📋 სარჩევი
„აღგამაღლო შენ, ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო, და ვაკურთხო სახელი შენი უკუნისამდე ღა უკუნითი უკუნისამდე.“ ().
1. სულიერი ტრაპეზი და ღმრთის ქება
ამ ფსალმუნს განსაკუთრებით დიდი სიზუსტით უნდა მივაპყროთ ყურადღება. რადგან სწორედ ამ ფსალმუნშია ის სიტყვები, რომელთაც საიდუმლოებში განდობილნი გამუდმებით მიაგალობენ და ამბობენ: „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ, და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). რადგან ვინც ძედ იქცა და სულიერი ტრაპეზით ტკბება, სამართლიანად მართებს მამის დიდება. რადგან ამბობს: „ძე ადიდებს მამასა და მონაჲ ეშიშვის უფალსა თჳსსა“ (მალაქ 1:6). შენ ძე გახდი, სულიერი ტრაპეზით ტკბები და იმ ხორცითა და სისხლით იკვებები, რომელმაც ხელახლა გშვა; ამიტომ ასეთი დიდი კეთილმოქმედებისთვის სამაგიერო მიუზღე, ადიდე ის, ვინც ასეთი რამ მოგმადლა, და ამ სიტყვების კითხვისას შენი გონება ნათქვამს შეუთანხმე. ხოლო როდესაც ამბობ: „აღგამაღლო შენ, ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო“ (), დიდი შინაურული სიახლოვე გამოაჩინე, რათა ღმერთმაც შენზე თქვას ისე, როგორც აბრაამზე, ისაკსა და იაკობზე თქვა: „მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი, ღმერთი ისაკისი და ღმერთი იაკობისი“ (). რადგან თუ შენ იტყვი: „ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო“, და მხოლოდ კი არ იტყვი, არამედ ასეთ სიყვარულსაც გამოაჩენ, ღმერთიც იმავეს იტყვის შენზე: „ჩემი მონა“ და „ჩემი მსახური“, როგორც მოსეზეც ითქვა. „და ვაკურთხო სახელი შენი უკუნისამდე ღა უკუნითი უკუნისამდე“ (). ხედავ, როგორ წარმოაჩენს წინასწარმეტყველი მომავალი ცხოვრების წინამინიშნებებსაც? აქ „კურთხევაში“ იგი გულისხმობს არა მხოლოდ სიტყვით აღსრულებულს, არამედ საქმეებით აღსრულებულსაც. ამრიგად, ასე აღიმაღლება ღმერთი და ასე იკურთხება იგი. ამის თქმაც ლოცვაში გვებრძანება: „წმიდა იყავნ სახელი შენი“ (; ), ესე იგი, იდიდოს. „ყოველსა დღესა გაკურთხო შენ და ვაქო სახელი შენი უკუნისამღე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „უკუნისამდე განუწყვეტლივ“.
ეს განსაკუთრებით ღვთისმოშიში სულის საქმეა: ამქვეყნიურ საქმეებს განშორდეს და საგალობლებს მიეძღვნას. სირცხვილი იქნებოდა, რომ გონიერი ადამიანი, ყოველივე ხილულზე პატივით აღმატებული, ქმნილებაზე ნაკლები აღმოჩნდეს ქების საქმეში; ეს კი მხოლოდ სირცხვილი კი არა, შეუსაბამობაც არის. როგორ არ იქნება ეს შეუსაბამობა, როცა თვით ქმნილება ყოველდღე და ყოველ საათს მეუფეს დიდებისმეტყველებას აღუვლენს? რადგან ამბობს: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა და ქმნილსა ჴელთა მისთასა მიუთხრობს სამყარო. დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა და ღამე ღამესა მიუთხრობს მეცნიერებასა“ (). მზეცა და მთვარეც, ვარსკვლავთა მრავალფეროვანი დასიც და ყოველივე დანარჩენის წესრიგიც თავის შემოქმედს ქადაგებს. მაშ, ადამიანი, რომელიც ყოველივე ამაზე პატივით უმეტესია, მაგრამ ამას არ აკეთებს და ისეთ ცხოვრებას ეწევა, რომლის გამოც გმობა მის შემქმნელ ღმერთს მიეწერება, რა შენდობის ღირსი იქნება ასეთი კაცი? და რა გამართლება ექნება, როცა სწორედ ამისთვის გაჩნდა, რომ კაცთმოყვარე ღმერთს სათნო ეყოს და მომავალ სასუფეველს ეზიაროს, მაგრამ ამ დანიშნულებას დიდად არ მიიჩნევს, არამედ თავს ამქვეყნიური საქმიანობებითა და სოფლის საზრუნავებით იხვევს? მაგრამ წინასწარმეტყველი ასეთი არ იყო; იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ღმერთს ქებას აღუვლენდა — სიტყვებითაც და საქმეებითაც.
