📋 სარჩევი
„აღგამაღლო შენ, ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო, და ვაკურთხო სახელი შენი უკუნისამდე ღა უკუნითი უკუნისამდე.“ ().
1. სულიერი ტრაპეზი და ღმრთის ქება
ამ ფსალმუნს განსაკუთრებით დიდი სიზუსტით უნდა მივაპყროთ ყურადღება. რადგან სწორედ ეს არის ის ფსალმუნი, რომელსაც აქვს ის სიტყვები, რომელთაც საიდუმლოებში განდობილნი გამუდმებით მიაგალობენ და ამბობენ: „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ, და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). რადგან ვინც ძედ იქცა და სულიერი ტრაპეზით ტკბება, სამართლიანად მართებს მამის დიდება. რადგან ამბობს: „ძე ადიდებს მამასა და მონაჲ ეშიშვის უფალსა თჳსსა“ (მალაქ 1:6). შენ ძე გახდი და სულიერი ტრაპეზით ტკბები, იკვებები იმ ხორცითა და სისხლით, რომელმაც ხელახლა გშვა; ამიტომ მიუზღე ასეთი დიდი კეთილმოქმედების სამაგიერო, ადიდე ის, ვინც ასეთი რამ მოგმადლა, და როცა ამ სიტყვებს კითხულობ, შენი გონება ნათქვამს შეუთანხმე; და როდესაც ამბობ: „აღგამაღლო შენ, ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო“ (), დიდი სიახლოვე გამოაჩინე. რათა ღმერთმაც შენზე თქვას ისე, როგორც აბრაამზე, ისაკსა და იაკობზე თქვა: „მე ვარ ღმერთი აბრაჰამისი, ღმერთი ისაკისი და ღმერთი იაკობისი“ (გამოსვ 3:6). რადგან თუ შენ იტყვი: „ღმერთო ჩემო, მეუფეო ჩემო“, და მხოლოდ კი არ იტყვი, არამედ ასეთ სიყვარულსაც გამოაჩენ, ისიც იმავეს იტყვის შენზე: „ჩემი მონა“ და „ჩემი მსახური“, როგორც მოსეზეც ითქვა. „და ვაკურთხო სახელი შენი უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). ხედავ, როგორ აჩვენებს აქ მომავალი ცხოვრების დასაწყის ნიშნებსაც? კურთხევას კი აქ უწოდებს არა მხოლოდ სიტყვებით აღსრულებულს, არამედ საქმითაც აღსრულებულს. ამრიგად, ასე აღიმაღლება ღმერთი და ასე იკურთხება იგი. ამასვე გვიბრძანეს ლოცვაშიც ვამბობდეთ: „წმიდა იყოს სახელი შენი“ (; ), ესე იგი, იდიდოს. „ყოველსა დღესა გაკურთხო შენ და ვაქო სახელი შენი უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „უკუნისამდე განუწყვეტლივ“.
ეს განსაკუთრებით ღვთისმოშიში სულის საქმეა: ამქვეყნიურ საქმეებს განშორდეს და საგალობლებს მიეძღვნას. სირცხვილი იქნებოდა, რომ გონიერი ადამიანი, რომელიც ყოველივე ხილულზე პატივით აღმატებულია, ქმნილებაზე ნაკლები აღმოჩნდეს ქების საქმეში; და ეს მხოლოდ სირცხვილი კი არა, უგუნურებაც არის. და როგორ არ არის უგუნურება, როდესაც თვით ქმნილება ყოველდღე და ყოველ საათს აღავლენს მეუფისადმი დიდებისმეტყველებას? რადგან ამბობს: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა და ქმნილსა ჴელთა მისთასა მიუთხრობს სამყარო. დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა და ღამე ღამესა მიუთხრობს მეცნიერებასა“ (). მზეცა და მთვარეც, ვარსკვლავთა მრავალფეროვანი დასიც და ყოველივე დანარჩენის წესრიგიც თავის შემოქმედს ქადაგებს. მაშ, კაცი, რომელიც ყოველივე ამაზე პატივით უმეტესია, მაგრამ ამას არ აკეთებს და ისეთ ცხოვრებასაც კი აჩვენებს, რომლის გამოც მის შემქმნელ ღმერთს გმობენ, ასეთი კაცი როგორი შენდობის ღირსი იქნება? და რა გამართლება ექნება, როდესაც სწორედ ამისთვის არის შექმნილი, რომ კაცთმოყვარე ღმერთს სათნო ეყოს და მომავალ სასუფეველს ეზიაროს, მაგრამ ამაზე დიდად არ ზრუნავს, არამედ ამქვეყნიური საქმიანობებითა და სოფლის საზრუნავებით თავს იხვევს? მაგრამ წინასწარმეტყველი ასეთი არ იყო; იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ღმერთს ქებას აღუვლენდა - სიტყვებითაც და საქმეებითაც.
