📋 სარჩევი
„დასასრულსა, ძეთა კორესთათჳს, დაფარულთათჳს ფსალმუნი“ ().
„ღმერთი ჩუენი შესავედრებელ და ძალ, შემწე ჭირთა შინა, რომელთა მპოვნეს ჩუენ ფრიად.“ ().
„ამისთჳს არა მეშინოდის ჩუენ ძრვასა ქუეყანისასა და ცვალებასა მათთასა, გულთა ზღუათასა.“ ().
1. ღვთის შეწევნა და განგების მდინარე
წინასწარმეტყველი ჩვეულ სიბრძნეს მიმართავს: მსმენელს ცხოვრებისეულ საქმეებს აშორებს და ზეგარდამო სასოებამდე აღამაღლებს. ნუ დამიწყებ, ამბობს იგი, იარაღის, ზღუდეებისა და თხრილების ხსენებას; ნურც ფულის სიმრავლეს, საომარ გამოცდილებასა და ცხენთა სიმრავლეს; ნურც მშვილდებს, ისრებსა და ჯავშნებს; ნურც მოკავშირეთა სიმრავლესა და მეომართა მწყობრებს; ნურც სხეულის ძლიერებას და მტრებთან ბრძოლის გამოცდილებას. ეს ყოველივე ობობას ქსელსა და ჩრდილზე უძლურია. მაგრამ თუ გსურს იხილო უძლეველი ძალი, ადამიანის ხელით აუღებელი თავშესაფარი, შეუვალი სიმაგრე და ურყევი გოდოლი, ღმერთს შეაფარე თავი და ის ძლიერება მიიზიდე. და კეთილად თქვა: „ღმერთი ჩუენი შესავედრებელ და ძალ“ (), რითაც აჩვენებს, რომ ხან გაქცევით ვიმარჯვებთ, ხან კი დგომითა და ბრძოლით. რადგან ორივე უნდა ვაკეთოთ: პირისპირაც მივიდეთ და განვერიდოთ კიდეც. ამას პავლეც აკეთებდა: ხან უკან იხევდა, ხან კი ჭეშმარიტების სიტყვის მოწინააღმდეგეებს შეებრძოლებოდა. ამას ქრისტეც აკეთებდა და გვასწავლიდა; ეს ჩვენც უნდა ვაკეთოთ: ზედმიწევნით ვიცოდეთ ჟამთა შესაფერისობა და, იმ სახარებისეული სიტყვისამებრ, ვილოცოთ: „ილოცევდით, რაჲთა არა შეხჳდეთ განსაცდელსა“ (); ხოლო როცა განსაცდელი მოვა, ნუ მოვდუნდებით, არამედ მხნედ დავდგეთ.
„შემწე ჭირთა შინა, რომელთა მპოვნეს ჩუენ ფრიად“ (). რასაც ხშირად ვამბობდი, იმას ახლაც ვამბობ. იგი არ უშლის ჭირთ მოსვლას, არამედ, როცა ისინი მოვა, გვერდით გვიდგება და სასარგებლო და გამოცდაგამოვლილ ადამიანებად გვაყალიბებს. ხოლო „ფრიად“ სიტყვა „შემწეს“ უნდა მივაკუთვნოთ. რადგან იგი შემთხვევით როდი გვეწევა, არამედ გარდამეტებით, და თანაშეწევნით უფრო მეტ ნუგეშს გვაძლევს, ვიდრე ჭირთაგან მომდინარე ტკივილია. რადგან რამდენსაც საშინელებათა ბუნება მოითხოვს, იმდენ შეწევნას კი არ გვანიჭებს, არამედ გაცილებით მეტს. ამიტომაც ამბობს: „ამისთჳს არა მეშინოდის ჩუენ ძრვასა ქუეყანისასა“ (). ხედავ, როგორ გვანიჭებს იგი უფრო მეტ შემწეობას და თანაც დიდი სიუხვით? რადგან არ უთქვამს: „არა მხოლოდ არ ვიქნებით შეპყრობილნი და არც დავეცემით“, არამედ: „იმასაც კი არ განვიცდით, რაც ბუნებისთვის საერთოა — შიშსა და ძრწოლას“. ეს საიდან მოდის?
