვეძიებ — ცაზე აღმატებულს. იქ არის ჩვენი მოქალაქობა და ცხოვრება; რადგან ამბობს: „ცხორებაჲ თქუენი დაფარულ არს ქრისტეთურთ ღმრთისა თანა“ (). რადგან მიწაზე კი აღარ ვმკვიდრობთ, არამედ ზემო დედაქალაქში ვართ გადაყვანილნი. სხვა ჭეშმარიტი ნათელი გვაქვს, სხვა სამშობლო, და სხვა მოქალაქენი და ნათესავნი. ამიტომაც ამბობდა პავლე: „ამიერითგან უკუე არღარა ხართ უცხო და მწირ, არამედ თანა-მოქალაქე წმიდათა“ ().
მაშ როგორ, ამბობს ვინმე, ქრისტემ სამარიტელზე თქვა, რომ მოყვასი იყო, თუმცა სამარიტელსა და მორწმუნეს შორის დიდი შუალედი არსებობდა? მაგრამ ეს ბუნებითი ნათესაობის აზრით კი არ უთქვამს. ამიტომ, როცა კეთილის გაკეთებაა საჭირო, ყოველი ადამიანი ახლობელი იყოს შენთვის; ხოლო როცა ჭეშმარიტების საკითხი გამოიცდება, მაშინ თავისიანი და უცხო გაარჩიე. თუნდაც ერთი მამისა და ერთი დედის ძმა გყავდეს, თუ იგი ჭეშმარიტების წესით შენთან თანაზიარებაში არ არის, შენთვის სკვითზე უფრო ბარბაროსი იყოს. ხოლო თუნდაც სკვითი იყოს, თუნდაც სარმატი, თუ სწავლებათა სიზუსტე იცის და იმას სწამს, რაც შენ თვითონაც გწამს, იგი ერთსა და იმავე დედისგან შობილზე უფრო თავისიანი და ახლობელი იყოს შენთვის; და ბარბაროსიცა და არაბარბაროსიც აქედან გავარჩიოთ — არა ენით, არც წარმომავლობით, არამედ განწყობითა და სულით. რადგან ადამიანი ყველაზე მეტად მაშინ არის ადამიანი, როცა სწავლებათა სიზუსტე აქვს და სიბრძნისმოყვარე ცხოვრებას ეწევა.
4. უცხოთა ნიშნები და ახალი გალობა
მაგრამ ახლა ვნახოთ უცხონი: როგორ მოხაზა ისინი წინასწარმეტყველმაც, როცა თქვა: „მიჴსენ“ (), „ჴელთაგან შვილთა უცხოთესლთასა“ (), „რომელთა პირი იტყოდა ამაოებასა, და მარჯუენე მათი იყო მარჯუენე სიცრუისა“ (). ხედავ, ვის უწოდებს უცხოებს? იმათ, ვინც ბოროტებაში ცხოვრობს, უსამართლობას ეტრფის, უგუნურ სიტყვებს წარმოთქვამს და სასარგებლოს არაფერს ამბობს. ამრიგად, უცხოები მათი სიტყვებითა და საქმეებით ამოიცანი, როგორც ქრისტეც ამბობს: „ნაყოფთა მათთაგან იცნნეთ იგინი“ (). რადგან ბანაკებში მრავალი პაროლი და ნიშანი იმიტომ ეძლევათ, რომ თუ ოდესმე ღამის ბრძოლა მოხდება, ან ავარდნილი მტვერი ყველაფერს ღამესავით დააბნელებს, ან სხვა არეულობა და შფოთი იქნება, ვინმემ თავისიანი მტრად არ მიიჩნიოს და მოწინააღმდეგე თავისიანად არ ჩათვალოს. ასევე აქაც წინასწარმეტყველი გაძლევს ნიშნებს, რომელთა მეშვეობითაც შეძლებ თავისიანისა და უცხოს გარჩევას: კერძოდ, იმის მიხედვით, რას ლაპარაკობს და რას აკეთებს, როცა ამბობს: „რომელთა პირი იტყოდა ამაოებასა, და მარჯუენე მათი იყო მარჯუენე სიცრუისა“ (). რადგან ახლაც ომია და ბრძოლა, და უაღრესად მძიმე ღამის ბრძოლა: დემონები გვესვრიან, გულისთქმები მახეს გვიგებენ და ზრახვები აღდგებიან. საიდუმლოში განდობილთა შორისაც არის ნიშნები და სიმბოლოები; და თუ ვინმეს შეცნობა გვინდა, როცა ვეჭვობთ, განდობილია თუ არა, ამ ნიშნებისა და სიმბოლოების შესახებ კითხვით ვიგებთ, ვინ არის იგი.