რადგან მრავალი რამისთვის ვართ მისი მოვალენი: იმისთვის, რომ არარსებულნი შეგვქმნა; იმისთვის, რომ ასეთებად შეგვქმნა; იმისთვის, რომ შექმნილებს არსებობაში გვამყოფებს; და იმისთვის, რომ ყოველდღე ზრუნავს ჩვენზე — ზოგადადაც და თითოეულზეც, დაფარულადაც და ცხადადაც, მაშინაც, როცა ვიცით და მაშინაც, როცა არ ვიცით. რაღა შეიძლება თქვას ვინმემ იმ ხილულ საგნებზე, რომლებიც ჩვენთვის შექმნა: მათ მსახურებაზე, რომელსაც გვანიჭებს; სხეულის აგებულებაზე; სულის კეთილშობილებაზე; ყოველდღიურ განგებულებაზე — სასწაულებით, რჯულებით, სასჯელებით; მის მრავალგვარ და მიუწვდომელ განგებაზე; სიკეთეთა უმთავრესზე — რომ ჩვენთვის მხოლოდშობილიც არ დაიშურა; უკვე მოცემულ ნიჭებზე ნათლისღებითა და საიდუმლოებებით; მომავალში მისაცემ იმ გამოუთქმელ სიკეთეებზე: სასუფეველზე, აღდგომაზე და იმ ხვედრზე, რომელიც ყოველგვარი ნეტარებითაა სავსე? რადგან თუ ვინმე ამათგან თითოეულს ჩამოთვლის, კეთილმოქმედებათა გამოუთქმელ ზღვაში ჩაეშვება და დაინახავს, რამდენი ვალი ადევს კაცთმოყვარე ღმერთის წინაშე; მაგრამ არა მხოლოდ ამ კეთილმოქმედებათა გამო, არამედ მისი დიდების სიდიადისა და მისი შეურყვნელი არსების გამოც. რადგან ამ შეურყვნელი არსების გამოც ეკუთვნის მას ჩვენგან ქება, კურთხევა, განუწყვეტელი მადლობის აღვლენა, ღვთისმსახურება და უწყვეტი მსახურება. ამასვე ცხადყოფს წინასწარმეტყველიც, როდესაც ამბობს: „დიდ არს უფალი და ქებულ ფრიად, და სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (). რადგან როცა თქვა: „ვაკურთხებ“ და „ვაქებ“, აჩვენებს, რომ ღმერთს არ სჭირდება ჩვენგან ქებანი და კურთხევანი, არც მის დიდებას ემატება რაიმე მსახურების მიმღებთა ქებისგან. რადგან მისი არსება შეურყვნელია და, როგორც არაფერს მოკლებული, არაფერ სხვას საჭიროებს.
ხოლო ისინი, ვინც მას აქებენ, თვითონ ხდებიან უფრო ბრწყინვალენი. მაგრამ მისადმი ქება გვმართებს არა მხოლოდ ამის გამო, არამედ მისი დიდების აღმატებულების გამოც. ამიტომ ამის საჩვენებლადაც თქვა: „დიდ არს უფალი და ქებულ ფრიად“ (), ანუ არაფერს საჭიროებს. რას ნიშნავს „ქებული“? ქებათა, შესხმათა და საგალობელთა ღირსს ნიშნავს; და არა უბრალოდ „ქებული“, არამედ „ფრიად“ ქებული. ამიტომ ესეც დაუმატა; ხოლო როცა სიტყვით ვერ წარმოაჩინა, რამდენად ქებულია იგი, დაურთო: „და სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (); აქ „დასასრულის“ ნაცვლად სხვა განმმარტებელმა „გამოძიება“ თქვა. ნათქვამის აზრი ასეთია: რადგან დიდი მეუფე გყავს, შენც ამაღლებული იყავი და ამქვეყნიურ საქმეებს განეშორე. მიიღე აწინდელ საქმეთა სიმდაბლეზე აღმატებული განწყობა; არა იმისთვის, რომ უგუნური და ქედმაღალი გახდე, არამედ იმისთვის, რომ დიდსულოვანი და მაღალგონიერი იყო. რადგან სხვაა ქედმაღლობა და სხვაა დიდსულოვნება. ქედმაღალია ის, ვინც მცირედით იკვეხნის და თანამონებს ზემოდან უყურებს; ამაღლებული კი ის არის, ვინც გონებით თავმდაბალია და ამჟამინდელი ცხოვრების მოჩვენებით ბრწყინვალებებს არაფრად მიიჩნევს.
