📋 სარჩევი
„აქებდით უფალსა ცათაგან, აქებდით მას მაღალთა შინა. აქებდით მას ყოველნი ანგელოზნი მისნი“ ().
1. ზეცისა და ქმნილების საერთო ქება
წმინდანებს, დიდი მადლიერების გამო, ასეთი ჩვეულება აქვთ: როცა ღმრთისადმი მადლობის აღვლენას აპირებენ, მრავალს უხმობენ ქების თანამოზიარეებად და სთხოვენ, მათთან ერთად ჩაეჭიდონ ამ კეთილ მსახურებას. ესვე გააკეთეს სამმა ყრმამაც: როცა სახმილში იყვნენ, მთელი ქმნილება მოუწოდეს, რათა მათთვის აღსრულებული კეთილისყოფის გამო ქება აღევლინა და ღმერთი ეგალობა. ამასვე აკეთებს აქ მეფსალმუნეც: ორივე სამყაროს უხმობს, ზემოსა და ქვემოს, გრძნობადსა და გონებით საწვდომს. ესვე ჩანს წინასწარმეტყველ ესაიასთანაც, როცა ამბობს: „იხარებდით ცანი და იშუებდით ქუეყანა“, „რამეთუ შეიწყალა ღმერთმან ერი თჳსი“ (). და თვითონ ეს მეფსალმუნეც კვლავ იმავეს აკეთებს, როცა ამბობს: „გამოსლვასა ისრაჱლისასა ეგჳპტით, სახლი იაკობისი ერისაგან ბარბაროზთასა“ (), „მთანი იმღერდეს, ვითარცა ვერძნი, და ბორცუნი, ვითარცა კრავნი ცხოვართანი“ (). და სხვაგანაც კვლავ ესაია ამბობს: „ღრუბელნი წთოდედ სიმართლესა“ (). რადგან წმინდანები, მარტოები, საკმარისნი არ არიან მეუფის ქებისთვის, ყველას იხმობენ, რათა გალობის თანამოზიარეებად მიიღონ. და ამას განსაკუთრებით ხშირად აკეთებს ეს მეფსალმუნე, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „თაყუანის-ეცით მას ყოველთა ანგელოზთა მისთა“ (). და კვლავ: „ძლიერნი ძალითა, რომელნი ჰყოფენ სიტყუასა მისსა“ ().
ამით იგი კიდევ სხვა რამესაც ამტკიცებს. რა არის ეს? ის, რომ უგუნურთაგან არავინ იფიქროს, თითქოს ორი შემოქმედი არსებობდეს. რადგან ქმნილებანი განსხვავებულნი არიან და არსებით ერთმანეთისაგან დაშორებულნი: ერთი გრძნობადია, მეორე კი გონებით საწვდომი; ერთი ხილულია, მეორე კი უხილავი; ერთი სხეულებით არის სავსე, მეორე კი უსხეულოა. ამიტომ, რომ ვინმემ საქმეთა განსხვავებიდან განსხვავებული შემოქმედები არ შემოიტანოს, მეფსალმუნე ერთ გუნდს აყენებს, ყველასაგან ერთ მელოდიას აღავლენს მის წინაშე და ამბობს, რომ იგივე ღმერთი უნდა იგალობებოდეს როგორც ზემო, ისე ქვემო ქმნილების მიერ; ამითაც ცხადყოფს, რომ ორივეს შემოქმედი ერთია. და პირველად ზემოდან იწყებს და ამბობს: „აქებდით მას ყოველნი ანგელოზნი მისნი, აქებდით მას ყოველნი ძალნი მისნი;“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ყოველნი მხედრობანი მისნი“; ამით ქერუბიმებს, სერაფიმებს, უფლებებს, მთავრობებსა და ხელმწიფებებს გულისხმობს. ეს არის მეტად ანთებული სულის საქმე; ეს არის ცეცხლოვანი ტრფიალის ნიშანი: ყველას აღძრავდე სასურველის ქებისკენ. ეს არის გონების საქმე, რომელიც განუწყვეტლივ ტკბება ღმერთზე ფიქრით, გაკვირვებულია, მისი დიდებით განცვიფრებულია და მასვე ეკუთვნის. „აქებდით მას მზე და მთოვარე, აქებდით მას ყოველნი ვარსკულავნი და ნათელნი;“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ნათლის ვარსკვლავნი“. „აქებდით მას ცანი ცათანი და წყალნი ზესკნელს ცათანი“ (). „აქებდით სახელსა უფლისასა, რამეთუ მან თქუა, და იქმნეს, თავადმან ბრძანა, და დაებადნეს“ (). „და დაადგინნა იგინი უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე“ (). სხვა ამბობს: „დაადგინა ისინი, რათა საუკუნოდ დარჩენილიყვნენ. ბრძანება დადო და იგი არ გადავა“. რატომ, ზეციურ ძალებზე მცირედის თქმის შემდეგ, სწრაფად გადავიდა იქიდან ხილულებზე და აქ მსჯელობა განავრცო, თითოეულს დაწვრილებით მიჰყვა, ზემოსაც და ქვემოსაც? იმიტომ, რომ ეს ყოველივე მაშინდელი მსმენელებისთვის უფრო ცხადი იყო: ხედავდნენ და თვალწინ ჰქონდათ. ამიტომ მოსეც, როცა შესაქმის თხრობას იწყებს და ზემოთა შესახებ არაფერს ამბობს, არც მცირეს და არც დიდს, დასაწყისს ცითა და მიწით აკეთებს; შემდეგ მზესა და მთვარეზე, მცენარეებზე, მცურავებზე და ოთხფეხებზე გადადის და მსჯელობას ადამიანთან ასრულებს.