რადგან ბევრ რამეში ვართ მისი მოვალენი: იმიტომ, რომ არარსებულნი შეგვქმნა; იმიტომ, რომ ასეთებად გვქმნა; იმიტომ, რომ შექმნილებს გვინარჩუნებს; და იმიტომ, რომ ყოველდღე განგებულებით გვივლის, ზოგადადაც და თითოეულსაც, დაფარულადაც და ცხადადაც, ვიცით თუ არ ვიცით. რაღა შეიძლება ვინმემ თქვას ხილულ საგნებზე, რომლებიც ჩვენთვის შექმნა: მათ მსახურებაზე, რომელსაც გვიწევენ; სხეულის აგებულებაზე; სულის კეთილშობილებაზე; ყოველდღიურ განგებულებაზე - სასწაულთა გზით, რჯულთა გზით, სასჯელთა გზით; მის მრავალგვარ და მიუწვდომელ განგებაზე; სიკეთეთა უმთავრესზე, რომ ჩვენთვის მხოლოდშობილიც არ დაიშურა; უკვე მოცემულ ნიჭებზე ნათლისღებითა და საიდუმლოებით; მომავალში მისაცემზე, იმ გამოუთქმელ სიკეთეებზე: სასუფეველზე, აღდგომაზე და იმ წილზე, რომელიც ყოველგვარი ნეტარებითაა სავსე? რადგან თუ ვინმე ამათგან თითოეულს ჩამოთვლის, კეთილმოქმედებათა გამოუთქმელ ზღვაში ჩავარდება და დაინახავს, რამდენი რამით არის მოვალე კაცთმოყვარე ღმერთის წინაშე; მაგრამ არა მხოლოდ ამის გამო, არამედ მისი დიდების სიდიადისა და მისი შეურყვნელი არსების გამოც. რადგან ამის გამოც ეკუთვნის მას ჩვენგან ქება, კურთხევა, განუწყვეტელი მადლიერება, ღვთისმსახურება და უწყვეტი მსახურება. ამასვე ცხადყოფს წინასწარმეტყველიც, როდესაც ამბობს: „დიდ არს უფალი და ქებულ ფრიად, და სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (). რადგან როცა თქვა: „ვაკურთხებ“ და „ვაქებ“, აჩვენებს, რომ მას არ სჭირდება ჩვენგან ქებანი და არც კურთხევანი, არც მის დიდებას ემატება რაიმე მის მსახურთა ქებისგან. რადგან მისი არსება შეურყვნელია და, როგორც არაფრისმოკლე, არაფერ სხვას საჭიროებს.
ხოლო ისინი, ვინც მას აქებენ, თვითონ ხდებიან უფრო ბრწყინვალენი. მაგრამ არა მხოლოდ ამის გამო, არამედ მისი დიდების აღმატებულების გამოც გვმართებს მისადმი ქება. ამიტომ ამის საჩვენებლადაც თქვა: „დიდ არს უფალი და ქებულ ფრიად“ (), ანუ არაფერს საჭიროებს. რას ნიშნავს „ქებული“? ქებათა, შესხმათა და საგალობელთა ღირსს; და არა უბრალოდ „ქებული“, არამედ „ფრიად“ ქებული. ამიტომ ესეც დაუმატა; ხოლო როცა სიტყვით ვერ წარმოადგინა, რამდენად ქებულია იგი, დაურთო: „და სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (); ამას სხვა განმმარტებელმა „გამოკვლევა“ უწოდა. ხოლო რასაც ამბობს, ამის მსგავსია: რადგან დიდი მეუფე გყავს, შენც ამაღლდი და ამქვეყნიურ საქმეებს განეშორე. მიიღე ისეთი განწყობა, რომელიც აწინდელი საგნების მდაბიოობაზე მაღლა დგას; არა იმისთვის, რომ შეშლილი და ამპარტავანი გახდე, არამედ იმისთვის, რომ დიდსულოვანი და მაღალგონიერი იყო. რადგან სხვაა ქედმაღლობა და სხვაა დიდსულოვნება. ქედმაღალი ის არის, ვინც მცირედით იკვეხნის და თანამონებს ზემოდან უყურებს; ხოლო ამაღლებული ისაა, ვინც აზრით თავმდაბალია და ამჟამინდელი ცხოვრების მოჩვენებით ბრწყინვალებებს არაფრად მიიჩნევს.