2. ღმრთის დიდება თაობათა საქმეებში
სად არიან ახლა ისინი, რომლებიც ამბობენ, თითქოს ღმერთს ისე იცნობენ, როგორც თვითონ ღმერთი იცნობს საკუთარ თავს? მოისმინონ წინასწარმეტყველის სიტყვა: „სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (), და შერცხვნენ თავიანთი მძვინვარებისა. „ნათესავი და ნათესავი აქებდენ საქმეთა შენთა“ (). რასაც წინასწარმეტყველი ჩვეულებრივ აკეთებს, ამას აქაც აღასრულებს. რადგან, როცა წინასწარმეტყველი ღმერთის დიდებულებასა და დიდებას გაოცებით შეჰყურებს, შემდეგ მტკიცებულებად მის საქმეებს მიმართავს. სწორედ ამავეს აკეთებს აქაც და ამბობს: „ნათესავი და ნათესავი აქებდენ საქმეთა შენთა“ (), რითაც მისი საქმეებიდან მის დიდებულებას აჩვენებს. ესე იგი, ეს მხოლოდ ერთ დროს არ მომხდარა და შემდეგ არ გასულა, არც ორ ან სამ წელიწადში შემოფარგლულა, არამედ მთელ ახლანდელ საუკუნეზე ვრცელდება, ისე რომ ყოველი თაობა მის ქმნილებებს ხედავს. რადგან ამას ნიშნავს „ნათესავი და ნათესავი“ (): არის ახლანდელი თაობა, ამბობს, და მომავალი, მის შემდეგი, შემდეგ კიდევ სხვა და ყოველი მომავალი თაობა. ქმნილებაც მთელ ამ დროს თანაბრად ვრცელდება: ცა, მიწა, ზღვა, ჰაერი, ტბები, წყაროები, მდინარეები, თესლები, მცენარეები, ბალახები და მათგან მომდინარე კეთილისმყოფელობა; ბუნების სვლა, რომელიც არასოდეს წყდება; წვიმები, ჟამთა განუწყვეტელი მონაცვლეობა, ღამე, დღე, მზე, მთვარე, ვარსკვლავები და ყოველივე სხვა. ამათ გარდა არის ისიც, რაც ყოველ თაობაში ხდება — კერძოდაც და საერთო სახითაც, მთელი ადამიანთა მოდგმის გამოსასწორებლად და სასიკეთოდ: იუდეველებთან განუწყვეტლივ მომხდარი სასწაულები და ნიშნები; განგება უხვმოსავლიანობაში, ომებში მოპოვებულ გამარჯვებებში და ყოველ სხვა საქმეში; ასევე ის, რაც ქრისტეს მოსვლისას, მოციქულთა დროს და დევნულებათა ჟამს მოხდა — ძველზე უფრო მრავალი და სიდიდით ბევრად აღმატებული; და ისიც, რაც ჩვენს თაობაშიც ხდება. რადგან არცერთი დრო არ არის, რომელიც, ამ საერთო საქმეების გარდა, მისი განგების ნიშანს არ ატარებდეს. „და ძალსა შენსა უთხრობდენ“ () — ამბობს, კეთილისმყოფელობებითაც და სასჯელებითაც. რადგან ღმერთი მთელი დროის განმავლობაში არასოდეს წყვეტს ყოველგვარი გზით იმის განგებას, რაც ჩვენი ბუნებისთვისაა სასარგებლო.
„დიდად შუენიერებასა დიდებისა სიწმიდისა შენისასა იტყოდიან და საკჳრველებათა შენთა მიუთხრობდენ,“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „შენი ქების მშვენიერებასა და შენი საკვირველებების ამბებს მოუთხრობენ.“ რადგან ძალა ახსენა, აჩვენებს, რომ ეს ძალაც უზომოდ აღმატებული ძალაა. რადგან ეს ძალა არც უბრალოდ მოქმედებდა და არც ჩვეულებრივ საქმეებს აღასრულებდა; არამედ ყველაფერში განუწყვეტლივ ისე სასწაულმოქმედებდა, საკვირველ საქმეებს ახდენდა და ადამიანურ ბუნებაზე მაღლა მოქმედებდა, რომ მომხდარი სასწაულითა და დიდებით იყო სავსე. დაუკვირდი იმას, რაც ეგვიპტეში მოხდა, რაც პალესტინაში, რაც აბრაამის, ისააკისა და იოსების დროს; კვლავ იმას, რაც ეგვიპტეში მოხდა მოსეს დროს, უდაბნოში და აღთქმულ ქვეყანაში შესვლის შემდეგ; კვლავ იმას, რაც ტყვეობისას მოხდა, ნაბუქოდონოსორის დროს, ღუმელში, ლომებთან, დაბრუნებისას და წინასწარმეტყველთა დროს. რადგან ეს ყოველივე მოქმედი ღმერთის ძლიერებას, დიდებასა და დიდებულებას ქადაგებდა და დიდ გაოცებასა და დიდ საკვირველებას წარმოშობდა. „და ძალი საშინელებათა შენთა თქუან და სიმდიდრესა შენსა მიუთხრობდენ,“ (). ამით აჩვენებს, რომ მისი ძლიერება ორივე მხრივ სრულყოფილია — კეთილისმყოფელობისათვისაც და სასჯელისათვისაც — და რომ ჩამოთვლილ ყოველივეს ორივე მხარე ახლდა.