როცა აქ ამბობს „ცანი ცათანი“, სიმრავლეს კი არ აჩვენებს, არამედ იმავე „ცას ცისას“ ამბობს. რადგან ებრაელთა ენაში ჩვეულებაა, ცას „ცანნი“ ეწოდოს; როგორც სხვაგანაც ამბობს: „ცა-ცად უფლისათვის, ხოლო ქვეყანა მისცა ადამის ძეთ“ (). და კიდევ: „წყალნი ზესკნელს ცათანი“ (). მოსესგანაც გსმენია, რომ წყალთაგან ნაწილი ქვემოთ დატოვა, ნაწილი კი ცათა ზედა მხარის ზემოთ ამაღლებულად ყოფნისთვის განამზადა: უფსკრულის შუაში მყარი განამტკიცა და წყლები იმ ზედა მხარის ზემოთ დატოვა, რათა იქ დარჩენილიყვნენ. მაგრამ როგორ აქებს ეს ყოველივე ღმერთს, იტყოდა ვინმე, როცა არც ხმა აქვს, არც ენა, არც სული, არც განსჯა, არც გონება, არც სამეტყველო ორგანო და არც აზრი? იმიტომ, რომ დიდებისმეტყველების გზები არსებობს: ერთი სიტყვებით აღესრულება, მეორე ხილვით, ხოლო ამათთან ერთად მესამე ცხოვრებითა და საქმეებით. რადგან ადამიანთა შემთხვევაშიც არა მხოლოდ მაშინ აღევლინება ღმერთს დიდება, როცა ისინი ხმას გამოსცემენ, არამედ მაშინაც, როცა დუმან; როგორც ქრისტეც ამბობს: „ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“ (). და კვლავ: „მადიდებელნი ჩემნი ვადიდნე“ (). არის დიდებისმეტყველება ენითაც, როგორც მოსემ მარიამთან ერთად ადიდა და თქვა: „უგალობდეთ უფალსა, რამეთუ დიდებით დიდებულ არს“ (). არის დიდებისმეტყველებაც თვით ქმნილების მეშვეობით, როგორც თვით ეს მეფსალმუნე ამბობს: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა და ქმნილსა ჴელთა მისთასა მიუთხრობს სამყარო“ (). ასევე აქაც ქმნილება აქებს მას სილამაზით, მდგომარეობით, სიდიდით, ბუნებით, გამოყენებით, მსახურებით, მდგრადობითა და იმ სარგებლობით, რომელიც მისგან წარმოიშობა. ამიტომ, როცა ამბობს: „აქებდით უფალს, ანგელოზნო, ძალნო, ცანო, მთვარევ, მზეო, ვარსკვლავნო და წყლებო, რომლებიც ცათა ზემოთ ხართ“, ამას ამბობს: ყოველი შექმნილი თავისი შემოქმედის სიბრძნეს შეეფერება და მრავალი საკვირველებით არის სავსე. ამას მოკლედ მოსეც შესავალში ამბობდა: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ. ფრიად“ (). იმდენად კეთილია ყოველივე, რომ შემოქმედს ადიდებს და მჭვრეტელს შემქმნელის ქებისკენ მიუძღვება.
2. ქმნილების დამტკიცება და განგების სიუხვე
ამრიგად, ამას უწოდებს იგი ქებას: შექმნილთა მშვენიერებას, რომელიც შემქმნელს ჰიმნურ დიდებას უშობს. ამასვე ცხადყოფს პავლეც: „რამეთუ უხილავი იგი მისი დაბადებითგან სოფლისაჲთ ქმნულთა მათ შინა საცნაურად იხილვების, და სამარადისოჲ იგი ძალი მისი და ღმრთეებაჲ“ (). და ეს წინასწარმეტყველიც, როცა ქმნილებანი ჩამოთვალა და ხილულთა ხედვას მიანდო, რომ მათ მშვენიერებასა, სიდიდესა და სარგებლობას ჩასწვდომოდა, თვითონ სხვა მიზეზს ასახელებს და ამბობს: „მან თქუა, და იქმნეს, თავადმან ბრძანა, და დაებადნეს“ (); „და დაადგინნა იგინი უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე; ბრძანებაჲ დადვა, რომელი არა წარჴდეს“ (). ამრიგად, რომ ისინი მშვენიერნი და საკვირველნი არიან, ამას თვით ხედვაც ცხადყოფს; ხოლო რომ მათ შემოქმედი ჰყავთ, რომ ეს ყველაფერი თავისთავად არ არის და არც დაუსაბამოა, ამის დანახვაც თვით ამ განმარტებიდან საკმარისად შეიძლება. ხოლო თუ ვინმე დაეჭვდება, ჩემგან ისწავლოს, რომ ქმნილებას ჰყავს შემოქმედი და შემქმნელი, განმგებელი და მზრუნველი. რადგან აქ ორ რამეს ასახელებს, უფრო კი სამს; ხოლო თუ ვინმე სიზუსტით გამოიკვლევს, ოთხსაც: რომ მან შექმნა, არარსთაგან შექმნა, იოლად შექმნა და შექმნილთაც მტკიცედ იცავს. რადგან სიტყვა „მან თქუა“ () იოლად აღსრულებას ცხადყოფს; როგორც ამას პავლეც აჩვენებდა და ამბობდა: „რომელმან-იგი განაცხოველნის მკუდარნი და უწესნ არა-არსსა მას, ვითარცა არსსა“ (), რითაც მოწოდების სახელით ამ იოლად აღსრულებას გვანიშნებდა. ხოლო რომ შექმნილთაც მტკიცედ იცავს, ამას კვლავ თვით წინასწარმეტყველი აჩვენებს, როცა დასძენს: „და დაადგინნა იგინი უკუნისამდე და უკუნითი უკუნისამდე; ბრძანებაჲ დადვა, რომელი არა წარჴდეს.“ ().