2. ღმრთის დიდება თაობათა საქმეებში
სად არიან ახლა ისინი, რომლებიც ამბობენ, თითქოს ღმერთს ისე იცნობენ, როგორც თვითონ ღმერთი იცნობს საკუთარ თავს? მოისმინონ წინასწარმეტყველის სიტყვა: „სიდიდისა მისისა არა არს დასასრულ“ (), და შერცხვნენ საკუთარი მძვინვარების გამო. „ნათესავი და ნათესავი აქებდენ საქმეთა შენთა“ (). რასაც წინასწარმეტყველი ჩვეულებრივ აკეთებს, ამას აქაც აღასრულებს. რადგან, როცა წინასწარმეტყველი ღმერთის დიდებულებასა და დიდებას გაოცებით შეჰყურებს, შემდეგ მის საქმეთა მტკიცებაზე გადადის. სწორედ ამავეს აკეთებს აქაც და ამბობს: „ნათესავი და ნათესავი აქებდენ საქმეთა შენთა“ (), რითაც მისი საქმეებიდან მის დიდებულებას აჩვენებს. ესე იგი, ეს მხოლოდ ერთ დროს არ მომხდარა და არ გასულა, არც ორ ან სამ წელიწადში შემოფარგლულა, არამედ მთელ ახლანდელ საუკუნეს გასწვდება, ისე რომ ყოველი თაობა მის ქმნილებებს ხედავს. რადგან ამას ნიშნავს „ნათესავი და ნათესავი“ (): ამბობს, რომ არის ახლანდელი თაობა, მომავალი, მის შემდეგი, შემდეგ კიდევ მის შემდგომი და ყოველი მომავალი თაობა; ასევე ქმნილებაც მთელი ამ დროის განმავლობაში თანაბრად გასწვდება: ცა, მიწა, ზღვა, ჰაერი, ტბები, წყაროები, მდინარეები, თესლები, მცენარეები, ბალახები და მათგან მომდინარე კეთილისმყოფელობა, ბუნების სვლა, რომელიც არასოდეს წყდება, წვიმები, განუწყვეტლივ მონაცვლე ჟამთა ბრუნვები, ღამე, დღე, მზე, მთვარე, ვარსკვლავები და ყოველივე სხვა; ამათ გარდა კიდევ არის ის საქმეებიც, რომლებიც ყოველ თაობაში ხდება, კერძოდაც და საერთოსთვისაც, გამოსასწორებლად და მთელი ადამიანთა მოდგმის საერთო კეთილისმყოფელობისათვის: როგორიც იუდეველებთან განუწყვეტლივ ხდებოდა სასწაულები, ნიშნები, განგება უხვმოსავლიანობაში, ომებში გამარჯვებებში და ყოველ სხვა საქმეში; როგორიც იყო ქრისტეს მოსვლისას, მოციქულთა დროს, დევნულებათა ჟამს, ძველზე უფრო მრავალი და სიდიდით ბევრად აღმატებული; როგორიც ჩვენს თაობაშიც ხდება. რადგან არცერთი დრო არ არის, რომელიც, ამ საერთო საქმეების გარდა, მისი განგების ნიშანს არ ატარებდეს. „და ძალსა შენსა უთხრობდენ“ () — ამბობს, როგორც კეთილისმყოფელობათა, ისე სასჯელთა მეშვეობით. რადგან ღმერთი არასოდეს წყვეტს მთელი დროის განმავლობაში ყოველგვარი გზით იმის განგებულად წარმართვას, რაც ჩვენი ბუნებისთვის სასარგებლოა.
„დიდად შუენიერებასა დიდებისა სიწმიდისა შენისასა იტყოდიან და საკჳრველებათა შენთა მიუთხრობდენ,“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „შენი ქების მშვენიერებასა და შენი საკვირველებების ამბებს მოუთხრობენ.“ რადგან ძალა ახსენა, აჩვენებს, რომ ეს ძალაც უზომოდ აღმატებული ძალაა. რადგან ეს ძალა არც უბრალოდ მოქმედებდა და არც ჩვეულებრივ საქმეებს აღასრულებდა; არამედ ყველაფერში ისე განუწყვეტლივ სასწაულმოქმედებდა და საკვირველებებს იქმოდა, ადამიანურ ბუნებაზე მაღლა მოქმედებდა, რომ მომხდარი სასწაულითა და დიდებით სავსე იყო. აბა დაუკვირდი იმას, რაც ეგვიპტეში მოხდა, რაც პალესტინაში, რაც აბრაამის, ისააკისა და იოსების დროს; კვლავ იმას, რაც ეგვიპტეში მოხდა მოსეს დროს, უდაბნოში და შესვლის შემდეგ; კვლავ იმას, რაც ტყვეობაში იყო, ნაბუქოდონოსორის დროს, ღუმელში, ლომებთან, დაბრუნებისას და წინასწარმეტყველთა დროს. რადგან ეს ყოველივე მოქმედი ღმერთის ძლიერებას, დიდებასა და დიდებულებას ქადაგებდა და დიდ გაოცებასა და დიდ საკვირველებას წარმოშობდა. „და ძალი საშინელებათა შენთა თქუან და დიდებულებასა შენსა მიუთხრობდენ,“ (). ამით აჩვენებს, რომ მისი ძლიერება ორივე მხარისათვის სრულყოფილად არის მომართული: კეთილისმყოფელობისათვისაც და სასჯელისათვისაც; და რომ ჩამოთვლილ ყოველივეში ორივე ეს მხარე იყო.
მაგრამ ამის დანახვა მხოლოდ მაშინ მომხდარ მოვლენებში კი არა, ქმნილებაშიც შეიძლება: ორივე მოქმედებისთვის მრავალი იარაღია. საშინელთაგან, მაგალითად, არის ელვები, ქუხილები, მეხები, ქარიშხლები, სენები, თოვლები, სეტყვა, ნათესთა ჟანგა, ყინვა, მცხუნვარებანი, წყალდიდობები; ქვეწარმავლებში — გველეშაპები, მორიელები, გველები; მფრინავ არსებებში — კალია; ხოლო უმნიშვნელო არსებებში — ძაღლბუზა და მუხლუხო. და სწორედ ესენიც უმეტესად განგების საქმეებია: ადამიანებს მოაქცევენ, უდებებას აშორებენ, ღრმა ძილისაგან აღვიძებენ და მძიმე ძილბურანიდან სიფხიზლისაკენ მიჰყავთ. მაგრამ მისი ძალა მხოლოდ ამაში კი არა, საწინააღმდეგო საქმეებშიც სრულყოფილია. ამიტომ, რადგან ამის შესახებაც სურდა ჩვენი სწავლება, თქვა: „და ძალი საშინელებათა შენთა თქუან და დიდებულებასა შენსა მიუთხრობდენ,“ () და დაურთო: „ჴსენებაჲ მრავალი სიტკბოებისა შენისა აღმოთქუან.“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „შენი სიკეთისა, და შენი სიმართლით გაიხარებენ.“ ეს კი სხვა განმმარტებელმა ასე თქვა: „და შენს მოწყალებებს ქებას შეუსხამენ.“ ჩვენ კი, როგორც ის საშინელებანი ჩამოვთვალეთ, ასევე აუცილებელია მათ საწინააღმდეგოებზეც ვთქვათ: ხილულთა და ჩვენს გარშემო მყოფთა შორის არის წელიწადის ბრუნვები, დღეები, ბაღები, მდელოები, მრავალფეროვანი ყვავილები, სასმელი და ტკბილი წყალი, წვიმებისგან მომდინარე სარგებელი, მიწის მშობიარობის ტკივილები, მრავალგვარი ნაყოფი, სხვადასხვა ხეები, ნაზი ქარები, მზის სხივი, მთვარის ლამპარი, ვარსკვლავთა მრავალფეროვანი ფერხული, ღამის სინაზე; უგონო ცხოველებში — ცხვრები, ხარები და თხები; გარეულებში — ქურციკები, ირმები, კურდღლები და კიდევ მრავალი სხვა; ფრინველებში — ინდური ფრინველები. და თვით მის საქმეებშიაც შეიძლება კაცმა იხილოს, რომ იგი არა მხოლოდ სჯის, არამედ კეთილისმყოფელობს კიდეც, ბევრად უფრო მეტად, ვიდრე სჯის. ერთს შიშისათვის აკეთებს; ხოლო თუ ზოგჯერ საქმით განცდასაც მოუვლენს, ეს იმათი დიდი უგრძნობელობის გამოა, ვინც შიშით არ სწორდება. კეთილისმყოფელობებში კი იგი განსაკუთრებულ გულმოდგინებას იჩენს და მათ თვით გამოცდილებამდე მიჰყავს არა მხოლოდ ღირსეულთა, არამედ უღირსთა მიმართაც.
3. ყველაზე განფენილი ღმრთის წყალობა
ამრიგად, ჩვენი ცხონების საქმეს მრავალგვარად განაგებს: ხან ამას მოქმედებს, ხან იმას, უფრო ხშირად კი იმ უკანასკნელებს, რადგან სწორედ ისინი სურს, და მხოლოდ ისინი. ამიტომ გეენითაც დაემუქრა არა იმისთვის, რომ იგი მოაწიოს, არამედ იმისთვის, რომ არ მოაწიოს; გეენა ეშმაკისთვის გაამზადა, რადგან ამბობს: „წადით ეშმაკისთვის გამზადებულ ცეცხლში“, ხოლო სასუფეველი ადამიანებისთვის გაამზადა, რითაც აჩვენებს, რომ არ სურს ადამიანის გეენაში ჩაგდება. „შემწყალებელი და მოწყალეა უფალი, სულგრძელი და მრავალმოწყალე. სახიერია უფალი ყველას მიმართ, და მისი შეწყალებანი ყველა მის საქმეზეა“. ხედავ, წინასწარმეტყველიც სწორედ ამ უმეტესად სახიერ საქმეებთან ჩერდება და სიტყვაში უხვად გადმოღვრის მათ. რადგან მან ცხადად იცის, რომ ღვთის სიმდიდრე უმთავრესად სწორედ ამაშია. რადგან შეუძლებელი იქნებოდა ცხონება, მისი კაცთმოყვარეობა დიდი რომ არ ყოფილიყო; შეუძლებელი იქნებოდა დგომაც, მისი დიდი სიკეთით რომ არ ვტკბებოდეთ. ამიტომ თვითონაც ამბობდა: „მე ვარ, ვინც წარვხოცავ შენს ურჯულოებებს, და შენს ცოდვებშიც შენს შემწედ დავდექი“. „შემწყალებელი და მოწყალეა უფალი“. ნახე, როგორ აჩვენებს მის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობას. იგი მხოლოდ ცოდვილებს კი არ სწყალობს, არამედ კაცთმოყვარეობის სხვა, არცთუ მცირე სახესაც წარმოაჩენს - სულგრძელობას, რათა ისინი სინანულში მოვიდნენ, მის კაცთმოყვარეობასთან ერთად საკუთარი მონდომებითაც ცხონდნენ და სათნო საქმეებიდან მომდინარე კადნიერებაც ჰქონდეთ. უბრალოდ „მოწყალე“ კი არ თქვა, არამედ „მრავალმოწყალეც“, რითაც აჩვენა, რომ ეს სიმრავლე გაზომვას