მაგრამ ამის დანახვა მხოლოდ მაშინ მომხდარ მოვლენებში კი არ შეიძლება, არამედ ქმნილებაშიც: ორივე სახის სიკეთეს მრავალი იარაღი აქვს. საშინელთაგან, მაგალითად, არის ელვები, ქუხილები, მეხები, ქარიშხლები, სენები, თოვლები, სეტყვა, ნათესთა ჟანგა, ყინვა, მცხუნვარებანი, წყალდიდობები; ქვეწარმავლებში — გველეშაპები, მორიელები, გველები; მფრინავ არსებებში — კალია; ხოლო უმნიშვნელო არსებებში — ძაღლბუზა და მუხლუხო. და სწორედ ესენიც უმთავრესად განგების საქმეებია: ადამიანებს მოაბრუნებენ, უდებებას განაშორებენ, ღრმა ძილისაგან აღვიძებენ და მძიმე ძილბურანიდან სიფხიზლისაკენ მიჰყავთ. მაგრამ მისი ძალა მხოლოდ ამაში კი არა, საპირისპირო საქმეებშიც სრულყოფილად ვლინდება. ამიტომ, რაკი წინასწარმეტყველს ამ საპირისპირო საქმეების შესახებაც სურდა ჩვენი სწავლება, თქვა: „და ძალი საშინელებათა შენთა თქუან და სიმდიდრესა შენსა მიუთხრობდენ,“ () და დაურთო: „ჴსენებაჲ მრავალი სიტკბოებისა შენისა აღმოთქუან“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „შენი სიკეთისა, და შენი სიმართლით გაიხარებენ.“ ამავე აზრს სხვა განმმარტებელმა ასე გამოთქვა: „და შენს მოწყალებებს ქებას შეუსხამენ.“ ჩვენ კი, როგორც ის საშინელებანი ჩამოვთვალეთ, ასევე აუცილებელია მათ საწინააღმდეგოებზეც ვთქვათ: მაგალითად, ხილულთა შორის, ჩვენს გარშემო, არის წელიწადის ბრუნვები, დღეები, ბაღები, მდელოები, მრავალფეროვანი ყვავილები, სასმელი და ტკბილი წყალი, წვიმებისგან მომდინარე სარგებელი, მიწის მშობიარობის ტკივილები, მრავალგვარი ნაყოფი, სხვადასხვა ხე, ნაზი ქარები, მზის სხივი, მთვარის ლამპარი, ვარსკვლავთა მრავალფეროვანი ფერხული, ღამის სინაზე; არაგონიერ ცხოველებში — ცხვრები, ხარები და თხები; გარეულებში — ქურციკები, ირმები, კურდღლები და კიდევ მრავალი სხვა; ფრინველებში — ინდური ფრინველები. თვით მის საქმეებშიც შეიძლება კაცმა იხილოს, რომ იგი არა მხოლოდ სჯის, არამედ კეთილისმყოფელობს კიდეც — ბევრად უფრო მეტად, ვიდრე სჯის. საშინელებებს შიშისათვის აკეთებს; ხოლო თუ ზოგჯერ ამ საშინელებებს რეალურადაც განაცდევინებს, ეს იმათი დიდი უგრძნობელობის გამოა, ვინც შიშით არ სწორდება. კეთილისმყოფელობებში კი იგი განსაკუთრებულ გულმოდგინებას იჩენს: ამ სიკეთეებს არა მხოლოდ ღირსეულებს, არამედ უღირსებსაც რეალურად განაცდევინებს.
3. ყველაზე განფენილი ღმრთის წყალობა
ამრიგად, ჩვენი ცხონების საქმეს მრავალგვარად განაგებს: ხან ამას მოქმედებს, ხან იმას, უფრო ხშირად კი კეთილისმყოფელობებს, რადგან სწორედ კეთილისმყოფელობანი სურს, და მხოლოდ ისინი. ამიტომ გეენითაც დაემუქრა არა იმისთვის, რომ იგი მოაწიოს, არამედ იმისთვის, რომ არ მოაწიოს; გეენა ეშმაკისთვის გაამზადა, რადგან ამბობს: „წადით ეშმაკისთვის გამზადებულ ცეცხლში“, ხოლო სასუფეველი ადამიანებისთვის გაამზადა, რითაც აჩვენებს, რომ არ სურს ადამიანის გეენაში ჩაგდება. „შემწყალებელი და მოწყალეა უფალი, სულგრძელი და მრავალმოწყალე. სახიერია უფალი ყველას მიმართ, და მისი შეწყალებანი ყველა მის საქმეზეა“. ხედავ, წინასწარმეტყველიც სწორედ ამ უფრო სახიერ მხარეებზე ჩერდება და მათზე სიტყვას უხვად განავრცობს. რადგან მან ცხადად იცის, რომ ღვთის სიმდიდრე უმთავრესად სწორედ ამაშია. რადგან ცხონება შეუძლებელი იქნებოდა, მისი კაცთმოყვარეობა დიდი რომ არ ყოფილიყო; ვერც მტკიცედ დგომას შევძლებდით, მისი დიდი სიკეთით რომ არ ვტკბებოდეთ. ამიტომ თვით ღმერთიც ამბობდა: „მე ვარ, ვინც წარვხოცავ შენს ურჯულოებებს, და შენს ცოდვებშიც შენს შემწედ დავდექი“. „შემწყალებელი და მოწყალეა უფალი“. ნახე, როგორ აჩვენებს მის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობას. იგი მხოლოდ ცოდვილებს კი არ სწყალობს, არამედ კაცთმოყვარეობის სხვა, არცთუ მცირე სახესაც წარმოაჩენს — სულგრძელობას: რათა ისინი სინანულში მოვიდნენ, მის კაცთმოყვარეობასთან ერთად საკუთარი მონდომებითაც ცხონდნენ და სათნო საქმეებიდან მომდინარე კადნიერებაც ჰქონდეთ. უბრალოდ „მოწყალე“ კი არ თქვა, არამედ „მრავალმოწყალეც“, რითაც აჩვენა, რომ ეს სიმრავლე გაზომვას არ ექვემდებარება, არამედ ყოველ სიტყვას აღემატება. ამიტომ მომდევნო სიტყვებით, რამდენადაც წინასწარმეტყველისთვის შესაძლებელი იყო, ეს აჩვენა; დაურთო და თქვა: „სახიერია უფალი ყველას მიმართ, და მისი შეწყალებანი ყველა მის საქმეზეა“. რას ნიშნავს „ყველას მიმართ“? ცოდვილების მიმართაც, ამბობს, და მათ მიმართაც, ვინც ურჯულოებებში ცხოვრობს. რადგან არა მხოლოდ მართალნი, არც მხოლოდ სათნოდ მოქმედნი და არც მხოლოდ მონანულნი, არამედ ყველანი, იმით, რასაც განიცდიან, მის წყალობასა და სახიერებას აუწყებენ. და თუ ვინმე მკითხავს, ვის მიმართ იყო იგი სახიერი, ვეტყვი: არა მხოლოდ აბელისთვის, არამედ კაენისთვისაც; არა მხოლოდ ნოესა და მისი შვილებისთვის, არამედ წარღვნით დანთქმულებისთვისაც. რადგან ყოველივეს კაცთმოყვარეობით იქმს. და რომ გაიგო, როგორ არის იგი ყველას მიმართ სახიერი, ამის მიხედვით განსაჯე: მითხარი, როგორი სახიერება იყო, რომ იმ ძმისმკვლელს, რომელმაც ასეთი სისხლისღვრა გაბედა, მარჯვენა შეიბილწა და ღვთის კანონები ფეხქვეშ გათელა, ისეთ სასჯელს გადასცა, რომელიც უფრო შეგონება იყო, ვიდრე სატანჯველი, რათა თვით ისიც დროის ხანგრძლივობით იმ ცოდვისგან განეწმინდა და სხვებიც დაემოძღვრებინა იმით, რასაც ის განიცდიდა? და როგორი სახიერება იყო, მითხარი, წარღვნის დროს უკურნებლად სნეულნი — ისინი, რომლებიც ვერც მუქარით, ვერც სიტყვით და ვერც სხვა რამით გამოსწორდნენ — ბოროტებისგან შეეჩერებინა, ბუნების საერთო ვალი წამლად გამოეყენებინა და მათთვის ყველაზე მსუბუქი სიკვდილი — წყლით სიკვდილი — მოეწია? ხოლო „ყველას მიმართ“ მხოლოდ ამაში კი არ ჩანს, არამედ ყველა ხილულშიც: ცოცხალ არსებებში, უგონო ცხოველებში; და თუ ვინმე თვით ანგელოზებამდე და მთავარანგელოზებამდე ავა, იქაც დიდ სახიერებას და მრავალ შეწყალებას იხილავს, რადგან ყოველი საქმე დიდი კაცთმოყვარეობით ტკბება. სწორედ ეს დაინახა წინასწარმეტყველმაც და დაურთო: „აღგიარებდეს შენ, უფალო, ყველა შენი საქმე, და შენი წმინდანები გაკურთხებდნენ შენ“; ანუ: შენ გმადლობდნენ და შენდამი საგალობლებს აღავლენდნენ როგორც გონებით დაჯილდოებულნი, ისე უხმონიც. რადგან უხმოთაგან თითოეულიც ისეა შექმნილი, რომ თავისი ბუნებით კურთხევას აღავლენს, თუნდაც უხმო იყოს, იმ ადამიანების მეშვეობით, რომლებიც მათ ხედავენ და მათით სარგებლობენ. ისინი ამას თავიანთი არსებით აკეთებენ, ადამიანები კი — ცხოვრების წესითაც და საქმითაც. ამიტომ ამასაც ცხადყოფს დამატებით ნათქვამით: „შენი წმინდანები გაკურთხებდნენ შენ“. ხოლო „წმინდანებს“ აქ იმ წმინდებს უწოდებს, რომლებიც ღვთის მცნებებს აღასრულებენ და ცოდვებისა და ბოროტებისთვის მიუვალნი არიან. „შენი სასუფევლის დიდებას იტყვიან“. რას ნიშნავს: „დიდებას იტყვიან“? ამბობს: მის თვითკმარობას, კაცთმოყვარეობას, მზრუნველობას; იმას, რომ დაქვემდებარებულნი არ სჭირდება და მაინც მათ მიმართ ასეთ განგებას იჩენს; ნათლის მიუწვდომლობას, არსების გამოუთქმელობასა და შეუცნობელობას. „და შენს ძლიერებაზე ილაპარაკებენ“; ანუ უძლეველ და დაუპყრობელ ძალას უგალობებენ, არა იმიტომ, რომ შენ გჭირდება ეს საგალობლები და ქებანი, არამედ თვით მთქმელთა გამო და იმისთვისაც, რომ სხვებსაც ასწავლონ და ქების თანაზიარნი გახადონ. ამიტომ დაურთო: „რათა ადამიანთა ძეებს აცნობონ შენი ძლიერება და შენი სასუფევლის დიდად შვენიერი დიდება“. ამით ცხადდება, რომ ღმერთი ქებებს იღებს იმისთვის, რათა სხვებმაც შეიცნონ მისი ძლიერება. ამრიგად, დიდია ძალა, დიდია დიდება, დიდია შვენიერება; ეს შვენიერება დიდი და გამოუთქმელია, არა მხოლოდ ყოველ სიტყვას აღემატება, არამედ ყოველ გონებასაც სძლევს. მაგრამ ამ დიდსა და გამოუთქმელ შვენიერებას, მრავალთა უგუნურების გამო, სჭირდება ისინი, ვინც მას სხვებს ასწავლის. რადგან მზეც ხომ ყველაზე ნათელი მნათობია, და მაინც თვალსნეულნი მის სინათლეს ვერ ხედავენ. ასევე ღვთის განგებაც ყოველ მზეზე ბრწყინვალეა; მაგრამ ზრახვებით გამრუდებულნი და ყურებდახშულნი დიდ მზრუნველობას საჭიროებენ, რათა მათი გონება გაიხსნას.