იქიდან, რომ შეწევნა სიუხვით მოდის. აქ „ქვეყანაში“, „მთებსა“ და „ზღვათა გულში“ სტიქიებს კი არ გულისხმობს, არამედ ამ სახელებით აუტანელ საფრთხეებზე მიანიშნებს. თუნდაც ყოველივე აღრეულად ვიხილოთ, ამბობს იგი; თუნდაც აუტანელი მღელვარება და ისეთი რამ მოხდეს, რაც არასოდეს მომხდარა; თუნდაც, როგორც ვინმე იტყოდა, თვით ქმნილება საკუთარ თავში იხლიჩებოდეს, ბუნების საზღვრები ირყეოდეს, ყოველივე საფუძვლებიდან იძირკვებოდეს, პირველი სტიქიები ირეოდეს და ასეთი შფოთი დგებოდეს — არა მხოლოდ შეპყრობილნი არ ვიქნებით, არამედ არც შეგვეშინდება. მიზეზი კი ის არის, რომ ყოველივე ამის მეუფე გვეწევა, ხელს გვიწვდის და გვერდით გვიდგება. თუ ასეთ მოვლენებშიც არ დავიხევთ უკან და არც მოვდუნდებით, მით უმეტეს მაშინ, როცა მტრები მოიწევენ და მოწინააღმდეგეები საბრძოლოდ დაეწყობიან. „ოხრიდეს და შეძრწუნდეს წყალნი მათნი“ (). „შეძრწუნდეს მთანი ძლიერებითა მისითა“ (). სხვა ამბობს: „როცა წყლები ხმაურობენ და იმღვრევიან, და მთები ირყევიან მისი განდიდებით“. როცა თქვა, რომ ყოველივეს დარღვევისასაც არ შეგვეშინდება, შემდეგ მის ძალზე საუბრობს: მისი ძლიერება უძლეველია. და სამართლიანად ამბობს: „არ გვეშინია“; რასაც ყოველთვის აკეთებს — ხან ქმნილებიდან, ხან კი ადამიანებთან მომხდარი ამბებიდან აცხადებს მის ძლიერებას — ამას აქაც აკეთებს.
რასაც ამბობს, ეს არის: იგი ყველაფერს არყევს, შეაძრწუნებს და გადაადგილებს, როცა ინებებს; ასე ადვილი და იოლია მისთვის ყოველივე. მე კი მგონია, რომ აქ იგი მიანიშნებს მამაცთა სიმრავლეებს, მტერთა შორის მაღალთ და მოწინააღმდეგეთა ურიცხვ ხალხს. რადგან, ამბობს იგი, იმდენად დიდია მისი ძალი, რომ საკმარისია მხოლოდ ნიშანი მისცეს, და ყოველივე ეს ხდება. მაშ, როგორ შეგვიძლია გვეშინოდეს, როცა ასეთი მეუფე გვყავს? სელა. სხვა: „მარადის“. „სლვა მდინარეთა“ (). სხვა: „განყოფანი“. ებრაელი კი ამბობს: „ფალაგაუ“. „სლვა მდინარეთა ახარებს ქალაქსა ღმრთისასა; წმიდა-ყო საყოფელი თჳსი მაღალმან“ ().
სხვა ამბობს: „უზენაესის დამკვიდრების წმიდა ადგილი“. „ღმერთი მის შორის და იგი არა შეიძრას“ (). „შეეწიოს მას ღმერთი დილითი-დილად“ (). სხვა ამბობს: „განთიადის ჟამს“. სხვა: „განთიადისას ნიშნის მიცემა“. როცა მის ძალსა და ძლიერებაზე თქვა და იმაზე, რომ მისთვის ყოველივე ადვილია, სიტყვა იუდეველთათვის განგების საკითხზე გადააქვს და მოკლე სიტყვებით წარმოგვიდგენს მათთვის მიცემულ სიკეთეებს. რადგან მან, ვინც ასე ძლიერია, ასე მტკიცე და საშინელია, ვინც ყოველივეს წარმართავს, ყველაფერს არყევს და ამოძრავებს, გადაადგილებს და გადაანაცვლებს, ჩვენი ქალაქი უთვალავი სიკეთით აღავსო. აქ მდინარე ზეგარდამო ნიჭთა მონიჭების სიუხვეს, მის დაუბრკოლებლობასა და გადმოღვრას წარმოაჩენს, თითქოს ამბობდეს: „როგორც წყაროებიდან, ისე მოედინება ჩვენკენ ყოველივე სიკეთე“. რადგან როგორც მდინარე, უთვალავ ნაწილად გაყოფილი, ქვემოთ მდებარე მიწას რწყავს, ასევე ღვთის განგებაც ყოველი მხრიდან მოედინება, უხვად მიექანება, ხმაურით მოდის და ყოველივეს ავსებს. იგი მხოლოდ უსაფრთხოებას კი არ გვანიჭებს და არც მხოლოდ ურღვევ შემწეობას, არამედ სულიერ სიხარულსაც; ამიტომ ამბობს: „წმიდა-ყო საყოფელი თჳსი მაღალმან“ (). და ესეც მისი ქველმოქმედების არამცირე ნაწილია — ამ ადგილს თავისი საყოფელი უწოდა.