„მარჯუენე მათი იყო მარჯუენე სიცრუისა“ (). მაშ, ამაზე უფრო მძიმე რა შეიძლება იყოს, როცა დასახმარებლად მოცემულ მარჯვენას მზაკვრობის იარაღად ვაქცევთ? რადგან ამისთვის გვაქვს მარჯვენები: რათა როგორც საკუთარ თავს, ისე უსამართლოდ შევიწროებულ სხვებსაც დავიცვათ, სჯულგადაცდომები აღმოვფხვრათ და შევიწროებულთათვის ნავსაყუდელი და თავშესაფარი გავხდეთ. მაშ, რა შენდობა ექნებათ მათ, ვინც ამ იარაღს სხვათა ხსნისთვის კი არ იყენებს, არამედ საკუთარ წარსაწყმედად? „ღმერთო, გალობითა ახლითა გაქებდე შენ“ (). კვლავ რა კავშირია აქ? აქაც დიდი კავშირია. რადგან, როცა თქვა: „გამოავლინე ჴელი შენი“ (), და „მიჴსენ“ (), და „განაბნინე იგინი“ (), აღუთქვამს, რომ ამ შეწევნისათვის თვითონაც ღმერთს მიუგებს საზღაურს — საზღაურს, რომელიც ღმერთს არაფერს ჰმატებს, ხოლო საზღაურის მომტანს სარგებელს მოუტანს.
და რა არის ეს საზღაური? „ღმერთო, გალობითა ახლითა გაქებდე შენ“ (). და თუ ეს ქველმოქმედების სიდიდესთან შედარებით მცირეა, მაინც ისაა, რაც ხელთ ჰქონდა. რადგან ჩვენც ღარიბებისა და არაფრის მქონეთაგან სხვა არაფერს ვითხოვთ, გარდა კეთილი სიტყვისა და მადლიერებისა. მაგრამ ჩვენ ამას იმისთვის ვითხოვთ, რომ უფრო ბრწყინვალენი გავხდეთ; ღმერთი კი ამას იმიტომ კი არ ითხოვს, რომ სჭირდება, არამედ რათა თვით მგალობლები გახადოს უფრო ბრწყინვალენი და ამ გზითაც კვლავ მათ სიკეთე უყოს. „ათძალითა საფსალმუნისათა გიგალობდე შენ“6 (), ესე იგი: მადლობას შეგწირავ. მაგრამ მაშინ საკრავები იყო, რომელთა მეშვეობითაც გალობებს აღავლენდნენ; ახლა კი საკრავების ნაცვლად შეიძლება სხეულის გამოყენება. რადგან შესაძლებელია გალობა თვალებითაც, არა მხოლოდ ენით, არამედ ხელებითაც, ფეხებითაც და სმენითაც. როდესაც თითოეული მათგანი იმას აკეთებს, რაც ღმერთს დიდებასა და ქებას მოუტანს, მაგალითად, როცა თვალი აღვირახსნილ სანახაობებს არ უყურებს, როცა ხელები მტაცებლობისკენ კი არა, მოწყალებისკენაა გაწვდილი, როცა ყურები მზად არიან ფსალმუნებისა და სულიერი სიტყვების მისაღებად, როცა ფეხები ეკლესიისკენ მიიჩქარიან, როცა გული მზაკვრობას არ თხზავს, არამედ სიყვარულს გადმოადენს, მაშინ სხეულის ასოები საფსალმუნედ და ქნარად იქცევა და ახალ გალობას გალობს - არა სიტყვებით, არამედ საქმეებით.
„რომელმან მისცა ცხორებაჲ მეფეთა“ (). რადგან ხსნა ჩვეულებრივ ბანაკებით, ჯარისკაცთა სიმრავლითა და მცველებით კი არ მოდის, არამედ ღვთის ზეგარდამო შეწევნით. „რომელმან იჴსნა, დავით, მონა თჳსი“ (). ზოგადის თქმის შემდეგ იმასაც ამბობს, რაც თავად დავითს ეხება, და არ თქვა: „ერთხელ გამომხსნელს“, არამედ: „მუდამ გამომხსნელს“, რითაც ღვთის უწყვეტ განგებას აჩვენებს.
5. ამქვეყნიური სიმდიდრე და ჭეშმარიტი ნეტარება
შემდეგ კვლავ იმას ითხოვს, რაც წინათ ითხოვა: განუწყვეტლივ ღვთის წინაშე ემხობა და ევედრება, რათა ბოროტი ადამიანებისგან გათავისუფლდეს, და ასე ამბობს: „მახჳლისაგან ბოროტისა. მიჴსენ და განმარინე მე ჴელთაგან შვილთა უცხოთესლთასა, რომელთა პირი იტყოდა ამაოებასა, და მარჯუენე მათი იყო მარჯუენე სიცრუისა“ (). „რომელთანი ძენი მათნი, ვითარცა ახალნერგნი, განმტკიცებულ არიან სიჭაბუკესა შინა მათსა“ (). აქ იგი ამქვეყნიურ კეთილდღეობასა და სიმდიდრეს აღწერს და პირველ ადგილზე აყენებს შვილების ყოლას, რომლებიც ძალით სავსენი და აყვავებულნი არიან; ეს კი ორივე სქესს მოიცავს. ამიტომაც დაამატა: „ასულნი მათნი განშუენებულ არიან და აღმკულ, ვითარცა მსგავსებაჲ ტაძრისა“ (). სიჭაბუკესთან ერთად იგი დიდ ფუფუნებასაც აჩვენებს: მათ თავსაბურავებსა და ქალურ სამკაულს აღწერს, რაც დიდი კეთილდღეობისგან ჩნდება. შემდეგ კი იმას, რაც თითქოს მეორეა, თუმცა ახლა, შესაძლოა, პირველიც იყოს, კვლავ სიმდიდრეს აღწერს და ამბობს: „საუნჯენი მათნი სავსე არიან და გარდაეცემიან ურთიერთას“ (). რას ნიშნავს „გარდაეცემიან“ ()? იმას, რომ საცავები სივიწროვეშია მოქცეული.