4. მარადიული მეუფება და დაცემულთა აღდგენა
ამრიგად, საჭიროა ამ ადამიანებს განუწყვეტლივ ჩაესმოდეთ და შინაგანად ჩაენერგოთ ამ საკითხებზე სწავლება. შემდეგ, რადგან წინასწარმეტყველმა სასუფევლის დიდება და დიდებულება ახსენა და განმარტების გარეშე ჩაუარა, კვლავ უბრუნდება ამ საკითხს და, რამდენადაც ძალუძს, ამბობს, რა არის ეს დიდება; დასძენს: „სუფევა შენი სუფევა არს ყოველთა საუკუნეთა“ (). იგი გულისხმობს: ეს მხოლოდ ახლანდელ საუკუნეებს კი არ ეკუთვნის, არამედ მომავალთაც; რადგან ეს სასუფეველი დაუსრულებელი და უსაზღვროა და მარადიულობა მხოლოდ მას აქვს. და კიდევ: „და მეუფებაჲ შენი ყოველსა შორის თესლსა და თესლსა“ (). აქედანაც იხილე ამ მეუფების დაუსრულებლობა. იგი ყველგან არის განფენილი — მთელ ქვეყნიერებაზე, ყოველ საუკუნესა და ყოველ დროში.
„სარწმუნო არს უფალი ყოველთა შინა სიტყუათა მისთა და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ (); მას შემდეგ, რაც წინასწარმეტყველმა სასუფევლის დაუსრულებლობა, მტკიცეობა, სიმყარე და შეურყევლობა თქვა, ახლა უფლის სიტყვების სიმტკიცესაც წარმოაჩენს. რადგან „სარწმუნო“ ამას ნიშნავს: მტკიცესა და ჭეშმარიტს. და თუ უფალი სარწმუნოა, მის მიერ ნათქვამი უთუოდ აღსრულდება. როგორც მისი სასუფეველი წარუვალია და დასასრული არა აქვს, ასევე მისი სიტყვებიც მტკიცეა და დამყარებული. ამიტომ არც ის სასუფეველი წყდება ოდესმე და არც ეს სიტყვები ირღვევა. და თუ ეს სიტყვები არ ირღვევა, მათ შესაბამისი საქმეებიც უთუოდ უნდა მოჰყვეს. თუ სადმე რამე თქვა და ის არ აღსრულდა, ესეც მისი ჭეშმარიტების მტკიცებულებაა; რადგან ამბობს: „აღსასრული ვთქუა ნათესავსა ზედა, ანუ მეფობასა მოსპოლვაჲ მათდა და წარწყმედად. და მოაქციოს ნათესავმან უკეთურებათაგან მათთა და შევინანო ბოროტთათჳს, რომელთა ვსიტყუევდ ყოფად მათდა“ (). სიკეთეებზეც ასევეა: ამბობს, „დასასრული ვთქუა ნათესავსა ზედა და მეფობასა ზედა აღშენებად და დანერგვად, და ბოროტი ქმნენ წინაშე ჩემსა არსმენად ჴმისა ჩემისა, და შევინანო კეთილთათჳს, რომელნი ვთქუენ ქმნად მათდა.“ ()1. და: „და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ ().
რას ნიშნავს აქ „წმიდა“? ეს ნიშნავს იმას, ვინც ბრალდებისთვის მიუწვდომელია, მართალია, წმინდაა, უმანკოა და არავის აძლევს რაიმე ხელჩასაჭიდს. „განამტკიცნის უფალმან ყოველნი დაცემადნი და აღმართნის ყოველნი დაცემულნი“ (). მას შემდეგ, რაც სასუფეველზე თქვა, რომ უსასრულოა, სიტყვებზე — რომ ჭეშმარიტია, საქმეებზე — რომ ბრალდებისთვის მიუწვდომელია, აგრეთვე დიდებასა და დიდებულებაზე, წინასწარმეტყველი კვლავ უფლის კაცთმოყვარეობაზე ამბობს. ესეც უფლის სასუფევლის უდიდესი დიდებაა: არა მხოლოდ მდგომარენი განამტკიცოს, არამედ დაცემის პირას მყოფებსაც არ დაუშვას, რომ დაეცნენ, დაცემულნი აღადგინოს; და, რაც მართლაც საკვირველია, ყოველივე ამას ყველასთვის აღასრულებს — არა მხოლოდ ამა თუ იმ კაცისთვის, არამედ ყველასთვის, თუნდაც მონები იყვნენ, თუნდაც ღარიბები, თუნდაც უსახელონი, თუნდაც უსახელო წარმოშობისანი. რადგან იგი ყველას მეუფეა და არც დაცემულებს უვლის გვერდს, არც შერყეულებს უგულებელყოფს. ეს მან ადამიანთა საერთო ბუნების მიმართაც მოიმოქმედა; ამასვე თითოეულ ადამიანზეც აღასრულებს. თუ დაცემულთაგან ზოგნი არ დგებიან, ეს მისგან კი არ მოდის, ვისაც მათი აღდგენა სურს, არამედ მათგან, ვისაც ადგომა არ სურს. რადგან დაცემული იუდაც სურდა აღედგინა და ამისთვის ყველაფერი მოიმოქმედა, მაგრამ იუდამ არ ინება. დაცემული დავითი კი აღადგინა და ძლიერი გახადა. პეტრე კი, რომელსაც დაცემა ემუქრებოდა, წინასწარ აღადგინა.