2. უფალი ძალთა და ძლევის ნიშნები
და სიტყვა „მაღალმან“ () უბრალოდ კი არ დაუსვამს. ამრიგად, იგი, ვინც ასე მაღალია, ვისაც არც ერთი ადგილი არ შემოსაზღვრავს, გამოუთქმელი არსება, ღირს-იჩინა, რომ ჩვენი ქალაქი თავის საყოფელად ეწოდებინა, და მას ყოველი მხრიდან შემოიცავს. რადგან ეს არის „ღმერთი მის შორის“ (), როგორც სხვაგანაც ამბობს: „და აჰა ესერა მე თქუენ თანა ვარ“ (). ყოველი მხრიდან ამაგრებს მას; ამიტომ არა მხოლოდ არაფერი საშინელი დაემართება, არამედ არც შეირყევა. მიზეზი კი ის არის, რომ იგი უსწრაფესი შეწევნით სარგებლობს, რადგან ეს შეწევნა მზად და გამზადებულია; ეს არის „დილითი-დილად“ (): არა დაყოვნებული ან დაგვიანებული, არამედ მარად ახალი და მხნე, და შესაფერის ჟამს მომავალი. „შეძრწუნდეს წარმართნი“ (). სხვა თარგმანშია: „შეიკრიბნენ წარმართნი“.
შემდეგ: „მიდრკეს მეფენი“ (). და: „მოსცა ჴმაჲ თჳსი მაღალმან და შეიძრა ქუეყანა“ (). აქ იგი მისი შეწევნის ძალას აჩვენებს. რადგან, როცა თავდამსხმელები უბრალო ვინმეები კი არ იყვნენ, არამედ მეფეები და ყოველი მხრიდან შეკრებილი ერები, რომლებიც ერთ ქალაქს გარს ერტყმოდნენ და ალყაში აქცევდნენ, ქალაქმა არა მხოლოდ არაფერი საშინელი განიცადა მათგან, არამედ სძლია კიდეც, გაიმარჯვა და უკუაქცია თავდამსხმელები. ეს სწორედ იმას ნიშნავს: „მიდრკეს მეფენი, მოსცა ჴმაჲ თჳსი მაღალმან“ (), თითქოს ვინმეს ეთქვას: „მხოლოდ შეძახილით აიღო ქალაქები“. გამოთქმა უხეშია და ნათქვამიც უფრო ადამიანური სახით არის. რადგან ღმერთი ხმითა და ყვირილით კი არ იმარჯვებს, არამედ მხოლოდ ნიშნითა და ნებით. მაგრამ მაინც, რადგან მსმენელს უფრო უხეში საგნებიდან აღამაღლებს, სხვებთან შედარებით უფრო მაღალი გამოთქმა მოიფიქრა.
რაკი იგი ღმერთს ყოველთვის შეიარაღებულად წარმოგვიდგენს და ამით აჩვენებს, რომ ყოველივე ეს მეტაფორულად, სახეობრივად და დამდაბლებით არის ნათქვამი (რადგან ღმერთს არც ერთი მათგანი არ სჭირდება), დაურთო: „მოსცა ჴმაჲ თჳსი მაღალმან და შეიძრა ქუეყანა“ (), რითაც აჩვენა, რომ არა მხოლოდ ქალაქებს, ხალხებსა და მხარეებს, არამედ თვით სტიქიასაც არყევს. ხალხთა სიმრავლესაც მიწას უწოდებს ხოლმე, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „და იყო ყოველი ქუეყანა - ბაგე ერთ“ (). შემდეგ ამბობს: „უფალი ძალთა ჩუენ თანა“ (). და: „ჴელისაღმპყრობელ ჩუენდა ღმერთი იაკობისი“ (). ებრაელმა კი „ძალთა“ ნაცვლად „საბაოთი“ თქვა. იხილე, როგორ აჰყავს სიტყვა მიწიდან ზეცისკენ, ანგელოზთა ურიცხვ დასებთან, მთავარანგელოზთა კრებულებთან და ზემო ძალებთან. რადგან რას მიმითითებ ბანაკებზე, ბარბაროსებსა და დაღუპვისთვის განწირულ ადამიანებზე? — ამბობს იგი. ზეცათა სასუფევლიდან გაიაზრე მისი ძალმოსილება: რამდენი ბანაკი უხილავ ძალთა ჰყავს თავის ქვეშ განწესებული.