იხილე, აქაც როგორ მიანიშნა კვლავ ხელმწიფებასა და უფლებამოსილებაზე: არა მხოლოდ იმით, რომ ისინი დადგნენ, არამედ იმითაც, რომ თქვა „ბრძანება“, და ამ ადამიანური სიტყვებით თავისი მოქმედება წარმოაჩინა. რადგან როგორც შენთვის არის თქმა იოლი და ბრძანება ადვილი, ასეა ღმერთისთვის არარსთა შექმნა და შექმნილთა მტკიცედ დაცვა; უფრო სწორად, არც ასე, არამედ ბევრად მეტად. რადგან შეუძლებელია იმ იოლად აღსრულების სიჭარბის წარმოდგენა, რომლითაც მან ეს ყოველივე შექმნა. და საკვირველი მხოლოდ ის კი არ არის, რომ ღმერთი ქმნილებას მტკიცედ იცავს, ან რომ ბუნების კანონები ურყევად დგანან, არამედ ისიც, რომ ეს ასე უსაზღვრო დროის განმავლობაში გრძელდება. აბა, გაიაზრე, რამდენი საუკუნე გავიდა და არსებულთაგან არაფერი აირია: არც ზღვას დაუფარავს მიწა, არც მზეს დაუწვავს ეს ხილული ქვეყანა, არც ცა შერყეულა, არც ღამისა და დღის საზღვრები არეულა, არც ჟამთა მონაცვლეობა, არც სხვა რამ ამგვარი; არამედ ქვემოთაც და ზემოთაც ყოველი სრულ სიზუსტეში დგას და თავიდან ერთხელ დადებულ საზღვრებს თვითონვე ინარჩუნებს. ამრიგად, ზემო ქმნილებასა და ზეციურებზე საუბრის შემდეგ, წინასწარმეტყველი მიწაზე ჩამოდის.
რაც მან ზემოთა მიმართ გააკეთა, როცა ზეცათა მიღმიერნით დაიწყო და შემდეგ ზეციურთამდე ჩამოვიდა, იმასვე აკეთებს აქაც: ზეციურთაგან მიწაზე გადმოდის. რადგან არიან ზოგიერთნი, რომლებიც ამბობენ, რომ ზეციურნი ღვთის შემოქმედების ღირსნი არიან, მიწიერებს კი საყვედურობენ: ამბობენ, რომ მიწაზე არიან მორიელები, იქედნები, ვეშაპები, მხეცთა დანარჩენი მოდგმა და უნაყოფო ხეები. მათ მიმართ, თითქოს თავს იმართლებდეს, წინასწარმეტყველი კვლავ სხვაგვარად წარმართავს სიტყვას. და იხილე, რას აკეთებს: საყოველთაოდ აღიარებულად კარგს გვერდით ტოვებს, ცხვრებსა და ხარებს, რომელთა სარგებლობას თვით გამოცდილებაც აჩვენებს, ვირებს, აქლემებსა და ყველაფერს, რაც ჩვენი ტვირთების გადასატანად გამოდგება; ხოლო სიტყვას ატრიალებს იმათ გარშემო, რომლებიც თითქოს უსარგებლონი არიან: შუაში შემოჰყავს ვეშაპები, ზღვის გაუვალი სივრცე და ის, რაც თითქოს გვაწუხებს, მაგალითად ცეცხლი, სეტყვა, თოვლი, მყინვარი; შემდეგ უნაყოფო ხეები და მთები; და კვლავ, ვაკეებს, მიწათმოქმედებისთვის გამოსადეგ დაბლობებსა და სასარგებლო ნაყოფის მომტან ადგილებს ტოვებს, მთებსა და ბორცვებზე, უფრო უდაბურ ადგილებზე გადადის და ყველა ქვეწარმავალს იხსენებს. ხოლო ეს უფრო ნათლად რომ შევიტყოთ, ღირს თვით სიტყვებს მივუგდოთ ყური. რადგან მას შემდეგ, რაც თქვა: „ბრძანებაჲ დადვა, რომელი არა წარჴდეს“ (), დაურთო: „აქებდით უფალსა ქუეყანით ვეშაპნი და ყოველნი უფსკრულნი; ცეცხლი, სეტყუაჲ, თოვლი, მყინვარი, სული ნიავქარისა, რომელნი ჰყოფენ სიტყუასა მისსა;“ (). სხვა თარგმანი ამბობს: „ქარი გრიგალისა“. „მთანი და ყოველნი ბორცუნი, ხენი ნაყოფიერნი და ყოველნი ნაძუნი; მჴეცნი და ყოველნი პირუტყუნი, ქუეწარმავალნი და მფრინველნი ფრთოვანნი;“ ().