და მოისმინე, როგორ: ამბობს, „სიმონ, სიმონ, აჰა ესერა ეშმაკმან გამოგითხოვნა თქუენ აღცრად, ვითარცა იფქლი. ხოლო მე ვევედრე მამასა ჩემსა შენთჳს, რაჲთა არა მოგაკლდეს სარწმუნოებაჲ შენი“ (). შემდეგ წინასწარმეტყველი კეთილისმყოფელობის სხვა სახეზეც ამბობს; რადგან უფლის მზრუნველობა მრავალსახე და მრავალგვარია. „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ, და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). ხედავ, როგორ აჩვენა, რომ „ტკბილ არს უფალი ყოველთა მიმართ, და წყალობანი მისნი ყოველთა ზედა საქმეთა მისთა“ ()? რაც სახარებებშია ნათქვამი: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (), ეს ამ წინასწარმეტყველმაც აქ მიანიშნა, როცა თქვა: „და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). რადგან ნაყოფებს სიმწიფემდე, ჩვეულებრივ, არა წვიმები, მიწა და ჰაერი, არამედ მისი ბრძანება მიიყვანს. ხოლო სიტყვა „ჟამსა“ () ამას ცხადყოფს: ყოველივე ჟამების მიხედვით არის განწესებული და სხვადასხვა მონაცვლეობით გამოიღება. ესეც განსაკუთრებით მის სიბრძნეს აჩვენებს: საზრდოდ განკუთვნილი ყოველივე ერთად და ერთბაშად კი არ გაანაწილა, არამედ მთელ წელზე გადაანაწილა, რათა მიწისმოქმედმაც დაისვენოს და მოწეული ნაყოფიც არ გაფუჭდეს.
ამრიგად, სიტყვა „ჟამსა“ () ან იმას ნიშნავს, რაც ზემოთ ვთქვით — რომ თითოეული რამ თავის დროს არის განაწილებული — ან იმას, რომ საზრდოს გაჭირვებულებსა და საჭიროების მქონეებს აძლევ. და როგორ თქვა, იტყვის ვინმე: „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ“ ()? ხომ ბევრნი არიან უღმრთოებაში მცხოვრებნი, რომლებიც ამბობენ, რომ ყოველივე თავისთავად არსებობს. აქ წინასწარმეტყველი თვით მოვლენის ბუნებას ამბობს, როგორც სხვაგანაც, როცა ამბობს: „მართუეთა ყორნისათა, რომელნი ხადიან მას“ (), თუმცა ცხოველები გონებას მოკლებულნი არიან. და კვლავ: „ლეკუნი ლომთანი მყჳრალნი ტაცებად და თხოვად ღმრთისაგან საზრდელსა მათსა“ (). თუმცა ესენიც გონებას მოკლებულნი არიან და თვითონ არ ეძებენ; აქაც წინასწარმეტყველი კვლავ თვით მოვლენის ბუნებაზე ლაპარაკობს, რადგან ასეთი თქმა მათ არჩევანს კი არ მიეწერება, არამედ იმის ბუნებას, რაც ხდება. „აღაღებ შენ ჴელსა შენსა და განაძღებ ყოველსა ცხოველსა ნებისაებრ“ (). წინასწარმეტყველი „ხელს“ მოქმედებასა და მომნიჭებელ ძალას უწოდებს; ყოველივე ამის მეშვეობით გასწავლის, რომ ნაყოფთა წარმოშობის სათავე სტიქიონებში კი არ არის, არამედ ღმერთის განგებაში. ან სიადვილის საჩვენებლადაც თქვა: „აღაღებ შენ ჴელსა შენსა“ (). რადგან განსაკუთრებით მაშინდელი ადამიანები, ყოველივეს მიზეზის მიტოვებით, ჰაერსა და მზეს სცემდნენ თაყვანს და ფიქრობდნენ, რომ ნაყოფებს სწორედ ისინი იძლეოდნენ; ამიტომ წინასწარმეტყველი მათ ზემოთა დასაბამთან, ამ ყოველივეს მიზეზსა და მეუფესთან აჰყავს და განუწყვეტლივ ამ სიტყვებს დასძენს, რათა აჩვენოს, რომ ყველაფერი მისი ხელიდან მოდის და სიკეთეები მისი მზრუნველობიდან გადმოედინება.
5. უფლის სიახლოვე და საყოველთაო ქება
ხოლო აქ „კეთილნებობით აღვსებას“ ამბობს, ანუ იმით აღვსებას, რაც სასიამოვნოა, რადგან ყოველ ცოცხალ არსებას მისივე ნებისამებრ და მისთვის სასიამოვნოთი აღავსებს. რადგან უბრალოდ საკვებს კი არ აძლევს, არამედ თითოეულისთვის სასარგებლოს მიხედვით, თითოეულის სურვილისამებრ და სრული ზომით. მისი ნათქვამი ესაა: პირუტყვებსაც აძლევ, ადამიანებსაც და ყველას — ისე, როგორც თითოეულისთვის საამოა და როგორც თითოეულისთვის სასიამოვნოა; და არა მხოლოდ აძლევ, არამედ აღავსებ კიდეც, ისე რომ არაფერი აკლდეს. ამიტომ ამბობს: „განაძღებ ყოველსა ცხოველსა ნებისაებრ. მართალ არს უფალი ყოველთა შინა გზათა მისთა და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ ().