არ ექვემდებარება, არამედ ყოველ სიტყვას აღემატება. ამიტომ შემდეგი სიტყვებით, რამდენადაც მისთვის შესაძლებელი იყო, ეს აჩვენა, დაურთო და თქვა: „სახიერია უფალი ყველას მიმართ, და მისი შეწყალებანი ყველა მის საქმეზეა“. რას ნიშნავს „ყველას მიმართ“? ცოდვილების მიმართაც, ამბობს, და მათ მიმართაც, ვინც ურჯულოებებში ცხოვრობს. რადგან არა მხოლოდ მართალნი, არც მხოლოდ სათნოდ მოქმედნი და არც მხოლოდ მონანულნი, არამედ ყველანი, იმით, რასაც განიცდიან, მის წყალობასა და სახიერებას აუწყებენ. და თუ ვინმე მკითხავს, ვისთვის გახდა იგი სახიერი, ვეტყვი: არა მხოლოდ აბელისთვის, არამედ კაენისთვისაც; არა მხოლოდ ნოესა და მისი შვილებისთვის, არამედ წარღვნით დანთქმულებისთვისაც. რადგან ყოველივეს კაცთმოყვარეობით იქმს. და რომ გაიგო, როგორ არის იგი ყველას მიმართ სახიერი, აქედან შეხედე: მითხარი, როგორი სახიერება იყო ის, რომ ის ძმისმკვლელი, რომელმაც ასეთი დაკვლა გაბედა, თავისი მარჯვენა შებილწა და ღვთის კანონები ფეხქვეშ გათელა, ისეთ სასჯელს გადასცა, რომელიც უფრო შეგონება იყო, ვიდრე სატანჯველი, რათა თვით ისიც, დროის ხანგრძლივობით, ჩადენილი ცოდვისგან განეწმინდა და სხვებიც იმით დაემოძღვრა, რასაც ის განიცდიდა? და როგორი სახიერება იყო, მითხარი, წარღვნის დროს უკურნებლად სნეულები, რომლებიც ვერც მუქარით, ვერც სიტყვით და ვერც სხვა რამით გამოსწორდნენ, ბოროტებისგან შეეჩერებინა, ბუნების საერთო ვალი წამლად გამოეყენებინა და მათთვის ყველაზე მსუბუქი სიკვდილი, წყლით სიკვდილი, მოეწია? ხოლო სიტყვა „ყველას“ მხოლოდ ამაში კი არ შეიძლება დავინახოთ, არამედ ყველა ხილულშიც: ცოცხალ არსებებში, უგონო ქმნილებებში; და თუ ვინმე თვით ანგელოზებამდე და მთავარანგელოზებამდე ავა, იქაც დიდ სახიერებას და მრავალ შეწყალებას იხილავს, რადგან ყოველი საქმე დიდი კაცთმოყვარეობით ტკბება. სწორედ ეს დაინახა მანაც და დაურთო: „აღგიარებდეს შენ, უფალო, ყველა შენი საქმე, და შენი წმინდანები გაკურთხებდნენ შენ“; ანუ: გმადლობდნენ შენ, აღავლენდნენ შენდამი საგალობლებს როგორც გონებით დაჯილდოებულნი, ისე ხმის არმქონენიც. რადგან უხმოთაგან თითოეულიც ისეა შექმნილი, რომ თავისი ბუნებით კურთხევას აღავლენს, თუნდაც უხმო იყოს, იმ ადამიანების მეშვეობით, რომლებიც ხედავენ და სარგებლობენ მათით. ისინი ამას თავიანთი არსებით აკეთებენ, ადამიანები კი - ცხოვრების წესითაც და საქმითაც. ამიტომ ამასაც ცხადყოფს დამატებით ნათქვამით: „შენი წმინდანები გაკურთხებდნენ შენ“. ხოლო „წმინდანებს“ აქ წმინდებს უწოდებს, რომლებიც ღვთის მცნებებს აღასრულებენ და ცოდვებისა და ბოროტებისთვის მიუვალნი არიან. „შენი სასუფევლის დიდებას იტყვიან“. რას ნიშნავს: „დიდებას იტყვიან“? მის თვითკმარობას, კაცთმოყვარეობას, მზრუნველობას, იმას, რომ ქვეშევრდომები არ სჭირდება და მაინც მათ მიმართ ასეთ განგებას იჩენს; ნათლის მიუწვდომლობას, არსების გამოუთქმელობასა და შეუცნობელობას. „და შენს ძლიერებაზე ილაპარაკებენ“; ანუ უძლეველ და დაუმორჩილებელ ძალას უგალობებენ, არა იმიტომ, რომ შენ გჭირდება ეს საგალობლები და ქებანი, არამედ თვით მთქმელთა გამო და იმისთვისაც, რომ სხვებიც ასწავლონ და ქების თანაზიარნი გახადონ. ამიტომ დაურთო: „რათა ადამიანთა ძეებს აცნობონ შენი ძლიერება და შენი სასუფევლის დიდად შვენიერი დიდება“. ამით აჩვენებს, რომ ქებებს იმიტომ იღებს, რათა სხვებმაც ისწავლონ მისი ძლიერება. ამრიგად, დიდია ძალა, დიდია დიდება, დიდია შვენიერება, დიდი და გამოუთქმელი, რომელიც არა მხოლოდ ყოველ სიტყვას აღემატება, არამედ ყოველ გონებასაც სძლევს. მაგრამ ამ დიდსა და გამოუთქმელ დიდებას სჭირდება ისინი, ვინც მას ასწავლის, მრავალთა უგუნურების გამო. რადგან მზეც ხომ ყველაზე ნათელი მნათობია, და მაინც თვალსნეულნი მის სინათლეს ვერ ხედავენ; ასევე ღვთის განგებაც ყოველ მზეზე ბრწყინვალეა, მაგრამ ზრახვებით გამრუდებულნი და ყურებდახშულნი დიდ მზრუნველობას საჭიროებენ, რათა მათი გონება გაიხსნას.