რისთვის წარმართავს სიტყვას ასე? იმიტომ, რომ სიუხვით ცხადყოფს ღვთის განგებას. რადგან თუ ისინიც, რომლებიც თითქოს უსარგებლონი და ადამიანთა მოდგმის მტერნი არიან, იმდენად მშვენიერნი და იმდენად სასარგებლონი არიან, რომ თვითონაც ღმერთს საგალობელსა და დიდებისმეტყველებას აღუვლენენ საკუთარი შექმნილობით, მაშინ იფიქრე, როგორნი არიან დანარჩენნი. და თუ გნებავს, ნათქვამთაგან თითოეულს მივყვეთ. ამბობს: „ვეშაპნი და ყოველნი უფსკრულნი“ (). ვეშაპებად აქ ზღვის დიდ ცხოველებს გულისხმობს, როგორც სხვაგანაც, როცა ამბობს: „ვეშაპი ესე, რომელ დაჰბადე სამღერელად მისა“ (). და ბევრგან შეიძლება ნახოს კაცმა, რომ ეს ცხოველი ასე იწოდება.
3. სტიქიონთა მორჩილება და ყოველივეს სარგებელი
და როგორ ადიდებს ეს თავის შემოქმედს? ამბობს იგი. და როგორ არ ადიდებს? როცა მის სიდიდესა და სხეულის მტკიცე შეკრულობას დაინახავ, რასაც წმიდა წერილი იობში უფრო დიდი სიცხადით მოგვითხრობს, როგორ არ გაოცდები შემოქმედით, რომელმაც ასეთი დიდი ცხოველი წარმოშვა? არა მხოლოდ სიდიდის გამო, არამედ იმიტომაც, რომ ზღვის გაუვალი ნაწილი მას სამკვიდრებელ ადგილად განუჩინა. საოცარია ისიც, როგორ არ გადადის საკუთარ საზღვრებს, თუმცა ველური და მეტისმეტად დიდი ცხოველია; არამედ თავის ადგილებში ბინადრობს, არა მარტო მიწისკენ და დასახლებული ქვეყნისკენ არ გამოდის, არამედ ზღვის სანაოსნოდ გამოსადეგ ნაწილსაც არ აზიანებს; თევზთა მოდგმას არ ანადგურებს, არამედ საკუთარი მხარის შიგნით ცხოვრობს. და არა მხოლოდ ესაა საკვირველი, არამედ უფსკრულიც, რაოდენ დიდია მისი სიღრმე. რაც ამ მხეცთან დაკავშირებით ითქმის, იმავეს ზღვაზეც შეიძლება ვხედავდეთ. ზღვაც, ქართა ძალებით აუტანლად მძვინვარე და წყლის ასეთი სიმრავლის მქონე, საკუთარ საზღვრებს არ არღვევს, მეზობელ მიწას არ ფარავს, არამედ თვითონაც უძრავი ბორკილებით არის დაბმული, თუმცა წყლების ბუნება უწესრიგოა. როცა ასეთი სიმრავლე არსებობს და ამდენი ქარის მიერ იძვრის, დაუკვირდი, როგორი სასწაულია, რომ არც უწესრიგობის, არც სიმძიმისა და არც ძალის გამო საკუთარი მხარიდან არ გადადის, არამედ ასეთ უწესრიგობაში მთელ წესრიგს ინარჩუნებს. ამ ყველაფერზე დაფიქრებული შეძლებ აქედანაც ღმერთს ქების ჰიმნი უქსოვო და გაოცდე მისი ძალით, სიბრძნით, ძლიერებითა და ხელმწიფებით.