და კარგად უწოდა მათ ძალნი, რადგან მათ ძლიერებას აჩვენებდა; ამასვე სხვაგანაც ამბობს: „ძლიერნი ძალითა, რომელნი ჰყოფენ სიტყუასა მისსა“ (). რადგან ერთხელ ერთი ანგელოზიც გამოვიდა და ას ოთხმოცდახუთი ათასი მოკლა. მაშ, რა ვთქვათ, თუკი ძლიერი კი არის, მაგრამ არ სურს, რომ ხელი გამოგვიწოდოს? მაგრამ ესეც ნუ შეგაშინებს, ამბობს იგი; ამიტომ დაურთო: „ჴელისაღმპყრობელ ჩუენდა“ (). მაშასადამე, კიდეც სურს და კიდეც შეუძლია; ამიტომ ნუ გეშინია. მაშ, რა, თუკი ჩვენ უღირსები ვართ? მაგრამ მისგან ჩვენდამი მამათაგანვე მომდინარე კაცთმოყვარეობა გვაქვს. ამიტომაც ამასაც უმატებდა და ამბობდა: „ღმერთი იაკობისი“ (), თითქოს ამბობდა: ეს ჩვეულება მას, ამბობს იგი, მარადის, ოდითგანვე და დასაბამიდან აქვს. სელა.
სხვა თარგმანშია: „მარადის“. შემდეგ ამბობს: „მოდით და იხილენით საქმენი ღმრთისანი, რომელ ქმნნა ნიშები ქუეყანასა ზედა. დააცადნის ბრძოლანი კიდითგან კიდედმდე ქუეყანასა“ (). და: „მშჳლდები შემუსროს და შეფქვას საჭურველი“ () — სხვა ამბობს: „ერთად შემუსრა“ — „და ფარები დაწვას ცეცხლითა“ (). სხვა თარგმანშია: „და ეტლებს დაწვავს ცეცხლით“. როცა მიწის, ზღვის, მთების, მათდამი მიცემული სულიერი საბოძვრისა და შეწევნის შესახებ თქვა, კვლავ განავრცობს საგანს მხილველებისკენ: დიდი სიამისა და მეუფისადმი განწყობის გამო მათ ძლევის ნიშნებისკენ მოუწოდებს და იმ გამარჯვებებს აცხადებს, რომლებიც მათთვის აღასრულა. და კარგად თქვა „ნიშები“ (), არ თქვა „გამარჯვებანი და ძლევის ნიშნები“. რადგან მომხდარი ბუნებრივი თანმიმდევრობით არ ხდებოდა, და ბრძოლები არც იარაღითა და სხეულთა ძალით წყდებოდა, არამედ ღმრთის ნიშნით; თვით საქმეები აცხადებდა, რომ მხედართმთავარი ის იყო. რადგან, როცა უძლურნი ძლიერებს სძლევდნენ, მცირენი — მრავალთ, დამორჩილებულნი — მბრძანებლებს, და საქმეები მოლოდინის საწინააღმდეგოდ ხდებოდა, სამართლიანად უწოდებს მათ ნიშებს, რადგან საკვირველად ხდებოდა და მთელ მიწაზე ვრცელდებოდა.
3. სულიერი მშვიდობა და ღვთის შემეცნება
ამაში არც ის შეცდება, ვინც ამაღლებული სულიერი მნიშვნელობითაც გაიგებს და ახლანდელ ჟამსაც მიუყენებს. რადგან მან დემონთა მძიმე ომი გააუქმა, მთელ სამყაროში მშვიდობა განავრცო და, ამასთან ერთად, მათი ხილული ომიც დაამხო. ამასვე აცხადებდა ესაიაც, როდესაც ამბობდა: „და თანად დაშჭრიდენ მახვილებსა მათსა საჴნისად და ლახურებსა მათსა მანგლად. და არა აღიღოს ნათესავმან ნათესავსა ზედა მახჳლი და არღა ისწავებდენ მერმე ბრძოლასა“ (). რადგან ქრისტეს მოსვლამდე ყველა ადამიანი იარაღს ისხამდა, არავინ იყო ამ სამსახურისგან თავისუფალი, ქალაქები ქალაქებს ებრძოდნენ და ომის საქმეები განუწყვეტლივ იმართებოდა; ახლა კი სამყაროს უმეტესი ნაწილი მშვიდობაშია, ყველანი უშიშრად მისდევენ ხელობას, ამუშავებენ მიწას და ზღვაზე მიცურავენ; ხოლო სამხედრო საქმე მცირე ნაწილია და ყველა დანარჩენზე წინ არის განწესებული. ამის საჭიროებაც გაუქმდებოდა, სათანადოდ რომ ვიქცეოდეთ და ჭირთაგან მომდინარე შეხსენება არ გვჭირდებოდეს. ცეცხლს აქ მის რისხვას უწოდებს და მომხდარ ამბავს ამბობს: გამარჯვებულებმა მათი იარაღი და ეტლებიც დაწვეს, როცა სრული ძლევით გაიმარჯვეს, როგორც ეზეკიელი ამბობს; ხოლო ვისაც სწავლის სიყვარული აქვს, მან იცის ეს ისტორია.