4. მარადიული მეუფება და დაცემულთა აღდგენა
ამრიგად, საჭიროა ამ ადამიანებს განუწყვეტლივ ჩაესმოდეთ და შინაგანად ჩაენერგოთ ამ საკითხებზე სწავლება. შემდეგ, რადგან მან სასუფევლის დიდება და დიდებულება თქვა და განმარტების გარეშე სწრაფად გადაუარა, კვლავ უბრუნდება და, რამდენადაც ძალუძს, ამბობს, რა არის ეს დიდება, და მოაქვს: „სუფევა შენი სუფევა არს ყოველთა საუკუნეთა“ (). იგი ამბობს: არა მხოლოდ ახლანდელ საუკუნეთა, არამედ მომავალთაც; რადგან ეს სასუფეველი დაუსრულებელია, უსაზღვროა და მხოლოდ ამ სასუფეველს აქვს მარადიულობა. და კიდევ: „და მეუფებაჲ შენი ყოველსა შორის თესლსა და თესლსა“ (). აქედანაც იხილე ამ მეუფების დაუსრულებლობა. იგი ყველგან არის განფენილი: მთელ სამყაროში, ყველა საუკუნეში, ყველა დროში.
„სარწმუნო არს უფალი ყოველთა შინა სიტყუათა მისთა და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ (); მას შემდეგ, რაც სასუფევლის დაუსრულებლობა, მტკიცეობა, სიმყარე და შეურყევლობა თქვა, ახლა ღმერთის სიტყვების სიმტკიცესაც ამბობს. რადგან „სარწმუნო“ ამას ნიშნავს: მტკიცეს, ჭეშმარიტს. და თუ იგი სარწმუნოა, მის მიერ ნათქვამი უთუოდ აღსრულდება. როგორც მისი სასუფეველი წარუვალია და დასასრული არა აქვს, ასევე მისი სიტყვებიც მტკიცეა და დამყარებული. ამიტომ არც ის სასუფეველი წყდება ოდესმე და არც ეს სიტყვები ირღვევა. და თუ ეს სიტყვები არ ირღვევა, მათ შესაბამისი საქმეებიც უთუოდ უნდა მოჰყვეს. თუ სადმე რამეც თქვა და არ მოხდა, ესეც მისი ჭეშმარიტების მტკიცებულებაა; რადგან ამბობს: „აღსასრული ვთქუა ნათესავსა ზედა, ანუ მეფობასა მოსპოლვაჲ მათდა და წარწყმედად. და მოაქციოს ნათესავმან უკეთურებათაგან მათთა და შევინანო ბოროტთათჳს, რომელთა ვსიტყუევდ ყოფად მათდა“ (). სიკეთეებზეც ასევეა: ამბობს, „მათ შესახებ სიკეთეებს ვიტყვი; და თუ ისინი შეიცვლებიან, მეც შევცვლი მათ შესახებ ნათქვამს“ ()1. და: „და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ ().
რას ნიშნავს აქ „წმიდა“? ეს ნიშნავს იმას, ვინც საყვედურისათვის მიუწვდომელია, მართალია, ხალასია, უმანკოა და არავის არაფერში ხელჩასაჭიდს არ აძლევს. „განამტკიცნის უფალმან ყოველნი დაცემადნი და აღმართნის ყოველნი დაცემულნი“ (). მას შემდეგ, რაც სასუფეველზე თქვა, რომ უსასრულოა, სიტყვებზე — რომ ჭეშმარიტია, საქმეებზე — რომ საყვედურისათვის მიუწვდომელია, აგრეთვე დიდებასა და დიდებულებაზე, იგი კვლავ კაცთმოყვარეობაზე ამბობს; ესეც მისი სასუფევლის უდიდესი დიდებაა: არა მხოლოდ მდგომარენი განამტკიცოს, არამედ დაცემის პირას მყოფებსაც არ დაუშვას, რომ დაეცნენ, დაცემულნი აღადგინოს და, რაც მართლაც საკვირველია, ყველას — არა მხოლოდ ამა თუ იმ კაცს, არამედ ყველას, თუნდაც მონები იყვნენ, თუნდაც ღარიბები, თუნდაც უსახელონი და უსახელოთა მოდგმისანი. რადგან იგი ყველას მეუფეა და არც დაცემულებს უვლის გვერდს, არც შერყეულებს უგულებელყოფს. ეს მან ადამიანთა საერთო ბუნების მიმართაც აღასრულა; ამასვე თითოეულ ადამიანშიც აღასრულებს. თუ დაცემულთაგან ზოგნი არ დგებიან, მიზეზი ის კი არ არის, ვისაც მათი აღდგენა სურს, არამედ ისინი არიან, ვისაც ადგომა არ სურს. რადგან დაცემული იუდაც სურდა აღედგინა და ამისთვის ყველაფერი მოიმოქმედა, მაგრამ იუდამ არ ინება. დაცემული დავითი კი აღადგინა და ძლიერი გახადა. პეტრე კი, რომელსაც დაცემა ემუქრებოდა, წინასწარ აღადგინა.