ამის გარდა არსებობს სხვა, გამოუთქმელი მიზეზებიც, რომლებიც თვითონ მათმა შემოქმედმა იცის. ამიტომაც ვიღაც ამბობდა: „ნუ იტყვი: რისთვის არის ეს? რა საჭიროებისთვის არის ეს? რადგან ყოველი რამ თავისი საჭიროებისთვის შეიქმნა“ ()1. „ცეცხლი, სეტყუაჲ, თოვლი, მყინვარი, სული ნიავქარისა, რომელნი ჰყოფენ სიტყუასა მისსა;“ (). აქ ნათქვამთან ერთად კიდევ სხვა რამესაც დასძენს. წინა ფსალმუნში იგი ამას საკვირველად მიიჩნევდა: დროის უმცირეს მოქცევაში თოვლი და მყინვარი მთელ მიწას მოედება, იყინება, იცვლება და საწინააღმდეგო მდგომარეობებში გადადის; აქ კი იმას უკვირდება, რომ ისინი არარსებულნი იყვნენ და არსებობაში მოვიდნენ, არსებობაში მოსულნი რჩებიან, დარჩენილნი მსახურთა რიგს ავსებენ, თუმცა უგონონი არიან, და მის ბრძანებას დიდი მორჩილებით საქმეში აღასრულებენ. უფრო მეტიც, ერთმა ბრძანებამ ხშირად ბუნების საწინააღმდეგო საქმეც აღასრულა; როგორც ბაბილონის ღუმელში ცეცხლი ერთდროულად მწველადაც და ცვარით გამაგრილებლადაც გამოჩნდა და ორივე მოქმედებას ასრულებდა. მაშ, ამბობს იგი, ეს მადლობის ღირსია? დიახ, და თანაც დიდი მადლობისა. რადგან ღმერთი ერთნაირად უნდა ვადიდოთ, როცა სჯის და როცა სასჯელისგან ათავისუფლებს. რადგან ორივე მზრუნველობისაა, ორივე სიკეთისაა.
ადამიანები ერთს სიკეთით აკეთებენ, მეორეს კი ბოროტებითა და რისხვით; ღმერთი კი ორივეს კაცთმოყვარეობით აღასრულებს. ამიტომ მას ერთნაირად უნდა ვუგალობდეთ: იმისთვისაც, რომ ღმერთმა ადამი სამოთხეში დაადგინა, და იმისთვისაც, რომ გამოაძევა; მადლიერებაც უნდა ვიცოდეთ არა მხოლოდ სასუფევლისთვის, არამედ გეენისთვისაც. რადგან გეენაც მან შექმნა და დაგვემუქრა კიდეც, რათა ბოროტებისგან გაგვათავისუფლოს. როგორც მკურნალს ვაკვირდებით და გვიკვირს არა მხოლოდ მაშინ, როცა კვებავს, არამედ მაშინაც, როცა შიმშილით ავიწროებს; არა მხოლოდ მაშინ, როცა ბაზარში გაჰყავს, არამედ მაშინაც, როცა სადმე სახლში კეტავს; არა მხოლოდ მაშინ, როცა ზეთს სცხებს, არამედ მაშინაც, როცა წვავს და კვეთს, რადგან, თუნდაც მოქმედებები ურთიერთსაწინააღმდეგო იყოს, იგი ერთ მიზანს უყურებს; ასევე ღმერთიც ყოველივეს გამო უნდა ვადიდოთ, და ბევრად მეტადაც, რამდენადაც ერთი ღმერთია, მეორე კი ადამიანი, და რადგან ადამიანთა საქმეები ხშირად საწინააღმდეგო შედეგამდეც მიდის, ღვთისა კი სათანადო სიბრძნითა და მზრუნველობით ხდება. სეტყვა და ცეცხლი მხოლოდ სასჯელს კი არ აღასრულებს; მათ სასჯელისაგანაც გაათავისუფლეს, ომებიც შეაჩერეს და მოახლოებული მტრებიც უკუაქციეს. ან ნუთუ არ იცი, რამდენი სასწაული აღესრულა ეგვიპტეში ამ სტიქიონთა მეშვეობით, ასევე იუდეველთა შორის და ჩვენს თაობაშიც? მბრძანებლის ძალა იმდენად დიდია, რომ რასაც ანგელოზების, იმ გონიერი და დიდი ძალების, მეშვეობით აკეთებდა, იმავეს ხშირად სტიქიონთა მეშვეობითაც სასწაულებრივად აღასრულებდა, რათა, როცა ამას ანგელოზიც აღასრულებს, უგუნურთაგან არავინ მიაწეროს ეს ანგელოზს, არამედ მბრძანებელს. მაშ, ანგელოზმა შეაჩერა ომი? ომი სეტყვამაც შეაჩერა. პირმშოები ანგელოზმა მოსრა? მთელი ხალხი ზღვის ქარიშხალმაც მოსრა.
ამიტომ ყოველივესთვის მადლობდე კაცთმოყვარე ღმერთს. „მთანი და ყოველნი ბორცუნი, ხენი ნაყოფიერნი და ყოველნი ნაძუნი; მჴეცნი და ყოველნი პირუტყუნი, ქუეწარმავალნი და მფრინველნი ფრთოვანნი;“ (). იხილე, როგორ მეტად ჩერდება იმათზე, რომლებიც თითქოს უფრო უსარგებლონი ჩანან: მთებზე, ხეობებზე, ბორცვებზე, მხეცებსა და ქვეწარმავლებზე, უნაყოფო ხეებზე. ნაყოფიერ ხეებს თავისთავად ცხადი სარგებელი აქვთ, ისევე როგორც ვაკე ველებსა და შინაურ ცხოველებს; მაგრამ მხეცები, ქვეწარმავლები, მთები და უნაყოფო ხეები რა სარგებელს გვაძლევენ? ამბობს იგი. დიდ სარგებელს, და თანაც ისეთს, რომელიც ჩვენს ცხოვრებას ძლიერად ამაგრებს. რადგან მშენებლობისთვის მთები, ბორცვები და უნაყოფო ხეები ჩვენთვის მეტად გამოსადეგია; და ამათგან სარგებელი რომ არ გვქონოდა, ვერაფერი შეუშლიდა ხელს ჩვენი მოდგმის დაღუპვას. როგორც დამუშავებული ადგილები გვჭირდება გამოსაკვებად, ასევე გვჭირდება უნაყოფო ხეებიცა და ქვებიც სახლების ასაშენებლად და მათგან ურიცხვი სხვა რამის დასამზადებლად.