ამბობს: სიმდიდრე საცავებში ვეღარ ეტევა. „ცხოვარნი მათნი მრავლისმშობელ არიან, განმრავლებულ გამოსავალსა მათსა“ (). „ზროხანი მათნი ზრქელ არიან“ (). ესეც არამცირე კეთილდღეობად მიიჩნეოდა. რადგან ძველების დროს სიმდიდრე სწორედ ამაში იყო: საქონლის ჯოგებში, ცხვრის ფარებსა და თესლეულში, ვიდრე დღევანდელი უგუნურება გამოიგონებოდა. „არა არს დაცემა ზღუდისა, არცა განსავალ“ (). ეს ნიშნავს, რომ ყანებიც დიდი დაცვით, დიდი მზრუნველობითა და დიდი გულმოდგინებით სარგებლობენ: ნაყოფი უხვად იზრდება, ზღუდეები მყარად დგას, ვაზი კი ყოველი მხრიდან ირგვება და გალავნით არის შემოზღუდული. „არცა ღაღადებაჲ უბნებსა მათსა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „მათ ეზოებში“ ()7.
ეს კეთილდღეობის კიდევ ერთი სახეა, რომელიც ყოველგვარ სიმდიდრეს არ ახლავს: მშვიდობა, უშიშრობა და უსაფრთხოება; არავინაა მახის დამგები, არავინაა მებრძოლი, არც ხმაურია და არც შფოთი. „ჰნატრეს ერსა მას, რომლისა-ესე ესრეთ არს“ (). „ნეტარ არს ერისა მის, რომლისა არს უფალი ღმერთი მათი“ (). ხედავ კაცის ფსალმუნმგალობლის სათნოებას? რადგან მან მთელი სიმდიდრე წარმოადგინა, სიტყვით ყოველივე მოიარა და ამის შესახებ მრავალთა განაჩენიც დაურთო, მაგრამ თვითონ ამ ყველაფრის გამო არავითარ ადამიანურ ვნებას არ განიცდის და არც ფიქრობს, რომ ამ ყოველივეს მფლობელნი შესაშურნი არიან; არამედ ამ ყველაფერს გვერდს უვლის და ნეტარყოფას ჭეშმარიტი საუნჯისკენ მიმართავს.
იგი ამბობს: სხვებმა ნეტარად შერაცხეს ისინი, ვისაც ეს ყველაფერი აქვს; მე კი ნეტარად ვსახავ იმ ერს, „რომლისა არს უფალი ღმერთი მათი“ (), და მხოლოდ ამ ერთით აჩვენებს იმ ერის მთელ სიუხვეს, სიკეთეთა სავსებასა და სიმდიდრეს. რადგან ის ყოველივე მიედინება და გაივლის, ეს ნეტარყოფა კი მარადის რჩება: ცხვრების, შვილების, ხარების, ზღუდისა და ვენახის ნაცვლად ღვთის ნეტარყოფა იქნება სიმდიდრეც, უსაფრთხოებაც და დაუძლეველი გალავანიც.
ამიტომ, როცა ამას ისმენთ, ამათგან ნურაფრის გამო ნუ შეშფოთდებით; ჩრდილებს გვერდი აუარეთ და ჭეშმარიტებაში მტკიცედ დადექით. რადგან ფსალმუნმგალობელმა წინასწარ თქვა: „კაცი ამავოებასა მიემსგავსა“ და „დღენი მისნი, ვითარცა აჩრდილნი, წარვლენ“ (). ამიტომ, თუ დაინახავ, რომ ზოგნი ამ ყველაფრით არიან გარშემორტყმულნი და ბოროტებასთან ერთად ცხოვრობენ, თუნდაც მთელი ქვეყნიერება მათ ნეტარად რაცხდეს, შენ ისინი დაიტირე და უბადრუკებად ჩათვალე; ხოლო ღმერთზე მინდობილნი შესაშურებად და ნეტარებად მიიჩნიე. და ყველამ მუდამ ეს სიმდიდრე და ეს ნეტარყოფა ვეძიოთ, რათა აწმყო და მომავალი სიკეთეები მოვიპოვოთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლის მეორე ნაწილისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