და მოისმინე, როგორ: ამბობს, „სიმონ, სიმონ, აჰა ესერა ეშმაკმან გამოგითხოვნა თქუენ აღცრად, ვითარცა იფქლი. ხოლო მე ვევედრე შენთჳს, რაჲთა არა მოგაკლდეს სარწმუნოებაჲ შენი“ (). შემდეგ კეთილისმყოფელობის სხვა სახეზეც ამბობს; რადგან მისი მზრუნველობა მრავალსახე და მრავალგვარია. „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ, და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). ხედავ, როგორ აჩვენა, რომ „ტკბილ არს უფალი ყოველთა მიმართ, და წყალობანი მისნი ყოველთა ზედა საქმეთა მისთა“ ()? რაც სახარებებშია ნათქვამი: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (), ეს ამ წინასწარმეტყველმაც აქ მიანიშნა, როცა თქვა: „და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). რადგან ნაყოფებს ჩვეულებრივ სრულყოფამდე წვიმები, მიწა და ჰაერი კი არ მიჰყავს, არამედ მისი ბრძანება. ხოლო სიტყვა „ჟამსა“ () ამას ცხადყოფს: ყოველივე ჟამების მიხედვით არის განწესებული და სხვადასხვა მონაცვლეობით გამოიღება. ესეც განსაკუთრებით მის სიბრძნეს აჩვენებს: საზრდოს მომცემელი ყოველივე ერთად და ერთბაშად კი არ გაანაწილა, არამედ მთელ წელზე გადაანაწილა, რათა მიწისმოქმედმაც დაისვენოს და წარმოშობილი ნაყოფიც არ გაფუჭდეს.
ამრიგად, სიტყვა „ჟამსა“ () ან იმას ნიშნავს, რაც ზემოთ ვთქვით, რომ თითოეული რამ დროებად არის განაწილებული, ან იმას, რომ საზრდოს გაჭირვებულებსა და საჭიროების მქონეებს აძლევ. და როგორ, იტყვის ვინმე, თქვა: „თუალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ“ ()? მაგრამ ხომ ბევრნი არიან უღმრთოებაში მცხოვრებნი, რომლებიც ამბობენ, რომ ყოველივე თავისთავად არსებობს. აქ იგი თვით საქმის ბუნებას ამბობს, როგორც სხვაგანაც, როცა ამბობს: „მართუეთა ყორნისათა, რომელნი ხადიან მას“ (), თუმცა ცხოველები გონებას მოკლებულნი არიან. და კვლავ: „ლეკუნი ლომთანი მყჳრალნი ტაცებად და თხოვად ღმრთისაგან საზრდელსა მათსა“ (). თუმცა ესენიც გონებას მოკლებულნი არიან და თვითონ არ ეძებენ; აქაც იგი კვლავ თვით საქმის ბუნებაზე ლაპარაკობს, რადგან ეს მათ არჩევანს კი არ მიეწერება, არამედ იმის ბუნებას, რაც ხდება. „აღაღებ შენ ჴელსა შენსა და განაძღებ ყოველსა ცხოველსა ნებისაებრ“ (). „ხელს“ იგი მოქმედებას უწოდებს და მომნიჭებელ ძალას; ყოველივე ამის მეშვეობით გასწავლის, რომ ნაყოფთა წარმოშობა სტიქიებში კი არ არის, არამედ ღმერთის განგებაში. ან სიმარტივის საჩვენებლადაც თქვა: „აღაღებ შენ ჴელსა შენსა“ (). რადგან განსაკუთრებით მაშინდელი ადამიანები, ყოველთა მიზეზის მიტოვებით, ჰაერსა და მზეს სცემდნენ თაყვანს და ფიქრობდნენ, რომ ნაყოფებს სწორედ ისინი იძლეოდნენ; ამიტომ წინასწარმეტყველი მათ ზემოთა დასაბამთან, ამ ყოველივეს მიზეზსა და მეუფესთან აჰყავს და განუწყვეტლივ ამ სიტყვებს დასძენს, რათა აჩვენოს, რომ ყველაფერი მისი ხელიდან მოდის და სიკეთეები მისი მზრუნველობიდან გადმოედინება.
5. უფლის სიახლოვე და საყოველთაო ქება
ხოლო აქ „კეთილნებობით აღვსებას“ ამბობს, ანუ იმით აღვსებას, რაც სასიამოვნოა, რადგან ყოველ ცოცხალ არსებას მისივე ნებისამებრ და მისთვის სასიამოვნოთი აღავსებს. რადგან უბრალოდ საკვებს კი არ აძლევს, არამედ თითოეულისთვის სასარგებლოს მიხედვით, თითოეულის სურვილისამებრ და სრული ზომით. მისი ნათქვამი ესაა: პირუტყვებსაც აძლევ, ადამიანებსაც და ყველას, როგორც თითოეულისთვის ტკბილია, როგორც თითოეულისთვის სასიამოვნოა; და არა მხოლოდ აძლევ, არამედ აღავსებ კიდეც, ისე რომ არაფერი აკლდეს. ამიტომ ამბობს: „განაძღებ ყოველსა ცხოველსა ნებისაებრ. მართალ არს უფალი ყოველთა შინა გზათა მისთა და წმიდა არს იგი ყოველთა შინა საქმეთა მისთა“ ().