„მოიცალეთ და გულისჴმა-ყავთ, რამეთუ მე ვარ ღმერთი“ (). „ავმაღლდე წარმართთა შორის და ავმაღლდე ქუეყანასა შინა“ (). სხვა ამბობს: „განიკურნეთ და შეიცანით“. სხვა: „დაუტევეთ, რათა შეიცნოთ“. ებრაული კი ამბობს: „უარფუ უადუ“. აქ, ვფიქრობ, იგი წარმართებს ესაუბრება და თითქმის ამას ამბობს: „თქვენ შეიცანით, ამბობს იგი, მისი სიმტკიცე და მისი ძალა, მთელ სამყაროში განფენილი; მაგრამ მოცლა გჭირდებათ, ჯანსაღი სული გჭირდებათ“.
და „დაუტევეთ“-იც იმავეს ნიშნავს: დაუტევეთ ცდომილება, განეშორეთ უწინდელ ცხოვრებას, ამოისუნთქეთ იმ ბოროტ საქმეთა ბურუსიდან, რომლებიც გიპყრობთ, რათა სასწაულთა სწავლებამ გზა გიჩვენოთ და მოცალე სულით შეიცნოთ ყოველთა ღმერთი. რადგან მხოლოდ სასწაულებიც არ კმარა, თუ სულიც მადლიერი არ არის. რადგან იუდეველებთანაც მოხდა სასწაულები, მაგრამ მათ ცხონებას ამით არაფერი შეემატა. როგორც მზის სხივებიც არ კმარა, თუ თვალიც სუფთა და ჯანმრთელი არ არის; ასევე აქაც მარტო სასწაულები არ კმარა. ამიტომ, როდესაც მათ შესახებ ისაუბრა, იგი შეაგონებს მათ, ვინც ამ სასწაულთა სარგებელი უნდა მიიღოს, ამოისუნთქონ იმ ბოროტებათაგან, რომლებიც იპყრობს მათ, რათა შეიცნონ ღმერთი, ყოველთა ზედა მყოფი.
„მოიცალეთ და გულისჴმა-ყავთ, რამეთუ მე ვარ ღმერთი“ (), არა კერპები და არც ხის გამოსახულებები. მაშ, მოიცალეთ და მრავალ მტკიცებულებას მოგცემთ. რადგან სწორედ ამას ნიშნავს სიტყვები: „ავმაღლდე წარმართთა შორის და ავმაღლდე ქუეყანასა შინა“ (), ესე იგი, საქმეების მეშვეობით თქვენთვის დიდი და ამაღლებული გამოვჩნდები. რადგან ღვთაებრივ ბუნებას, იმ უმწიკვლოსა და გამოუთქმელს, თავისი საკუთარი სიმაღლე აქვს. მაგრამ რადგან თქვენ ამას ვერ ჭვრეტთ, საქმეების მეშვეობითაც გაჩვენებთ მას. და არა მხოლოდ პალესტინაში, არც მხოლოდ იერუსალიმში, არამედ თქვენთანაც, წარმართებთან. ამრიგად, ასე მაღლდება იგი, როცა სძლევს მათ და იმარჯვებს მათზე, სასწაულებს აღასრულებს ბაბილონში, სასწაულებს ეგვიპტეში, სასწაულებს უდაბნოში, სასწაულებს მთელ სამყაროში, რათა ყოველი მხრიდან მიეცეთ სწავლება მის შესაცნობად. „უფალი ძალთა ჩუენ თანა, ჴელისაღმპყრობელ ჩუენდა ღმერთი იაკობისი“ (). მაშ, ეს ღმერთი, ყველგან დიდი, ყველგან ამაღლებული, მუდამ ჩვენთან დგას. მაშ, ნურაფრისა გეშინიათ და ნურც შფოთავთ, რადგან ასეთი დაუძლეველი მეუფე გყავთ, რომელსაც შეჰფერის ყოველი პატივი და დიდება დაუსაბამო მამასთან და მის ცხოველმყოფელ სულთან ერთად, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.