4. მხეცთა სარგებელი და ნების სიფხიზლე
მაგრამ, ამბობს ვინმე, გველებს, მორიელებს, გველეშაპებსა და ლომებს ცხოვრებაში რა სარგებლობა შემოაქვთ? და რა სარგებელია მათგან? დიდი და გამოუთქმელი, და მოშინაურებულ ცხოველებზე არანაკლები. ისინი სხეულის საჭიროებისთვის არიან გამოსადეგნი; ესენი კი შენში შიშს გალავანივით აღმართავენ, გონიერად ყოფნას გასწავლიან, ფხიზელსა და ბრძოლისთვის მზადმყოფს გხდიან, სამოთხეში წინაპრის ცოდვას გახსენებენ და გაჩვენებენ, რამდენი ბოროტების მიზეზია ურჩობა. რადგან მანამდე მხეცები ასეთი არ იყვნენ — ადამიანისათვის საშიშნი და გასაქცევნი, არამედ დამორჩილებულნი და ხელშინაურნი იყვნენ. ამიტომაც ღმერთმა ისინი ადამთან მიიყვანა და ადამმა მათ სახელები დაარქვა. გველი დედაკაცს ელაპარაკება და ევა არ განერიდება. ხოლო როდესაც მცნება დაირღვა და ღმერთს არ დაემორჩილნენ, ადამიანის პატივის ნიშნები მოიკვეცა. ამიტომ, როცა ლომს დაინახავ, როცა გველს დაინახავ, ეს ამბები გაიხსენე, და ისინი სულიერი სიბრძნის მცირე საბაბს როდი მოგცემენ. გაიხსენე დანიელიც: როგორ გახდა მისთვის საშინელი მხეცები არაფრად ჩასაგდები, რადგან დანიელი პირვანდელ ხატს დაუბრუნდა; ასევე პავლესთვისაც არაფრად ჩასაგდები გახდა იქედნე. აქედან სულისათვის არამცირედ გულმოდგინებასა და მზრუნველობას მოიმკი.
ამასთან ერთად, სხვა მხრივაც შეიძლება ღმრთის განგებულებისა და მათზე დადებული განწესების გაკვირვებით ხილვა. რომელს გულისხმობს? იმას, რომ ღმერთმა მათთვისაც ქალაქებიდან მოშორებული ადგილები, უდაბნოები, გამოყო; და ასე საშიშნიც რომ არიან, ქალაქებში არ მკვიდრდებიან, შიგნით მცხოვრებლებს არ ესხმიან თავს, არამედ უდაბნო უყვართ და ეთვისებათ, რადგან ღმერთმა ზემოდანვე არგუნა მათ ეს — ჰქონოდათ შესაფერისი ადგილი და ცხოვრების წილი. რადგან როდესაც შენ გძინავს, სწორედ მაშინ გადიან ისინი უდაბნოში. ამას წინასწარმეტყველიც სხვაგან აჩვენებს, როცა ასე ამბობს: „დასდევ ბნელი და იქმნა ღამე, მას შინა ვიდოდიან ყოველნი მჴეცნი მაღნარისანი,“ (). ხედავ, როგორ გრჩება ახლაც მეუფების კვალი — თუნდაც დაკნინებული, მაგრამ მაინც ძველი პატივის მინიშნების მქონე? რადგან, როგორც მონები, ისინიც დროითაც და ადგილითაც ცალკე არიან განსახლებულნი; და თუ შენ მათთან არ მიხვალ, ისინი არ მოდიან შენთან, არამედ უდაბნოებში ცხოვრობენ. თუ კი წუხხარ და უკმაყოფილო ხარ, რატომ გაჩნდნენ მხეცები, დიდად უგუნურობ. რადგან თუ შენსას კარგად განაგებ, აქედან არაფერს ივნებ; ხოლო თუ მხეცებისგან ზიანს იღებ, დაფიქრდი, რომ ადამიანებისგან ხშირად უფრო მძიმე ზიანიც მიგიღია.