„გზებს“ აქ განგებულებებს უწოდებს: განგებას, მზრუნველობას, რომლის მეშვეობითაც ყოველივე მოაწყო. რადგან, ამბობს, მისი ყოველი საქმე ქების საგანია, სასწაულებით სავსეა და არავის ბრალდების არავითარ საბაბს არ აძლევს, თუნდაც ზოგნი გაგიჟდნენ და მძვინვარებდნენ. ამრიგად, საქმეები ბუნებით ისეთია, რომ ანათებენ, ბრწყინავენ და შემოქმედის განგებას, მზრუნველობას, კაცთმოყვარეობას, სიმართლესა და სიწმიდეს აუწყებენ. „ახს უფალი ყოველთა, რომელნი ხადიან მას, ყოველთა, რომელნი ხადიან მას ჭეშმარიტებით“ (). აჰა, განგების კიდევ ერთი ნაწილი — სიკეთეთა უმთავრესი. რადგან, მას შემდეგ რაც თქვა ის, რაც საერთო სახით ურწმუნოებსაც ეძლევათ — საკვები და წვიმები — ახლა იმასაც ამბობს, რაც განსაკუთრებულად მორწმუნეებს მიენიჭებათ. რა არის ესენი? ის, რომ უფალი მათთან ახლოსაა, ანუ შეეწევა მათ, ზრუნავს მათზე, მათ მიმართ გაცილებით მეტად იჩენს განგებით მზრუნველობას, ვიდრე იმათ მიმართ, კეთილგანწყობილია მათ მიმართ, მოწყალე და მწყალობელია და სიკეთეებს მათ უფრო მეტად უცხადებს.
„ნებაჲ მოშიშთა მისთა ყოს და ვედრებისა მათისა შეისმინოს და აცხოვნნეს იგინი“ (). მაგრამ, ამბობს, პავლეს სურდა, რომ სატანის ანგელოზი განშორებოდა მას, ანუ განსაცდელები, ჭირები და მზაკვრობანი, და ღმერთმა ეს არ აღასრულა. და მაინც აღასრულა: რადგან, როცა პავლემ შეიცნო, რომ იმას ითხოვდა, რაც სასარგებლო არ იყო, ამის შემდეგ ისიც, რომ მას ღვთის ნება ენდომა და მხურვალედ ენდომა, ღმერთის საქმე იყო. ამიტომაც ამბობდა: „სათნო-მიჩნს უძლურებათა შინა, ჭირთა და დევნულებათა“ ()2. ხოლო თუ ადრე საპირისპირო სურდა, უცოდინრობის გამო სურდა; მაგრამ როცა ისწავლა, რომ ეს ღმერთს სურს, ამის შემდეგ თვითონაც კეთილად ინებებს ამას. რადგან ღმერთის ნება და მისი მოშიშების ნება ერთმანეთისგან განსხვავებული არ არის; ხოლო თუ ისინიც, როგორც ადამიანები, რაიმეს მოისურვებენ, შემდეგ გამოსწორდებიან.
„დაიცვნეს უფალმან ყოველნი მოყუარენი მისნი და ყოველნი ცოდვილნი მოსრნეს“ (). და ესეც განგების არცთუ მცირე ნაწილია: დაცვა, უსაფრთხოდ შენახვა და მისგან მომავალი განგებითი მზრუნველობის გაწევა. ხოლო „ცოდვილებს“ უწოდებს მათ, ვინც განუკურნებელ სნეულებებში არიან, ვინც გამოსწორება არ სურთ. ხოლო თუ მის მოყვარულთაგან ზოგიერთს სიკვდილისთვისაც მიუშვებს, ესეც დამცველის საქმეა; ასე მოხდა აბელის შემთხვევაშიც. რადგან თუნდაც მათი სხეულები გაიხრწნა, სულით მაინც უფრო ბრწყინვალენი გახდნენ; ხოლო სხეულებსაც უხრწნელად დაიბრუნებენ.
რაკი, მაშ, თქვა მისი განგების სახეები, რამდენიც მისთვის შესაძლებელი იყო ეთქვა — საერთო, განსაკუთრებული, წმინდანთა გამორჩეული სიკეთეები, მერყევებზე მზრუნველობა, დაცემულებზე განგება, სულგრძელობა, ცოდვილთა გამოსწორება, წმინდანთა დაცვა — კვლავ ქებით ასრულებს სიტყვას და მთელ მსოფლიოსაც ქების თანამონაწილეობაში უხმობს, როცა ამბობს: „ქებულებასა უფლისასა იტყოდის პირი ჩემი, და აკურთხევდინ ყოველი ჴორციელი სახელსა წმიდასა მისსა უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). ხედავ, როგორ უხმობს იგი სახიერი განწყობილებიდან არა მხოლოდ კეთილის მიმღებთ, არამედ დასჯილებსაც — რადგან ესეც მზრუნველობის საქმეა — არა მხოლოდ ადამიანებს, არამედ პირუტყვებსაც, სტიქიონებსაც და ყოველ უგრძნობელ ქმნილებასაც; რადგან ყოველივე მისი სახიერებით არის აღვსებული. ნურც ჩვენ შევწყვეტთ ასეთი სახიერის, ასეთი კაცთმოყვარის, ყველგან თავისი კეთილისმყოფელობის გამწვდელის განუწყვეტელ ქებას სიტყვითაც და საქმითაც, რათა ამჟამინდელ და მომავალ სიკეთეებსაც მივაღწიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.