„გზებში“ აქ განგებულებებს გულისხმობს: განგებასა და მზრუნველობას, რომელთა მეშვეობითაც ყოველივე მოაწყო. რადგან, ამბობს, მისი ყოველი საქმე ქების საგანია, სასწაულებით სავსეა და არავის ბრალდების არავითარ საბაბს არ აძლევს, თუნდაც ზოგნი შეშლილებივით მძვინვარებდნენ. ამრიგად, საქმეები ბუნებით ისეთია, რომ ანათებენ, ბრწყინავენ და შემოქმედის განგებას, მზრუნველობას, კაცთმოყვარეობას, სიმართლესა და სიწმიდეს აუწყებენ. „ახს უფალი ყოველთა, რომელნი ხადიან მას, ყოველთა, რომელნი ხადიან მას ჭეშმარიტებით“ (). აჰა, განგების კიდევ ერთი ნაწილი — სიკეთეთა უმთავრესი. რადგან, მას შემდეგ რაც თქვა იმ საერთო სიკეთეებზე, რომლებიც ურწმუნოებსაც ეძლევათ — საკვებსა და წვიმებზე — ახლა იმასაც ამბობს, რაც განსაკუთრებულად მორწმუნეებს მიენიჭებათ. რა არის ესენი? ის, რომ უფალი მათთან ახლოსაა — ანუ შეეწევა მათ, ზრუნავს მათზე, მათ მიმართ გაცილებით მეტ განგებას ავლენს, ვიდრე ურწმუნოთა მიმართ; მათ მიმართ კეთილგანწყობილია, მოწყალე და კეთილმოსურნეა და სიკეთეებს მათ უფრო მეტად უცხადებს.
„ნებაჲ მოშიშთა მისთა ყოს და ვედრებისა მათისა შეისმინოს და აცხოვნნეს იგინი“ (). მაგრამ, ამბობს, პავლეს სურდა, რომ სატანის ანგელოზი განშორებოდა მას, ანუ განსაცდელები, ჭირები და მზაკვრობანი, და ღმერთმა ეს არ აღასრულა. და მაინც აღასრულა: რადგან, როცა პავლემ შეიცნო, რომ იმას ითხოვდა, რაც სასარგებლო არ იყო, ამის შემდეგ ღმერთის საქმე იყო, რომ მას სწორედ ის სდომებოდა — და მხურვალედაც სდომებოდა — რაც ღმერთის ნებას შეეფერებოდა. ამიტომაც ამბობდა: „სათნო-მიჩნს უძლურებათა შინა... ჭირთა, დევნულებათა“ ()2. ხოლო თუ ადრე საპირისპირო სურდა, უცოდინრობის გამო სურდა; მაგრამ როცა ისწავლა, რომ ეს ღმერთს სურს, ამის შემდეგ თვითონაც ამას მიიჩნევს სათნოდ. რადგან ღმერთის ნება და მისი მოშიშების ნება ერთმანეთისგან განსხვავებული არ არის; ხოლო თუ ისინიც, როგორც ადამიანები, რაიმე სხვას მოისურვებენ, შემდეგ გამოსწორდებიან.
„დაიცვნეს უფალმან ყოველნი მოყუარენი მისნი და ყოველნი ცოდვილნი მოსრნეს“ (). და ესეც განგების არცთუ მცირე ნაწილია: დაიცვას, უსაფრთხოდ შეინახოს და თავისი განგება მოუვლინოს. ხოლო „ცოდვილებს“ უწოდებს მათ, ვინც განუკურნებელი სნეულებით არიან შეპყრობილნი და გამოსწორება არ სურთ. ხოლო თუ მის მოყვარულთაგან ზოგიერთსაც დაუშვებს, რომ სიკვდილში ჩავარდეს, ესეც დამცველის საქმეა; ასე მოხდა აბელის შემთხვევაშიც. რადგან თუნდაც მათი სხეულები გაიხრწნა, სულით მაინც უფრო ბრწყინვალენი გახდნენ; ხოლო სხეულებსაც უხრწნელად დაიბრუნებენ.
რაკი, მაშ, თქვა მისი განგების სახეები, რამდენის თქმაც წინასწარმეტყველს შეეძლო — საერთო, განსაკუთრებული და წმინდანთათვის გამორჩეული სიკეთეები; მერყევებზე მზრუნველობა, დაცემულებზე განგება, სულგრძელობა, ცოდვილთა გამოსწორება და წმინდანთა დაცვა — კვლავ ქებით ასრულებს სიტყვას და მთელ მსოფლიოსაც ქებაში თანამონაწილეობისკენ უხმობს, როცა ამბობს: „ქებულებასა უფლისასა იტყოდის პირი ჩემი, და აკურთხევდინ ყოველი ჴორციელი სახელსა წმიდასა მისსა უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). ხედავ, როგორ უხმობს იგი თავისი სახიერი განწყობით არა მხოლოდ კეთილის მიმღებთ, არამედ დასჯილებსაც — რადგან დასჯაც მზრუნველობის საქმეა — და არა მხოლოდ ადამიანებს, არამედ პირუტყვებსაც, სტიქიონებსაც და ყოველ უგრძნობელ ქმნილებასაც; რადგან ყოველივე მისი სახიერებით არის აღვსებული. ნურც ჩვენ შევწყვეტთ ასეთი სახიერის, ასეთი კაცთმოყვარის, ყველგან თავისი კეთილისმყოფელობის გამწვდელის განუწყვეტელ ქებას სიტყვითაც და საქმითაც, რათა ამჟამინდელ და მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.