რამეთუ ადამიანიც მხეცზე უფრო სასტიკი შეიძლება იყოს. მხეცს მხეცობა ცხადად აქვს, ადამიანი კი ბოროტებას სიმშვიდის ნიღბით ფარავს; ამიტომ მისგან თავის დაცვა ხშირად ძნელია. მაგრამ თუ ფხიზლობ, არც მხეცი და არც ადამიანი რაიმე საშინელს არ გიზამს, არამედ უდიდეს სარგებელსაც მოგიტანს. და რას ვამბობ მხეცსა და ადამიანს, როცა თვით ეშმაკმაც იობს არა მხოლოდ არაფერი ავნო, არამედ ურიცხვი გვირგვინის საბაბადაც ექცა? რას ვამბობ მხეცსა და ადამიანს, როცა შენში მდებარე ნივთიერებათაგანაც, თუ დაუდევარი იქნები, გაცილებით უფრო მძიმე რამეს დაითმენ — მაგალითად, ნაღვლისა თუ ფლეგმასგან, თუ რაიმე უზომობით მათ სიჭარბეს უყურადღებოდ დატოვებ? ამგვარად, ყოველმხრივ ფხიზელი გონება გვჭირდება. მაგრამ როგორც დაუდევრობისას აქედან უდიდეს ზიანს მიიღებ, ასევე ფხიზლობისა და მღვიძარებისას არამცირე სარგებელს მოიმკი; რადგან ყველაფერი შენს ნებაზეა დამოკიდებული. რაც მთელ სამყაროში თოვლი, ცეცხლი და ქარია, იგივეა სხეულში ფლეგმა, სისხლი და ნაღველი. ამიტომ საჭიროა, ისინი საუკეთესო განსჯით განვაგოთ, რათა მათგან სარგებელი მოვიმკათ და არა ზიანი მივიღოთ. და რას ვამბობ სხეულზე, როცა სულსაც აქვს გარკვეული ძალები: თუ მათ უზომობაში გასვლას მიუშვებ, სნეულებებად იქცევიან, ხოლო თუ შეაკავებ, შემწეებად გახდებიან? რამეთუ მრისხანება, თუ საჭიროებისამებრ გამოიყენებ, შენთვის ცხონების წამალი ხდება; ხოლო თუ უზომოდ გამოიყენებ, წარწყმედის საბაბად იქცევა. გულისთქმაც, ზომით განგებული, მამად გაქცევს; მართლაც, იგი შვილების შობისთვის სასარგებლოდ შეიქმნა; მაგრამ თუ აუშვებ, ხშირად სიძვასა და მრუშობაში ჩაგაგდებს. ამიტომ საქმეებს ნუ დაადანაშაულებ, არამედ ყველგან შენს ნებას მიაქციე ყურადღება: თუ მას უგულებელყოფ, საკუთარი თავისგანაც ივნებ და საკუთარი სხეულისგანაც დაიღუპები; ხოლო თუ მასზე იზრუნებ, არც დემონებისგან, არც ეშმაკისგან და, მით უმეტეს, არც მხეცებისგან რაიმე საშინელსა და უსიამოვნოს დაითმენ.
„მეფენი ქუეყანისანი და ყოველნი ერნი“ (). სხვა თარგმანშია: „ყველა ტომი.“ „მთავარნი და ყოველნი მსაჯულნი ქუეყანისანი“ (). „ჭაბუკნი და ქალწულნი“ (). სხვა თარგმანშია: „რჩეულნი.“ „მოხუცებულნი ყრმათა თანა“ (), სხვა თარგმანში კი: „ახალგაზრდებთან ერთად.“ „იქებდით სახელსა უფლისასა“ ().
აქ კვლავ განგების სხვა სახეს წამოსწევს — მთავართა არსებობას; ამას პავლეც რომაელთა მიმართ ეპისტოლეში ადგენს და დიდი გონიერებით აჩვენებს, რომ ღმრთის სიბრძნის საქმეა, მთელი ეს ყოფა მთავრებად და ქვეშევრდომებად განეწესებინა. რადგან ამბობს: „რამეთუ ღმრთის მსახური არს შენდა კეთილისათჳს.“ (). თუ ამას გააუქმებ, ყველაფერი დაირღვევა. რადგან თუ ახლაც, როცა მთავრები არსებობენ და მათ შორის მრავალი გახრწნილია, ამ საქმის საჭიროება იმდენად დიდია, რომ ცუდად განწყობილთაგანაც დიდი სარგებელი გამოდის, დაფიქრდი: ხელისუფლებას რომ კარგად იყენებდნენ ისინი, ვისაც იგი ჩაბარებული აქვს, რამდენი კეთილდღეობით ისარგებლებდა ადამიანთა მოდგმა. მაგრამ ხელისუფლებათა დაწესება ღმრთის საქმეა; ხოლო ბოროტთა ამ თანამდებობებზე მიყვანა და ამ ხელისუფლებათა ჯეროვნად არგამოყენება ადამიანთა ბოროტების საქმეა.
5. ყველა წოდების მოწოდება ქებისკენ
ამრიგად, ამბობს, რომ მეფეთა არსებობისთვისაც და მსაჯულთა არსებობისთვისაც დიდი მადლობა უნდა აღვუვლინოთ ღმერთს. რადგან ღმერთი ადამიანთა კეთილწესიერებაზე ზრუნავდა და იმაზე, რომ მრავალნი მხეცებზე უფრო უგუნურად არ ყოფილიყვნენ განწყობილნი; ამიტომ, როგორც სადავეების მართვისა და ხომალდის წარმართვის ხელოვნება, ასევე ხელისუფლებანი და მეფობანი გვიბოძა. ამიტომ, თუნდაც მმართველი იყო, მადლობა აღუვლინე კაცთმოყვარე ღმერთს, რადგან ესოდენი ზრუნვის შესაძლებლობა მიიღე; ხოლო თუ დაქვემდებარებული ხარ, მაშინაც მადლობა აღუვლინე, რადგან გყავს მზრუნველი, რომელიც არ გტოვებს ბოროტთა მზაკვრობის ქვეშ. თუნდაც სიბერეს მიაღწიო და თუნდაც ახალგაზრდა იყო, მადლობა აღუვლინე ღმერთს. რადგან სწორედ ამას ამტკიცებს მთელი ეს ფსალმუნი: ყოველივესთვის უნდა ვაქებდეთ მას, თუნდაც მმართველი იყო და თუნდაც ერის წევრი. ამიტომაც, ამის ცხადსაყოფად, თქვა: „და ყოველნი ერნი“ (). თუნდაც ახალგაზრდა იყო, ამბობს, თუნდაც მოხუცი, თუნდაც ქალი და თუნდაც კაცი.
„რამეთუ ამაღლდა სახელი მისი მხოლოსა“ (). სხვა ამბობს: „რადგან აღმატებულია“. „მისი სიდიდეა ქვეყნად და ცაში“ (). სხვა ამბობს: „და მისი საგალობელი“. „და აღიმაღლოს რქაჲ ერისა თჳსისა“ (). „გალობად ყოველთა წმიდათა მისთა, ძეთა ისრაჱლისათა, ერი, რომელ მახლობელ არს მისა“ ().
ხოლო მისი ნათქვამი ასეთია: ხილულ ყოველივეზეც დაყრდნობით ვაჩვენე მისი მზრუნველობა, დიდება და დიდებულება; მაგრამ მისი ქება მხოლოდ ამის გამო კი არ გვმართებს, არამედ ამათ გარეშეც. რადგან ამათზე უწინარესაც და ამათ გარეშეც სიმაღლე, დიდება და ყველასგან მადლობის აღვლენა მისი კუთვნილებაა. ხოლო სიტყვები „მისი მხოლოსა“ () იმათგან გასარჩევად თქვა, ვინც ჭეშმარიტად ღმერთები არ არიან. შემდეგ, მსმენელი უფრო მაღალ აზრამდე რომ აჰყავს, კვლავ მიწიდან ცისკენ გადაანაცვლებს მას. რადგან, როგორც დასაწყისში ციდან მიწისკენ ჩამოვიდა, ასევე, ხილულ ყოველივეზე დაყრდნობით, კვლავ ზეცაზე მაღლა აჰყავს მსმენელი და ამბობს: „მისი სიდიდეა ქვეყნად და ცაში“ (). ესე იგი, თუნდაც ზენა, უხილავი და გონისმიერი ძალნი არ წყვეტდნენ მადლობის აღვლენასა და მის საგალობლად ქებას, მაინც ესოდენმა და ესოდენ დიდმა ღმერთმა ღირსგვყო, რომ ჩვენც თავის ერად ვეწოდებინეთ; და არა მხოლოდ ვეწოდებინეთ, არამედ აღვემართეთ და ავემაღლებინეთ. ამიტომაც დაურთო: „და აღიმაღლოს რქაჲ ერისა თჳსისა“ (), და ამით კვლავ უფრო დიდი მსახურებისკენ იზიდავს მათ; აჩვენებს, რომ ღმერთმა ეს იმიტომ კი არ გააკეთა, თითქოს მათი მსახურება სჭირდებოდა - რადგან როგორ დასჭირდებოდა ეს მას, ვისაც დიდება ბუნებით განუყოფლად აქვს და ესოდენი ქმნილება ჰყავს დამორჩილებული? - არამედ მხოლოდ სახიერების გამო გაიხადა ისინი თავისიანებად და მთელ ქვეყნიერებაზე გამოჩენილნი და ბრწყინვალენი გახადა. ამასვე ცხადყოფდა, როცა ამბობდა: „გალობად ყოველთა წმიდათა მისთა, ძეთა ისრაჱლისათა, ერი, რომელ მახლობელ არს მისა“ ().
რადგან, როცა ამბობს, რომ ისინი მისი ერიც არიან, რათა ამან კვლავ უფრო გულგრილნი და მოდუნებულნი არ გახადოს ისინი და, მხოლოდ ამაზე მინდობილებმა, სულიერი სათნოება არ უგულებელყონ, თქვა: „გალობად ყოველთა“ () და უბრალოდ „ადამიანებს“ კი არ ამბობს, არამედ „წმიდათა მისთა“ (); და კვლავ, როცა თქვა: „ძეთა ისრაჱლისათა“ (), დაუმატა: „ერი, რომელ მახლობელ არს მისა“ (). ხოლო სხვა მთარგმნელმა „საგალობლის“ ნაცვლად „ქება“ თქვა. ამრიგად, მისი ნათქვამი ასეთია: თუ ღირსნი იქნებით, თუ მას მიეახლებით, დიდ დიდებას ეზიარებით. რადგან ყოველივე, რაც მას ეკუთვნის, თავისთავად საკმარისი და მტკიცეა, ვინაიდან იგი ასე მდიდარია და ესოდენი დიდება აქვს. ახლა კი საჭიროა, ჩვენგანაც შესაბამისი საქმეები მოჰყვეს, და მაშინ ჩვენც დიდ ბრწყინვალებას ვეზიარებით.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